V« Mµt Quyªt иnh 
S¯ng hay Chªt 

Th¥y tôi, b¦y mß½i sáu tu±i, vi®n chü mµt thi«n vi®n Ph§t Giáo, b¤t ng¶ b¸ mµt chiªc xe pick-up ðøng phäi khi ði bµ bång ngang mµt con ð߶ng nhö trong khu gia cß. Hi®n th¥y vçn còn n¢m trong phòng c¤p cÑu icu cüa mµt b®nh vi®n ðÕi h÷c. Các bác sî y khoa n½i ðây ðã t§n tình cÑu chæa trong b¦y tu¥n v×a qua và hi®n tÕi h÷ tö lµ là nªu th¥y s¯ng ðßþc, cûng chï là ng߶i tàn phª và khuyªn khích thân nhân cûng nhß các ð® tØ xu¤t gia và tÕi gia cüa th¥y nên s¾m có quyªt ð¸nh. H÷ không nói rõ mà chï ð¬ chúng tôi hi¬u ng¥m là quyªt ð¸nh ch¤m dÑt mÕng s¯ng cüa th¥y, mà tiªng anh g÷i là "withdraw life support" hay nói theo t× ngæ chuyên môn y khoa là "withdraw life-sustaining treatment".

Th¥y tôi, hi®n ðã träi qua b¦y tu¥n l­ trên gi߶ng b®nh v¾i h® th¯ng trþ s¯ng "life-sustaining treatment". Não bµ cüa th¥y b¸ ch¤n thß½ng vì có mµt mÕch máu b¸ b¥m d§p, nhßng cho ðªn nay bµ óc vçn còn hoÕt ðµng, do sñ ghi nh§n cüa máy ðo bi¬u ð° não eeg và do sñ cäm th÷ m²i khi nh¤c chân lên, trån tr· mình hay thay ¯ng th· n½i c±,  th¥y vçn còn biªt ðau. Thïnh thoäng còn m· m¡t. Bác sî chuyên khoa não cho biªt não bµ th¥y chßa chªt, "his brain is not dead, just damage". 

Th¥y tôi tu theo ðÕo Ph§t ðã lâu, nhßng chính thÑc xu¤t gia nåm 1973, ðªn nay ðã ðßþc 26 tu±i ðÕo. Bên gi߶ng b®nh, ngoài các ð® tØ xu¤t gia và tÕi gia, còn có hai ng߶i con ruµt. Яi v¾i b®nh vi®n, chï có hai ng߶i con ruµt này là có quy«n ký vào gi¤y t¶ ch¤m dÑt sinh m®nh cüa th¥y mà h÷ g÷i là "withdraw life-sustaining treatment".

Chúng tôi, nói chung cho cä thân nhân và nhæng h÷c trò cüa th¥y ðã träi qua mµt tiªn trình cñc kÏ cång thÆng vì sñ thúc døc cüa các bác sî b®nh vi®n v« mµt quyªt ð¸nh h® tr÷ng: ch¤m dÑt sinh m®nh cüa th¥y, tÑc là giªt cha mình và th¥y dÕy cüa mình.
Cûng nhß b¤t cÑ mµt v¤n ð« h® tr÷ng nào, cûng có ít nh¤t là hai khuynh hß¾ng ð¯i ngh¸ch: khuynh hß¾ng üng hµ và khuynh hß¾ng ch¯ng ð¯i. — tr߶ng hþp này cûng v§y. Mµt bên mu¯n ch¤m dÑt mÕng s¯ng cüa th¥y ngay vì không mu¯n th¥y s¯ng ðau ð¾n trên gi߶ng b®nh và do änh hß·ng tin tÑc và sñ giãi b¥y cüa các bác sî b®nh vi®n v« mµt vi­n änh tß½ng lai tàn phª cüa th¥y cùng là l§p lu§n v« mµt quan ði¬m "ph¦m ch¤t cüa ð¶i s¯ng". Còn bên kia mu¯n tiªp tøc xØ døng các phß½ng ti®n t¯i tân cüa n«n y khoa hi®n ðÕi ð¬ tÕm th¶i kéo dài sñ s¯ng v¾i hy v÷ng th¥y s¨ phøc h°i tr· lÕi nhß nhi«u tr߶ng hþp ðã xäy ra. H÷ l§p lu§n r¢ng dù thân th¬ có b¸ tàn phª nhßng bµ não còn hoÕt ðµng t¯t là t¯t l¡m r°i vì ng߶i tu hành, nh¤t là mµt thi«n sß thì ph¥n tâm linh m¾i là ði«u quan tr÷ng.

Khi ð« c§p ðªn cái g÷i là "ph¦m ch¤t cüa ð¶i s¯ng", các bác sî y khoa b®nh vi®n, ph¥n l¾n là ng߶i hoa KÏ hay ng߶i ngoÕi qu¯c l¾n lên và trß·ng thành · hoa KÏ ð«u nói v« mµt ð¶i s¯ng n£ng ph¥n v§t ch¤t. con ng߶i s¯ng phäi s¯ng ð¥y ðü ti®n nghi v§t ch¤t, phäi lành l£n tay chân m£t mûi ð¬ hß·ng thø, nªu nhß tàn phª, t§t nguy«n hay già c²i s¨ không còn hß·ng døng và ð°ng th¶i cûng không còn sän xu¤t, nên con ng߶i ðßþc xem là vô døng. Nªu kéo dài sñ s¯ng nhß v§y thì ð¶i s¯ng s¨ không có ph¦m ch¤t, chï vô ích và tÕo gánh n£ng cho gia ðình và xã hµi.

Th§t ra "ph¦m ch¤t cüa ð¶i s¯ng" là mµt quan ni®m s¯ng, mà quan ni®m s¯ng này tùy thuµc vào m²i cá nhân vì m²i cá nhân ðßþc hun ðúc trong m²i môi tr߶ng và hoàn cänh xã hµi khác nhau. V¾i ng߶i Á Ðông, ph¦m ch¤t ð¶i s¯ng không ð£t n£ng v« ph¥n v§t ch¤t mà ph¥n tâm h°n m¾i là ði«u quan tr÷ng. V¾i nhi«u ng߶i, m£c d¥u thân th¬ tàn phª hay t§t nguy«n nhßng h÷ vçn có mµt ð¶i s¯ng tinh th¥n r¤t là phong phú và mµt cuµc s¯ng có ý nghîa, hæu ích cho gia ðình và xã hµi. Mµt cñu sî quan Vi®t Nam, t¯t nghi®p tr߶ng Võ B¸ Qu¯c gia Ðà LÕt b¸ cøt chân ðã tr· lÕi tr߶ng h÷c, h÷c và t¯t nghi®p ðÕi h÷c lu§t khoa trß¾c nåm 1975 và qua hoa KÏ h÷c lÕi và cûng t¯t nghi®p ðÕi h÷c và tr· thành mµt h÷a sî tài ba. Mµt cñu sî quan hoa KÏ b¸ cøt cä hai chân trong cuµc chiªn Vi®t nam ðã giúp xây dñng 10 tr߶ng h÷c tÕi mi«n trung Vi®t nam cho các trë em Vi®t Nam, và còn nhi«u næa... 

R¤t nhi«u ng߶i tin r¢ng, ð¶i s¯ng dß¾i b¤t cÑ trÕng hu¯ng nào cûng là mµt cái gì vô cùng trân quý và tôn nghiêm. жi s¯ng luôn luôn ðßþc ð£t trên n«n täng hy v÷ng và mong ðþi. Nªu con ng߶i biªt ch¡c r¢ng tß½ng lai s¨ ðen t¯i, ðau kh± và tuy®t v÷ng thì con ng߶i s¨ m¤t ði hoàn toàn ý nghîa và giá tr¸ cüa ð¶i s¯ng.
Th§t ra quyªt ð¸nh ch¤m dÑt mµt mÕng s¯ng hay kéo dài mÕng s¯ng thêm mµt th¶i gian næa là mµt ði«u vô cùng khó khån. theo truy«n th¯ng ðÕo ðÑc y h÷c, các bác sî chï cÑu ng߶i chÑ không bao gi¶ ngßng vi®c chæa tr¸ ð¬ cho b®nh nhân chªt vì mÕng s¯ng con ng߶i là vô giá. Trß¾c ðây h÷ không bao gi¶ thäo lu§n v¾i ng߶i nhà b®nh nhân v« vi®c "withdraw life-sustaining treatment". Thª nhßng ngày nay quan ni®m này ðã thay ð±i. trong vòng m߶i nåm qua, nhæng l¶i khuyªn cáo thân nhân nên "withdraw life support" b®nh nhân ðã gia tång t× 28% lên 88%. Bác sî prendergast nói r¢ng, tÕi b®nh vi®n san Francisco, các bác sî ðã r¤t tích cñc trình b¥y v« ph¦m ch¤t cüa ð¶i s¯ng cho ng߶i nhà b®nh nhân ð¬ khuyên h÷ nên có quyªt ð¸nh. V¸ bác sî này cûng cho biªt "khi bác sî và ng߶i nhà b®nh nhân thäo lu§n, ng߶i nhà b®nh nhân th߶ng có khuynh hß¾ng thu§n theo". Ngoài lý do ph¦m ch¤t ð¶i s¯ng, mµt s¯ bác sî th߶ng hay cho r¢ng h® th¯ng trþ s¯ng không hæu døng, chï có tác døng kéo dài sñ s¯ng mµt cách v¤t vß·ng mà thôi. Thñc tª, theo các tài li®u nghiên cÑu, h® th¯ng máy móc trþ s¯ng v¾i các kÛ thu§t y khoa hi®n ðÕi ðã ðem lÕi nhi«u lþi ích cho con ng߶i. Th¯ng kê cho biªt có t× mµt ph¥n ba ðªn phân nØa nhæng tr߶ng hþp dùng h® th¯ng trþ s¯ng (life support) ðã ðßþc cäi tØ hoàn sinh (resuscitation) và hai mß½i ph¥n tråm b®nh nhân trên 70 tu±i ðã s¯ng sót (survive).(1)

Chính bác sî prendergast cûng cho r¢ng các lßþng ðoán tin tÑc v« mµt tß½ng lai cüa b®nh nhân cüa các bác sî cûng không có gì là ch¡c ch¡n vì có nhæng tr߶ng hþp b®nh nhân sau mµt th¶i kÏ dài, có tr߶ng hþp sáu tháng, có tr߶ng hþp hai nåm, b®nh nhân tïnh lÕi và có mµt ð¶i s¯ng t¯t sau ðó. Ông cho r¢ng nhæng tiên ðoán ðó chï là nhæng äo giác (the illusion of objectivity).(2)

Qua cái nhìn thông th߶ng và qua các dæ ki®n, v¤n ð« ðã ðßþc trình b¥y c£n k¨ nêu trên, cä hai khuynh hß¾ng üng hµ cûng nhß ch¯ng ð¯i ð«u có nhæng lý l¨ riêng bi®n hµ. 

Thª còn quan ði¬m cüa giáo lý ðÕo Ph§t thì sao?
Theo quan ði¬m cüa ðÕo Ph§t, có th¬ nói ngay mà không sþ sai l¥m là hành ðµng "withdraw life support" trong khi não bµ vçn còn hoÕt ðµng là hành ðµng kªt liu mÕng s¯ng cüa mµt sinh v§t, trong ðó có con ng߶i, mà sñ s¯ng cüa m²i sinh v§t là vô cùng trân qúy và m¥u nhi®m. Và vì v§y m²i sinh v§t ð«u mu¯n s¯ng, ð«u có quy«n s¯ng, có tñ do s¯ng và không mu¯n b¸ ai l¤y ði sñ s¯ng ðó. do ðó không ai có quy«n giªt hÕi sinh v§t. Gi¾i lu§t C¤m Sát sanh là gi¾i ð¥u tiên ÐÑc Ph§t ban hành.

Vi®n vào quan ði¬m trên, Ph§t giáo không ch¤p nh§n hành ðµng giúp ng߶i khác chªt hay tán trþ hành ðµng ng߶i này giúp ng߶i khác chªt dß¾i b¤t cÑ hình thÑc nào. Giúp ng߶i khác chªt s¾m vì thß½ng xót b®nh nhân, không mu¯n b®nh nhân phäi ch¸u ðñng ðau kh±, theo quan ni®m Nhân quä, cûng chï là mµt vi®c làm không c¥n thiªt, thiªu trí tu®, không thñc tª và không ðßa kiªp ng߶i ðªn ðâu vì cuµc ð¶i hi®n tÕi chï là mµt m¡t xích cüa chu²i xích dài luân h°i nhân quä, kªt b¢ng ðau kh± (dukkha). Cái chªt chï là mµt sát na gián ðoÕn tÕm th¶i cüa dukkha vì dukkha s¨ tiªp din trong kiªp kª tiªp. Không có gì ch¡c ch¡n bäo ðäm r¢ng kiªp kª tiªp ta s¨ tránh ðßþc ðau kh±, vì kh± do nghi®p tích lûy t× muôn kiªp trß¾c tÕo ra. Nªu ðã gieo nhân kh± phäi ch¸u quä kh±, thì dù kiªp này có ðßþc giúp cho chªt s¾m ð¬ khöi trä quä kh± thì kiªp kª tiªp cûng lÕi phäi trä mà thôi. V§y thì thà r¢ng dùng ngay chính kiªp này ð¬ miên m§t tu hành cho thoát khöi vòng luân h°i sinh tØ, s¾m ðßþc giäi thoát.

H÷c giä Ph§t giáo S.K. nanayakkara sßu khäo trong kinh vinaya pitaka (quy¬n II) có nhæng tr߶ng hþp cø th¬ ðÑc Ph§t phán quyªt v« hành ðµng giúp ng߶i khác chªt nhß sau: (3)

Tr߶ng hþp thÑ nh¤t, trong tång ðoàn, có nåm v¸ tÏ kheo hi¬u sai kinh ði¬n, cho là th¬ xác cüa mình không tinh khiªt, mu¯n thoát ly ð¶i s¯ng. H÷ ði tìm mµt tay tà ðÕo tên là milagandika ðã trà trµn vào s¯ng trong tång ðoàn làm ån, bán bình bát và áo tràng cho tu sî. H÷ nh¶ y giúp cho h÷ tìm phß½ng cách tñ vçn. Sñ vi®c b¸ bÕi lµ, ðªn trß¾c ðÑc Ph§t. Ngài dÕy "Ng߶i tÏ kheo nào ðã chü tâm kªt li­u ð¶i s¯ng kë khác, ng߶i ðó là kë th¤t bÕi (parajika), không có thi®n cån và phäi b¸ loÕi ra khöi tång ðoàn (asamvasa)".

Tr߶ng hþp thÑ hai là mµt biªn c¯ vô kÖ lu§t cüa sáu ng߶i tÏ kheo xúi døc mµt phø næ có ch°ng ðang b¸ b®nh n£ng g¥n chªt, kªt liu ð¶i s¯ng cüa ng߶i ch°ng. Sñ vi®c ðªn tai ðÑc Ph§t, Ngài dÕy: "Kë nào ðã chü tâm kªt li­u ð¶i s¯ng cüa tha nhân, lÕi bày v¨ nên chªt khöe h½n s¯ng b®nh cñc hình, kë ðó không có thi®n cån (parajika) và phäi loÕi ra khöi tång ðoàn (asamvasa)".

Tr߶ng hþp thÑ ba, cûng · trong kinh Vinaya, thu§t lÕi mµt hành ðµng giúp ng߶i khác chªt ði¬n hình. Mµt v¸ tÏ kheo quá già yªu, m¡c b®nh nan y, ðau kh± tri«n miên. Ông nh¶ bÕn ð°ng môn và h÷ vì lòng nhân ðÕo ð°ng ý giúp ðÞ cho v¸ tÏ kheo già chªt s¾m. Sñ vi®c ðªn ðÑc Ph§t và Ngài dÕy là nhæng kë giúp giªt ng߶i ðã thiªu cån tu. tuy tr߶ng hþp giäm khinh vì t¤m lòng nhân ái, nhßng tµi l²i vçn rõ ràng. ÐÑc Ph§t nh¤n mÕnh là ý ð° ðÕo ðÑc mu¯n giúp tha nhân không ðü, c¥n phäi xét ðªn kªt quä cüa hành ðµng (vipaka), th§t sñ là sát nhân.
Tr· lÕi tr߶ng hþp cüa th¥y tôi, thân nhân cüa th¥y, tuy phäi gi¢ng co dæ dµi giæa hai khuynh hß¾ng ð¯i ngh¸ch, nhßng cu¯i cùng ðã làm mµt quyªt ð¸nh quan tr÷ng, không "withdraw life support", mà ng߶i viªt cho là sáng su¯t. Quyªt ð¸nh này phù hþp v¾i giáo lý cüa ðÕo Ph§t, phù hþp v¾i lu§t Nhân Quä. Ng߶i viªt r¤t l¤y làm hoan hÖ và tán thán quyªt ð¸nh này. M£c d¥u không phäi là ng߶i quyªt ð¸nh, chiªu theo lu§t pháp hoa KÏ, nhßng ng߶i viªt cäm th¤y nhß là có dñ ph¥n vào tiªn trình l§p quyªt ð¸nh tr÷ng ðÕi này cho th¥y tôi vì trên tinh th¥n, th¥y mang dòng h÷ Thích Ca. 

Quyªt ð¸nh "withdraw life support" cho mµt ng߶i yêu quý nh¤t không phäi là mµt chuy®n d­ dàng, nó vô cùng khó khån, vô cùng phÑc tÕp và ðau ð¾n. Ðây là mµt tr߶ng hþp ði¬n hình, có th¬ xäy ðªn cho b¤t cÑ ai và b¤t cÑ lúc nào. Luôn d¸p này ng߶i viªt tha thiªt mong möi quý ðµc giä, quý v¸ Tång ni nên l§p quyªt ð¸nh b¢ng gi¤y tr¡ng mñc ðen ngay t× bây gi¶, lúc thân th¬ còn khöe mÕnh và trí óc còn minh mçn ð¬ tránh nhæng tr߶ng hþp cho con cháu, cho h÷c trò và ð® tØ khöi phäi kh± s·, gi¢ng co tâm thÑc mà quyªt ð¸nh thay cho quý v¸. Quý v¸ không c¥n phäi t¯n ti«n lu§t sß ð¬ làm ði«u này. Mçu Living Will và L¶i Chï Dçn cách thÑc ð¬ ký vào mçu này cho có hi®u lñc và phù hþp v¾i bµ lu§t "California natural death Act" ðã ðßþc in sÇn b·i y Sî Ðoàn california "California medical Association" (CMA). Яi v¾i cß dân California, quý v¸ có th¬ liên h® mua mµt form cùng v¾i l¶i chï dçn giá $2. tÕi cma Publications, P.O. box 7690, san Francisco, ca 94120-7690. phone 800-882-1-CMA, fax 415-882-3349 web Site. http://www.cmanet.org. — các ti¬u bang khác xin liên h® v¾i y Sî Ðoàn Ti¬u Bang.

Tâm Di®u (11-21-99)

Cß¾c Chú:
(1) teno JM, murphy D, lynn j et al. for the support Investigators. prognosis-based futility Guidelines: does anyone Win? "Journal of the americain Geriatrics" society 42 (November): 1202-1207, 1994.
(2) thomas J. prendergast and john M. luce et al. increasing incident of witholding and withdrawal of life support from critically Ill. "American journal of respiratory and critical care medicine 1996: 155:15-20.
(3) encyclopaedia of Buddhism, vol IV.