LÕy hay còn g÷i là L­ Bái, là nghi thÑc r¤t ph± thông trong dân gian, mang ý nghîa bày tö lòng biªt ½n và ni«m tôn kính ðªn v¾i các ð¤ng th¥n linh, các b§c tiên hi«n có công khai phá giang s½n, bäo v® s½n hà xã t¡c, và t± tiên dòng h÷ tiªp n¯i.

Dân tµc Vi®t nam ch¸u änh hß·ng sâu ð§m vån hoá trung Hoa, nên vi®c l­ lÕy, t× hình thÑc ðªn nµi dung, t× l­ t± tiên ông bà · nhà cho ðªn l­ lÕy Tr¶i, Ph§t, Thánh, Th¥n · ðình, chùa, lång, miªu cûng ð«u b¸ änh hß·ng theo.

H¥u hªt các tôn giáo ð«u có l­ lÕy nhßng v¾i nghi thÑc và ý nghîa khác nhau. V¾i Ph§t Giáo, ý nghîa và cách thÑc l­ lÕy khác v¾i các ðÕo giáo khác.

ÐÕo Ph§t b¡t ngu°n t× „n е. TÕi xÑ này ngày xßa, dân chúng th߶ng bày tö lòng tôn kính chân thành ðªn mµt ng߶i nào ðó h÷ ngßÞng mµ kính mªn b¢ng cách quÏ xu¯ng sát ð¤t, ð£t trán mình lên chân cüa v¸ ¤y. ÐÑc Ph§t là v¸ ÐÕo Sß, là b§c giác ngµ ðßþc tôn kính ð£c bi®t tÕi xã hµi „n е th¶i b¤y gi¶.

Lúc ðÑc Ph§t còn tÕi thª, m²i l¥n nghe pháp hay thßa thïnh vi®c gì, chß tång th߶ng ch¡p tay lÕy ba lÕy r°i thßa höi hay ng°i nghe pháp. ÐÑc Ph§t m£c nhiên ch¤p nh§n cung cách này nhß là mµt tøc l® có t× lâu ð¶i cüa xã hµi „n е. tuy v§y Ngài cûng không ð£t thành nghi thÑc l­ lÕy mà ð¬ tùy tâm các ð® tØ.

Sau khi Ph§t Niªt Bàn, hình thÑc l­ nghi và sñ tôn kính ¤y vçn ðßþc duy trì trong các hàng ð® tØ cüa Ngài. Sñ duy trì hình thÑc ¤y v¾i møc ðích là luôn luôn xem ðÑc Ph§t nhß còn tÕi thª. Chß tång m²i khi tøng kinh ôn lÕi l¶i Ngài dÕy, phäi m£c áo cà sa tÑc áo m¥u hoÕi s¡c trang nghiêm, lÕy Ph§t ba lÕy. Hàng ð® tØ tÕi gia cûng theo quý chß tång lÕy Ph§t nhß thª.

TÕi sao lÕi lÕy ba lÕy mà không lÕy hai lÕy, b¯n lÕy hay nåm lÕy? Ba lÕy chính là l­ lÕy ba ngôi quý báu tÑc tam Bäo: Ph§t, Pháp và Tång.

Ng߶i ð¶i th߶ng xem vàng, bÕc, kim cß½ng, hµt xoàn, dollars, và danh lþi thª gian là quý báu. Nhßng thñc tª cho biªt nhæng thÑ này không ðem lÕi hÕnh phúc ch½n thñc, không cÑu ðßþc con ng߶i thoát khöi sinh lão b®nh tØ. Nhßng v¾i ba ngôi quý báu tam Bäo: Ph§t, Pháp, và Tång có nång lñc dçn d¡t con ng߶i thoát khöi m÷i phi«n não và ra khöi sinh tØ luân h°i.

Ph§t là Giác, là thÑc tïnh ra khöi gi¤c ngü mê. ÐÑc Ph§t là ng߶i ðã giác ngµ và giäi thoát hoàn toàn. Ngài là mµt b§c ðÕo sß, mµt ng߶i chï l¯i dçn ð߶ng cho m÷i chúng sinh thoát khöi sinh tØ luân h°i. Vì thª ng߶i Ph§t tØ lÕy cái lÕy ð¥u tiên là ð¬ tö lòng thành kính, ngßÞng mµ và nh¾ ½n Ph§t, cùng là th« nguy®n s¨ theo gß½ng Ngài mà tu hành ð¬ v« bªn giác.

Pháp là nhæng l¶i Ph§t dÕy các ð® tØ, sau ðó ðßþc ghi b¢ng chæ, g÷i là kinh và Lu§t. Còn Lu§n là nhæng l¶i bàn lu§n cüa các v¸ B° tát, ð® tØ cüa Ph§t ð¬ làm sáng tö thêm nhæng l¶i Ph§t dÕy. Vì thª ng߶i Ph§t tØ lÕy cái lÕy thÑ hai là lÕy Pháp bäo nh¢m bày tö lòng thành kính, biªt ½n và tß·ng nh¾ ðªn nhæng l¶i dÕy cüa Ph§t, nhæng l¶i dÕy mà, nªu chúng ta thñc hành s¨ có công nång ðßa chúng ta qua khöi b¬ kh±, ðªn bªn b¶ giäi thoát.

Tång là mµt ðoàn th¬ s¯ng chung v¾i nhau ít nh¤t là b¯n ng߶i, bö nhà xu¤t gia ði tu, giæ ð¥y ðü gi¾i lu§t cüa Ph§t ð£t ra, v¾i møc ðích tu hành giäi thoát cho mình và cho t¤t cä chúng sinh. Vì thª cái lÕy thÑ ba là lÕy Tång Bäo, t× các v¸ Thánh Tång xu¤t thª ðªn các v¸ TÏ kheo trø thª tu hành chân chính, ðÕo ðÑc trong sÕch, và gi¾i lu§t trang nghiêm, ð¬ tö lòng thành kính và biªt ½n nhæng v¸ này ðã s¯ng ð¶i s¯ng lý tß·ng, ðã hy sinh gia ðình ti«n cüa và danh v÷ng, ðã xem ti«n bÕc châu báu nhß r¡n ðµc, danh lþi nhß ðôi dép rách, s¡c ð©p nhß cÕm bçy, ån ngon m£c ð©p nhß xi«ng xích trói buµc, ð¬ tình nguy®n thay Ph§t dçn d¡t chúng sinh trên ð߶ng ðÕo.

Ngoài ý nghîa l­ lÕy Ph§t, Pháp và Tång nêu trên, ba cái lÕy cûng còn mang ý nghîa l­ lÕy ba ngôi qúy báu bên trong chúng ta và trong m²i chúng sinh, vì chúng sinh cùng chß Ph§t ð°ng mµt th¬ tánh sáng su¯t (Ph§t tánh), ð°ng mµt pháp tánh t× bi và bình ðÆng (Pháp tánh), và ð°ng mµt ðÑc tánh thanh t¸nh, hòa hþp (Thanh t¸nh tánh).

V« cung cách lÕy cûng có nhi«u thÑ. Ng߶i „n е cûng nhß trung hoa có nhi«u cách l­ lÕy khác nhau. Riêng Ph§t giáo Vi®t nam th߶ng lÕy theo phß½ng cách "Ngû th¬ ð¥u ð¸a", tÑc là làm thª nào cho hai tay, hai chân và cái ð¥u ðøng m£t ð¤t. Ðây là mµt phß½ng cách lÕy tôn kính nh¤t trong t¤t cä các cung cách l­ lÕy. khi l­ lÕy, ng߶i Ph§t tØ ðÑng ngay thÆng, hai chân khép sát vào nhau, hai bàn tay ch¡p sát lÕi nhau cho khít theo thª hi®p chß·ng (không phäi thª hình búp sen) tiêu bi¬u cho sñ nh¤t tâm. khi lÕy Ph§t có ng߶i ð¬ hai tay trß¾c ngñc lÕy xu¯ng. Cûng có ng߶i ðßa hai tay lên trán r°i m¾i lÕy xu¯ng theo phß½ng cách ngû th¬ ð¥u ð¸a, tÑc là khi lÕy phäi quÏ xu¯ng, ngØa hai bàn tay ra nhß ðang nâng hai chân Ph§t và cúi lßng xu¯ng ð£t trán mình lên trên hai lòng bàn tay. Яi v¾i phø næ, th߶ng là quì thÆng lßng r°i lÕy, chÑ không ðÑng, vì hình th¬ ð£c bi®t cüa phø næ, khác v¾i nam gi¾i nên thª ðÑng thÆng trông h½i lµ li­u.

Trong ðÕo Ph§t bao gi¶ sñ và lý cûng phäi viên dung. V« sñ thì nhß trên chúng tôi ðã trình b¥y. Chúng ta lÕy tam Bäo v¾i t¤t cä thân tâm thành kính nh¾ ½n, thành kính nh¾ ½n Ph§t, thành kính nh¾ ½n Pháp, và thành kính nh¾ ½n Tång. Thª còn cái tâm cüa chúng ta trong khi lÕy phäi nhß thª nào? Nghî ngþi gì? Tß·ng nh¾ ðªn ai, ðªn cänh gì, v§t gì? hay là ð¬ tâm không nghî ngþi, không c¥u mong ði«u gì? Ь trä l¶i câu höi này, thiªt tß·ng chúng ta hãy nh¾ lÕi bài k® "Quán Tß·ng" mà chúng ta th߶ng tøng trß¾c khi ðänh l­:

Ph§t thß½ng xót chúng sinh mê muµi "... trong trí b° ð« mà không thanh t¸nh, trong cänh giäi thoát mà sanh ràng buµc... " (L¶i sám h¯i), m¾i d§y cho chúng sinh tu hành ð¬ ch¤m dÑt cái vòng lu¦n qu¦n ðó b¢ng cách trì gi¾i, tham thi«n, ni®m Ph§t, trì chú, møc tiêu ð«u ð¬ giäm b¾t sñ hoành hành cüa con vßþn tâm, con ngña ý, giäm b¾t nhæng thói quen ch¤p trß¾c, phân bi®t, yêu ghét, t× t× ði t¾i ð¸nh tâm.

Khi tâm ðã "ð¸nh" thì trí hu® bát nhã m¾i có d¸p hi¬n lµ, m¾i ðßþc hß·ng mùi v¸ cam l° cüa Ph§t Pháp. Ðó là ði¬m ð£c bi®t cüa ðÕo Ph§t. Nªu chï d§y con ng߶i ån hi«n · lành thì nhi«u tôn giáo khác ðã làm, ðÑc Ph§t th¸ hi®n ra ð¶i là dß, không có gì ð£c bi®t ðáng ðßþc tôn là Фng ÐÕi Giác. Chính là vì Ngài ðã nh§n ðßþc cái tánh "không t¸ch" và tñ mình dçn ð߶ng cho chúng sinh trong su¯t 49 nåm, còn ð¬ lÕi kinh sách làm bän ð° cho ð¶i sau nß½ng theo tu t§p mà tr· lÕi ðßþc cái tánh "không t¸ch" ¤y.

Kë nµi thù dìm ta trong dòng vô minh chính là cái tâm sinh di®t suy nghî liên miên này. cho nên nªu mu¯n báo ð«n ½n Ph§t, vâng l¶i Ph§t thì ít nh¤t là trong khi l­ lÕy phäi tuân theo l¶i Ph§t d§y, không suy nghî gì cä, chï theo dõi hành ðµng mà thôi, l­ xu¯ng thì chï biªt là l­ xu¯ng, ðÑng lên thì chï biªt là ðÑng lên, ch¡p tay thì chï biªt là ch¡p tay, v..v... không có nghî ðªn b¤t cÑ ai, không tß·ng nh¾ ðªn b¤t cÑ cái gì. H­ mµt ni®m tß·ng d¤y lên là là ô nhi­m r°i, là hªt "không t¸ch" r°i, là t× "nh¤t ni®m vô minh" trôi lån vào dòng vô minh miên vi­n r°i.

Nói tóm lÕi, "Nång l­, s· l­ tánh không t¸ch", nghîa là ng߶i lÕy và ð¤ng mình lÕy, th¬ tánh ð«u v¡ng l£ng bình ðÆng. Th§t tß¾ng vÕn pháp ð«u th¬ hi®n mµt cách bình ðÆng, không phân bi®t, không th¤y có mình lÕy và ng߶i ð¬ cho mình lÕy. Nªu khi lÕy mà tâm còn vß¾ng m¡c mµt chút xíu mong c¥u, hay mµt chút t½ tß·ng ðªn dòng h÷ t± tiên, dù möng nhß mµt sþi t½ cûng không ðúng phép. Tâm phäi · trÕng thái thanh t¸nh v¡ng l£ng. Ph§t giáo Vi®t nam ðã thñc hi®n phép lý lÕy này t× ngàn xßa, thiªt tß·ng không có phép nào ð¥y ðü ý nghîa và hþp v¾i lý Bát Nhã h½n.

Tâm Di®u

Tham Chiªu:
Kinh hoa Nghiêm, Ph¦m Ph± Hi«n HÕnh Nguy®n
Ph§t H÷c Ph± Thông, Khóa ThÑ I
Nam Häi Ký quy Nµi Pháp Truy®n, Quy¬n 4
ÐÕi Ð߶ng Tây Vñc Ký, Quy¬n 2