Kinh này ðßþc ðÑc Ph§t nói tÕi tu vi®n C¤p Cô еc, thành Xá V® (Sàvatthi). kinh thuµc loÕi nhân duyên lçn ví dø.

Nhân duyên nói kinh này là do mµt th¥y s¯ng liên h®, thân c§n v¾i quí sß cô mµt cách thái quá. Liên h® ðªn ðµ nªu có ai ðó phê bình mµt ði«u gì v« quí sß cô, thì th¥y (Moliyaphagguna) ¤y tö thái ðµ b¤t mãn, phçn nµ, sân h§n ngay l§p tÑc. Ngßþc lÕi, nªu ai ð¯i trß¾c quí sß cô mà phê bình, chï trích ði«u gì ðó v« th¥y ¤y, thì quí sß cô cûng có cùng mµt thái ðµ phän ð¯i y nhß v§y.

Câu chuy®n lâu ngày ðªn tai ðÑc Thª Tôn, Ngài cho g÷i th¥y moliyaphagguna ðªn ð¬ ki¬m chÑng th§t hß ra sao. Trß¾c m£t Thª Tôn, th¥y moliyaphagguna xác nh§n là ðúng nhß v§y. ÐÑc Ph§t qu· : "Th§t không xÑng ðáng cho mµt thi®n nam tØ ðã vì lòng tin mà xu¤t gia, t× bö gia ðình, s¯ng không gia ðình mà lÕi có mµt cuµc s¯ng liên h® v¾i quí sß cô mµt cách thái quá nhß v§y".

Ngài dÕy tiªp : nªu có ai ðó trß¾c m£t th¥y phê bình, chï trích hay nói x¤u quí sß cô ði næa, thì th¥y cûng c¥n phäi t× bö nhæng døc v÷ng, nhæng tß duy liên h® ðªn thª tøc; giæ tâm không b¸ biªn nhi­m; không th¯t ra nhæng l¶i nói ác; c¥n phäi v§n døng lòng lân mçn, tâm t× bi, mà không ôm lòng sân h§n. ÐÑc Ph§t ði xa h½n næa là, dù cho ai ðó có ðánh ð§p quí sß cô trß¾c m£t th¥y ði næa, thì th¥y cûng không ð¬ nhæng tß duy thª tøc thúc ð¦y, døc v÷ng biªn nhi­m tâm tß, ð¬ phäi buông ra nhæng l¶i ác ngæ; mà c¥n phäi giæ tâm bình thän vô sân.

Tiªp theo là ðÑc Ph§t k¬ vài sñ vi®c và dùng mµt s¯ ví dø khác nhau ð¬ sách t¤n sñ h÷c höi và tu t§p trong ðÕi chúng :

1- Ngài dÕy quí th¥y nên t§p s¯ng theo hÕnh nh¤t t÷a thñc (nghîa là khi ån, ngon dÞ b¤t k¬, chï ng°i ån mµt l¥n mà thôi; không ðßþc ðÑng d§y r°i lÕi ðªn mµt ch² khác ng°i ån næa). Ngài bäo ai s¯ng nhß v§y s¨ ít t§t b®nh, ¯m ðau; ðßþc nh© nhàng và khang ki®n. ÐÑc Ph§t dùng thí dø mµt ng߶i thi®n xäo ðánh xe ngña, ði«u phøc ðßþc nhæng con ngña không nhæng ði nhanh, ði ðúng ð߶ng, mà còn không có nguy hi¬m gì xäy ra.

2- Ngài k¬ mµt câu chuy®n, tÕi thành Xá V® có mµt næ chü ðßþc ð°n ðäi là r¤t hi«n h§u, ôn hòa và nhu thu§n. Ng߶i næ tÏ mu¯n thØ næ chü mình có phäi sñ th§t ðúng nhß v§y không: không bao gi¶ có ác tâm, sân tâm, hay chï vì không có c½ hµi ð¬ bi¬u lµ; b¢ng thØ ngü tr¬ mµt l¥n, hai l¥n r°i ba l¥n. Ъn l¥n thÑ ba thì næ chü không nhæng dùng nhæng l¶i thô ác m¡ng nhiªc, mà còn dùng g§y ð¬ ðánh ð§p ðªn chäy máu ð¥u. Bây gi¶ sñ th§t ðßþc chÑng minh ngßþc lÕi.

3- Ngài dÕy phäi quán chiªu 5 ði«u khi g£p phäi sñ xung ðµt xäy ra :

1) Bây gi¶ là lúc ðáng nói hay không ðáng nói;

2) L¶i nói v×a r°i ch½n th§t hay tà ngøy;

3) L¶i nói v×a r°i t× ái hay thô bÕo;

4) L¶i nói v×a r°i có lþi ích hay vô ích;

5) L¶i nói v×a r°i chÑa ðñng t× tâm hay sân tâm...

Cu¯i cùng, Ngài bäo : giä sØ có ng߶i ðem cßa ðªn cßa cä tay chân cüa mình ra, thì cûng phäi døng tâm nhiªp ý không ð¬ loÕn tâm, sân tâm kh·i lên. Nªu không ðßþc v§y thì chßa phäi là ng߶i ðang thñc hành giáo pháp cüa ta.

Nh¤n mÕnh vài ði«u ð¬ th¤y m¤u ch¯t cüa bài kinh và chü ý cüa ðÑc Ph§t :

Ði«u thÑ nh¤t, ðÑc Ph§t dÕy cách ngån ng×a tham tâm qua vi®c ån u¯ng. Ði«u thÑ hai, Ngài dÕy ki¬m soát sân tâm ngü ng¥m chßa có c½ hµi xu¤t hi®n. Ði«u thÑ ba, Ngài dÕy cách quán chiªu khi xØ døng ngôn ngæ ð¬ duy trì an t¸nh cüa nµi tâm. sau cùng ðÑc Ph§t nh¤n mÕnh dù phäi chªt ði næa, cûng không ðßþc kh·i tâm sân h§n. (Ði«u này ðßþc nh¡c lÕi mµt l¥n chót trong ðêm Niªt Bàn qua kinh di Giáo.

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : trung bµ kinh I, kinh ví dø cái cßa, tr. 277
Hán tÕng : ÐCI, Mâu lþi phá qu¥n na kinh, tr. 744/trên
Anh tÕng : middle length sayings I, discourse on the parable of the saw, tr. 159
Pàli tÕng : majjhima Nikàya, kakacupama Sutta, kinh 21
*