ÐÑc Ph§t Có Thuyªt Pháp
Hay Không Thuyªt Pháp

Trong các danh t× chuyên môn cüa ðÕo Ph§t, có l¨ không có t× ngæ nào mà ng߶i h÷c Ph§t c¥n phäi hi¬u và c¥n phäi phân bi®t rõ ràng, nªu nhß mu¯n hi¬u giáo lý thâm di®u cüa ðÕo Ph§t nhß hai t× "Chân Ъ" và "Tøc Ъ". 

Th§t v§y, ÐÑc Ph§t, vì mu¯n ðµ chúng sinh thoát kh± sinh tØ nên m¾i nß½ng vào thª gi¾i Tøc ðª mà nói pháp, nh¢m chï bày cho chúng sinh th¤y ðßþc cái bän ch¤t chân th§t tñ nhiên cüa Tâm v¯n sÇn có, ð¬ chúng sinh, tñ n² lñc tu hành giäi thoát khöi kh± ðau sinh tØ, lìa khöi thª gi¾i Tøc ðª, ðªn thª gi¾i Chân ðª.

Cûng vì thª mà ngài long Th÷ B° tát nói r¢ng "... Các ÐÑc Ph§t vì chúng sinh, y vào Nh¸ ðª mà nói pháp, thÑ nh¤t là Thª tøc ðª và thÑ hai là Ю nh¤t nghîa ðª. Nªu ng߶i nào không nh§n thÑc ðßþc hai chân lý này, thì ð¯i v¾i Ph§t pháp sâu xa, không th¬ hi¬u ðßþc chân nghîa. Nªu không nß½ng tña vào tøc ðª, thì không th¬ th¤y ðßþc chân lý; nªu không th¤y ðßþc chân lý, thì không th¬ ngµ ðßþc Niªt bàn..."1

Tøc ðª là mµt hþp t×: "tøc" nghîa là thª tøc hay phàm tøc, "ðª" nghîa là chân lý. Tøc ðª có nghîa là nhæng cái gì mà ng߶i thª tøc ð°ng ý v¾i nhau, g÷i là chân lý quy ß¾c hay còn g÷i là chân lý tß½ng ð¯i. Còn Chân ðª, cûng là mµt hþp t×, có nghîa là chân lý chân th§t không hß v÷ng, là chân lý tuy®t ð¯i, là chân lý t¯i thßþng, cûng còn g÷i là Ю nh¤t nghîa ðª, là chân tâm, giác tánh, chân nhß...

Chân lý tuy®t ð¯i là gì? Không ai biªt ðßþc ngoÕi tr× chính chß Ph§t và chß T± ðã giác ngµ. Các ngài cûng không th¬ nói cho chúng ta biªt ðßþc. Toàn bµ giáo ði¬n cüa chß Ph§t là pháp phß½ng ti®n, Ngài "dùng pháp thª gian, (tÑc thª tøc ðª) ð¬ giäng nói cho chúng sinh"2, c¯t ð¬ chúng sinh ngµ ðßþc cái chân lý tuy®t ð¯i nhß Ngài vì Ngài th¤y Tâm Ph§t và Tâm chúng sinh v¯n không khác, v¯n tñ ð¥y ðü mênh mông kh¡p không gian và th¶i gian. 

Th§t v§y, xuyên qua l¶i dÕy cüa Ph§t và chß T±, s· dî có sñ sai khác là vì tâm chúng sinh b¸ mê m¶ ô nhi­m. Cái Tâm b¸ bao vây b·i tham sân si, b·i v÷ng tß·ng ðiên ðäo, b·i tham nhi­m các pháp có không. Ngài sogyal Rinpoche, mµt ðÕi sß Tây tÕng, ví Tâm chúng ta b¸ vây kín trong mµt cái bình mà "khoäng không trong bình cûng gi¯ng nhß khoäng không bên ngoài. khi chúng ta giác ngµ, thì cûng nhß cái bình vÞ tan thành mänh vøn... ngay lúc ðó và tÕi ch² ðó, chúng ta trñc nh§n ðßþc r¢ng chúng chßa t×ng bao gi¶ có sñ ngån cách hay sai khác..."3 

Vì tâm sinh di®t cüa chúng sinh luôn luôn dính m¡c vào các pháp "có không" n½i thª gi¾i hi®n tßþng tÑc thª gi¾i tøc ðª, nên ÐÑc Ph§t th¤y th§t là khó nói v« cái mà Ngài ðã chÑng ngµ, chÆng hÕn nhß nói v« Ph§t tánh, chân tâm, v¯n không hình tß¾ng, không s¯ lßþng. Nªu nói chúng sinh có Ph§t tánh là ch¤p trß¾c, nói không có Ph§t tánh là hß v÷ng, nói Ph§t tánh cûng có cûng không là nói trái ngßþc nhau, nói Ph§t tánh chÆng có chÆng không là hý lu§n. Nên Ph§t m¾i dùng các pháp thª gian phß½ng ti®n, "giä l§p k® pháp, giä l§p danh tñ, v¯n chÆng phäi Ph§t, nói v¾i h÷ là Ph§t, v¯n chÆng phäi B° Ы, Niªt Bàn, giäi thoát, nói v¾i h÷ là B° Ы, Niªt Bàn, giäi thoát, ... Biªt h÷ gánh tråm tÕ chÆng n±i, tÕm cho h÷ gánh mµt lon, mµt chén, biªt h÷ khó tin giáo li­u nghîa, tÕm nói v¾i h÷ giáo b¤t li­u nghîa, tÕm ðßþc pháp lành lßu hành còn h½n là pháp ác...".4 

Cûng chính vì chân lý tuy®t ð¯i này r¤t khó hi¬u, khó nh§n, khó nói nên ðôi khi Ngài phäi dùng nhæng thí dø b¢ng l¶i nói, nhß trong kinh Pháp Hoa, Ph§t dùng b¦y thí dø, trong ðó có hai thí dø là cái nhà lØa và câu chuy®n ðÑa con cùng tØ mà ai cûng biªt. Ngoài ra còn nhi«u kinh khác nhß Bá Dø Kinh, TÕp Thí Dø Kinh, B° Tát B±n sanh Kinh, ... Các thí dø Ngài nói trong kinh dùng phß½ng thÑc ngø ngôn, hàm chÑa nhæng ý nghîa thâm thúy, ám th¸ lý tuy®t ð¯i mà chân lý tuy®t ð¯i này không th¬ dùng l¶i trñc tiªp mà giäng giäi vì l¶i chï là khí cø di­n ðÕt cái tß tß·ng tß½ng ð¯i, cái có hình, có tß¾ng trong thª gi¾i nh¸ nguyên.

Chß t± chÑng ngµ cûng v§y, không th¬ nói cho chúng ta biªt ðßþc chân lý tuy®t ð¯i là gì, mà quý ngài chï dùng nhæng câu chuy®n ngø ngôn, nhß câu chuy®n con rùa và con cá ð¬ làm thí dø mà thôi. R¢ng con rùa t× dß¾i nß¾c bò lên m£t ð¤t, ði mµt vòng r°i tr· v« nß¾c, b½i cÕnh con cá, k¬ chuy®n ð¤t li«n cho nó nghe. Nhßng con cá, vì chßa bao gi¶ r¶i khöi nß¾c, không th¬ tß·ng tßþng n±i lÕi có mµt môi tr߶ng có th¬ s¯ng ðßþc mà không có nß¾c, không b½i lµi. cho nên con rùa ðành ch¸u mang tiªng là nói chuy®n vi¬n vông hoang ð߶ng, không có trong thñc tª.5 

Cänh gi¾i tuy®t ð¯i, chân tâm, giác tánh, chân nhß, mà Ph§t ðã giác ngµ không th¬ nói cho ng߶i chßa chÑng ngµ biªt ðßþc. Vì l¨ ðó mà ng߶i ð¶i ðôi khi cûng phê bình: "ÐÕo Ph§t cao siêu quá, không có trong thñc tª". Nhßng chính ðó m¾i là c¯t tüy cüa Ph§t Giáo.

Kinh kim cang là kinh li­u nghîa, nói v« c¯t tüy cüa ðÕo Ph§t, v« chân lý tuy®t ð¯i, cho nên không có pháp gì ð¬ nói. Nhæng l¶i Ph§t dÕy trong kinh chï giúp chúng sinh phá bö nhæng hi¬u biªt tß½ng ð¯i, phá bö nhæng kiªn ch¤p sai l¥m c¯ hæu, nhæng vß¾ng m¡c lâu ð¶i v¯n là nhân kiên c¯ cüa vòng xích luân h°i, ðã lôi kéo chúng sinh vào vòng tr¥m luân muôn vÕn kiªp. Ngài phá bö không còn mµt kiªn ch¤p nào và Ngài cûng tuyên b¯ luôn là Ngài không thuyªt pháp: "- Tu B° Ы! Ông ch¾ cho Nhß lai có nghî r¢ng: "Ta có nói pháp". Ông ch¾ nghî nhß v§y. B·i vì sao? - Vì nªu ng߶i nào nói r¢ng: Nhß lai có nói pháp, tÑc là chê Ph§t, không hi¬u ðßþc l¶i cüa ta nói. tu B° Ы! Nói pháp, là không có pháp gì nói ðßþc, ¤y g÷i là nói pháp."6  Có nghîa là Ph§t không nói v« cái chân lý tuy®t ð¯i, v« cái chân tâm, Ph§t tánh, Chân Nhß, vì chân lý tuy®t ð¯i v¯n chÆng th¬ dùng ngôn ngæ tß½ng ð¯i thª tøc ð¬ bi¬u th¸. Ngài chï dùng ngôn ngæ thª gian tÑc chân lý thª tøc ð¬ chï bäo chúng sinh, mà ngôn ngæ thª tøc, là pháp tß½ng ð¯i thì không có tñ tánh, chï do nhân duyên hòa hþp, và do nhân duyên hòa hþp nên không có th§t.

Ъn ðây, chúng ta tr· lÕi bài k® cüa B° Tát long Th÷ ðã nêu trên ph¥n m· ð¥ø. B° Tát dÕy chúng ta r¢ng nªu chúng ta không phân bi®t ðßþc chân lý tß½ng ð¯i và chân lý tuy®t ð¯i, tÑc thª tøc ðª và chân ðª, thì chúng ta không th¬ hi¬u ðßþc ðÕo Ph§t. do sñ không hi¬u và không phân bi®t rõ này, chúng ta lÕi nh§p nh¢ng ðem l¶i ÐÑc Ph§t nói "Không th¬ nói pháp Tuy®t Яi", mà cho là ÐÑc Ph§t nói "Không nói pháp tß½ng ð¯i" là chúng ta vô tình vß¾ng m¡c vào sñ hüy báng kinh, chÑa ðñng nhæng l¶i tâm huyªt cüa ÐÑc Ph§t. Ngài ðã dùng ngôn ngæ và chân lý thª tøc ð¬ dÕy ng߶i thª tøc biªt cách mà tiªn d¥n trên con ð߶ng t× bö thª tøc, tr· v« bän th¬ tuy®t ð¯i. Nªu chúng ta không hi¬u ðßþc ði«u ðó, mà tß·ng r¢ng ÐÑc Ph§t không nói pháp, thì chúng ta s¨ m¤t ni«m tin n½i kinh, s¨ m¤t c½ hµi có bän ð° chính xác ð¬ tìm ð߶ng tr· lÕi bän th¬ chân tâm tuy®t ð¯i.

Nguyên Quang
www.jps.net/hoasen

Cß¾c Chú: 

(1) Thích Tâm Thi®n, L¸ch SØ Tß Tß·ng và Triªt H÷c Tánh Không, Nhà xu¤t bän Thành Ph¯ H° Chí minh 1999, Thß Vi®n Ph§t Giáo hoa sen online www.jps.net/hoasen
(2) kinh ÐÕi Bát Nhã, Cu¯n 2, trang 275
(3) sogyal rinpoche -Thích Næ Trí Häi d¸ch, tinh Ch¤t cam L°, , tp hcm Vi(r)t nam 1969
(4) Bá Trßþng Ngæ Løc, Thích duy Lñc, T× ân Thi«n Ð߶ng xu¤t bän, 1999 trang 29-30
(5) narada maha Thera, ÐÑc Ph§t và Ph§t Pháp, PhÕm kim Khánh Vi®t d¸ch, ÐÕi nam xu¤t bän 1987, trang 458-459
(6) Thích Hu® Hßng d¸ch, kinh kim cang Giäng Løc, Ph§t H÷c Vi®n Qu¯c Tª xu¤t bän 1983, trang 82