* Không công nh§n "Giáo Hµi" cüa nhà nß¾c

* Phän ð¯i chính sách ki¬m soát các tôn giáo, coi tu sî nhß công dân hÕng nhì

PARIS (NV) -- Mµt tài li®u lßu hành trong gi¾i Ph§t tØ · Häi ngoÕi, mà Ng߶i Vi®t ðã có ðßþc hôm qua, ðßa ra các l¶i giäi thích tÕi sao Hòa thßþng Thích Nh¤t HÕnh, 74 tu±i, ðã t× ch¯i không v« Vi®t nam theo các ði«u ki®n mà chính quy«n Cµng sän ð£t ra.

Tài li®u trên, dß¾i hình thÑc mµt lá thß nµi bµ, do ÐÕi ÐÑc Chân Pháp „n tÕi chùa Làng mai viªt, nh¡m giäi thích cho các Ph§t tØ, k¬ cä các ng߶i · trong nß¾c ð÷c. trong ðoÕn ð¥u, lá thß viªt rõ:

"H½n hai nåm nay ðã có nhæng cuµc v§n ðµng ngoÕi giao ð¬ Th¥y có th¬ v« nß¾c giäng dÕy, nhßng nhæng v§n ðµng ðó chßa thành công. Nhà nß¾c Vi®t nam chï mu¯n cho Th¥y v« viªng thåm các chùa và giäng dÕy trong nhæng bu±i giäng nhö trong chùa có xin phép. H½n næa Th¥y phäi ði qua và tùy thuµc vào Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam do nhà nß¾c bäo trþ. Th¥y ðã nói là Th¥y không th¬ v« trong nhæng ði«u ki®n ¤y."

V« các v§n ðµng ngoÕi giao nêu ra trong ðoÕn trên, lá thß cho biªt nhi«u gi¾i chính tr¸ qu¯c tª ðã làm v¾i chính phü Hà Nµi và Tòa ÐÕi sÑ Vi®t nam tÕi Pháp.

ÐoÕn cu¯i lá thß cho biªt:

"Trong hai nåm qua cuµc v§n ðµng ¤y là mµt cuµc v§n ðµng ngoÕi giao không la l¯i, không chiêng tr¯ng. Các nhân sî Pháp, Thøy Sî và hoa KÏ, qua các tòa ðÕi sÑ cüa các nß¾c này, ðã trñc tiªp v§n ðµng v¾i nhà nß¾c Vi®t Nam, qua Thü tß¾ng và qua ông Bµ trß·ng NgoÕi giao Nguy­n MÕnh C¥m."

TÕi Pháp các thßþng ngh¸ sî nhß jean francois Poncet, bernard dussaut và philippe Marini, ðã viªt nhæng lá thß ð¬ can thi®p cho Hòa thßþng Nh¤t HÕnh v« nß¾c hành ðÕo. T±ng th¯ng cüa Liên bang Thøy Sî flavio cotti cûng ðã tñ tay viªt mµt lá thß cho Thü tß¾ng Vi®t nam ngày 9-11-1998. T±ng th¯ng viªt: "Thi«n sß Nh¤t HÕnh ðã b¸ lßu ðày t× 34 nåm nay, t× ngày ông d¤n thân kêu g÷i hòa bình. Và cûng t× lâu ông ðã tr· nên mµt trong nhæng ng߶i Vi®t nam n±i tiªng và ðßþc kính n¬ nh¤t trên thª gi¾i. Tôi tin r¢ng nhæng giáo hu¤n ð¥y t× hòa cüa ông s¨ không có gì ch¯ng ð¯i v¾i quy«n lþi cüa ð¤t nß¾c Vi®t Nam."

TÕi hoa KÏ, mµt s¯ dân bi¬u HÕ vi®n ðã trñc tiªp ði Vi®t nam ð¬ g£p qu¯c hµi và chính quy«n, trong ðó có Dân bi¬u rick boucher (Dân Chü, Virginia) mµt trong nhæng v¸ Trß·ng lão có änh hß·ng l¾n trong Qu¯c hµi. Thßþng ngh¸ sî john mccain (Cµng Hòa, Arizona), ngày 24-3-1998 ðã viªt cho Thü tß¾ng phan Vån Khäi r¢ng: "Tôi biªt r¢ng Thi«n Sß Thích Nh¤t HÕnh, mµt tu sî và mµt h÷c giä Vi®t nam n±i tiªng ðang hành ðÕo tÕi Pháp, ðã không ðßþc v« nß¾c t× khi ông t× giã quê hß½ng trong nhæng ngày ð¤t nß¾c ông còn b¸ chiªn tranh dày nát ðªn nay. Dù tôi chßa ðßþc d¸p trñc tiªp g£p thi«n sß, t¤t cä các bÕn hæu cüa tôi ð«u nói v¾i tôi r¢ng ông ¤y là mµt b§c giác ngµ, và tu® giác cüa ông v« hòa bình và công b¢ng xã hµi ðã khiªn cho bao nhiêu ng߶i ðßþc g£p gÞ và h÷c höi v¾i ông ðem lòng thß½ng quý ông. Chính vì v§y mà v¸ lãnh tø phong trào dân quy«n hoa KÏ là martin luther king ðã t×ng ð« cØ ông cho Giäi nobel Hòa Bình. theo tôi ðó là mµt vinh dñ l¾n lao cho mµt ông Th¥y tu r¤t n±i tiªng v« ðÑc khiêm cung ¤y."

"Thích Nh¤t HÕnh n±i tiªng là mµt v¸ ðÕo sß hoàn toàn không có chü ý chính tr¸. Kiªn thÑc, tu® giác và chi«u sâu tâm linh cüa ông s¨ có th¬ phøng sñ ð¡c lñc cho quê hß½ng và dân tµc cüa ông nªu ông ðßþc phép v« nß¾c giäng dÕy. Dù tôi không ði ðßþc v¾i thi«n sß Nh¤t HÕnh kÏ này v« Vi®t Nam, nhßng các bÕn ð°ng liêu cüa tôi, nh¤t là ông bruce Morrison, trß¾c ðây ðã là Dân bi¬u cüa HÕ Vi®n, s¨ có th¬ hß¾ng dçn các ng߶i bÕn cüa tôi cùng ði v¾i thi«n sß Nh¤t HÕnh v« Hà Nµi, trong ni«m hy v÷ng chúng tôi có th¬ m· ðßþc mµt cuµc ð¯i thoÕi v¾i chính quy«n cüa quý v¸. xin Thü tß¾ng vui lòng chiêm nghi®m v« l¶i yêu c¥u này cüa tôi và r¤t mong ðßþc Thü tß¾ng phúc ðáp."

Tuy nhiên, các cuµc v§n ðµng trên g£p bª t¡c vì chính quy«n Hà Nµi yêu c¥u Th¥y Nh¤t HÕnh phäi ði qua Giáo Hµi" tÑc "Giáo hµi Ph§t Giáo Vi®t Nam" do nhà nß¾c ki¬m soát.

Lá thß cüa ÐÕi ÐÑc Chân Pháp „n giäi thích v« thái ðµ cüa Hòa thßþng Nh¤t HÕnh ð¯i v¾i t± chÑc trên.

"Trß¾c hªt, Th¥y nói rõ r¢ng Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam hi®n hành không ðÕi di®n ðßþc cho t¤t cä các Ph§t tØ Vi®t Nam, r¢ng Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t tuy không có ch² ðÑng trong pháp lu§t hi®n th¶i cüa nhà nß¾c nhßng có ch² ðÑng r¤t l¾n trong tim ng߶i. Th¥y không th¬ phü nh§n ðßþc sñ th§t này b¢ng cách công nh§n Giáo Hµi hi®n th¶i là ðÕi di®n duy nh¤t cho Ph§t tØ. trong l¸ch sØ Ph§t Giáo Vi®t Nam, chßa bao gi¶ có mµt t± chÑc Ph§t Giáo ki¬m soát m÷i sinh hoÕt và hành trì cüa Ph§t tØ, dù ðó là Giáo Hµi Trúc Lâm Yên TØ do chính quy«n nhà Tr¥n y¬m trþ."

Ngoài ra, lá thß nêu các thí dø nói r¢ng, "Khi di giäng dÕy · các nß¾c trên thª gi¾i, Hòa thßþng Nh¤t HÕnh không bao gi¶ c¥n xin phép mµt giáo hµi nào. TÕi la Mã, Hòa Thßþng ðã giäng dÕy tÕi nhi«u Vß½ng cung Thánh Ð߶ng mà không c¥n phäi có phép cüa Tòa thánh vatican (ngoài l¶i m¶i cüa v¸ giám møc s· tÕi), v§y thì tÕi sao v« Vi®t nam phäi có sñ ð°ng ý cüa Giáo Hµi (nhà nß¾c)."

Mµt ði«u ki®n khác mà chính quy«n Hà Nµi ð£t ra là phái ðoàn cuä Hòa thßþng Nh¤t HÕnh và các tång ni chùa Làng mai phäi ðªn · khách sÕn và không ðßþc phép thuyªt pháp · các ð¸a ði¬m công cµng nào ngoài các ngôi chùa nhö. Ðßþc biªt nhi«u l¥n Hòa thßþng Nh¤t HÕnh giäng ðÕo · hoa KÏ có trên 5000 ng߶i t¾i nghe giäng.

Lá thß giäi thích tiªp:

"Ði«u thÑ hai Th¥y ðã nói rõ là phái ðoàn xu¤t gia cüa Th¥y khi v« nß¾c phäi ðßþc · chùa, chÑ không th¬ b¡t · khách sÕn. Chính sách cüa chính quy«n hi®n tÕi là khách tång nh§p cänh chï có quy«n · khách sÕn mà không có quy«n · chùa. Th¥y không th¬ ch¤p nh§n ðßþc ði«u ðó. Các Th¥y và các sß cô Làng mai v« chùa T± (tÑc T± Ðình T× Hiªu · Huª) hai l¥n trong quá khÑ ð«u b¸ buµc · khách sÕn, và dù · khách sÕn, h÷ chï ðßþc thåm viªng chùa vài gi¶ chÑ không ðßþc · lÕi su¯t ngày ð¬ ng°i thi«n, tøng kinh hành ðÕo. R¯t cuµc chính quy«n ð¸a phß½ng ðã trøc xu¤t các v¸ ra khöi Huª. Ðây là mµt ði«u tüi nhøc cho vån hóa dân tµc, b·i vì trong l¸ch sØ Ph§t Giáo, có th¶i ðÕi nào, k¬ cä nhæng th¶i ðÕi phong kiªn ðµc tài, mà ng߶i xu¤t gia b¸ b¡t buµc phäi · ngoài læ quán, không cho nghï lÕi chùa? Ði«u này chÑng tö nhà nß¾c cüa ta không am t߶ng v« l¸ch sØ vån hóa dân tµc."

Mµt hÕn chª kh¡t khe khác mà chính quy«n Hà Nµi ð£t ra là không cho giäng ðÕo · n½i nào khác ngoài các chùa. Lá thß t× Làng mai tÕi Pháp viªt tiªp ð¬ ð£t câu höi v¾i các v¸ tång sî ðang lãnh ðÕo Giáo hµi cüa nhà nß¾c:

"Ði«u thÑ ba Th¥y nói rõ là sñ tñ do giäng dÕy. Th¥y mu¯n khi Th¥y v« Vi®t Nam, Th¥y cûng s¨ ðßþc tñ do giäng dÕy nhß · các nß¾c khác nhß trung Qu¯c, Nh§t Bän, nga và Ý...

Nªu Th¥y ðßþc giäng di­n tñ do thì t¤t cä các Th¥y khác (Thi®n Siêu, thanh T×, minh Châu, Trí T¸nh, Tu® Sî, Quäng е v.v...) cûng có quy«n làm nhß thª. Ðó có phäi là mµt bß¾c tiªn cüa l¸ch sØ và cüa Ph§t Giáo sao? TÕi sao các th¥y trong Giáo Hµi hi®n th¶i không lên tiªng?"

Lá thß cûng phän ð¯i vi®c các sách và bång thu âm giäng ðÕo cüa Hòa thßþng Nh¤t HÕnh b¸ c¤m lßu hành và t¸ch thu · Vi®t Nam. Ðßþc biªt chï có mµt bµ sách cüa Hòa thßþng Nh¤t HÕnh ðßþc chính thÑc in nhi«u l¥n · Vi®t nam là bµ "Vi®t nam Ph§t Giáo SØ Lu§n," dß¾i bút hi®u Nguy­n Lang. Ngoài ra, các Ph§t tØ · vn vçn chép tay, chøp lÕi các cu¯n sách khác.

Lá thß cüa ÐÕi ÐÑc Pháp „n viªt tiªp cho các Ph§t tØ theo h÷c Hòa thßþng Nh¤t HÕnh:

"Ði«u thÑ tß Th¥y nói rõ là nªu sách và bång giäng cüa Th¥y còn b¸ t¸ch thu tÕi phi tr߶ng và tÕi nhæng c½ s· phát hành kinh sách các chùa trong nß¾c thì Th¥y cûng vçn chßa v« ðßþc. Sách và bång giäng còn b¸ t¸ch thu và xóa ði hu¯ng gì là ng߶i. TÕi sao sách cüa Th¥y ðßþc xu¤t bän và phát hành kh¡p m÷i n½i trên thª gi¾i b¢ng ðü các thÑ tiªng mà tÕi quê hß½ng, sách Th¥y b¸ c¤m và t¸ch thu? Các sách ¤y chï giäng dÕy Ph§t pháp, ca ngþi hòa bình và cung c¤p phß½ng pháp tu t§p hóa giäi h§n thù, xây dñng thß½ng yêu, tÕi sao lÕi c¤m? Chùa T× Hiªu ðã chính thÑc xin phép ¤n hành m߶i cu¯n sách cüa Th¥y, ðªn nay vçn chßa ðßþc chính quy«n ð¸a phß½ng trä l¶i. нn xin xây c¤t Pháp Bäo Vi®n tÕi chùa b¸ bác, và công trình xây c¤t b¸ ngån c¤m. Nhæng bài pháp thoÕi vi­n thông Th¥y nói v« chùa luôn luôn b¸ cúp ð߶ng dây. Các th¥y · chùa t± T× Hiªu xin xu¤t ngoÕi qua mai Thôn ÐÕo Tràng ð¬ thø hu¤n thêm, chßa bao gi¶ ðßþc Giáo Hµi Th×a Thiên và chính quy«n cho phép. Vån ki®n tu h÷c gØi v« chùa t± qua ngõ truy«n chân (facsimile) cûng b¸ t¸ch thu. TÕi sao nß¾c ta ði ch§m nhß thª trên phß½ng di®n nhân quy«n?"

Nhßng ði«u làm chính quy«n Hà Nµi b¯i r¯i nh¤t là vi®c phái ðoàn cüa Hòa thßþng Nh¤t HÕnh s¨ g°m nhi«u ð® tØ ngoÕi qu¯c và gi¾i truy«n thông qu¯c tª mu¯n theo dõi. Lá thß cho biªt bi®n pháp "dùng báo chí qu¯c tª ð¬ bäo ðäm" cho chuyªn ði này ðã b¸ bác bö.

"Ði«u thÑ nåm mà Th¥y nói rõ là trong chuyªn ði Th¥y có quy«n m¶i theo gi¾i báo chí qu¯c tª trong ðó có phóng viên các ðài truy«n hình và nhæng v¸ nhân sî quen biªt ð¬ h÷ có th¬ quan sát ð¬ xem trong chuyªn ði, Th¥y có ðßþc tñ do giäng dÕy và tiªp xúc hay không, và ð¬ h÷ có th¬ t߶ng thu§t cho dân chúng nß¾c h÷ là Vi®t nam ðã thñc sñ ð±i m¾i và có tñ do, dân quy«n và nhân quy«n hay chßa. Nhæng hình änh cüa tñ do và dân chü, nªu có, s¨ thuyªt phøc ðßþc thª gi¾i là Vi®t nam ðã c·i m·, ðã ð±i m¾i thñc sñ. Sñ có m£t cüa các v¸ nhân sî và gi¾i báo chí cûng s¨ là mµt yªu t¯ bäo v® cho an ninh cüa Th¥y. Nªu nhà nß¾c không ð°ng ý v« ði¬m này, Th¥y cûng s¨ không v« ðßþc. Có nhæng v¸ nhß Thßþng ngh¸ sî Pháp bernard dussaut ðã viªt thß cho ông Bµ trß·ng NgoÕi giao Vi®t nam xin (cho ông ta) ðßþc ði theo Th¥y thåm Vi®t Nam.

Ði«u thÑ sáu mà Th¥y nêu ra là trß¾c khi phái ðoàn cüa Th¥y v« nß¾c, mµt s¯ sách cüa Th¥y c¥n ðßþc cho phép ¤n loát và lßu hành, và mµt s¯ bài viªt v« nhæng giáo lý và các cuµc ho¢ng pháp cüa Th¥y trên qu¯c tª c¥n ðßþc in trong các báo chí trong nß¾c.

Lá thß cho biªt thêm r¢ng:

"Ngày 28, 29, và 30 tháng 10 nåm 1998 M£t Tr§n T± Qu¯c và œy ban Tôn Giáo Chính Phü ðã tri®u t§p khoäng 250 v¸ sß trß·ng và trú trì trong vùng Sài Gòn gia иnh ð¬ h÷c höi và ðßþc cänh cáo v« chuy®n chu¦n b¸ ðón tiªp Th¥y. H÷ nói là Th¥y ch¯ng cách mÕng, ch¯ng cµng, ch¯ng chính quy«n, chï mu¯n v« ð¬ m· ð߶ng cho các Th¥y ch¯ng cµng khác nhß Hòa Thßþng Tâm Châu và Hòa Thßþng Mãn Giác cùng v«. H÷ nói chính quy«n ðã hÑa y¬m trþ cho Giáo Hµi (nhà nß¾c) thì s¨ không bao gi¶ bö r½i các th¥y cüa Giáo Hµi (nhà nß¾c). B¯n v¸ ni sß ðßþc m¶i qua tham dñ ÐÕi Gi¾i Ðàn Tång Hµi · Làng mai ðã không ðßþc c¤p hµ chiªu vì chính quy«n không mu¯n th¥y nào và sß cô nào trong nß¾c ði qua Làng Mai. Nªu qua ðßþc là vì xu¤t kÏ b¤t ý, v« thì b¸ cÕo gió r¤t n£ng, nhß các ni Sß minh Tánh và ni Sß Gi¾i Minh. V¸ xu¤t gia nào mu¯n xu¤t ngoÕi thì phäi ði qua hai cØa äi: ðó là Giáo Hµi Ph§t Giáo và ban Tôn Giáo Chính Phü. Còn ng߶i ð¶i có tóc thì khöi phäi ði qua hai cØa äi khó khån ðó. Các th¥y trë cüa Giáo Hµi ðßþc phép qua Pháp ð«u phäi hÑa v¾i công an là s¨ không t¾i Làng mai và tiªp xúc v¾i Th¥y và tång thân Làng Mai. V§y thì nói ng߶i xu¤t gia là công dân hÕng nhì, ði«u này không có gì quá ðáng.

Nhân d¸p này Hòa thßþng Nh¤t HÕnh cûng bày tö thái ðµ v¾i chính sách ki¬m soát tôn giáo cüa Cµng Sän Vi®t Nam. Lá thß viªt Hòa thßþng Nh¤t HÕnh mu¯n v§n ðµng cho ng߶i xu¤t gia cûng có ðßþc ðü quy«n công dân nhß bao nhiêu công dân khác. Nªu thành công, thì ðó há chÆng là mµt bß¾c tiªn ðáng k¬ hay sao? "Nhà nß¾c vçn duy trì chính sách sØ døng Giáo Hµi và œy ban Tôn Giáo nhß nhæng phß½ng ti®n ki¬m soát Ph§t tØ."

Lá thß tiªt lµ thêm r¢ng:

"Ông Chü t¸ch cüa œy ban Tôn Giáo cüa Chính Phü Lê quang V¸nh trong d¸p ÐÕi Hµi Ph§t Giáo tÕi Huª ðã nói: "Nhân ÐÕi Hµi tôi xin nh¡c lÕi quan ði¬m trß¾c sau nhß mµt cüa Ðäng và Chính phü: "Chï có Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam là t± chÑc hþp pháp duy nh¤t cüa Ph§t Giáo Vi®t nam ðßþc nhà nß¾c công nh§n và bäo v®; t¤t cä m÷i cá nhân ho£c t± chÑc nhân danh Ph§t Giáo nhßng hoÕt ðµng ngoài Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam ð«u là b¤t hþp pháp, dÑt khoát phäi b¸ loÕi tr×." Nhß v§y thì Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam ðang b¸ sØ døng làm công cø ki¬m soát Ph§t tØ Vi®t Nam; sñ thñc rõ ràng còn che gi¤u sao ðßþc? Chßa bao gi¶ trong l¸ch sØ Ph§t Giáo Vi®t nam mà có tình trÕng thiªu bao dung nhß thª."

Lá thß cüa ÐÕi ÐÑc Chân Pháp „n kªt lu§n r¢ng các cuµc v§n ðµng ngoÕi giao âm th¥m cüa các nhà chính tr¸ Pháp, MÛ, Thøy Sî ðã không thành công trong vi®c thay ð±i chính sách ki«m chª tôn giáo cüa nhà c¥m quy«n cµng sän, ch¡c ch¡n phäi có mµt cuµc v§n ðµng công khai và toàn di®n thì Hòa thßþng Nh¤t HÕnh m¾i có th¬ v« giäng dÕy ðÕo Ph§t tÕi quê hß½ng cüa mình.