Kinh này ðÑc Thª tôn nói tÕi giäng ð߶ng Trùng Cát, thành ph¯ TÏ Xá ly (Vesàli). kinh thuµc loÕi nhân duyên thuyªt.

Kinh thu§t chuy®n r¢ng : tÕi thành ph¯ TÏ Xá ly có mµt v¸ lu§n sß cüa giáo phái ni Ki«n TØ (Niganthaputta) r¤t n±i tiªng, ðßþc nhi«u ng߶i biªt ðªn và r¤t ðßþc tôn kính. Oâng tñ hào r¢ng không mµt ng߶i nào lu§n chiªn v¾i ông mà không run sþ, không toát m° hôi. Oâng còn ði xa h½n næa, nªu ông ðÑng nói v¾i mµt cây cµt trø nào ðó, thì cây cµt trø ¤y cûng phäi phát run chÑ ð×ng nói là mµt ngu¶i.

Mµt hôm tình c¶ g£p th¥y assaji ðß½ng trên ð߶ng kh¤t thñc, ông ta không bö l· c½ hµi, ð£t v¤n nÕn : "Sa môn gotama hu¤n luy®n ð® tØ nhß thª nào ? Nhæng bµ môn nào mà sa môn gotama th߶ng giäng dÕy cho ð® tØ ?"

Th¥y chúng tôi dÕy r¢ng : s¡c th÷ tß·ng hành thÑc là vô th߶ng, vô ngã; tóm lÕi t¤t cä các hành là vô th߶ng, t¤t cä các pháp là vô ngã.

Khi ðßþc trä l¶i nhß v§y, ông ta không nhæng tö vë mïa mai, khinh th¸, th¤t v÷ng, mà còn cho ðó là nhæng tà kiªn c¥n ðßþc ðoÕn tr×. Oâng v§n ðµng ðßþc khoäng 500 ng߶i cùng v¾i ð° ð® và cho biªt ý ð¸nh tìm g£p ðÑc Ph§t ð¬ bi®n bác. Oâng tuyên b¯ : Quí v¸ s¨ th¤y, ví nhß mµt ng߶i lñc sî n¡m ch£t lông con c×u kéo t¾i, d£clui, v¥n quanh nhß thª nào, thì l¥n này ta cûng s¨ dùng nhæng l¶i bi®n bác kéo t¾i, d£c lui và v¥n quanh sa môn gotama nhß thª ¤y.

Hôm ¤y ðÑc Thª tôn ðang nghï trßa trong r×ng, sau khi trao ð±i nhæng l¶i xã giao, ông ta ð£t ngay v¤n ð« :

- Có phäi sa môn dÕy các ð® tØ r¢ng s¡c, th÷, tß·ng, hành, thÑc là vô th߶ng, vô ngã không ?

- Ðúng v§y, ðó là nhæng l¶i dÕy chân chính cüa ta.

- Nªu t¤t cä các hÕt gi¯ng, các loÕi cö cây m÷c lên, trß·ng thành, hßng th¸nh ð«u y cÑ , nß½ng tña vào ð¤t..., con ng߶i nh¶ nß½ng tña vào s¡c, s¡c là tñ ngã cüa con ng߶i (th÷ tß·ng hành thÑc cûng nhß v§y), m¾i có th¬ làm ác hay làm thi®n. Nªu s¡c th÷ tß·ng hành thÑc là vô th߶ng, vô ngã thì thi®n ác sanh t× ðâu ?

- trong mµt qu¯c gia, vua là trên hªt. vua có quy«n tr×ng phÕt nhæng ng߶i ðáng b¸ tr×ng phÕt, k¬ cä phÕt tØ hình; t¸ch thu tài sän hay t¦n xu¤t nhæng ai ðáng b¸ t¸ch thu hay t¦n xu¤t, phäi không ?

- Ðúng v§y, thßa sa môn.

- V§y, nªu s¡c th÷ tß·ng hành thÑc là tñ ngã cüa tôn giä, thì tôn giä có quy«n hành gì v¾i chúng; tôn giä có b¡t chúng phäi nhß thª này hay nhß thª kia ðßþc không ? (ÐÑc Ph§t ðã l§p lÕi câu höi 3 l¥n nhß v§y và b¸ áp ðäo cüa ðÕi chúng buµc phäi trä l¶i sñ th§t, cu¯i cùng ông ðã trä l¶i) :

- Không, thßa sa môn.

- S¡c th÷ tß·ng hành thÑc là vô th߶ng, vô ngã, v§y chúng la kh± hay là vui ?

- Là kh±, thßa sa môn.

- Cái gì vô th߶ng, vô ngã, là kh± có hþp lý ð¬ chúng ta ch¤p nh§n cái ¤y là ta, là tñ ngã cüa ta không ?

- Không, thßa sa môn.

ÐÑc Ph§t dÕy tiªp : ai luyªn ái kh±, ch¤p trß¾c kh±, tham ð¡m kh±, cho cái kh± là ta, là tñ ngã cüa ta thì chÆng khác nào ng߶i ði tìm loiü cây mà lÕi ði ch£t mµt cây chu¯i, dù là mµt cây chu¯i th§t l¾n. Lµt hªt cây chu¯i ra tìm mµ chút giác cây cûng không có, ð×ng nói ðªn löi cây. Ю tØ cüa ta, ð¯i v¾i t¤t cä các s¡c pháp, các cäm th÷, các tß tß·ng, các hành xÑ, các tâm thÑc, quá khÑ, hi®n tÕi, tß½ng lai, trong hay ngoài, l¾n hay nhö, th¤p hèn hay cao sang... ð«u phäi quán sát v¾i chánh trí tu® : cái này không phäi cüa ta, cái này không phäi là ta, cái này không phäi tñ ngã cüa ta, cho ðªn khi nào ðÕt ðßþc vô ch¤p thü giäi thoát m¾i thôi. V¸ chÑng ðÕt vô ch¤p thü giäi thoát là v¸ ðã t§n di®t các l§u ho£c, ðã viên mãn sñ tu t§p, ðã thñc sñ ð£t gánh n£ng xu¯ng; hay nói mµt cách khác, là v¸ ðã thành tñu ðßþc kiªn vô thßþng, ðÕo vô thßþng và giäi thoát vô thßþng.

Xin tham khäo :

Vi®t tÕng : trung bµ kinh I, ti¬u kinh Saccaka, tr. 499
Hán tÕng : ÐC 2, Tát Giá Kinh, tr. 35/trên
Anh tÕng : middle length sayings I, lesser discourse to Saccaka, tr.280
Pàli tÕng : majjhima Nikàya, culasaccaka sutta, kinh s¯ 35.
*