Phß½ng ThÑc Ni®m Ph§t 
Cüa vua Tr¥n Thái Tông 

Nghiên cÑu ti¬u sØ và các sách viªt v« Ph§t h÷c còn lßu lÕi ngày nay cüa vua Tr¥n Thái Tông nhß Thi«n Tông Chï Nam, Khóa Hß Løc...chúng ta th¤y r¢ng vua Tr¥n Thái Tông (1218-1277) ðã h® th¯ng hoá mµt cách rõ ràng ð߶ng l¯i tu t§p Ph§t pháp ð¬ m÷i ng߶i dân thuµc m÷i trình ðµ cån c½ ð«u có th¬ tu t§p h¥u có th¬ giäi thoát khöi nhæng kh± ðau sinh tØ cüa cuµc ð¶i. Ðó là nhæng phß½ng pháp tu t§p ð£t trên n«n täng cüa ba môn tu h÷c trong ðÕo Ph§t: Gi¾i, иnh, và Hu®.

Ь ðÕt ðªn иnh, ngoài vi®c phäi gìn giæ gi¾i lu§t nhß là yªu t¯ cån bän thiªt yªu, ngài ðßa ra ba phß½ng pháp tu t§p chính yªu là Sám h¯i, Ni®m Ph§t, và Thi«n ð¸nh.

Ь m· ð¥u cho pháp Ni®m Ph§t, ngài Tr¥n Thái Tông ðã tuyên thuyªt hùng h°n mµt câu cüa Thi«n sß Vînh gia nhß là xác ð¸nh møc tiêu cüa pháp Ni®m Ph§t là "Ai không có ni®m thì không có sinh" [2] và ngài nh§n ð¸nh r¢ng ð¶i s¯ng con ng߶i là mµt dòng ni®m tß·ng sinh di®t liên tøc và trôi chäy không ng×ng t× tâm thÑc. "Nªu là mµt ni®m thi®n, thì có mµt thi®n nghi®p tß½ng Ñng. Nªu là mµt ni®m ác, thì có ác nghi®p tß½ng Ñng. Gi¯ng nhß änh hi®n, tña bóng theo hình". [KHL104] Ch£t ðÑt dòng ni®m tß·ng này tÑc là ngßng ðßþc dòng sinh di®t và do ðó thoát khöi kh± ðau và sinh tØ luân h°i.

Theo ngài Tr¥n Thái Tông thì ni®m Ph§t có công nång chuy¬n hoá thân kh¦u ý b¤t t¸nh thành thân kh¦u ý thanh t¸nh. Ngài nói r¢ng: "Ngày nay các ng߶i h÷c ðÕo mu¯n kh·i chính ni®m ð¬ di®t ba nghi®p cûng c¥n phäi nß½ng vào pháp Ni®m Ph§t. TÕi sao v§y? khi tu t§p ni®m Ph§t, ng߶i ta ng°i v¾i thân th¬ ngay ng¡n và nghiêm trang, không làm mµt hành ðµng tà nào, ðó là dÑt thân nghi®p. khi ng߶i ta ni®m chân ngôn (tÑc là ni®m danh hi®u Ph§t) b¢ng mi®ng, không nói l¶i tà, ðó là dÑt kh¦u nghi®p. V¾i tâm t§p trung và n² lñc tinh t¤n, không kh·i tà ni®m, ðó là dÑt ý nghi®p" (KHL 104). Ngài nói r¢ng "kh·i chính ni®m ð¬ dÑt ba nghi®p" có nghîa là dùng vô ni®m ð¬ dÑt ba nghi®p vì "chính ni®m" cûng là vô ni®m. Mà ni®m Ph§t ðã ðªn ch² nhu¥n nhuy­n, nghîa là mµt lòng không loÕn, ngoài câu Ph§t hi®u, không còn kh·i lên mµt ý nào, không còn phân bi®t có ng߶i nång ni®m và Ph§t hi®u ð¬ ni®m, tÑc là ðã ðÕt ðßþc ni®m ðªn vô ni®m. Ngài quan ni®m pháp ni®m Ph§t là mµt pháp tu Thi«n иnh b·i vì vô ni®m là ð¯i tßþng cüa Thi«n. Mµt khi ðÕt ðßþc vô ni®m tÑc là thành tñu t÷a thi«n, thoát khöi sinh tØ luân h°i.

Phß½ng thÑc hành trì ni®m Ph§t cüa vua Tr¥n Thái Tông ðßþc s¡p xªp t× th¤p ðªn cao tùy theo trình ðµ và cån c½ cüa m²i ng߶i. tuy nhiên, ngài cho r¢ng dù v¾i cån c½ nào cûng có th¬ ðÕt ðªn cùng mµt møc tiêu và ngài khuyªn khích nên b¡t ð¥u t× trình ðµ cüa ng߶i có cån c½ th¤p. Ngài nói, "gi¯ng nhß xây mµt cái nhà ba t¥ng, ng߶i ta phäi b¡t ð¥u xây v¾i t¥ng dß¾i cùng".

T¥ng dß¾i cùng là gì? là "ng߶i hÕ trí, mi®ng siêng l¶i ni®m Ph§t, lòng mu¯n th¤y tß¾ng Ph§t, thân nguy®n sinh · nß¾c Ph§t. Ngày ðêm siêng tu, không có th¯i lui, sau khi chªt r°i, ðñ½c theo ni®m thi®n mà sinh · nß¾c Ph§t. sau ðßþc các Ph§t tuyên cho chính pháp, chÑng ðßþc B° ð«, cûng vào chính quä." [KHL 105]

T¥ng giæa, hÕng ng߶i trung trí, ngài dÕy siêng nång ni®m danh hi®u Ph§t trong tâm, ni®m ni®m không quên cho ðªn vô ni®m, ðÕt ðßþc chính ðÕo. Ъn lúc lâm chung ðßþc cänh gi¾i an lÕc Niªt Bàn t¸ch t¸nh, t¸ch di®t.

T¥ng thÑ ba, tÑc cån c½ cüa ng߶i thßþng trí thì "tâm tÑc Ph§t, không c¥n tu thêm. Ni®m cûng là bøi , không dung mµt mäy may. Ni®m bøi v¯n sÕch cho nên nói r¢ng nhß nhß không ðµng chính là thân Ph§t. Thân Ph§t tÑc là thân ta, không có hai tß¾ng. Các tß¾ng ð«u không hai, l£ng l¨ có th߶ng, có mà không biªt, ðó là Ph§t s¯ng". [KHL 105]

Nhìn vào phß½ng thÑc tu t§p ni®m Ph§t trên cüa vua Tr¥n Thái Tông chúng ta nên lßu tâm ð£c bi®t ðªn hai l¯i tu ð¥u tiên, là nhæng l¯i tu tß½ng ð¯i d­ thích Ñng v¾i hoàn cänh và cån c½ cüa chúng ta ngày nay. Ðó là l¯i tu cüa nhæng ng߶i hÕ trí và trung trí.

Th§t ra · ðây, chúng ta không dung chæ hÕ hay trung trí theo nghîa th߶ng dùng, là ng߶i h÷c nhi«u hay ít. Ý nghîa trung và hÕ trí · ðây là mÑc ðµ ch¤p giæ hay nói mµt cách khác là mÑc ðµ buông bö cüa chúng ta. Chúng ta là nhæng ng߶i hÕ trí vì chúng ta ch¤p và trø quá nhi«u v« v§t ch¤t lçn tinh th¥n. Chúng ta không ch¸u buông bö dù chï là chiªc áo cû hay ý kiªn riêng cüa mình. TuÏ theo mÑc ðµ ch¤p giæ, ngài Tr¥n Thái Tông ðã khuyên bäo chúng ta nên, ho£c là xßng danh hi®u Ph§t b¢ng mi®ng v¾i ß¾c nguy®n sanh v« cõi Ph§t, ho£c là ni®m danh hi®u Ph§t trong tâm, ni®m ni®m không quên cho ðªn vô ni®m. Cä hai l¯i ð«u dùng danh hi®u Ph§t làm ð¯i tßþng và Ph§t hi®u này ðßþc xem nhß mµt sñ th¬ tßþng trßng cho t¤t cä nhæng gì chÑa ðñng trong khái ni®m v« ðÑc Ph§t, không nhæng chï riêng v« Ph§t a di Ðà, mà hªt thäy vô s¯ chß Ph§t, hay nói rµng ra, chính là bän ch¤t giác ngµ cüa m÷i chúng sinh.

V¾i phß½ng pháp xßng danh hi®u Ph§t cùng v¾i tâm nguy®n sanh v« nß¾c Ph§t s¨ ðßa ðªn kªt quä là ðßþc vãng sanh v« cõi t¸nh ðµ theo nhß ý s· nguy®n khi lâm chung. — cänh gi¾i t¸nh ðó, chúng ta s¨ không còn b¸ ngoÕi cänh x¤u lôi kéo, tâm thÑc s¨ ðßþc gµt rØa mau l©, s¾m thành ðÕo quä.

Còn phß½ng pháp thÑ hai, áp døng cho ng߶i trung trí, có cån c½ trung bình, mÑc ðµ ch¤p giæ không n£ng, thâm hi¬u lý vô th߶ng, vô ngã, và tánh không, hi¬u ðßþc tam gi¾i duy tâm, cõi t¸nh ðµ và thª gian cùng mµt bän th¬ nhß tñ th¬ cüa chúng ta, nên vua Tr¥n Thái Tông ðã khuyên bäo chåm chï ni®m Ph§t trong tâm, t¤t cä tß tß·ng phäi chuy¬n hoá thành ni®m Ph§t, ni®m ni®m không r¶i cho ðªn chï còn mµt ni®m Ph§t hi®u thôi, ngoài ra không còn có ng߶i ni®m, không còn có cái ðßþc ni®m, tÑc tr· thành vô ni®m ðÕt thành chính ðÕo ngay hi®n ti«n, không còn sinh tØ luân h°i. Phß½ng pháp tu này còn ðñ½c g÷i là thñc tß¾ng ni®m Ph§t, chü yªu là trì danh hi®u Ph§t trong tâm, ðÕt ðßþc thi«n ð¸nh, th¤y ðßþc bän tâm chân th§t tÑc di Ðà tñ tánh.

Khi l§p lÕi l¶i cüa ngài Vînh gia "Ai không có ni®m thì không có sinh" ngay n½i ph¥n m· ð¥u cüa chß½ng nói v« pháp môn Ni®m Ph§t, vua Tr¥n Thái Tông ðã xác ð¸nh møc tiêu cüa pháp môn này là chuy¬n hoá t¤t cä tß tß·ng thành ni®m Ph§t, r°i biªn thành vô ni®m. Яi v¾i ng߶i áp døng l¯i tu ð¥u tiên s¨ ðßþc sanh v« cõi t¸nh ðµ khi lâm chung vì còn có ý nguy®n tÑc ý lñc, tÑc là cái mà ðÑc Ph§t g÷i là "cetana", là nghi®p lñc.

Tín và Nguy®n là hai ði«u ki®n quan tr÷ng trong T¸nh е Tông, nhßng ði¬m cao siêu nh¤t cüa T¸nh е Tông là cho r¢ng ngay ðªn tín và nguy®n tâm cûng không c¥n thiªt næa, và chï có vi®c duy nh¤t là ni®m danh hi®u Ph§t thì cûng ðü r°i, vì còn tin v« hay nguy®n v« mµt cái gì ðó thì vçn là ý lñc, vçn còn nghi®p lñc.Ni®m Ph§t ðªn vô ni®m, ðªn không còn có ng߶i ni®m, không còn có cái ðßþc ni®m là phá tan t¤t cä nghi®p lñc. Tñ lñc và tha lñc cûng không còn vì tñ lñc và tha lñc ð«u xu¤t phát t× ý lñc (cetana).

Nh¤t Biªn thßþng nhân (Ippen Shonin), mµt trong các v¸ cao tång T¸nh е Tông Nh§t Bän ðã dÕy các ð® tØ và có nh¡c lÕi l¶i cüa Không Dã thßþng nhân (Kûya Shonin): "có ng߶i höi ngài nên ni®m Ph§t nhß thª nào? Ngài chï trä l¶i: "Buông Bö" và không nói thêm l¶i nào næa." Nh¤t Biªn thßþng nhân cho r¢ng ðó là l¶i vàng ng÷c: "Buông Bö" là t¤t cä nhæng gì c¥n thiªt nh¤t cho ng߶i hành trì pháp môn ni®m Ph§t, và t¤t cä các pháp môn khác cüa ðÕo Ph§t. Trôi lån trong sanh tØ là do n¡m giæ. N¡m giæ t× cái thô nhß danh v÷ng, cüa cäi, v§t ch¤t, thân xác.... ðªn cái vi tª nhß tß tß·ng, tri kiªn, và ngay cä ðªn cái khái ni®m v« sñ buông bö...Cho nên bß¾c vào ðÕo Ph§t, ðÕo Giác ngµ thì bß¾c ð¥u tiên là buông bö. Buông bö hªt t¤t cä m÷i sñ, buông bö thi®n và ác, buông bö giác ngµ và vô minh, buông bö thiên ð߶ng và ð¸a ngøc và m÷i loÕi say mê v« chÑng ngµ.

Tâm Di®u

Cß¾c Chú

(1) Khóa Hß Løc (KHL) là tác ph¦m vån xuôi, thuµc th¬ "Ngæ Løc" ð¥u tiên cüa Ph§t Giáo Vi®t Nam. Bän chúng tôi tham chiªu là bän d¸ch cüa ông Ðào duy anh do nhà xu¤t bän khoa H÷c Xã Hµi, Hà Nµi xu¤t bän nåm 2026.

(2) "Thùy vô ni®m thùy vô sinh" là l¶i cüa ngài Vînh Gia, Thi«n sß n±i tiªng, tác giä cu¯n "ChÑng ÐÕo Ca". Ng߶i cùng th¶i v¾i Løc T± Hu® Nång.
 
 
 
 

.
[Tác Giä].