Hành hß½ng viªng chùa ð¥u nåm ðã tr· thành t§p quán in sâu trong ti«m thÑc m²i ng߶i Vi®t nam, là nét ð©p mang tính vån hóa truy«n th¯ng cüa ðÕo Ph§t và cüa dân tµc Vi®t.

Th¬ hi®n truy«n th¯ng trên, chúng tôi sáu ng߶i bÕn cùng nhau, tâm ð¥u ý hþp, quyªt ð¸nh ði Vi®t nam hành hß½ng l­ chùa ð¥u nåm. Vì mu¯n tránh d¸p tªt Nguyên Ðán ðông ðúc, nên chúng tôi kh·i hành vào sau tªt, h½n næa l­ hµi · mi«n B¡c kéo dài trong cä tháng Giêng mà cao ði¬m vào ngày m߶i tß và ngày r¢m.

T× H°ng Kông Chúng tôi ðªn phi tr߶ng Nµi Bài Hà Nµi vào bu±i chi«u mát tr¶i ngày thÑ b¦y 11 tªt M§u D¥n 2026.

Hà Nµi có h½n 120 ngôi chùa mà tính l¸ch sØ, sñ linh thiêng cûng nhß vë ð©p cüa nó không h« kém các chùa khác. Ngày ð¥u tiên chúng tôi ch÷n chùa Tr¤n Qu¯c, chùa Quán SÑ, Phü Tây H°, chùa Mµt Cµt, ð«n Ng÷c S½n và ð«n quan Thánh làm hß¾ng xu¤t hành du xuân ð¥u nåm.

Qua nhæng ngày sau chúng tôi ði chùa Hß½ng, chùa Bích еng, Chùa Tây Phß½ng, chùa Th¥y, chùa Ðình Quán, chùa Чu và chùa Giäi oan núi Yên TØ r°i r¶i Hà Nµi xuôi nam b¢ng ð߶ng bµ v« Huª tham quan các chùa linh Mø, Ph§t h÷c vi®n Bäo Qu¯c, chùa T× Hiªu, chùa Di®u Ъ, chùa linh Quang, chùa ba аn và chùa Huy«n Không.

Sau Huª là thåm viªng chùa long S½n và Ph§t h÷c vi®n Häi ÐÑc · nha Trang, r°i chùa linh S½n, linh Phß¾c, linh phong và Trúc Lâm Thi«n Vi®n · Ðà LÕt. Trên ð߶ng v« Sàigon chúng tôi thåm viªng chùa Hß½ng Nghiêm · ÐÕi Ninh, trú xÑ cüa c¯ Hòa Thßþng Thích Thi«n Tâm. Cu¯i cùng · Saigon, chúng tôi thåm viªng chùa Xá lþi, „n Quang, T× Nghiêm và Thi«n Vi®n VÕn HÕnh, n½i Vi®n ÐÕi H÷c VÕn HÕnh m¾i, ðang ðßþc tái thành l§p và xây c¤t.

Trong nhæng ngày ð¥u nåm, các chùa trong thành ph¯ Hà Nµi n߶m nßþp ng߶i vào ra các cänh chùa ð¬ l­ Ph§t v¾i nhang ðèn trên tay, cùng v¾i nét m£t trang nghiêm thành kính. M²i chùa mµt vë, riêng Phü Tây H° n¢m sát H° Tây không phäi là ngôi chùa, mà là ð«n th¶ Ng÷c Hoàng Thßþng Ъ. Mµt ngày Phü Tây H° tiªp khoäng 7 ðªn 10 ngàn ng߶i ðªn th¡p hß½ng c¥u xin tài lµc. Уc bi®t n½i ðây có khoäng 100 quán ån ð£c sän Tây H° là tôm cua ¯c. Tß½ng tñ nhß v§y · chùa Hß½ng cûng có khoäng 100 quán ån m£n mà có nhi«u quán treo lüng lÆng nguyên con nai, dê và gà. Ðoàn chúng tôi sáu ng߶i ån chay ði chùa Hß½ng t× sáng s¾m ngày R¢m mà ðành phäi nh¸n ðói bu±i trßa vì n½i ðây không có ðªn mµt quán c½m chay.

V« sau chúng tôi có d÷ höi thì ðßþc biªt hình nhß ng߶i dân mi«n B¡c không biªt t× ngæ ån chay là gì. Nói v§y cûng h½i quá ðáng vì · Hà Nµi ngày nay cûng có vài ba nhà hàng chay mà tiêu bi¬u là nhà hàng chay Nàng T¤m r¤t n±i tiªng vì n¤u ngon.

Có mµt ði«u ð£c bi®t có th¬ nói · các chùa mi«n B¡c bây gi¶ có nhæng d¸ch vø cho ng߶i ði l­ chùa r¤t phong phú, t× vi®c t± chÑc ði chùa do các tour du l¸ch t± chÑc nhß các tour ði chùa Hß½ng, tour ði núi Yên tØ cho ðªn cä các d¸ch vø kh¤n vái hµ, gieo quë, cho thuê ðîa, bán gi¤y vàng bÕc ðô la âm phü. Các d¸ch vø viªt s¾ cûng r¤t phát tri¬n. Có các loÕi s¾ viªt b¢ng tiªng Vi®t nhßng ða ph¥n viªt b¢ng chæ Nho. Tùy theo yêu c¥u cüa ng߶i ð£t mà giá s¾ nhi«u hay ít, th¤p nh¤t là 2026 ð°ng tÑc khoäng 25 cents.

Trong d¸p ði l­ chùa Quán SÑ, chúng tôi có c½ hµi trò chuy®n v¾i mµt vài ng߶i trë khi ðang kh¤n vái trß¾c lß hß½ng sân chùa xung quanh câu höi: Vì sao cháu ði l­ chùa? H¥u hªt t¤t cä ð«u có chung câu trä l¶i là ði cho vui. Còn c¥u xin gì? Mµt em cho biªt c¥u thi ð² vào tr߶ng ðÕi h÷c kinh tª, mµt em khác nåm ngoái trßþt tr߶ng y nåm nay lÕi ðªn c¥u xin thi ð§u. Còn mµt bà cø thì c¥u xin cho th¢ng con l¤y ðßþc vþ hi«n. Mµt bà lão bán vàng mã ðô la âm phü, và hß½ng hoa, sách tß¾ng s¯ tØ vi trß¾c c±ng chùa Quán SÑ, khi ðßþc chúng tôi höi tÕi sao trong chùa th¶ Ph§t mà bà lÕi bán vàng bÕc gi¤y mã? Bà trä l¶i ngay là Ph§t không dùng nhæng thÑ này, nhßng truy«n th¯ng có t× xßa nên trß¾c sao nay v§y. Nªu nhà chùa có khuyên Ph§t tØ ð×ng ð¯t vàng mã nhßng tín ð° lÕi ð¯t, cho nên có ng߶i mua là có chúng tôi bán, tµi gì mà không bán kiªm l¶i.

TÕi chùa Hß½ng, tß½ng tñ nhæng câu trä l¶i ðÕi loÕi nhß thª. Cûng tÕi ðây chúng tôi còn th¤y có ng߶i ðem cä gà nguyên con luµc chín ðªn cúng ð¬ c¥u xin gì ðó. Ðßþc höi tÕi sao lÕi cúng Ph§t vàng bÕc gi¤y mã, mµt ch¸ trÕc 40 tu±i cho biªt "th¤y ng߶i khác cúng vàng bÕc em cûng b¡t chß¾c cúng theo". Ch¸ không h« biªt t¾i thª nào là mê tín, chánh tín. Ch¸ còn nói thêm "ch¡c ÐÑc Ph§t không tiêu ti«n nhß chúng ta".

Mµt hß¾ng dçn viên du l¸ch nhà nß¾c vietnam tourism cho chúng tôi biªt m²i mùa l­ hµi chùa Hß½ng ð¯t ðªn 4 t¤n hß½ng và vàng bÕc gi¤y mã. Không biªt có lþi ích gì cho n«n kinh tª không mà chï làm lòng dân thêm mê tín. ÐÕo Ph§t là ðÕo Giác Ngµ. Ph§t là v¸ Th¥y ðã giác ngµ, là Ng߶i chï ð߶ng cho chúng sinh giäi thoát khöi sinh tØ luân h°i, ðâu phäi là ð¤ng th¥n linh mu¯n ban phß¾c giá h÷a cho ai thì cho. H÷ ðâu có biªt t¤t cä ð«u do nghi®p lñc và Ph§t chính tÕi tâm, m²i ng߶i chï c¥n nhìn lÕi tâm mình ð¬ làm nhæng vi®c lành, tránh nhæng ði«u ác và giæ tâm thanh t¸nh thì chÆng phäi c¥u xin ði«u gì cä. Chúng tôi có thßa v¾i Hòa Thßþng thanh T× v« v¤n ð« mê tín này nhân d¸p viªng thåm Hòa Thßþng tÕi Trúc Lâm Thi«n Vi®n · Ðà LÕt thì ðßþc Hòa Thßþng cho biªt ðó là l²i cüa chß v¸ Tång Ni.

Chúng tôi · Hà Nµi 9 ngày ði hành hß½ng 10 chùa, bên cÕnh ðó là ði ngoÕn cänh v¸nh HÕ Long, tam C¯c, c¯ ðô hoa Lß và dÕo 36 ph¯ ph߶ng. Phäi nói r¢ng trên các ð߶ng t¾i chùa ngày cûng nhß ðêm "D§p dìu tài tØ, giai nhân. Ngña xe nhß nß¾c, áo qu¥n nhß nêm." Chï riêng con ð߶ng dçn ðªn chân núi Yên tØ phäi nói rõ thêm là ng߶i xe nhß nß¾c m¾i di­n tä ðúng cái ngày chúng tôi lên Yên TØ.

Nhìn chung, ng߶i dân mi«n B¡c, sau bao nåm cñc kh± v« chiªn tranh, nay tß½ng ð¯i sung túc h½n, thoäi mái h½n và ði chùa nhi«u h½n m£c dù còn ðßþm m¥u mê tín. tuy nhiên, lên chùa l­ Ph§t vçn luôn luôn là mµt nét ð©p, ðem lÕi cho con ng߶i nhæng phút giây thanh thän, quên ði nhæng tháng nåm nh÷c nh¢n, nhæng lo toan cuµc s¯ng. Lên chùa l­ Ph§t luôn luôn là hß¾ng t¾i ði«u thi®n, là nhu c¥u cüa tâm linh, hß¾ng t¾i cái chân, cái thi®n cûng là hß¾ng t¾i cái mÛ, ð¬ cäm nh§n vë ð©p cüa chùa, và biªt ðâu ði l­ chùa l­ Ph§t s¨ kh½i d§y Ph§t tánh sÇn có trong th¦m sâu tâm h°n con ng߶i.

Dçu biªt chß Ph§t ngàn chùa nhß mµt, dçu biªt tâm là Ph§t, chùa n½i tâm, nhßng ai n¤y ði möi cä chân vçn mu¯n ði tiªp. Ng߶i viªt cùng nåm ng߶i bÕn khác trong chuyªn du Xuân ð¥u nåm cûng thª, khi giã t× Hà nµi vào mµt s¾m mai cûng còn th¥m h©n ð¥u nåm 2026 s¨ tr· v« thåm lÕi chùa Hß½ng và thª nào cûng leo lên t§n ðïnh núi Yên TØ, ngü lÕi chùa hoa Yên, thåm chùa аng, thåm am Mây Ngü và ði thi«n hành trong mây.
Tâm Di®u
Xuân M§u D¥n 1998