LoÕi thÑc ån thÑ nh¤t là ðoàn thñc, tÑc là nhæng thÑc ån ði vào mi®ng cüa chúng ta. Chánh kiªn cûng là biªt phân bi®t nhæng ðoàn thñc có hÕi và nhæng ðoàn thñc không có hÕi. Chúng ta phäi biªt nhæng thÑc ån và thÑc u¯ng nào gây tàn phá và làm m¤t sñ ði«u hòa trong c½ th¬. khi chúng ta ån nhæng món hi«n lành và b¯ dßÞng thì chúng ta cûng biªt. Ðó g÷i là chánh kiªn. ta thñc t§p chánh kiªn ngay trong ð¶i s¯ng h¢ng ngày, trên bàn ån và trong khi n¤u ån, chÑ không phäi chï thñc t§p trong thi«n ð߶ng mà thôi. Trß¾c khi ån chúng ta nói: "chï xin ån nhæng thÑc ån có tác døng nuôi dßÞng và ngån ng×a t§t b®nh", ðó là chánh kiªn áp døng khi ån và khi n¤u ån.

Nói v« ðoàn thñc, Bøt ðã dùng hình änh cüa hai vþ ch°ng nhà kia ån th¸t con. hai vþ ch°ng này mang ðßá con trai duy nh¤t ði qua sa mÕc. H÷ nghî r¢ng s¯ lß½ng thñc ðem theo là ðü dùng cho chuyªn ði. Nhßng chßa ra khöi sa mÕc h÷ ðã hªt thñc ph¦m. hai vþ ch°ng biªt r¢ng cä ba ng߶i s¨ chªt ðói. Cu¯i cùng h÷ phäi ðành tâm ån th¸t ðÑa con ð¬ s¯ng mà ra khöi sa mÕc. H÷ v×a ån th¸t con v×a khóc. Bøt höi r¢ng: "Này các th¥y, khi hai vþ ch°ng ðó ån th¸t ðÑa con thì h÷ có th¤y thích thú gì không?" Các th¥y thßa: "BÕch ðÑc Thª Tôn, làm sao thích thú ðßþc khi biªt mình ðang ån th¸t con." Bøt dÕy: " trong ð¶i s¯ng h¢ng ngày, trong khi tiêu thø, chúng ta cûng phäi biªt thÑc ån cüa mình ðã có th¬ ðßþc tÕo ra b¢ng sñ ðau kh± cùng cñc cüa kë khác, cüa nhæng loài sinh v§t khác."

"Hai tay nâng bát c½m ð¥y , dëo th½m mµt hÕt ð¡ng cay muôn ph¥n."

Ån không có chánh ni®m, ta tÕo kh± ðau cho m÷i loài và kh± ðau cho chính bän thân ta. khi ta hút thu¯c, u¯ng rßþu, ån nhi«u thÑc béo vào, là ta ðang ån bµ ph±i cüa ta, ðang ån bu°ng gan, trái tim cüa ta, tñ ðang ån th¸t ta. Nªu là cha, là m© thì lúc ðó ta ðang ån th¸t con ta tÕi vì các con c¥n có cha m© mÕnh khöe, tß½i vui. Và nªu cha m© trong khi ån u¯ng mà tàn hÕi thân th¬ cüa chính mình thì chính cha m© ðang giªt con. Thành ra ån nhß thª nào ð¬ ð×ng tÕo ra nhæng kh± ðau cho các loài và ð×ng tÕo kh± ðau cho chính mình, ðó là chánh ni®m và chánh kiªn. ÐÕo Bøt trong cä nam Tông và B¡c Tông ð«u tin r¢ng chúng sanh t× ð¶i này sang ð¶i khác thay phiên l¥n lßþt làm cha lßþt m© cüa nhau. Vì v§y m²i khi ån th¸t, chúng ta hãy có ý thÑc r¢ng có th¬ ta ðang ån th¸t cha m© hay con cái cüa ta. do ðó chúng ta ðã t§p ån chay và t§p không sát sanh.

LoÕi thÑc ån thÑ hai là xúc thñc. Chúng ta có sáu cån là m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân và ý. Chúng tiªp xúc v¾i s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc và pháp. ta phäi th¤y r¢ng vi®c tiªp xúc ðó có ðem ch¤t ðµc vào ng߶i hay không. Ví dø nhß khi ta xem truy«n hình, m¡t ta tiªp xúc v¾i hình s¡c. Phäi thñc t§p chánh kiªn xem chß½ng trình truy«n hình kia có ðßa vào trong tâm ta nhæng ðµc t¯ nhß sþ hãi, cåm thù và bÕo ðµng hay không. Có nhæng phim mang lÕi cho lòng ta sñ hi¬u biªt, lòng t× bi, chí quyªt tâm mu¯n giúp ng߶i, quyªt tâm không làm nhæng ði«u l¥m l²i. ta biªt ta có th¬xem phim ðó. „y là ta thñc t§p chánh kiªn. Ng߶i l¾n cûng nhß trë em, trong khi xem phim, phäi biªt thñc t§p chánh kiªn. Phäi biªt r¢ng có nhæng chß½ng trình truy«n hình chÑa ðñng r¤t nhi«u ðµc t¯ nhß bÕo ðµng, cåm thù và døc v÷ng. ngay cä nhæng phim quäng cáo cûng kh½i ðµng thèm khát, døc v÷ng hay sþ hãi cüa ng߶i ta. khi xem mµt t¶ báo không có chánh ni®m, chúng ta có th¬ tiªp nh§n r¤t nhi«u ðµc t¯. Ð÷c xong ta có th¬ m®t nhoài vì nhæng ði«u ta ð÷c có th¬ khiªn chúng ta chán nän, lo l¡ng và ghê sþ. Chính nhæng câu chuy®n hàng ngày cûng có th¬ mang nhi«u ðµc t¯. Ðó là xúc thñc.

Chánh kiªn phát sinh ra chánh ni®m và chánh ni®m cûng làm phát sinh chánh kiªn. Tôi biªt r¢ng nhìn, nghe và tiªp xúc v¾i nhæng gì thì thân tâm tôi s¨ khöe kho¡n, nh© nhàng và an lÕc và tôi quyªt ð¸nh m²i ngày tiªp xúc v¾i nhæng ch¤t li®u ðó. Còn nhæõng thÑ làm tôi m®t, tôi bu°n, tôi lo, tôi gi§n thì tôi s¨ tránh không tiªp xúc. Ðó là chánh ni®m v« xúc thñc, có ðßþc nh¶ chánh kiªn v« xúc thñc. Bøt dÕy r¢ng con ng߶i r¤t d­ b¸ thß½ng tích, trên c½ th¬ cûng nhß trên tâm h°n. Bøt ðã dùng hình änh mµt con bò b¸ lµt da dçn xu¯ng sông. Dß¾i sông có hàng vÕn loài sinh v§t li ti bu lÕi hút máu và rïa th¸t con bò. Và khi ta ðßa con bò t¾i ðÑng g¥n mµt bÑc t߶ng hay mµt cây c± thø, cûng có nhæng sinh v§t li ti s¯ng trên bÑc t߶ng và trong cây c± thø bay ra, bám vào con bò ð¬ hút máu. Nªu chúng ta không giæ gìn thân và tâm b¢ng chánh kiªn và chánh ni®m thì các ðµc t¯ trong cuµc ð¶i cûng bám lÕi và tàn phá thân tâm ta. Nåm gi¾i mà chúng ta tiªp nh§n và hành trì là bµ da bao b÷c thân th¬ và tâm h°n ra. Nªu không hành trì nåm gi¾i là chúng ta không thñc t§p chánh kiªn. Và trong m²i chúng ta v¯n ðã có hÕt gi¯ng cüa chánh ni®m. Thñc t§p chánh ni®m cûng nhß tÕo ra nhæng kháng th¬ ð¬ ch¯ng lÕi sñ thâm nh§p cüa các ðµc t¯ kia.

LoÕi thÑc ån thÑ ba là tß ni®m thñc. Ðó là nhæng n²i ß¾c ao ta mu¯n thñc hi®n cho ð¶i ta. mong mu¯n làm giám ð¯c mµt hãng buôn l¾n, hay mong mu¯n ð§u b¢ng tiªn sî, nhæng mong mu¯n nhß thª thâm nh§p vào ng߶i ta gi¯ng nhß mµt thÑc ån. mong mu¯n là mµt loÕi thñc ph¦m g÷i là tß ni®m thñc. ¿¾c mu¯n mÕnh s¨ giúp ta nång lßþng ð¬ thñc hi®n hoài bão. Nhßng có nhæng loÕi tß ni®m thñc làm cho ta kh± ðau su¯t ð¶i. Nhß danh, lþi, tài và s¡c. Mu¯n ðßþc mÕnh khöe và tß½i vui, mu¯n ðßþc giúp ð· cho gia ðình và xã hµi, mu¯n bäo v® thiên nhiên, tu t§p ð¬ chuy¬n hóa, ð¬ thành mµt b§c giác ngµ ðµ thoát cho ð¶i.vv.. thì ðólà loÕi tß ni®m thñc có th¬ ðßa t¾i an lÕc, hÕnh phúc. V« tß ni®m thñc, Bøt k¬ chuy®n mµt ng߶i b¸ hai lñc sî khiêng ng߶i kia ném xu¯ng h¥m lØa ðang b¯c cháy. Bøt nói r¢ng khi ta b¸ nhæng tß ni®m thñc b¤t thi®n chiªm cÑ, b¸ danh, lþi, tài và s¡c lôi cu¯n thì cûng nhß ta b¸ nhæng anh chàng lñc sî kéo ði li®ng xu¯ng h¥m lØa. so ðó ng߶i tu h÷c phäi có chánh kiªn, phäi nh§n di®n ðßþc tß ni®m thñc trong ta là loÕi nào.

LoÕi thÑc ån thÑ tß là thÑc thñc. Chúng ta là sñ bi¬u hi®n cüa thÑc, g°m có y báo và chánh báo. Chánh báo là con ng߶i g°m nåm u¦n cüa ta và y báo thuµc hoàn cänh chung quanh ta. Vì hành ðµng t× nhi«u kiªp xßa nên bây gi¶ ta có chánh báo này, v¾i y báo này. Chánh báo và y báo ð«u là sñ bi¬u hi®n cüa tâm thÑc. khi làm công vi®c nh§n thÑc, tâm cûng gi¯ng nhß c½ th¬ ðón nh§n các món ån. Nªu trong quá khÑ tâm thÑc ta ðã tiªp nh§n nhæng thÑc ån ðµc hÕi, thì nay tâm thÑc ta bi¬u hi®n ra y báo và chánh báo không lành. Nhæng gì ta th¤y, nghe, ngØi, nªm, tiªp xúc, suy tß, tß·ng tßþng,t¤t cä nhæng thÑ ¤y ð«u nhß muôn sông chäy v« bi¬n tâm thÑc. Và nhæng vô minh, h§n thù và bu°n kh± cüa ta ð«u tr· v« bi¬n cä cüa tâm thÑc ta. Vì v§y ta phäi biªt m²i ngày chúng ta nh§n vào tâm thÑc cüa ta nhæng món ån nào. Chúng ta cho nó ån t×, bi, hÖ, xä hay là chúng ta cho nó ån trÕo cØ, hôn tr¥m, giãi ðãi, phóng d§t?

V« thÑc thñc, Bøt ðã dùng hình änh mµt ng߶i tØ tù và ông vua. Bu±i sáng vua ra l®nh l¤y 300 lß·i dao c¡m vào thân th¬ cüa mµt tØ tµi. T¾i bu±i chi«u vua höi: " Ng߶i tù ðó bây gi¶ sao?" - "Tâu b® hÕ, nó còn s¯ng." - "V§y thì ðem hó ra, l¤y 300 lßÞi dao ðâm qua ng߶i nó mµt l¥n næa." Và bu±i t¯i, vua höi: " Kë ðó bây gi¶ ra sao?" - " Còn s¯ng." - " Hãy l¤y 300 mûi dao ðâm qua thân th¬ nó mµt l¥n næa!" Bøt dùng ví dø ðó ð¬ nói chúng ta cûng ðang hành hÕ tâm thÑc cüa ta y nhß thª. M²i ngày chúng ta ðâm 300 mûi dao cüa ðµc t¯ vào trong tâm thÑc ta. Nhæng mûi dao cüa tham lam, gi§n dæ, ganh tÜ, h¶n gi§n, thù oán, vô minh.

B¯n ví dø k¬ trên ðßþc chép trong kinh TÑ Nhøc. TØ Nhøc là th¸t cüa ðÑa con. B¯n ví dø nghe r¤t ghê sþ, có tác døng rån bäo chúng ta phäi tïnh táo giæ gìn chánh kiªn.
Thích Nh¤t HÕnh