Ph§t Giáo TÕi Nh§t Bän 

Thích Nguyên TÕng

Nh§t Bän (Japan) mµt qu¯c gia n¢m phía ðông châu Á. Di®n tích 377.688 km2. Dân s¯ 123.460.000 ng߶i. M§t ðµ dân cß: 331,7 ng߶i/km2. Dân s¯ dß¾i 15 tu±i: 18,5%. Tu±i th÷ trung bình: 78,5 tu±i. Trình ðµ vån hóa c¤p ba: 30,1%. Th¬ chª chính tr¸: Quân chü ðÕi ngh¸ (Constitutional Monarchy). Nguyên thü qu¯c gia: vua Akihito. Ngôn ngæ chính: tiªng Nh§t. нn v¸ ti«n t®: ð°ng yen. thu nh§p bình quân ð¥u ng߶i: 15.260 ðô la.

Ph§t giáo (PG) và Th¥n ÐÕo (Shinto) là hai tôn giáo chính · Nh§t. Nhæng tôn giáo nhö khác là ky Tô giáo, tin Lành giáo và Chính Th¯ng giáo.

* Ph§t giáo Nh§t, th¶i kÏ hình thành ( 538-794):

Theo biên niên sØ cüa Nh§t Bän, pg chính thÑc ðßþc truy«n ðªn Nh§t t× Tri«u Tiên (Korea) vào nåm 552 Tây l¸ch (có ch² ghi nh§n là nåm 538). Lúc b¤y gi¶ vua nß¾c Bách Tª (Tri«u Tiên) ðã g·i mµt phái ðoàn truy«n giáo ðªn Nh§t. Phái ðoàn này ðã ðßþc nhà vua Nh§t Bän tiªp ðón mµt cách n°ng h§u và phái ðoàn ðã dâng lên cho ðÑc vua mµt tßþng Ph§t b¢ng vàng, mµt vài quy¬n Kinh, c¶ lµng, chuông, mõ...

Tuy nhiên, pg chï thñc sñ c¡m r­ và lan töa tÕi Nh§t là trong th¶i kÏ nhiªp chánh cüa Hoàng Thái H§u Suiko. Ng߶i kª v¸ cüa bà, Thánh ÐÑc Thái TØ (Shotoku, 574-622) ðßþc xem là s½ t± (First real Founder) cüa pgnb . Thánh ÐÑc Thái TØ vâng l¶i mçu h§u suiko ðã c¤t công nghiên cÑu và tuyên giäng ba bµ kinh ÐÕi Th×a cho dân chúng Nh§t, v« sau nhæng bài giäng này ðßþc viªt thành mµt bµ lu§n r¤t giá tr¸. sau khi lên ngôi Thái tØ shotoku ðã ban hành ngay mµt chiªu chï r¢ng : ''Toàn dân Nh§t Bän phäi kính ngßÞng và th÷ trì Ph§t Pháp''. Ông ðã cho xây chùa chi«n trên kh¡p ð¤t nß¾c. Mµt trong nhæng ngôi chùa n±i tiªng th¶i ¤y, nay vçn còn là Chùa Pháp long (Horyji). Chùa này do chính Thái tØ shotoku ðÑng ra xây dñng vào nåm 607 và ðßþc xem là ngôi chùa g² có tu±i th÷ lâu nh¤t trên thª gi¾i.

* Ph§t giáo Nh§t, th¶i kÏ phát tri¬n (Heian/Bình An/ 794-1184)

Trong tri«u ðÕi NÕi Lß½ng (Nara, 710-194) qua sñ üng hµ Ph§t Pháp cüa Hoàng ðª Thánh Võ (Shomu, 701-756, v¸ vua thÑ b¯n mß½i låm cüa Nh§t) pg ðã tr· thành qu¯c giáo (State religion) cüa xÑ s· này. Nåm 741, vua Thánh Võ ðã ban hành mµt qu¯c l®nh r¢ng m²i làng và m²i tïnh phäi xây dñng mµt ngôi chùa và dân chúng phäi thành tâm th÷ trì Ph§t Pháp. Ь làm gß½ng cho m÷i ng߶i, chính vua Thánh Võ ðã ðích thân xây chùa Ðông ÐÕi (Todai) tÕi kinh ðô vào cu¯i nåm 741, ðây là ngôi t± ðình cüa tông phái hoa Nghiêm v¾i pho tßþng Ph§t TÏ Lô Xá na (Vairocana) kh±ng l° ðßþc tôn th¶ bên trong chánh ði®n. Cûng trong th¶i kÏ nara này, có sáu tông phái pg ðßþc truy«n ðªn Nh§t t× trung hoa và phong trào nghiên cÑu và tu Ph§t tÕi Nh§t ðã b¡t ð¥u.

* Sáu Tông phái pg ðªn t× trung hoa trong th¶i ðÕi NÕi Lß½ng (Nara, 710-194) :

1. Lu§t Tông (Ritsu): là mµt trong m߶i ba Tông Phái pg (TPPG) chính cüa trung Hoa. Tông này theo khuynh hß¾ng bäo thü gi¯ng nhß truy«n th¯ng · các nß¾c · nam Á, ðßþc ngài ÐÕo Tuyên (Tao-hsuan, 596-667) dña vào bµ ÐÕi Th×a Lu§t (Mahayana Vinaya) mà thành l§p vào th¶i ðÕi nhà Ð߶ng. Chü trß½ng cüa tông là nghiêm trì gi¾i lu§t ð¬ tiªn ðªn Ph§t quä. Tông này ðßþc ngài Giám Chân (Ganjin) gi¾i thi®u ðªn Nh§t vào nåm 754.

2. Câu Xá Tông (Kusha): Cûng là mµt tông phái bäo thü, l¤y Lu§n a TÏ ÐÕt ma (Abhidharma) làm ch² nß½ng tña chính. Ðó là mµt bµ lu§n n±i tiªng cüa ngài Thª Thân (Vasubandu).

3. Thành Th§t Tông (Jojitsu): Tông này dña vào giáo lý tánh không (non-substantiality) cüa Lu§n Thành Th§t (Satyasiddhi) mà thành l§p.

4. tam Lu§n Tông (Sanron): phát xu¤t t× phái trung Quán · „n е, mµt tr߶ng phái phát tri¬n cüa ÐÕi sß long Th÷ (Nararjuna). Giáo lý tông này cûng nh¤n mÕnh ðªn tñ tánh không cüa vÕn pháp. Nhß tên g÷i cüa tông này, tam Lu§n, tÑc là dña vào ba bµ lu§n chính, trung Quán Lu§n (Madhyamika), dvadasamuka sastra cüa Ngài long Th÷, và sala cüa Ngài Aryadeva.

5. Pháp Tß¾ng Tông (Hosso): b¡t ngu°n t× tr߶ng phái yoga cüa „n е, mµt pgpg phát tri¬n có m£t t× nåm 167 tl tÕi „n.

6. Tß¾ng Tông (Hosso): b¡t ngu°n t× tr߶ng phái yoga cüa „n е, mµt pgpg phát tri¬n có m£t t× nåm 167 tl tÕi „n.

7. hoa Nghiêm Tông (Kegon): dña vào kinh hoa Nghiêm (Avatamsaka) ð¬ l§p tông. Chü trß½ng cüa phái tôn th¶ và thñc hành pháp hÕnh cüa ðÑc Ph§t TÏ Lô Xá Na.

T¤t cä sáu tông phái trên ð«u có nhi«u hành giä, h÷c giä theo ðu±i h÷c höi và hành trì, nhßng t¥m änh hß·ng cüa nó chï gi¾i hÕn trong gi¾i xu¤t gia mà không m· rµng ra bên ngoài.

* Ph§t giáo Nh§t, th¶i kÏ Kiªm Thß½ng (Kamakura1185-1333)

Ðây là th¶i kÏ khüng hoäng, vì cä nß¾c b¸ ðe d÷a tr¥m tr÷ng b·i tàn phá kh¯c li®t t× sñ phân hóa nµi bµ và bÕo lñc dß¾i nhæng t± chÑc quân sñ ðßþc thành l§p nåm 1185 cüa bµ tµc Minamoto, ngoÕi ô Kyoto. B¥u không khí m¾i này ðã làm cho vi®c tu t§p và nghiên cÑu Ph§t Ðà b¸ khñng lÕi mµt lúc lâu. tuy nhiên, cu¯i cùng m÷i vi®c cûng ðâu vào ð¤y và pg vçn tiªp tøc công vi®c cüa mình.

Nªu trong tri«u ðÕi Bình an (Heian, 794-1185) hai tông phái khác ðßþc vào Nh§t Bän là Thiên thai Tông (Tendai) và Chân Ngôn Tông (Shingon). hai tông phái này có mµt h® th¯ng giáo lý sâu nhi®m và ðµc ðáo, l§p tÑc chinh phøc và ðßþc üng hµ mµt cách nhi®t thành cüa qu¥n chúng Nh§t, nh¤t là t¥ng l¾p quý tµc, thì ð¥u tri«u ðÕi Kiªm Thß½ng (Kamukura, 1185-1333), hai phái khác, Nh§t Liên Tông (Nichiren) và T¸nh е Tông (Jodo) cûng l¥n lßþt xu¤t hi®n và ðßþc truy«n bá rµng rãi trên toàn nß¾c Nh§t. 

Nhß v§y, cho ðªn thª kÖ m߶i ba, t¤t cä nhæng tông phái (sect/shù/tsung) chính ð«u có m£t tÕi Nh§t, bao g°m Thi«n Tông, T¸nh е Tông, Thiên thai Tông, Chân Ngôn Tông, Nh§t Liên Tông...

* Thi«n Tông (Zen Sect): là mµt tông phái ð£c bi®t cüa pg Nh§t. Thi«n b¡t ngu°n t× th¶i Ph§t Thích Ca, r°i ðßþc T± B° Ы ÐÕt ma (Bodhidharma, con cüa vua Chí Cß½ng, thuµc dòng Sát Ъ Lþi, nß¾c Qu¯c Hß½ng, nam Thiên Trúc, vùng cao nguyên Dekkan, mi«n nam „n е. Ngài là T± sß thi«n tông ð¶i thÑ 28 cüa „n е). Nåm 480 vâng l¶i Th¥y, Ngài ðªn trung hoa ð¬ truy«n bá pháp môn thi«n. — trung hoa lúc ð¥u thi«n b¸ änh hß·ng mÕnh m¨ cüa ðÕo Lão và Kh±ng. Thi«n chï ðµc l§p và n±i tiªng t× thª kÖ thÑ bäy và ðã tr· thành mµt tông phái chính cho t¾i ngày nay tÕi trung Hoa. 

Thi«n ðßþc gi¾i thi®u ðªn Nh§t vào khoäng thª kÖ thÑ 9 t× trung hoa qua hai Thi«n phái Lâm tª và Tào еng, cä hai phái này ð«u änh hß·ng sâu s¡c tß tß·ng cØa Løc T± Hu® Nång · thª kÖ thÑ 8. Hi®n nay · Nh§t có ba Thi«n phái nhß sau :

* Thi«n Lâm Tª (Rinzai Sect): do công khai sáng cüa thi«n sß ng߶i Nh§t vinh Tây (Eisai, 1141-1215). Ngài xu¤t gia t× nåm m߶i ba tu±i · chùa an DßÞng (Annyo) · Kibitsu. Ngài ðã tìm ð߶ng ðªn trung hoa ð¬ h÷c ðÕo trong hai l¥n, vào nhæng nåm 1168 và 1187. L¥n sau cùng Ngài v« ðªn Nh§t vào nåm 1191 và thành l§p chùa shofuku · Hakata. Ngôi chùa này ðßþc xem là thi«n vi®n ð¥u tiên trên ð¤t nß¾c này. Nåm 1215, tri«u ðình Nh§t xây dñng Chùa Kiªn Nhân (Kennin-ji) tÕi Kyoto, Ngài ðßþc thïnh v« làm chÑng minh ðÕo sß cho ngôi già lam này. Ngài cûng ðßþc xem là ng߶i có công trong vån hóa u¯ng trà cüa Nh§t, Ngài ðã mang gi¯ng trà t× trung hoa v« tr°ng · Nh§t. V¸ thi«n sß n±i tiªng cüa Thi«n phái này v« sau là ngài BÕch †n (Hakui Ekaku, 1685-1786) v¾i nhæng tác ph¦m ð¬ ð¶i. Ngày nay · Nh§t có 14 chi phái thuµc dòng Thi«n này, tuy không hþp nh¤t v« t± chÑc, nhßng vçn theo ðu±i lý tß·ng ban ð¥u cüa t± sß vinh Tây.

* Thi«n Tào еng (Soto/Tsao-tung): là mµt trong nåm Thi«n phái chính cüa trung hoa và là mµt trong m߶i ba Tông phái chính cüa PGNB. Ðây là mµt Thi«n phái ki¬u mçu nhß ð¬ so sánh v¾i Thi«n Lâm Tª, cu¯i cùng nó d߶ng nhß ph± biªn h½n nhæng Thi«n phái khác · Nh§t. Nªu Lâm tª thích Ñng v¾i gi¾i thßþng lßu trí thÑc, thì Tào еng lÕi g¥n gûi v¾i t¥ng l¾p bình dân. Thi«n Tào еng ðßþc Thi«n sß ÐÕo Nguyên (Dogen, 1200-1253) khai sáng. ÐÕo Nguyên v¯n là ð® tØ cüa Ngài vinh Tây, sau ðó ông sang trung hoa du h÷c và tr· v« Nh§t Bän xây dñng Thi«n phái này. Ng߶i kª th×a và làm l¾n mÕnh dòng thi«n này là thi«n sß suzuki shosan (1579-1653). Hi®n nay ngôi già lam chính cüa Thi«n phái này là Chùa T±ng Trì (Soji-ji) · yokohama do thi«n sß Hành C½ (Gyogi, 666-749) tÕo dñng nåm 1321.

* Thi«n Hoàng Bá (Obaku sect): ðây là Thi«n phái thÑ ba cüa ng߶i Nh§t, có t¥m änh hß·ng ít h½n hai Thi«n phái trên, do thi«n sß ng߶i trung hoa †n Nguyên (Yin-Yuan, 1592-1673) khai sáng. sau nhi«u nåm tu h÷c tÕi quê nhà, ông ðªn Nh§t Bän ð¬ ho¢ng Pháp vào nåm 1654 và tiªn hành thành l§p Thi«n phái này tÕi chùa VÕn Phß¾c (Mampuku-ji) · tïnh Yamato. Ông ðã ðßþc vua Nh§t ban cho danh hi®u là Qu¯c sß (Daiko-Fusho-Kokushi), ông ðã ð¬ lÕi nhi«u tác ph¦m có giá tr¸. Hi®n tÕi có h½n 600 ngôi chùa là chi nhánh cüa Thi«n phái này.

Nhìn chung cä ba Thi«n phái trên ðã phát tri¬n mÕnh · Nh§t và có t¥m änh hß·ng sâu rµng trong ð¶i s¯ng cüa ng߶i dân Nh§t. Cä ba ð«u có nhi«u tr߶ng ðÕi h÷c, nhà xu¤t bän kinh sách riêng, c½ quan t× thi®n... Không nhæng thª Thi«n ðã ån sâu vào ti«m thÑc cüa ng߶i Nh§t, thi«n ðã ði vào hoa, vào trà, vào nªp s¯ng, nªp nghî cüa ng߶i dân và cu¯i cùng nó nâng lên thành ÐÕo, trà ðÕo, hoa ðÕo... Bän ch¤t khiêm hÕ mà s¡c bén, t× ái mà qu§t c߶ng cüa ng߶i Nh§t ðßþc cä thª gi¾i ngßÞng mµ ð«u là kªt quä t× sñ thñc nghi®m Thi«n ð¸nh cä.

* T¸nh е Tông (Jodo/Pureland Sect): ðây là mµt tông phái r¤t ph± biªn · các qu¯c gia B¡c phß½ng PG, có ngu°n g¯c t× thª kÖ thÑ hai Tây l¸ch tÕi „n е. Tông này dña vào giáo lý cüa kinh Vô Lßþng Th÷ (Sukhavativyuha) và kinh a di Ðà ( Amitabha-sutra). Cä hai bµ kinh này ð«u mô tä v« mµt cõi gi¾i · phía Tây, n½i nhæng hành giä tu t§p theo tông này s¨ tái sinh sau khi bö báo thân · cõi ta Bà nhß là mµt kªt quä t× ni«m tín tâm n½i ÐÑc Ph§t di Ðà và tu t§p nhi«u thi®n nghi®p. V¸ Tông chü cüa phái này là ÐÑc Ph§t a di Ðà hay ÐÑc Ph§t có ánh sáng vô lßþng (unlimited light Buddha). T¸nh е Tông ðßþc truy«n ðªn Nh§t Bän vào khoäng thª kÖ thÑ sáu v¾i sñ thiªt l§p cüa Ngài Pháp Nhiên (Honen, 1133-1212). Ngài Pháp Nhiên ðã công khai hóa pháp môn T¸nh ðµ vào nåm 1175 · Kyoto. sau ðó nó ðã phát tri¬n mÕnh m¨ và nhanh chóng thích nghi v¾i xã hµi Nh§t, kªt quä là có nåm chi phái T¸nh е xu¤t hi®n t× thª kÖ thÑ 10 ðªn thª kÖ thÑ 13, bao g°m dung Thông Ni®m Ph§t Tông (Yùzù-nembutsu) do Ngài Lß½ng Nhçn (Ryonin, 1073-1132) thành l§p; Ngài Thân loan (Shinran, 1173-1263) v¾i T¸nh е Chân Tông (Jòdo Shin); Ngài Nh¤t Biªn (Ippen, 1239-1289) v¾i Th¶i Tông (Ji sect)... Ngày nay, · Nh§t chï còn hai trong nåm chi phái trên còn th¸nh hành. Nhæng ngôi chùa chính cüa tông phái này là chùa chion · kyoto và Chùa zojo · Tokyo. Vào nåm 1993, các tông phái T¸nh е này ðã kªt hþp ð¬ xây dñng mµt pho tßþng a di Ðà cao 120m (xem bài v« pho tßþng này trên cùng trang Web), ðây là mµt trong công trình Ph§t sñ vî ðÕi cüa Ph§t giáo tÕi Nh§t · cu¯i thª kÖ hai mß½i này.

* Thiên thai Tông (Tendai-shù): còn ðßþc g÷i là Pháp hoa Tông, ðßþc Ngài Trí Khäi (Chih-i, 538-597, th߶ng ðßþc g÷i là Thiên thai ÐÕi Sß) dña vào giáo lý Pháp hoa kinh mà l§p tông tÕi núi Thiên Thai. Trí Khäi ÐÕi sß là tác giä cüa trên ba mß½i lu§n bän n±i tiªng nhß Pháp hoa Huy«n Nghîa (Fa-hua hsuan-tsan), Pháp hoa Vån Cú (Fa-hua wen Chu), ma ha Chï Quán (Mo-ho-chih-kuan)... Tông này ðßþc Ngài T¯i Tr×ng (Saicho, 767-822), truy«n ðªn Nh§t nåm 805. Ngài T¯i Tr×ng sinh nåm 767 tÕi omi (Nh§t Bän), xu¤t gia nåm 12 tu±i. Nåm 804, Ngài ðßþc tri«u ðình Nh§t g·i sang trung hoa ð¬ h÷c Ph§t. Ngài ðã t§n døng c½ hµi này ð¬ h÷c giáo nghîa Thiên thai dß¾i sñ dçn d¡t cüa Dòsui, h÷c thi«n v¾i Hsiao-jan... mµt nåm sau Ngài h°i hß½ng và tiªn hành l§p tông này. Ngài viên t¸ch nåm 822 · tu±i 56, ð¬ lÕi phía sau mình mµt công trình nghiên cÑu ð° sµ v¾i mµt tråm sáu mß½i tác ph¦m các loÕi.

* Nh§t Liên Tông (Nichiren-shù): còn ðßþc g÷i là Pháp hoa Tông (Hokke-Sect); hay Nh§t Liên Pháp hoa Tông (Nichiren Hokke) ðßþc Ngài Nh§t Liên (Nichiren, 1222-1282) thành l§p. Tông này l¤y tß tß·ng kinh Pháp hoa làm ch² nß½ng tña chính. Ngài Nh§t Liên sinh nåm 1221, con cüa mµt gia ðình lao ðµng · Kaminato. Ngài xu¤t gia vào thu· thiªu th¶i. Lúc ð¥u h÷c theo Chân Ngôn Tông, r°i Thiên thai Tông. Cu¯i cùng Ngài kªt lu§n r¢ng chï kinh Pháp hoa (Saddharmapundarika-Sutra/The lotus of the good Law) m¾i là cÑu cánh và ðßa ð¤t nß¾c Nh§t bän ra khöi cänh kh¯n cùng. Hành giä theo tông này th߶ng th÷ trì kinh Pháp hoa và ni®m danh hi®u nam Mô Di®u Pháp Liên hoa Kinh. Tông này có b¯n ngôi chùa chính là chùa Bän Môn (Hommon-ji) xây dñng · tokyo nåm 1291; chùa Di®u Hi¬n (Myòken-ji) xây dñng nåm 1326 và chùa Bän Qu¯c (Honkoku-ji) xây dñng nåm 1263 · Kamakura, ðªn nåm 1345 thì ðßþc d¶i v« kyoto và chùa Pháp hoa kinh (Hokekyò-ji) xây dñng nåm 1260 · Nakayama. sau thª chiªn thÑ nh¤t, Tông này ðã phát tri¬n thêm nhi«u t± chÑc nhß soka Gakkai, rissho Koseikai, Reiyukai... ð«u mµt lòng xi¬n dß½ng giáo nghîa cüa Pháp hoa Kinh. Riêng t± chÑc pg rissho koseikai ðßþc ðÕo hæu nikkyo niwano thành l§p vào tháng 3 nåm 1938, ðªn nay vçn ðßþc xem là mµt trong nhæng t± chÑc pg r¤t mÕnh tÕi Nh§t v¾i h½n 6 tri®u hµi viên trên kh¡p thª gi¾i. Nåm 1997, Hµi này có m· mµt trang nhà ð¬ ph± biªn giáo lý r¤t phong phú, ð¸a chï vào xem là: http://www.mediagalxy.co.jp/kosei/index1.html.

* Chân Ngôn Tông (Shingon Sect): còn g÷i là M§t Tông (Esoteric Sect) là mµt trong nhæng tppg chính · Nh§t, ðßþc Ho¢ng Pháp ÐÕi Sß (Kobo Daishi, 774-835) thành l§p · Nh§t vào nåm 806. Ngài v¯n có tên là Không Häi, sinh nåm 774, nåm 15 tu±i ðªn nara ð¬ h÷c chæ Hán, l¸ch sØ, vån h÷c và kinh ði¬n PG. sau khi so sánh Ph§t, Lão và Kh±ng, ông ch÷n Ph§t ð¬ theo. Ông xu¤t gia nåm 20 tu±i v¾i ÐÕi sß Gònso. Nåm 22 tu±i ông th÷ cø túc gi¾i · chùa Ðông ÐÕi. Nåm 31 tu±i (804) ông ðßþc Th¥y g·i ði trung hoa ð¬ h÷c v¾i sß hui-kuo (746-805). Nåm 806 Ngài tr· v« Nh§t và tu · núi Mahinoo, trong th¶i gian này có r¤t nhi«u ng߶i t¾i ð¬ c¥u h÷c, trong ðó có cä Ngài T¯i Tr×ng. Nåm 816 Ngài kh·i công xây dñng chùa kim Cß½ng (Kongò-ji) tÕi núi koya thuµc tïnh lÜ wakayama ð¬ ho¢ng dß½ng pháp tu này. V¸ tông chü cüa giáo phái này là ÐÑc ÐÕi Nh§t Nhß lai (Mahavairocana/Dainichi-nyorai), hành giä cüa giáo phái tu theo l¶i dÕy trong bµ ÐÕi Nh§t kinh S¾ (Dainichi-Kyò-sho). Hi®n nay Chân Ngôn Tông vçn phát tri¬n ð«u ð£n và có sáu chi phái nhö khác nhau t°n tÕi · Nh§t.

* Ph§t Giáo Nh§t Bän ngày nay:

Theo th¯ng kê g¥n ðây cho th¤y có khoäng 70% dân s¯ là tín ð° Ph§t giáo. pgnb ðßþc chia thành m߶i ba tông phái chính, có 80.000 ngôi chùa, 200.000 tång sî. Có trên 20 ðÕi h÷c, trung h÷c và vi®n nghiên cÑu pg · kh¡p ð¤t nß¾c Nh§t. pg tu h÷c vçn ðßþc duy trì mÕnh m¨ nhßng có ý kiªn phê bình r¢ng ngày nay pg chï còn änh hß·ng trên m£t tri thÑc h½n là ði sâu vào m£t thñc hành nhß thu· nào. Triªt thuyªt cüa pg ðã tr· nên khó hi¬u ð¯i v¾i ðÕi ða s¯ qu¥n chúng và chï có s¯ ít quan tâm ðªn ð¶i s¯ng tôn giáo. Tång sî tøng ni®m nhi«u h½n tång sî thuyªt giäng. pg lý tß·ng và ð¶i s¯ng tâm linh d߶ng nhß ðang trên ðà lãng quên, cho dù kinh sách pg vçn ¤n hành ð«u ð£n và nhi«u h½n trß¾c. 

Tß½ng lai cüa pg Nh§t th§t khó mà tiên li®u ðßþc. Ngành khoa h÷c nghiên cÑu pg ðã có d¤u hi®u phát tri¬n trong nhæng nåm g¥n ðây, nhßng nó vçn còn nhæng khoäng cách nh¤t ð¸nh v¾i t¥m hi¬u biªt cüa qu¥n chúng Ph§t tØ. Ph¥n l¾n nhæng nhà nghiên cÑu chï chú tr÷ng vào chi«u sâu cüa triªt thuyªt và ngôn t× chuyên môn h½n là nhæng ý nghîa th§t sñ cüa nó ð¯i v¾i ð¶i s¯ng cüa con ng߶i. 

Tuy nhiên, có d¤u hi®u lÕc quan và hy v÷ng cho sñ phøc hßng và phát tri¬n pg tÕi Nh§t vì có nhi«u t± chÑc pg thành l§p, ð£c bi®t là gi¾i cß sî tÕi gia, ð¬ø m· rµng nhi«u chß½ng trình hß¾ng dçn qu¥n chúng tu h÷c Ph§t. Nhi«u t± chÑc tôn giáo xu¤t hi®n sau Thª chiªn thÑ ii (1945) ð«u mang theo sñ änh hß·ng sâu ð§m cüa PG. Nhæng hoÕt ðµng truy«n giáo bên ngoài Nh§t Bän cûng gia tång ðáng k¬, nhi«u phái ðoàn ho¢ng pháp liên tøc ðßþc g·i ði häi ngoÕi, ð£c bi®t là b¡c MÛ và châu Âu. Nhi«u sách báo ðßþc ¤n hành trong nhi«u loÕi ngôn ngæ khác nhau cüa phß½ng Tây, các h÷c giä Nh§t Bän ðã hþp tác v¾i các nhà nghiên cÑu nß¾c ngoài ð¬ biên soÕn bµ Bách khoa T× Ði¬n pg (Buddhist Encyclopedias, ¤n hành vào nåm 1980). Toàn bµ kinh sách cüa pg Tây TÕng ðã ðßþc chuy¬n ngæ và ðßþc xu¤t bän b·i mµt Vi®n Nghiên CÑu tÕi Nh§t và mµt bµ sßu t§p t¤t cä nhæng bài nghiên cÑu giáo lý Ph§t Ðà ðßþc in t× nhi«u qu¯c gia khác nhau, ðã ðßþc chuy¬n ngæ và in tÕi Nh§t. pg Nh§t cûng h² trþ cho nhi«u h÷c giä và nghiên cÑu sinh t× b¡c và nam MÛ, châu Âu và châu Á, ð£c bi®t các nß¾c „n е, trung Hoa, Tích Lan, Vi®t Nam... ðªn Nh§t ð¬ h÷c Ph§t. R¤t nhi«u t± chÑc T× Thi®n pg ðßþc thành l§p ð¬ giúp ng߶i t¸ nÕn và các qu¯c gia ðang phát tri¬n · Á châu và phi châu. Nhìn chung pg Nh§t ðang chuy¬n mình ð¬ hòa nh§p v¾i trào lßu m¾i ð¬ ðem lÕi ánh sáng và bình yên cho m÷i ng߶i./.

T±ng hþp t× các tài li®u :
- masaharu anesaki (1930) history of japanese Religion, Kyoto.
- charles eliot (1959) japanese Buddhism, Tokyo.
- yoshiro tamura (1990) tokugawa period buddhism and the path to Modernization, dharma World, Sep/Oct 1990.
- keiichi yanagaw (1992), religion in japan Today, foreign press Center, Tokyo.
- kodansha (1990) kodansha encyclopedia of Japan, Kyoto.
- kazumasa osaka (1990-1999), dharma world magazine, Tokyo.
- Chân thành cäm ½n ðÕo hæu kazumasa osaka (T±ng Biên T§p TÕp chí dharma World, Japan) và cô lydia Quäng Nhß (Khoa Lu§t, ÐÕi H÷c Monash, Australia) ðã cung c¤p cho chúng tôi nhi«u tài li®u quý báu cho bài viªt này.