Chiªc C¥u Muôn Thu·
Ðây là mµt khu r×ng xanh tß½i trong dãy núi hy Mã LÕp S½n, lòng sông H¢ng t× ngàn cao ð± v«, ch¥m ch§m chäy nhß mu¯n nghï ng½i sau khi ðã vßþt qua nhi«u ðoÕn thác gh«nh. Bên b¶ sông phía Nam, vßþt lên trên muôn ngàn cây lá xanh tß½i t¯t, có mµt cây xoài kh±ng l°. Thân cây vút t§n tr¶i. Cành xoài ðâm ngang che cä mµt vùng rµng l¾n. Nhi«u nhánh ngä ngang trên dòng sông, soi hình xu¯ng ðáy nß¾c, trái xoài m§p mÕp, to trîu cä cây.
Cây xoài là n½i tø h÷p cüa mµt ðoàn vßþn ðông ðúc. Tám ngàn con, chúng h÷p thành mµt qu¯c gia hÆn hoi ðÑng ð¥u là mµt vßþn chúa, thân hình cao ð©p, sÑc khöe phi th߶ng. Ngu°n lþi thiên nhiên ðü cung c¤p cho toàn ðoàn vßþn lß½ng thñc su¯t cä mµt mùa. Nhßng phäi c¦n th§n, không ðßþc ð¬ trái nào chín t¾i, phäi ån quä lúc còn xanh. Ðó là l®nh cüa vßo8.n chúa chúa biªt lo xa, và b¥y vßþn ngoan ngoãn làm theo.
Mµt hôm, mµt ði«u không may xäy ðªn. Mµt trái xoài che khu¤t b·i mµt t± kiªn to, d¥n dà chín mùi, r½i xu¯ng dòng sông. Trái xoài b¸ nß¾c cu¯n ði, trôi dÕt vào b¬ b½i cüa vua xÑ ba la NÕi v×a ðúng lúc nhà vua ðang t¡m. Trái xoài to mµt cách khác th߶ng, m§p mÕp và th½m tho. Nhà vua bèn nh£t lên bóc ra và ån thØ, ngài không ðþi ý kiªn viên c§n th¥n. Chßa khi nào vua ðßþc ån mµt trái cây ngon nhß thª.
Thª là sau ðó, các ng߶i thþ r×ng ðßþc g÷i ðªn höi ý kiªn. M÷i ng߶i ð«u trä l¶i là h÷ chßa th¤y cây xoài nào trái to nhß v§y. Nhßng nhà vua quyªt ð¸nh s¨ tìm cho kÏ ðßþc cây xoài qúy giá kia. Và ngày hôm sau, cä mµt ðµi binh thuy«n ðßþc huy ðµng ð¬ vßþt dòng sông. H÷ chu¦n b¸ r¤t nhi«u lß½ng thñc, quyªt d×ng lÕi khi nào ðªn ðßþc dß¾i g¯c xoài....
Sau ba ngày, mµt bu±i chi«u kia, ng߶i ta tìm th¤y trên mµt triê1n núi xa, mµt cây xoài cao l¾n. tin vui m×ng truy«n ði r¤t nhanh. Cánh tay ðßþc truy«n thêm sÑc mÕnh. Ng߶i ta chèo su¯t ðêm ¤y và cä ngày hôm sau.
Ъn chi«u ng߶i ta ðã g¥n ðªn ðßþc dß¾i cây xoài. Không th¬ tä hªt n±i ngÕc nhiên cüa quân binh và vua quan. H÷ chßa bao gi¶ th¤y mµt cây to nhß thª. ÐÑng trß¾c no, ðÑng trß¾c cänh núi non hùng vî, con ng߶i th¤y mình bé nhö quá. ai n¤y ð«u có ít nhi«u lo ngÕi.
Mà hình nhß trên cây có nhæng con v§t ðang ðang chuy¬n ðµng. Không phäi mµt vài chøc, mµt vài tråm mà hàng ngàn. Ðoàn thuy«n ðªn g¥n. Ng߶i ta nh§n ra ðó là mµt thª gi¾i vßþn ðang chiªm cÑ cä cây xoài và sinh s¯ng · ð¤y. Nhà vua ðÑng · mûi thuy«n cûng v×a nghi®m th¤y nhß thª. Quä là mµt sñ khinh mÕn l¾n vì t¤t cä nhæng trái xoài ngon t× trß¾c ðªn gi¶ ð«u b¸ loài vßþn ðáng ghét kia ån trß¾c hªt cä. L®nh truy«n ra cho t¤t cä quân lính phäi bao vây ch£t ch¨ và chu¦n b¸ sÇn sàng cung tên ch¶ ngày mai, khi m£t tr¶i tr· d§y, b¡t ð¥u tàn sát t¤t cä ðoàn vßþn kia!
V« phía ðoàn vßþn, t¤t cä ð«u tö vë hoäng sþ. Chúng ðoán biªt có mµt tai nÕn không ti«n khoáng h§u s¨ xäy ðªn v¾i chúng, m£c d¥u vßþn chúa ðã tìm cách làm an lòng.
Trong ðêm ¤y, vßþn chúa bån khoån nát óc nghî cách cÑu ðoàn. R°i thình lình, vßþn chúa vøt trèo ra ð¥u cành ngä sang sông. T× ðây qua b¶ bên kia còn xa l¡m. Sông rµng, nß¾c sâu khó có mµt con vßþn nào có th¬ thoát ðßþc sang ngã này. B²ng vßþn chúa nhún mình l¤y hªt sÑc mÕnh, ðánh mµt cái nhãy sang bên kia b¶. R°i vßþn chúa ði tìm nhæng sþi mây dài, n¯i li«n lÕi và loay hoay cµt mµt ð¥u dây vào thân cây, còn ð¥u dây kia cµt vào thân mình. xong xuôi, vßþn chúa lÕi l¤y hªt sÑc ð¬ nhãy tr· v« cây xoài. Vßþn chúa ð¸nh làm mµt chiªc c¥u b¢ng dây ð¬ cÑu thoát cho cä ðoàn mình chuyn sang bên kia b¶. Nhßng, nguy thay! Sþi dây b¸ høt ðoÕn ch×ng mµt säi tay và v×a ðúng khi hai tay vßþn chúa n¡m ðßþc cành xoài ðâm ra sông là sþi dây v×a cång thÆng, kéo chân vßþn ra sau. Tám ngàn vßþn phäi chuy«n chuy«n sang sông ðêm nay. cho nên vßþn chúa n¢m ngay trong thª ðó, hai tay vßþn ¡m kÛ nhánh xoài, chân vßþn n¯i dài thêm sþi dây ð¬ làm c¥u, vßþn chúa ra l®nh cho toàn ðoàn sang sông. B¥y vßþn ng¥n ng×. Phäi bß¾c lên mình vßþn chúa? Phäi chuy«n mình trên sþi dây ðang kéo n£ng thân vßþn chúa? Trß¾c sñ ðau lòng ¤y, nhi«u con ðã nÑc n·, chäy nß¾c m¡t. Nhßng không còn ch§m tr¬ ðßþc; ho£c xót thß½ng ð¬ ngày mai phäi b¸ tiêu di®t cä; ho£c phäi cÑu s¯ng cä ðoàn.
L®nh ðßþc l§p lÕi mµt l¥n næa trß¾c sñ cß½ng quyªt cüa vßþn chúa. B¥y vßþn chuy«n sang sông. con nào con n¤y ð«u c¯ sÑc ði th§t nh© nhàng. Chúng cäm th¤y nhß ðang dày vò lên mµt cái gì cao qúy, mµt trái tim ðã hªt mñc hy sinh cho chúng.
Vßþn chúa ðã ng¤t ði nhi«u l¥n, nhßng lÕi c¯ tr¤n tînh ngay ð¬ n¡m væng thân cây. B¥y vßþn qua g¥n hªt, con vßþt qua cu¯i cùng là con vßþn Devadatta. Ðây là con vßþn s¤u xa nh¤t, ðã nhi«u l¥n tö lòng ghanh ghét vßþn chúa và tìm cách ám hÕi. Nó cho là c½ hµi ðã ðªn. Nó nhãy mÕnh lên mình vßþn chúa v*'i t¤t ca/ sÑc mÕnh cüa nó và nhún th§t mÕnh trên c¥u dây. Vßþn chúa tß·ng ch×ng nhß d§p cä bu°ng gan, nhßng vçn c¯ ráng sÑc n¡m ch£t thân cây ð¬ nó sang sông ðßþc an toàn. R°i vßþn chúa m®t lä ði. qua bên kia b¶ sông, con vßþn devadatta quay nhìn lÕi. trong ánh l¶ m¶ cüa ngày s¡p d§y, nó th¤y thân hình vßþn chúa lông lá ph¶ phÕc, im không cØ ðµng. Tñ nhiên nó cúi m£t xu¯ng, r½i hai hàng l® nóng; nó h¯i h§n, nó cäm phøc ðÑc ðµ bao dung cüa vßþn chúa.
Sáng hôm sau, vua ba la NÕi truy«n tiªn quân. Nhßng mµt ngÕc nhiên l¾n! Toàn th¬ b¥y vßþn ðông ðäo ðã tr¯n ði ngã nào hªt. quan quân ðªn dß¾i g¯c cây xoài, ng߶i ta nhìn lên. Cänh tßþng th§t cäm ðµng. Mµt con vßþn to l¾n khác th߶ng ðang n¯i mình v¾i mµt cành cây và mµt sþi dây b¡t qua bên kia b¶ sông. Vßþn n¢m im không cØ ðµng, hình nhß m®t ng¤t ði. theo nhi«u ng߶i thþ r×ng cho biªt thì ðây là con vßþn ð¥u ðàn. Lúc b¤y gi¶ nhà vua rö ð¥u ðuôi. Thì ra con vßþn ð¥u ðàn ðã l¤y thân mình n¯i thành c¥u ð¬ cÑu thoát cho cä b¥y cüa mình. Vßþn ð¥u ðàn ðã nêu gß½ng hy sinh cao cä làm nhà vua cäm phøc l¡m. Ngài ðµt nhiên tïnh ngµ, nghî ðªn vi®c làm ích kÖ và th¤p hèn cüa mình: Chï vì mu¯n có nhæng trái xoài ngon ng÷t mà ngài ðã dùng uy quy«n huy ðµng nhi« ng߶i ðªn ðây. Chï vì mµt ý mu¯n t¥m th߶ng nªu không mu¯n nói là sai l¥m, mµt sñ tÑc gi§n nhö nhen mà ngài suýt gây nên mµt sñ tàn sát thäm kh¯c. R°i ngài quay sang b÷n thþ sån ðang ðÑng yên, không còn håm h· mu¯n giªt hÕi nhß trß¾c. Ngài nói to ð¬ chï cho h÷ mµt bài h÷c và l§p tÑc truy«n l®ng lui quân. sau khi ðã sai ng߶i ðßa vßþn chúa xu¯ng và tñ tay ngài vu¯t ve sån sóc cho vßþn chúa tïnh lÕi.
Vßþn chúa ðã nêu lòng hy sinh cao cä ð¬ cÑu ðoàn mµt cách cäm ðµng trên ðây chíng là ti«n thân cüa ÐÑc Ph§t Thích Ca./.