Kinh ðßþc ðÑc Ph§t nói tÕi tu vi®n C¤p Cô еc, thành Xá V® (Sàvatthi). kinh ðßþc thuyªt nhân có mµt th¥y hi¬u l¶i dÕy cüa Ph§t mµt cách ðäo ngßþc, do ðó có th¬ li®t vào loÕi nhân duyên.

Th¥y Arittha, không biªt nghe, hi¬u và thñc hành l¶i dÕy cüa Ph§t nhß thª nào, mà tuyên b¯ r¢ng : theo ch² tôi hi¬u qua l¶i dÕy cüa Ph§t, thì các thÑ (døc v÷ng)ðßþc g÷i là chß¾ng ngÕi (giäi thoát), ðßa ðªn b¤t an và kh± ðau, th§t ra không có gì là chß¾ng ngÕi cä.

Khi l¶i tuyên b¯ này ðßþc truy«n ra, mµt s¯ ðông quí th¥y ðªn t§n n½i bàn thäo v¾i th¥y arittha ð¬ mong sñ cäi chính, nhßng th¥y arittha mµt mñc cho r¢ng sñ hi¬u biªt cüa mình nhß v§y là chân chính. Quí th¥y ðành phäi ðªn trình bÕch v¾i ðÑc Ph§t. Ь ki¬m chÑng, ðÑc Ph§t ðã cho g÷i th¥y arittha ðªn. Trß¾c Thª Tôn, th¥y cûng mµt mñc cho r¢ng chính th¥y ðã nghe và ðã hi¬u nhß v§y. ÐÑc Thª Tôn ðã qu· trách n£ng n« : "Ta ðã dùng nhi«u cách, nhi«u thí dø ð¬ giäng giäi r¢ng : døc v÷ng ví nhß mµt ð¯ng xß½ng khô, døc v÷ng ví nhß mµt ð¯ng th¸t hß, døc v÷ng ví nhß mµt h¯ than h×ng, døc v÷ng ví nhß mµt cây g§y nh÷n, døc v÷ng ví nhß ð¥u r¡n ðµc v.v... t¤t cä døc v÷ng ð«u mang tính vui ít kh± nhi«u, nguy hi¬m lÕi càng nhi«u h½n, sao ngß½i lÕi xuyên tÕc l¶i ta b¢ng cách hi¬u ngßþc ? Nªu ngß½i không l§p tÑc sØa sai sñ ch¤p thü nhß v§y, không nhæng ngß½i tñ phá hoÕi ngß½i, mà còn gây thêm nhi«u sñ t±n ðÑc không th¬ nào tránh khöi sñ b¤t hÕnh kh± ðau lâu ngày cho ngß½i".

Sau khi th¥y arittha yên l£ng nghe sñ qu· trách cüa Ph§t, Ngài dÕy toàn th¬ ðÕi chúng nhæng ði¬m tóm lßþc sau ðây :

1) Có mµt s¯ ng߶i sau khi nghe pháp (vån), h÷ không ch¸u quán sát pháp ¤y v¾i trí tu® (tß) nên không hi¬u. T® h½n næa là h÷ h÷c pháp v¾i møc ðích ð¬ bi®n lu§n, ð¬ chï trích ng߶i khác, chÑ không phäi v¾i møc ðích giäi thoát (tu). Ng߶i nào h÷c pháp nhß v§y, ðÑc Ph§t ví dø, d¯ng nhß ng߶i b¡t r¡n không n¡m cái ð¥u mà chï n¡m cái ðuôi ho£c giæa lßng thì không th¬ nào tránh khöi h÷a b¸ r¡n c¡n chªt.

2) Các th¥y phäi ý thÑc r¢ng, thª gi¾i chúng ta ðang s¯ng ví nhß mµt b¬ nß¾c mênh mông. B¶ bên này (thØ ngÕn) dçy ð¥y nhæng nguy hi¬m hãi hùng; b¶ bên kia (bï ngÕn) an ±n không có chút kinh hãi. ai mu¯n qua b¶ bên kia phäi dùng thuy«n ho£c bè. Giáo pháp ta thuyªt giäng ðßþc ví nhß con thuy«n hay chiªc bè ð¬ dùng tÕm qua sông. qua sông r°i phäi mÕnh dÕng r¶i thuy«n, bö bè ð¬ bß¾c lên b¶ mµt cách an toàn. Chánh pháp r°i ra còn phäi bö hu¯ng næa là phi pháp !

3) Яi v¾i 5 thü u¦n (s¡c, th÷, tß·ng, hành, thÑc) nªu ai còn bám víu vào ð¤y cho r¢ng : cái này là tôi, cái này thuµc v« cüa tôi hay cái này là tñ ngã tôi, thì ta bäo r¢ng ng߶i ¤y còn t® h½n nhæng ng߶i phàm phu, g÷i là vô vån phàm phu, không phäi ð® tØ cüa ta. Ðích thñc ð® tØ cüa ta (Thánh ð® tØ) là phäi th߶ng xuyên quán chiªu 5 thü u¦n : cái này không phäi là tôi, cái này không phäi cüa tôi, cái này không phäi tñ ngã tôi. ai quán chiªu ðßþc nhß v§y ð¯i v¾i t¤t cä m÷i sñ v§t thì s¨ vßþt qua m÷i lo âu phi«n muµn (ðµ nhÑt thiªt kh± ách).

4) Tiªp tøc quán chiªu nhß v§y t× nµi pháp (ngã tß¾ng) ðªn ngoÕi pháp (nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng) qua l¶i dÕy cüa ta v¾i møc ðích tr× di®t t¤t cä nhæng n² lñc, nhæng thiên kiªn v« m÷i ch¤p trß¾c s¨ ðÕt ðªn sñ an t¸nh cüa m÷i hành ðµng (thân, kh¦u, ý). ai có khä nång vÑt bö m÷i ch¤p trß¾c, di®t tr× m÷i khát ái s¨ thành tñu vi­n ly và ðÕt ðßþc Niªt Bàn.

5) Này quí th¥y, có mµt v§t gì ðßþc n¡m giæ s¨ th߶ng còn, mãi mãi không biªn chuy¬n không ? - Không. Có nhæng ch¤p thü, kiªn thü, ngã lu§n thü nào mà không kh·i lên s¥u bi kh± ßu não không ? - Không. Có ch¤p thü tÑc phäi có cái b¸ ch¤p thü. Cái b¸ ch¤p thü vô th߶ng, kh± não, thì có nên xem cái ¤y là Tôi, là Cüa Tôi, là Tñ Ngã Tôi không ? - Không.

6) Này quí th¥y, nh¶ quán chiªu nhß v§y mà v¸ thánh ð® tØ s¯ng vi­n ly ð¯i v¾i tham ái. do vi­n ly 5 thü u¦n, vi­n ly tham ái nên ðßþc giäi thoát. trong sñ giäi thoát có trí tu® kh·i lên th¤y rõ sanh ðã t§n, phÕm hÕnh ðã thành, nhæng gì ðáng làm ðã làm, không còn sñ tái sanh nào khác næa.

Kinh còn tiªp tøc thêm mµt s¯ các ð« møc và ví dø khác, nhßng chü yªu không ngoài ðoÕn t§n tham, sân, si và t¤t cä nhæng phi«n não døc v÷ng tùy thuµc (tùy phi«n não) theo ba loÕi ðµc hÕi ðó.

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : trung bµ kinh I, kinh ví dø con r¡n, tr. 295
Hán tÕng : ÐCI, a lê sá kinh, tr. 763/giæa
Anh tÕng : middle length sayings I, discourse on the parable of the Water-snake, tr. 67
Pàli tÕng : majjhima Nikàya, alagaddupama Sutta, kinh 22
*