Pháp Chï ThÆng

ÐÕi-lãn

 Nhß chúng ta biªt, t¤t cä m÷i bi¬u hi®n trong cuµc s¯ng, qua m÷i thi vi ðµng tác cüa ngôn ngæ cØ chï hành ðµng cüa chúng ta, ð«u phát xu¤t t× tñ tâm chúng ta, nhß chính ðÑc Ph§t ðã xác quyªt trong kinh hoa Nghiêm: "Nh¤t thiªt duy tâm tÕo". — ðó, trong cuµc s¯ng th߶ng nh§t h¢ng ngày, chúng ðßþc th¬ hi®n qua hai bi¬u th¸: v÷ng và chân (chân · ðây vßþt lên trên v÷ng và chân cüa v÷ng), nhßng thông th߶ng chúng ta chï nh§n biªt ðßþc cái v÷ng và chân cüa v÷ng qua pháp phü ð¸nh cüa các ngài h½n là cái chân nhß th§t, ð¬ t× ðo chúng ta nh§n th¤y ðßþc cái sai l¥m trong cách th¬ hi®n do v÷ng tâm phân bi®t kh·i ðµng và chi ph¯i trong cuµc s¯ng.

Sñ th¬ hi®n này b¸ v÷ng tâm phân bi®t bóp méo; do ðó biªn thñc tÕi không nhß thñc tÕi cüa chính nó, mà tuÏ thuµc vào cái nhìn do v÷ng tâm phân bi®t ðë ra, t× ðó m÷i sai bi®t mâu thuçn hi®n ra trong cuµc s¯ng nhß: Có-không, ðúng-sai, ch½n-giä, thi®n-ác, t¯t-x¤u v.v... tùy thuµc vào kiªn giäi do v÷ng tâm phân bi®t áp ð£t lên trên lòng thñc tÕi mà chúng hi®n hæu. — ðây thñc tÕi không còn là mµt thñc tÕi nhß chính nó, nhß ðÑc Ph§t ðã t×ng tuyên thuyªt: "Sanh tØ là Niªt bàn, Niªt bàn là sanh tØ; phi«n não tÑc B° ð«, B° ð« tÑc phi«n não." hay nhß trong vån h÷c Thi«n có xu¤t hi®n mµt bài th½ khá ðµc ðáo và n±i tiªng:

Lô s½n yên toä Triªt giang tri«u,
V¸ ðáo bình sanh h§n b¤t ti®u.
Ðáo ð¡c hoàn lai vô th¸ sñ,
Lô s½n yên toä Triªt giang tri«u.

D¸ch:

Khói toä Lô s½n sóng Triét giang,
Khi chßa ðªn ðó h§n m½ màng.
Ъn r°i ðích th§t không gì khác,
Khói toä Lô s½n sóng Triªt giang.

Khi chúng ta còn là phàm tøc chßa m· m¡t ra ðßþc, thì cái nhìn này do tâm v÷ng mê m¶ phân bi®t th¬ hi®n, nên th¤y t¤t cä m÷i v§t nhß là mâu thuçn ngån cách nhau trong su¯t cä mµt bình sanh. khi có th¬ nhß thª này, khi có th¬ nhß thª kia; chúng s¨ tr· thành sai l¥m vì không ðúng nhß th§t chính nó. Cái nhìn này tr· thành khó tiêu, m¡c k©t trong trÕng thái m½ màng hoài v÷ng cüa v÷ng tâm. do ðó, cái th¤y này nhß là nghe th¤y chÑ không phäi nhìn th¤y. 

Ngßþc lÕi, mµt cái nhìn nhß th§t chính nó, là cái nhìn khi m¡t ðã ðßþc m· ra (giác ngµ); cái nhìn này không còn b¸ k©t trong trÕng thái m½ màng hoài v÷ng cüa v÷ng tâm phân bi®t ch¤p trß¾c, do ðó cái nhìn dung hµi thông su¯t tñ tÕi. Lúc này cái nhìn tr· thành hi®n thñc nhß th§t chính nó, nhß hai câu cu¯i cüa bài th½ ðã di­n tä, qua cái nhìn cüa tâm vô phân bi®t khi ðã ðÕt ðßþc ÐÕo: " Ъn r°i ðích thñc không gì khác, Khói toä Lô s½n sóng Triªt giang." Không nhß cái nhìn do tâm phân bi®t ch¤p trß¾c. 

Nhß v§y thñc tÕi không là gì hªt, chúng luôn luôn vçn là thñc tÕi nhß chính nó, khi không b¸ v÷ng tâm kh·i lên phân bi®t can thi®p vào. Chúng chï biªn tß¾ng biªn dÕng khi tâm v÷ng kh·i lên phân bi®t, ð¬ r°i ch¤p vào ðó cho là nhß thª này, không phäi nhß thª kia, thª kia không phäi nhß thª này v.v... M÷i r¡c r¯i lôi thôi hi®n ra, và m÷i sñ trói buµc theo ðó mà hi®n hæu. Nh¤t thiªt duy tâm tÕo quä th§t là mµt hi®n tß¾ng tuÏ theo tâm phân bi®t và tâm vô phân bi®t th¬ hi®n, theo ðó các thi«n sß dùng pháp phü ð¸nh ð¬ phü ð¸nh m÷i sai l¥m do v÷ng tâm phân bi®t ðë ra, và chï thÆng cái tâm vô phân bi®t cho m÷i ng߶i th¤y, chúng vçn luôn luôn th¬ hi®n trong cuµc s¯ng cüa chúng ta mà chúng ta không nh§n ra, nhß chúng ta không nh§n ra cái sai l¥m cüa v÷ng tâm phân bi®t v§y. Nhß hy Thiên ThÕch Ð¥u bäo duy Nghiêm Dßþc S½n:

" - Nhß thª cûng chÆng ðßþc, không nhß thª cûng chÆng ðßþc; Nhß thª không nhß thª ð«u không ðßþc, ngß½i làm sao?

Dßþc S½n m¶ t¸t không hi¬u.

Hy Thiên ThÕch Ð¥u bäo:

- Nhân duyên nhà ngß½i không phäi · ðây, hãy ðªn ch² Mã ðÕi sß. Dßþc S½n vâng l¶i ðªn yªt kiªn Mã T±, Dßþc S½n thu§t lÕi chuy®n ðã qua. Mã T± bäo:

Ta có khi dÕy y nhß¾ng mày ch¾p m¡t, có khi không dÕy y nhß¾ng mày ch¾p m¡t; có khi nhß¾ng mày ch¾p m¡t là phäi, có khi nhß¾ng mày ch¾p m¡t là không phäi, ngß½i tính làm sao?

Ngay câu nói này Dßþc S½n khª ngµ, bèn l­ bái.

Mã T± höi:

Ngß½i th¤y ðÕo lý gì mà l­ bái?

Dßþc S½n thßa:

Con · ch² ThÕch Ð¥u nhß con mu²i ð§u trên trâu s¡t.

Mã T± bäo:

- Ngß½i ðã biªt nhß thª thì tñ giæ gìn".

T¤t cä m÷i khä nång lu§n lý , dù ðúng hay là sai cüa ngôn ngæ ð«u b¸ thi«n sß ThÕch Ð¥u phü nh§n. V§y thì duy Nghiêm Dßþc S½n phäi làm sao ðây? — ðây, rõ ràng ông b¸ h¾t hçng và tr· nên mù t¸t khi nghe ThÕch Ð¥u phü nh§n m÷i s· ð¡c có ðßþc v« lu§n lý ðúng sai v.v... trong cuµc s¯ng. T× thØ thách này ThÕch Ð¥u biªt r¢ng Dßþc S½n không hþp v¾i phß½ng pháp phü ð¸nh cüa mình, nên li«n chï ông ðªn Mã T±.

Nhß cái th¤y cüa ThÕch Ð¥u, Dßþc S½n qua nhæng l¶i chï dÕy cüa Mã T± v« nhß¾ng mày ch¾p m¡t, có khi nên, có khi không nên, khi nào ðúng khi nào không ðúng, qua ðó Dßþc S½n ðã ðßþc khª ngµ. — ðây Dßþc S½n ðã ngµ ðßþc cái chi trong cái nhß¾ng mày ch¾p m¡t này mà l­ bái? Ь biªt ch¡t là Dßþc S½n ðã ngµ ðßþc nhæng gì mà mình ðã nói, Mã T± ðã ß¾m thØ cho Dßþc S½n th¬ hi®n ra, và ông ðã th§t sñ th¬ hi®n cái ngµ cüa mình qua con mu²i ð§u trên trâu s¡t. Thª là Ph§t tính cüa m÷i ng߶i ðßþc th¬ hi®n ra trong nhæng cØ chï nhæng ðµng tác ho£c l¶i nói, trong nhæng cái nhß¾ng mày ch¾p m¡t, nªu t¤t cä m÷i ðµng tác ðó là VÔ S¹. Chính nhæng bi¬u hi®n vô sñ này mà thi«n sß Trí Ch½n ðã ðem ra chï thÆng cho ðÕi chúng cüa ông khi ông dÕy.

" Trí Ch½n dÕy chúng:

- nheo mày ch¾p m¡t không ngoài ng߶i này, mµt ni®m t¸nh tâm xßa nay là Ph§t."

Qua ðây, ðã quá rõ ràng cho chúng ta nh§n ra pháp chï thÆng phäi không? Nhæng cái này xßa nay chúng ta ðã t×ng coi th߶ng, ðã t×ng bö quên; do ðó m¾i chÕy rông bên ngoài tìm Ph§t ðâu ðâu, ð¬ cu¯i cùng không ðßþc chi chi ðâm ra qu¶ quÕng b¯i r¯i; tråm vi®c ngàn duyên ðâm ra bª t¡t trói buµc lçn nhau m¤t d¥n ði tñ tÕi và giäi thoát. Cûng trong cung cách này thi«n sß Pháp loa cüa Vi®t nam ðã th¬ hi®n trong pháp chï thÆng cüa mình khi dÕy chúng.

" ÐÕi ÐÕo rµng su¯t nào có buµc nào có ràng, bän tánh l£ng trong không thi®n không ác. BÞi do lña ch÷n nên sinh ra t¡t ngang l¡m nëo; chï c¥n quán m¡t tí thôi cûng thành cách xa tr¶i ð¤t. Thánh phàm v¯n chung mµt l¯i, phäi qu¤y nào phäi hai ð߶ng. cho nên biªt r¢ng tµi phß¾c v¯n không, cÑu cánh nhân quä chÆng th§t, m÷i ng߶i ð¥y ðü kë kë tr÷n thành, Ph§t tánh pháp thân nhß hình v¾i bóng, tuÏ ¦n tuÏ hi®n, chÆng tÑc chÆng ly. L² mûi thÆng xu¯ng, chân mày n¢m ngang m£t · phía trên m¡t, nhßng không d gì nhìn th¤y. C¥n phäi truy t¥m, chÆng th¤y nói sao :" ba ngàn pháp môn cùng v« vuông t¤c, hà sa di®u døng thäy tÕi ngu°n tâm ". Nên bäo ba cØa Gi¾i-иnh-Tu® các ông không thiªu, c¥n phäi quán n½i chính mình. Phàm nhæng tiªng ho tiªng t¢ng h¡ng, nhß¾ng mày ch¾p m¡t, tay c¥m chân ði. Ðó là tánh gì? khi biªt ðßþc tánh này r°i, thì ðó là tâm gì? Tâm tánh ð«u r²ng sáng. V§y cái nào là phäi, cái nào là không phäi?"

Thi«n sß Pháp loa càng rõ ràng h½n trong vi®c bi¬u hi®n " Nh¤t thiªt duy tâm tÕo" qua hai cách th¬ hi®n, phü nh§n m÷i cái nhìn sai l¥m do v÷ng tâm phân bi®t ðë ra, và chï thÆng nhæng th¬ hi®n do tâm vô phân bi®t lßu xu¤t qua cuµc s¯ng mà chính chúng ta không nhìn ra, hay tñ lãng quên chúng, ðó là pháp " Trñc chï nh½n tâm kiªn tánh thành Ph§t" cüa Ph§t giáo Thi«n Tông. ChÆng th¤y nói sao: "Ba ngàn pháp môn cùng v« vuông t¤c, hà sa di®u døng thäy tÕi ngu°n tâm". V÷ng-chân ði theo chúng ta thì có thü xä kèm theo, nhßng ð¯i v¾i các thi«n sß thì t¤t cä ð«u b¸ ba mß½i hèo nhß thi«n sß ÐÑc S½n ðã t×ng vung g§y bäo: "Nói ðßþc cûng b¸ ba mß½i hèo, không nói ðßþc cûng b¸ ba mß½i hèo". V§y thì · ðây, cái chï thÆng s¨ hi®n ra khi các v÷ng-chân ðßþc phü ð¸nh, nªu ng߶i nào có ðü cån c½ và, lanh m¡t s¨ nh§n ra ngay. N½i ðây, m÷i phß½ng pháp ð«u b¸ c¡t ðÑt, m÷i tß duy m÷i khái ni®m ð«u b¸ thü tiêu; cái gì bi¬u hi®n ra bên ngoài mà không có ý thÑc can thi®p vào, thì cái ðó ðßþc chï thÆng. Cái ðßþc th¬ hi®n này chính là cái bi¬u hi®n cüa tâm vô phân bi®t. hãy phän quán n½i chính mình thì s¨ th¤y chúng trong cuµc s¯ng. Chúng s¨ hi®n hæu qua cuµc s¯ng cüa chúng ta mµt cách rõ ràng, mà chúng ta không c¥n phäi tìm c¥u ðâu cho xa m®t. 

H½n næa, s¨ b¸ r½i vào ð߶ng ma l¯i quÖ, nªu chúng ta chÕy rông tìm chúng bên ngoài, nhß ngài Mã T± ðã cänh cáo ÐÕi Châu Hu® Häi khi ông ðªn tham v¤n ngài.

" Hu® Häi ÐÕi Châu ðªn tham v¤n Mã T±, Mã T± höi:

- T× ðâu ðªn?

ÐÕi Châu Hu® Häi thßa: 

- T× chùa ÐÕi Vân · Vi®t Châu.

Höi:

- Ъn ðây c¥u vi®c chi?

Thßa:

- C¥u Ph§t pháp.

Mã T± höi:

- kho báu nhà mình mà chÆng ðoái hoài, bö nhà ði tìm cái chi? ta · trong ðó không có mµt v§t. Ph§t pháp là cái chi mà c¥u? 

Hu® Häi l bái thßa:

- Cái gì là kho báu nhà mình cüa Hu® Häi?

Mã T± nói:

- Hi®n tÕi chính ngß½i höi ta là kho báu cüa ngß½i. T¤t cä ð«u ð¥y ðü không thiªu th¯n, tñ do sØ døng ðâu c¥n c¥u bên ngoài. ngay câu này, Hu® häi tñ nh§n ra b±n tâm mình không do hi¬u biªt ".

Qua công án này, chúng ta ðã nh§n ra ông Ph§t chính mình chßa? Nªu không, cho dù có hi¬u nh¶ vào nhæng ð¸nh nghîa do ngôn ngæ vån tñ hay m÷i sñ trình bày, ð«u không có ích chi cä, vì m÷i sñ hi¬u biªt do trí phân bi®t ðë ra, ð«u cûng là mµt thÑ v÷ng mà thôi. Nªu ngay chính n½i ta, ngay trong cuµc s¯ng mà chúng ta không nh§n ra cái bän lai Ph§t tánh cüa chính ta, thì cho dù là nhß¾ng mày ch¾p m¡t m®t nghï, tß·ng cûng chÆng can h® chi ðªn vi®c th¤y tánh thành Ph§t, trong khi nhæng cái bi¬u hi®n ðó b¸ ý chí can thi®p vào, và tÑc kh¡c chúng b¸ bóp méo. do ðó, ð¬ tránh nhæng tình trÕng h÷c ðòi b¡c chß¾c này ThÕch Ð¥u ðã tr¡c nghi®m hoa Lâm, khi höi v« thi«n. hoa Lâm ðßþc th¥y là ThÕch Ð¥u höi nhß v¥y:

" Ông là Thi«n tång hay tång th߶ng?

Hoa Lâm:

- con là thi«n tång.

ThÕch Ð¥u:

- Thi«n là gì?

Hoa Lâm:

- Nhß¾ng mày ch¾p m¡t.

ThÕch Ð¥u:

- Hãy trình cái bµ m£t th§t xßa nay cüa ông ra ðây ta xem; ta không bäo vi®c nhß¾ng mày ch¾p m¡t.

Hoa Lâm:

- Thßa th¥y, xin ð¬ vi®c nhß¾ng mày ch¾p m¡t ¤y ði, hãy xem con, kia ngay ch² con · ð¤y.

ThÕch Ð¥u:

- kia ði m¤t r°í!

Hoa Lâm:

- con ðã trình xong."

Ng߶i ðã ðÕt ðÕo r°i thì luôn luôn tñ tÕi trong v¤n ðáp, chï có kë h÷c ðòi b¡t chß¾c m¾i b¸ bª t¡c ngh©n h÷ng trong nhæng cú ðánh b¤t chþt nhß v§y. H¥u hªt nhæng tri kiªn cüa chúng ta là kiªn giäi cüa b÷n mù, ngôn ngæ sØ døng cüa chúng ta là ngôn ngæ cüa nhæng con v©t, không ån nh¢m gì ðªn thñc tÕi cä. Thñc tÕi ðßþc g÷i là thñc tÕi khi chúng không b¸ tß tß·ng vån tñ, khái ni®m cüa nhân qüa xen vào bóp méo ði sñ th§t nhß là chính nó, mà nó luôn luôn ðßþc th¬ hi®n mµt cách tr¥n tru°ng, không b¸ bi¬u tßþng do v÷ng tâm ðë ra chi ph¯i. Nó luôn luôn ðßþc th¬ hi®n dß¾i dÕng vô phân bi®t. Có th¬ qua nhß¾ng mày ch¾p m¡t, qua tiªng dÕ, hay qua b¤t cÑ sñ th¬ hi®n nào ra bên ngoài. Ыu ðó ðßþc Hu® Siêu Thü S½n dÕy еng S½n.

" Mµt hôm еng S½n ðªn viªng Hu® Siêu Thü S½n xin chï dÕy, Hu® Siêu nói:

- Ông ðã có ch² trø r°i, sao còn ðªn ðây xin chï dÕy?

еng S½n:

- Tâm tôi còn có ch² khó giäi mà tôi không th¬ ki¬m soát nó ðßþc, vì v§y tôi ðªn ðây g£p th¥y.

Hu® Siêu:

- Này Lß½ng Gi¾í!

Nhân ðó еng S½n ðáp:

- DÕ, BÕch th¥y!

Hu® Siêu:

- Ðó là cái gì?

еng S½n không nói ðßþc câu nào.

Hu® Si®u li«n phán:

- Ph§t ð©p quá! Tiªc thay không có chút ánh sáng nào!"

— ðây, ai có th¬ vì еng S½n mà thay thª trä l¶i ðßþc không? Ðó la cái gì? khi еng S½n ðáp "DÕ, bÕch th¥y!" nhân Hu® Siêu kêu tên mình? Và tÕi sao Hu® Siêu bäo Ph§t ð©p quá! tiªc thay không có chút ánh sáng nào! Nªu là kë vô sñ thì nhæng gì Hu® Siêu phán nói cûng chï là trò ch½i cüa ngôn ngæ nh© nhß lông h°ng mà thôi. Nhßng ð¯i v¾i nhæng kë mang tâm có-không nhß chúng ta, thì ðây quä th§t là mµt gánh n£ng ngàn cân mang su¯t cä mµt ð¶i.

DÕ, ðó là mµt cái gì? Lß½ng Gi¾i hoàn toàn không nh§n ra, chï vì tâm ông còn ôm n£ng mµt kh¯i có-không khó giäi quyªt, nên không l÷t qua khöi tiªng DÕ này, vì v§y cho nên Hu® Siêu m¾i bäo Ph§t ð©p quá, tiªc thay không có chút ánh sáng nào! Và cûng qua tiªng dÕ này Tr߶ng Khánh Hu® Vân ðem ra chï thÆng cho mµt v¸ tång và nh§n xét.

" Mµt hôm, mµt ông tång ðªn viªng Tr߶ng Khánh Hu® Vân và ð£t câu höi sau ðây:

- trong thân b¯n ðÕi nåm u¦n này, ng߶i ta g÷i cái gì là Ph§t tánh?

Sß g÷i tên ông tång và ông tång ðáp:

- DÕ !

Sß yên l£ng mµt lúc r°i nh§n xét:

- N½i ông chÆng có Ph§t tánh!"

"DÕ" có hay không có Ph§t tánh chä can h® gì ðªn nó, vì có hay không cûng chï là mµt bi¬u hi®n cüa trí phân bi®t. Hu® Vân ðã dùng " không có" ð¬ phü ð¸nh "có" cüa v¸ tång, khi kh·i lên tâm phân bi®t ð¬ höi v« Ph§t tánh. trong khi Hu® Vân khêu gþi Ph§t tánh qua tiªng DÕ cüa ông mà ông không nh§n ra. hay mµt cách rõ ràng h½n trong cách chï thÆng, Ngô H° ÐÕi Nghîa ðã trä l¶i minh bÕch cho hoàng ðª Thu§n Tông.

" Hoàng ðª Thu§n Tông höi:

- Ph§t tánh là cái gì?

Sß ðáp:

- Cái ¤y chÆng xa ch² phát xu¤t ra câu höi cüa b® hÕ !

Th§t quá rõ ràng, nhßng nào ai th§t tình nh§n ra ông Ph§t cüa mình luôn luôn hi®n hæu, mà mãi chÕy quanh bên ngoài tìm kiªm · Ph§t ð°ng, Ph§t g² , Ph§t ximen c¯t s¡t, Ph§t gi¤y v.v... Tñ nhiên m÷i thÑ ¤y ðßþc con ng߶i dñng lên, và khoát lên mµt giá tr¸ nào ðó. T× ðó c¡m ð¥u c¡m c± ð¬ lÕy ð¬ kêu, trong khi ông Ph§t n½i chính mình lÕi bö quên! Cûng nhß Vô Nghi®p su¯t ð¶i c¡m ð¥u tìm hi¬u kinh ði¬n, ð¬ r°i cu¯i cùng cûng phäi ðªn Mã T± nh¶ giäi quyªt nghi.

" Vô Nghi®p thßa Mã T±:

- V« kinh ði¬n con hi¬u biªt chút ít, nhßng th߶ng nghe thi«n môn "TÑc Tâm tÑc Ph§t" th§t con chßa hi¬u th¤u.

Mã T± ðáp:

- Chï cái tâm chßa hi¬u ðó là ðúng r°i, lÕi không có v§t gì khác.

Höi:

- Thª nào là m§t truy«n tâm ¤n cüa T± sß t× „n sang?

Ðáp:

- Chính ðÕi ðÑc ðang °n. Hãy ði ðí! khi khác lÕi.

Sß v×a ði, Mã T± g÷i:

- ÐÕi ðÑc!

Sß xoay ð¥u lÕi Mã T± höi:

- Là cái gì?

Sß li«n lînh hµi, và l bái.

Mã T± bäo:

- Kë ð¥n ðµn l bái làm gì?"

Mµt cái chï thÆng cø th¬ n½i chính ng߶i kh·i v÷ng ð£t v¤n ð«, ð¬ ðä thông ch² vß¾ng m¡c n½i h÷, b¢ng cách dùng vß¾ng m¡c ð¬ m· vß¾ng m¡c. Nhßng · ðây ng߶i höi vçn chßa nh§n ra cái tâm chßa hi¬u ðó là cái gì, dù Mã T± ðã chï thÆng cho ông ta, ông vçn tiªp tøc dùng trí phân bi®t ð¬ d¤n sâu vào nhæng sai l¥m khác. Mã T± vçn kiên trì trong khi trä l¶i, b¢ng nhæng sñ vi®c cø th¬ ðã ðßþc th¬ hi®n ra n½i ng߶i höi, mà trä l¶i nhæng câu höi cüa ông ta; nh¢m ðánh thÑc kh½i d§y ðßþc cái tâm vô phân bi®t n½i ng߶i höi th¬ hi®n ra bên ngoài mà chï thÆng. — ðây, cûng nhß công án trên thay vì Vô Nghi®p s¨ "DÕ" khi Mã T± g÷i ðªn tên mình, nhßng ông không dÕ mà xoay ð¥u lÕi. Chính cái xoay ð¥u lÕi này ðã th¬ hi®n cái mà Mã T± c¥n chï thÆng cho ông. Cái gì xoay ð¥u lÕi? xoay ð¥u lÕi b¢ng cái hæu tâm hay vô tâm? Và · ðây, sao g÷i là kë ð¥n ðµn? ai hi¬u ðßþc ch² lãnh hµi ðßþc cüa Vô Nghi®p thì lãnh hµi ðßþc tÕi sao Mã T± bäo Vô Nghi®p là kë ð¥n ðµn, nªu không thì làm kë ¤m Ñc thay giùm cho Vô Nghi®p. 

Cûng trong cung cách ðánh thÑc chï thÆng này thi«n sß Pháp loa khi nghe chúng tøng kinh höi mµt v¸ tång r¢ng:

" Chúng ðang làm gì?

Tång thßa:

- Chúng ni®m Ph§t tâm.

Sß bäo:

- Nªu nói là tâm, thì tâm không Ph§t. Nªu bäo là Ph§t thì Ph§t không tâm. V§y, cái nào g÷i là tâm?

V¸ tång này ðáp không ðßþc, Sß lÕi höi mµt v¸ tång khác:

- Chúng ðang làm gì?

Tång thßa:

- Ni®m Ph§t.

Sß bäo:

- Ph§t v¯n không tâm thì ni®m cái gì?

Tång thßa:

- ChÆng biªt.

Sß bäo:

- Ngß½i nói chÆng biªt, v§y ai nói ðó !?

Tång không ðáp ðßþc."

Lâu lâu tr¡c nghi®m tiªn trình tâm linh cüa ð® tØ, nhßng rõ ràng tâm thÑc cä hai ð«u chßa ðªn ðµ chín mùi, thành ra cûng chï là công dã tràng. T× nhæng phép phü ð¸nh ðßa vào ngõ bí, ð¬ t× ðó có th¬ ðä thông cho ð® tØ. song hai ng߶i ð® tØ t× bí này ðë ra bí khác chÑ không th¬ nào m· ðßþc cho mình mµt con ð߶ng s¯ng, cho dù thi«n sß ß¾m thêm mµt chút næa, nhßng vçn không chuy¬n não ðßþc ng߶i ð® tØ trong pháp chï thÆng này. 

— ðây, chæ "Ai" mµt phän di®n cüa bµ m£t th§t ðã ðßþc th¥y ð£t ra và, trình di®n cho chính ng߶i b¸ höi, nhßng ng߶i b¸ höi vçn mù t¸t. Th߶ng cách chï thÆng b¢ng bi¬u tßþng phän di®n này ðßþc các thi«n sß sØ døng r¤t nhi«u và ða dÕng, nhß trong l¶i ð¯i ðáp giæa thi«n sß Vân nham và ÐÕo Ngô.

" Vân nham ðang n¤u trà, ÐÕo ngô höi:

- N¤u trà cho ai?

Sß ðáp:

- Có mµt ng߶i c¥n.

ÐÕo Ngô höi:

- sao không dÕy y n¤u!?

Sß ðáp:

- Hi®n nay ðang có tôi · ðây!"

Яi v¾i các thi«n sß ðó là mµt cách thåm dò h¯ thÆm cüa nhau, cø thêå ð½n giän rõ ràng nhß ban ngày b¢ng chính cuµc s¯ng cüa các ngài. Ði«u ðó chÑng tö r¢ng cái chân tâm luôn luôn hi®n hæu n½i m÷i ng߶i, trong cuµc s¯ng bình th߶ng này. Nhßng chúng ta không nh§n ra ðßþc thôi, chßù không phäi chúng không hi®n hæu, hay chúng không có n½i chúng ta, mà chúng ta phäi ði tìm kiªm · ðâu bên ngoài cuµc s¯ng chính chúng ta. 

Nhß Hoàng bá trä l¶i khi tß¾ng qu¯c Bùi Hßu höi v« cao Tång qua công án.

" Tß¾ng qu¯c Bùi Hßu vào chùa khai Nguyên, th¤y hình v¨ trên vách höi th¥y trú trì:

- Hình gì ðây?

Th¥y ðáp:

- Hình cao Tång.

Bùi Hßu höi:

- Hình thì có th¬ th¤y nhßng cao tång thì · ðâu?

Th¥y trú trì không ðáp ðßþc, Bùi Hßu höi:

- — ðây có thi«n nh½n không?

Th¥y trú trì ðáp:

- V×a có mµt v¸ tång vào chùa làm công quä r¤t gi¯ng thi«n giä.

Tß¾ng qu¯c Bùi Hßu thßa:

- xin thïnh ðªn thßa höi ðßþc không?

Th¥y trú trì ði m¶i Hoàng Bá ðªn, tß¾ng qu¯c Bùi Hßu th¤y sß vui m×ng thßa:

- Bùi Hßu tôi v×a có mµt câu höi, nhßng chß ðÕi ðÑc · ðây tiªc l¶i. Gi¶ xin thßþng nh½n thay h÷ ðáp cho.

Hoàng Bá nói:

- M¶i tß¾ng qu¯c höi.

Bùi Hßu l§p lÕi câu höi trß¾c. Hoàng bá li«n cao tiªng g÷i:

- Bùi Hßu!

Tß¾ng qu¯c Ñng tiªng dÕ!

Hoàng bá höi:

- — ðâu?

Ngay ðó, tß¾ng qu¯c nh§n ra ý chï, nhß ðßþc hÕt châu trên búi tóc."

Höi-kêu-Ñng tiªng dÕ, · ðâu? Bùi Hßu nh§n ra ý chï là ý chï gì? Th§t ra chä có ý chï gì ð¬ cho Hoàng Bá trao cho Bùi Hßu cä, và ngßþc lÕi Bùi Hßu cûng chä có nh§n ðßþc gì n½i Hoàng Bá trao cho, vì m²i ng߶i tñ hi®n hæu mµt cao tång n½i chính mình, tñ mình không nh§n ra thôi! Ông Ph§t · ðâu mà bày trò tìm kiªm? 

Ь rõ ràng h½n tí næa chúng ta theo dõi cuµc ð¯i thoÕi giæa linh Hñu qui S½n và Viên Trí.

Linh Hñu qui S½n höi Viên Trí:

- T× ðâu ðªn?

Viên Trí ðáp:

- xem b®nh ðªn.

Qui S½n höi:

- Có bao nhiêu ng߶i b®nh?

Viên Trí ðáp:

- Có ngßòi b®nh có ng߶i chÆng b®nh.

Qui S½n nói:

- Có ng߶i không b®nh, ðâu không phäi là Viên Trí ð¥u ðà!?

Viên Trí ðáp:

- B®nh cùng chÆng b®nh ð«u không can h® ðªn vi®c cüa nó. Nói mau! nói mau!" 

Có b®nh không có b®nh ð«u không can h® ðªn vi®c cüa nó là mµt câu chï thÆng. — ðây, nªu b®nh và không b®nh có can h® ðªn, thì chính nó b¸ các pháp chi ph¯i trói buµc, và ngßþc lÕi nªu nó can h® ðªn b®nh và không b®nh, thì chính nó tñ buµc tñ trói mình. V§y thì · ðây, chü th¬ và ð¯i tßþng không phäi hai ð߶ng. khi mê thì có chü th¬ và ð¯i tßþng, khi ngµ ra r°i thì cä hai ð«u vô sñ, không can h® l® thuµc nhau. do ðó chúng dung nhiªp nhau, thông hµi nhau không phäi hai cûng không phäi mµt, ðó chính là thái ðµ tñ tÕi giäi thoát cüa các v¸ thi«n sß trong cuµc s¯ng vô sñ cüa các ngài ðßþc th¬ hi®n qua công án trích dçn sau ðây.

" Hoà thßþng Tuyªt phong vào núi nh£t ðßþc nhánh cây gi¯ng hình con r¡n, và ð« trên lßng mµt câu: 'V¯n tñ thiên nhiên chÆng nh¶ bào g÷t' g·i t£ng ÐÕi An.

ÐÕi an nh§n và bäo:

- Ng߶i v¯n s¡c núi, không tÏ vªt dao búa."

Cái gì ðã b¸ bàn tay can thi®p cüa con ng߶i vào, thì ðó chính là mµt sñ th¬ hi®n ðúng sai cüa nhân quä, chúng s¨ b¸ bóp méo không còn nhß th§t chính nó. — ðây chính nó là cái v¯n tñ nhiên nhß nhiên cüa thiên nhiên chÆng nh¶ bào g÷t, và cûng chính vì thª mà ÐÕi an phäi phán: 'Ng߶i v¯n s¡c núi không tÏ vªt dao búa' . K¬ ra hai lão ðã nh§n ra bµ m£t xßa nay cüa chính h÷, qua cung cách Ñng xØ trong vi®c th¬ hi®n, mà · ðó chính h÷ ðã tñ th¬ nghi®m qua cách trình bày chï thÆng này, trong cuµc s¯ng th߶ng nh§t h¢ng ngày cûng nhß linh Hñu bäo Hu® T¸ch khi cùng chúng ði hái trà.

" linh Hñu cùng chúng ði hái trà, linh Hñu bäo Hu® T¸ch:

- Su¯t ngày hái trà chï nghe tiªng con, mà chÆng th¤y hình con. Hãy hi®n b±n hình cho ta th¤y coi !

Hu® T¸ch li«n rung cây trà.

Linh Hñu bäo:

- Chï ðßþc cái døng còn cái th¬ cüa nó chßa ðßþc!

Hu® T¸ch thßa:

- Chßa biªt Hoà thßþng thª nào?

Linh Hñu im l£ng.

Hu® T¸ch thßa:

- Hoà thßþng chï ðßþc cái th¬ còn cái døng cüa nó chßa ðßþc !

Linh Hñu bäo cho con hai chøc g§y."

Nh¢m vào m÷i thi vi ðµng tác trong cuµc s¯ng, qua ðó m÷i cØ chï m÷i hành ðµng, nói nång, ði ðÑng n¢m ng°i v.v... ðßþc th¬ hi®n nhß là nhæng tín hi®u thông tin cho nhau, ðßþc ðem ra áp døng chï thÆng h¢ng ngày, trong nhæng cuµc tiªp xúc tr¡c nghi®m nhau, mà theo ðó chúng mang mµt s¡c thái tr¥n tru°ng nhß th§t. — ðó, không nhæng thi«n sß tñ th¬ hi®n mµt cách tñ tÕi vô phân bi©ät, mà nhæng ng߶i phàm tøc nhß chúng ta, cûng ðßþc th¬ hi®n qua cuµc s¯ng. Nhßng vì chúng ta còn mê nên không nh§n ra bµ m£t th§t chính mình ðßþc th¬ hi®n. 

Nhß Hu® T¸ch ðã có kinh nghi®m khi trä l¶i cho qui S½n.

Qui S½n höi Hu® T¸ch:

- Nghi®p thÑc chúng sanh mênh mông trên quä ð¤t không g¯c có th¬ tña, ông làm sao có th¬ biªt h÷ có hay không?

Hu® T¸ch ðáp:

- con có ch² kinh nghiêïm, B²ng có mµt v¸ tång ði ngang qua, Hu® T¸ch g÷i Xà Lê ! V¸ tång xoay ð¥u lÕi. Hu® T¸ch thßa:

- BÕch Hoà thßþng kë này là nghi®p thÑc mênh mông không g¯c có th¬ tña.

Qui S½n khen:

- Ðây là mµt gi÷t sæa sß tØ làm tan sáu ð¤u sæa l×a."

— ðây, nªu v¸ Xà Lê n÷ mà biªt hai lão già bê b¯i này ðem mình ra ð¬ tr¡c nghi®m cho nhau, thì có l¨ v¸ tång n÷ ói máu ðen ra r°i ! BÞi vì không biªt cho nên ông ðã tr¥n tru°ng th¬ hi®n qua cái quay ð¥u lÕi, và cûng nh¶ ðó mà qui S½n th¤y rõ Hu® T¸ch qua cái quay ð¥u lÕi cüa kë khác này. Ðó chính là cái nghi®p thÑc mênh mông không g¯c có th¬ tña ðßþc cüa Thi«n Tông. qua ðây, nªu ai th¤y ðßþc cái không g¯c mà có th¬ tña ðßþc thì th¤y ðßþc trí tu® " Vô s· ð¡c" cüa Bát Nhã Tâm kinh, và " Vô s· trø" cüa kim Cß½ng kinh. tuy nhiên khi ðã th¤y ðßþc " Vô s· ð¡c" và " Vô s· trø" r°i thì cái vô s· ð¡c vô s· trø này không còn ð¤t ðÑng næa. Té ra chúng chï là mµt trò ðùa, ðßþc các lão dàn dñng lên ð¬ l×a b¸p thiên hÕ cho vui; th§t ra chúng chä can h® gì ð¯i v¾i tánh bình ðÆng cüa các pháp. do ðó khi nghe ðªn nhæng t× ngæ này thì các lão, ho£c là vì ð¬ d² dành mà b¸t tai chÕy không k¸p th·, ho£c m£c k® tñ chúng tùy nghi.

Qua nhæng trích dçn · trên, cho chúng ta mµt cái nhìn m¾i toanh v« sñ th¬ hi®n qua ðó, chân tâm ðßþc th¬ hi®n bày tö mµt cách bình th߶ng s¯ng ðµng trong cuµc s¯ng, mà chúng ta không nh§n ra ðßþc, và ðã bö quên nó. — ðây, nhæng gì ðßþc th¬ hi®n mà chúng ta coi nhß không có tác døng ð¯i v¾i m÷i giá tr¸ nhân quä, thì cái ðó ðßþc các ngài dùng ð¬ chï thÆng. Cái gì không có tác døng giá tr¸ nhân quä, thì cái ðó ðßþc th¬ hi®n tr¥n tru°ng, không mang nhãn hi®u do trí phân bi®t ðë ra áp ð£t lên nó, cái này là cái không nhân không quä, chúng không l® thuµc vào b¤t cÑ nh§n thÑc phân bi®t nào cüa chúng ta. Chúng s¨ xu¤t hi®n tùy duyên và biªn theo ðó nhß là mµt ð¸nh thÑc duyên kh·i, do ðó chúng không tùy thuµc vào th¶i gian hay không gian. — ðây, chúng là không th¶i, nên · ðó m÷i tñ tÕi ðßþc xu¤t hi®n mµt cách ð½n s½ d dãi mµc mÕc quê mùa.

Cách th¬ hi®n ðßþc chï thÆng này cûng chính là nªp s¯ng th¬ hi®n th߶ng nh§t h¢ng ngày cüa các thi«n sß trong cuµc s¯ng qua ðó nhà thi«n g÷i là nªp s¯ng " Thöng tay vào chþ", m÷i trói buµc ð«u ðßþc m· toan ra hªt, ðßþc bóc vö sÕch sành sanh, tr¥n tru°ng nhß th§t chính nó, nhß chß½ng cu¯i sau ðây s¨ ð« c§p ðªn.

[Trang Kª]