Kinh này là mµt cuµc ðàm lu§n ðÕo lý giæa ðÑc Ph§t và mµt v¸ Bà la Môn, tÕi tu vi®n C¤p Cô еc, thành Xá V®. kinh ðßþc tiªp n¯i qua hai th¶i gian (không biªt bao lâu)khác nhau.

Ph¥n m· ð¥u cüa kinh cho th¤y, mµt bu±i sáng s¾m có mµt du sî tên là politika ðã ðªn tu vi®n C¤p Cô еc thåm ðÑc Thª Tôn. Không th¤y ghi lÕi cuµc ðàm ðÕo giæa hai v¸; tuy nhiên, theo sñ trä l¶i nhæng câu höi cüa Bà la Môn Jànussoni v« ðÑc Thª Tôn, politika ðã gián tiªp cho chúng ta th¤y, Oâng ta ðã có mµt lòng tin tuy®t ð¯i n½i ðÑc Thª Tôn. Chính ông ðã dùng ví dø d¤u chân voi ð¬ trä l¶i nhæng câu höi cüa Bà la Môn Jànussoni. Oâng nói, ví nhß có mµt ng߶i thþ sån giöi, khi vào r×ng th¤y mµt d¤u chân voi to l¾n, thþ sån có th¬ kªt lu§n r¢ng : có mµt con voi to l¾n n½i ðây. Câu ví dø ng¥m chï ðÑc Thª Tôn là b§c long Tßþng không ai bì k¸p, ðã khiªn Bà la Môn Jànussoni phát sanh tín tâm mong g£p ðÑc Thª Tôn ð¬ h÷c höi.

Politika ðã k¬ cho Bà la Môn Jànussoni nghe r¢ng, có nhæng v¸ Bà la Môn, Sát Ъ Lþi, Cß Sî... là nhæng nhà thông thái, nhæng ng߶i bác lãm, bi®n tài, bi®n lu§n r¤t giöi, có ý mu¯n g£p ðÑc Thª Tôn ð¬ tranh lu§n h½n thua v« m£t trí tu®. Nhßng khi g£p, ðÑc Thª Tôn ðã giäng giäi khai th¸, ðã chï bày cho h÷ chân lý, không nhæng h÷ không bi®n bác, mà còn tr· thành nhæng ð® tØ ho£c tÕi gia ho£c xu¤t gia cüa Ngài.

Bà la Môn Jànussoni ðªn tu vi®n C¤p Cô еc bái yªt ðÑc Ph§t và k¬ lÕi cuµc g£p gÞ giæa ð߶ng cüa ông ta và du sî politika qua ví dø d¤u chân voi. ÐÑc Ph§t theo ðó nh¤n mÕnh các ði«u sau ðây. Ngài dÕy : Mµt ng߶i ðßþc g÷i là thþ sån thi®n xäo, th¤y mµt d¤u chân voi to ðªn c· nào cûng ð×ng vµi kªt lu§n là ch¡c ch¡n có mµt con voi l¾n g¥n ðó. H½n thª næa, không nhæng dß¾i ð¤t có nhæng d¤u chân to l¾n, mà phía trên, cây c¯i b¸ tr¥y trøi, cành lá b¸ c¡t ðÑt, cûng không th¬ kªt lu§n là có mµt con voi to l¾n. cho ðªn khi nào ngoài nhæng d¤u hi®u nhß v×a k¬, còn th¤y ðích thñc có mµt con voi ðñc to tß¾ng ði ðÑng ho£c n¢n g¥n ðó thì m¾i nên kªt lu§n nhß v§y.

Qua ðoÕn này Ngài ng¥m dÕy r¢ng : d×ng th¤y nhæng b§c thông minh bác lãm, bi®n tài giöi, vµi ðªn h÷c ðÕo r°i quy y hay xu¤t gia tu h÷c mà vµi cho r¢ng ðó là mµt v¸ toàn giác, giáo pháp cüa v¸ ¤y khéo giäng và tång chúng theo v¸ ¤y khéo hành trì.

Ngài dÕy, Nhß lai là b§c a la Hán, Chánh ÐÆng Giác, trí ðÑc ð¥y ðü, th§p hi®u v©n toàn, gi¾i ðÑc trang nghiêm, thuyªt pháp nh¤t quán...., nhæng h÷c ð° ðßþc chï dÕy rành mÕch, thñc hành nghiêm túc, luôn giæ chánh ni®m, hµ trì các cån, th߶ng h¢ng tïnh giác, ðã vßþt qua nhæng chi ph¯i cüa phi«n não....nhßng vçn chßa th¬ kªt lu§n r¢ng : "Thª Tôn là b§c chánh ðåüng giác, pháp ðßþc Thª Tôn khéo thuyªt giäng, chúng tång khéo hành trì". cho ðªn các h÷c ð° ðã tu t§p thành tñu ðßþc các b§c thi«n ð¸nh trong tam gi¾i, nhßng vçn chßa th¬ kªt lu§n v¸ th¥y cüa mình là Nhß lai chánh ðÆng giác, pháp ðßþc khéo giäng và chúng tång khéo hành trì. cho ðªn khi nào v¸ h÷c ð° thñc hành t§n di®t ðßþc Tham, Sân, si (døc l§u, hæu l§u, vô minh l§u) thành tñu tu® giác t¯i thßþng; sanh ðã t§n, phÕm hÕnh ðã thành, vi®c c¥n làm ðã làm, sau ð¶i hi®n tÕi không còn tái sanh...., nhß v§y ðßþc xem là d¤u chân cüa Nhß Lai, d¤u c÷ xát cüa Nhß Lai, d¤u c¡t chém cüa Nhß Lai...., và t¾i ðây v¸ thánh ð® tØ ði ðªn kªt lu§n r¢ng : "Thª Tôn Là b§c chánh ðÆng giác, pháp ðßþc Thª Tôn khéo thuyªt giäng, chúng tång khéo hành trì".

Nªu phäi ví dø d¤u chân voi thì nên ví dø nhß v§y,ðÑc Thª Tôn kªt lu§n. Bà la Môn Jànussoni b×ng tïnh và không tíªc l¶i tán thán : BÕch Thª Tôn, th§t vi di®u thay ! Ngài ví nhß ng߶i ðã dñng ðÑng lÕi nhæng gì b¸ quång ngä xu¯ng, ph½i bày ra nhæng gì b¸ che kín, chï ð߶ng cho nhæng ai lÕc hß¾ng, ðem ðèn sáng vào bóng t¯i ð¬ nhæng ai có m¡t có th¬ th¤y s¡c...

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : trung bµ kinh I, Ti¬u kinh dø d¤u chân voi, tr. 391
Hán tÕng : ÐC I, Tßþng tích dø kinh, tr. 656/trên
Anh tÕng : middle length sayings I, lesser discourse on the simile of the
elephant's footprint, tr. 220.
Pàli tÕng : majjhima Nikàya, Cùlahatthipadopama sutta, kinh 27
*