Ngài dòng sát-ðª-lþi · nam „n, cha là Hß½ng- chí vua nß¾c n¥y. vua Hß½ng-chí sanh ðßþc ba ng߶i con trai, Ngài là vß½ng tØ thÑ ba. Thu· nhö, Ngài ðã có chí siêu vi®t và ð£c tài hùng bi®n.

Nhân vua Hß½ng-chí thïnh T± Bát-nhã-ða-la vào cung cúng d߶ng, Ngài m¾i có duyên g£p T±. qua cuµc nghi®m v¤n v« hÕt châu, T± ðã biªt Ngài là ng߶i siêu qu¥n bÕt tøc s¨ kª th×a T± v¸.

Sau khi vua cha bång, Ngài quyªt chí xu¤t gia c¥u xin T± Bát-nhã ðµ làm ð® tØ, T± hoan hÖ làm l­ thª phát và truy«n gi¾i cø túc. T± bäo Ngài:

- Hoàng tØ ð¯i các pháp ðã ðßþc thông su¯t, nay nên ð±i hi®u là B°-ð«-ðÕt-ma. T× ðây, Ngài luôn h¥u hÕ bên th¥y.

Mµt hôm, T± g÷i Ngài ðªn truy«n pháp và d£n dò:

- Ngß½i tÕm giáo hóa · nß¾c này, sau sang trung hoa m¾i th§t là nhân duyên l¾n. Song, ðþi ta di®t ðµ khoäng sáu mß½i nåm sau s¨ ði. Nªu ngß½i ði s¾m, sau e có vi®c không t¯t.

Nhæng ði«u kiªt hung v« sñ giáo hóa · trung hoa sau n¥y, Ngài ð«u c¥u xin T± chï dÕy. T± dùng nhæng l¶i s¤m ký tiên ðoán sñ kiªt hung v§n s¯ Ph§t pháp · trung Hoa, nói có h½n m߶i bài k®.

T± t¸ch r°i, Ngài vçn · tÕi nß¾c nhà giáo hóa. Ng߶i huynh ð® ð°ng sß v¾i Ngài là Ph§t-ðÕi-tiên cùng chung sÑc giáo hóa. Th¶i nhân g÷i hai Ngài là "M· hai cØa cam l°". Song, sau môn ð°ø cüa Ph§t-ðÕi- tiên lÕi chia làm sáu tông: 1.- Hæu tß¾ng, 2.- Vô tß¾ng, 3.- иnh tu®, 4.- Gi¾i hÕnh, 5.- Vô ð¡c, 6.- T¸ch t¸nh, ðua nhau truy«n bá. Ngài th¤y sñ chia ly ¤y, ngÕi cho chánh pháp suy vi. Vì thª, Ngài dùng phß½ng ti®n cäm hóa h÷ h°i ð¥u quay v« chánh pháp.

Vua Nguy®t-t¸nh bång, con vua là Thái tØ D¸- kiªn n¯i ngôi. D¸-kiªn lên ngôi không bao lâu lÕi tin theo tà thuyªt bài bác Ph§t giáo. Ngài sai ð® tØ là ba- la-ð« ðªn cung vua ð¬ nhiªp hóa. sau khi cäi tà qui chánh, vua D¸-kiªn höi ra m¾i biªt Ba-la-ð« là ð® tØ cüa chú mình. Nhà vua cho ng߶i thïnh Ngài v« cung giáo hóa.

V« cung giáo hóa mµt th¶i gian, Ngài th¤y c½ duyên sang trung hoa ðã ðªn, bèn ðem l¶i huy«n ký cüa T± Bát-nhã-ða-la thu§t lÕi cho vua biªt. vua không còn l¶i gì dám ngån cän, ðành s¡m mµt chiªc thuy«n buôn, cho thüy thü ðßa Ngài sang trung Hoa. vua và qu¥n th¥n ti­n ðßa Ngài ra t¾i cØa bi¬n.

Ngài · trên thuy«n g¥n ngót ba nåm, thuy«n m¾i c£p bªn Quäng Châu, nh¢m ð¶i nhà Lß½ng niên hi®u Ph± Thông nåm ð¥u (520 sau T.C.), ngày 21 tháng 9 nåm canh Tý. Thích sØ tïnh n¥y ra ðón tiªp Ngài , ð°ng th¶i dâng s¾ v« tri«u tâu vua Lß½ng Võ Ъ. vua ðßþc s¾, li«n sai sÑ lãnh chiªu chï ðªn thïnh Ngài v« kim Lång (Kinh ðô nhà Lß½ng). vua Võ Ъ höi:

- Trçm t× lên ngôi ðªn nay th߶ng c¤t chùa, chép kinh, ðµ tång ni, không biªt bao nhiêu, v§y có công ðÑc gì chång?

Ngài ðáp:

- Ыu không có công ðÑc.

- TÕi sao không có công ðÑc?

- B·i vì nhæng vi®c ¤y là nhân hæu l§u, chï có quä báo nhö · cõi ng߶i cõi tr¶i, nhß bóng theo hình, tuy có mà chÆng phäi th§t.

- Thª nào là công ðÑc chân th§t?

- Trí thanh t¸nh tròn m¥u, th¬ tñ không l£ng, công ðÑc nhß thª chÆng do thª gian mà c¥u.

- Thª nào là thánh ðª nghîa thÑ nh¤t?

- R²ng rang không thánh.

- Яi di®n v¾i trçm là ai?

- Không biªt.

Vua Lß½ng Võ Ъ không lãnh ngµ ðßþc, lui v« nghï. Ngài biªt cån c½ chÆng hþp, tÕm lßu lÕi ðây ít hôm.

Ъn ngày 19, Ngài bö vua Lß½ng, lén sang sông qua giang B¡c. Ngài nh§p cänh nß¾c Ngøy ði ðªn LÕc Dß½ng nh¢m ð¶i H§u Ngøy vua Hiªu minh Ъ niên hi®u Chánh quang nåm ð¥u (520 sau T.C.) ngày 23 tháng 11.

Ngài d×ng trø tÕi chùa Thiªu Lâm · tung S½n, tr÷n ngày ng°i xây m£t vào vách im l£ng. Tång chúng ð«u không hi¬u ðßþc. Ng߶i ð¶i g÷i Ngài là "Th¥y Bà-la-môn ng°i nhìn vách" (Bích quán Bà-la-môn).

Có v¸ tång tên Th¥n quang h÷c thông các sách, giöi lý di®u huy«n, nghe danh Ngài tìm ðªn yªt kiªn. Th¥n quang ðã ðü l­ nghi mà Ngài vçn ng°i l£ng yên ngó m£t vào vách không màng ðªn. quang nghî: "Ng߶i xßa c¥u ðÕo chÆng tiªc thân mÕng, nay ta chßa ðßþc mµt trong muôn ph¥n cüa các Ngài." Hôm ¤y, nh¢m tiªt mùa ðông (mùng 9 tháng chÕp), ban ðêm tuyªt r½i lä tä, Th¥n quang vçn ðÑng yên ngoài tuyªt ch¤p tay hß¾ng v« Ngài. Ъn sáng tuyªt ng§p lên khöi ð¥u g¯i, mà gß½ng m£t Th¥n quang vçn thän nhiên. Ngài th¤y thª thß½ng tình, xây ra höi:

- Ngß½i ðÑng su¯t ðêm trong tuyªt, ý mu¯n c¥u vi®c gì?

Th¥n quang thßa:

- Cúi mong Hòa thßþng t× bi m· cØa cam l°, rµng ðµ chúng con.

- Di®u ðÕo vô thßþng cüa chß Ph§t, dù nhi«u kiªp tinh t¤n, hay làm ðßþc vi®c khó làm, hay nhçn ðßþc vi®c khó nhçn, còn không th¬ ðªn thay! Hu¯ng là, dùng chút công lao nhö n¥y mà c¥u ðßþc pháp chân th×a?

Th¥n quang nghe dÕy bèn lén l¤y ðao ch£t cánh tay trái ð¬ trß¾c Ngài ð¬ tö lòng thiªt tha c¥u ðÕo. Ngài biªt ðây là pháp khí bèn dÕy:

- Chß Ph§t lúc ban ð¥u c¥u ðÕo, vì pháp quên thân, nay ngß½i ch£t cánh tay ð¬ trß¾c ta, tâm c¥u ðÕo nhß v§y cûng khá.

- Pháp ¤n cüa chß Ph§t con có th¬ ðßþc nghe chång?

- Pháp ¤n cüa chß Ph§t không phäi t× ng߶i khác mà ðßþc.

- Tâm con chßa an, xin Th¥y dÕy pháp an tâm.

- Ngß½i ðem tâm ra ðây, ta an cho.

- con tìm tâm không th¬ ðßþc.

- ta ðã an tâm cho ngß½i r°i.

Th¥n quang nhân ðây ðßþc khª ngµ. Ngài li«n ð±i tên Th¥n quang là Hu® Khä.

T× ðây kë tång ng߶i tøc ðua nhau ðªn yªt kiªn Ngài, tiªng tåm vang d§y. vua Hiªu minh Ъ nß¾c Ngøy sai sÑ ba phen thïnh Ngài, Ngài ð«u t× ch¯i. Nhà vua càng kính tr÷ng, sai sÑ ðem l­ v§t ðªn cúng d߶ng: mµt cây tích trßþng, hai y kim tuyªn, bình bát, v.v... Ngài t× khß¾c nhi«u l¥n, nhßng nhà vua c¯ quyªt cúng d߶ng, r¯t cuµc Ngài phäi nh§n.

M· cØa phß½ng ti®n, Ngài có dùng b¯n hÕnh ð¬ giáo hóa môn ð°: 1.- Báo oán hÕnh, 2.- Tùy duyên hÕnh, 3.- Vô s· c¥u hÕnh, 4.- XÑng pháp hÕnh. (1)

— trung hoa g¥n chín nåm, Ngài th¤y c½ duyên ðã ðªn, li«n g÷i ð°ø chúng höi:

- Gi¶ ta tr· v« s¡p ðªn. Các ngß½i m²i ng߶i nên nói ch² s· ð¡c cüa mình.

ÐÕo Phó ra thßa:

- theo ch² th¤y cüa con, chÆng ch¤p vån tñ, chÆng lìa vån tñ, ðây là døng cüa ðÕo.

Ngài bäo:

- Ngß½i ðßþc ph¥n da cüa ta.

Bà ni T±ng Trì ra thßa:

- nay ch² hi¬u cüa con, nhß T± a-nan th¤y nß¾c Ph§t A-súc, chï th¤y mµt l¥n, không còn th¤y lÕi.

Ngài bäo:

- Ngß½i ðßþc ph¥n th¸t cüa ta.

ÐÕo Døc ra thßa:

- B¯n ðÕi v¯n không, nåm ¤m chÆng có, ch² th¤y cüa con không mµt pháp có th¬ ðßþc.

Ngài bäo:

- Ngß½i ðßþc ph¥n xß½ng cüa ta.

Ъn Hu® Khä bß¾c ra ðänh l­ Ngài, r°i lui lÕi ðÑng yên l£ng.

Ngài bäo:

- Ngß½i ðßþc ph¥n tüy cüa ta.

Ngài g÷i Hu® Khä ðªn d£n dò:

- Xßa Nhß lai ðem ðÕi pháp nhãn tÕng trao cho T± Ca-diªp, l¥n lßþt truy«n ðªn ta. nay ta ðem trao lÕi cho ngß½i, ngß½i phäi truy«n trao không ð¬ dÑt m¤t. Cùng trao cho ngß½i y Tång-già-lê và bát báu, ð¬ làm pháp tín. M²i thÑ tiêu bi¬u cho m²i vi®c, ngß½i nên biªt.

Hu® Khä thßa:

- xin Th¥y t× bi chï dÕy m÷i vi®c.

Ngài dÕy:

- trong truy«n tâm ¤n ð¬ khª hþp ch² tâm chÑng, ngoài trao ca-sa ð¬ ð¸nh tông chï. жi sau có nhi«u ng߶i cÕnh tranh nghi ng¶, h÷ nói "Ta là ng߶i „n, ngß½i là ng߶i Hoa, cån cÑ vào ðâu mà ðßþc pháp, l¤y cái gì ð¬ minh chÑng?" Ngß½i gìn giæ pháp y n¥y, nªu g£p tai nÕn, ngß½i ðem ra làm bi¬u tín, thì sñ giáo hóa không b¸ tr· ngÕi. hai tråm nåm sau khi ta di®t ðµ, y bát n¥y d×ng lÕi không truy«n, vì lúc ðó, Ph§t pháp r¤t thÕnh hành. Chính khi ¤y, ng߶i biªt ðÕo th§t nhi«u, ng߶i hành ðÕo quá ít, ng߶i nói lý thì nhi«u, ng߶i ngµ lý thì ít. tuy nhiên, ng߶i th¥m thông l£ng chÑng có h½n ngàn vÕn. Ngß½i g¡ng xi¬n dß½ng, ch¾ khinh ng߶i chßa ngµ. nghe ta nói k®:

Ngô bän lai tß ðµ,

Truy«n pháp cÑu mê tình.

Nh¤t hoa khai ngû di®p,

Kªt quä tñ nhiên thành.

D¸ch:

Ta sang ðªn cõi n¥y,

Truy«n pháp cÑu mê tình.

Mµt hoa n· nåm cánh,

Nø trái tñ nhiên thành.

Ngài lÕi bäo:

- ta có bµ kinh Lång-già b¯n quy¬n, là Ph§t nói tµt pháp yªu, cûng giúp cho chúng sanh m·, bày, ngµ, nh§p kho tri kiªn Ph§t, nay ta trao luôn cho ngß½i. ta t× nam „n sang ðây ðã nåm phen b¸ thu¯c ðµc mà không chªt, vì th¤y xÑ n¥y tuy có khí ðÕi th×a mà chßa Ñng hþp, nên ta l£ng l¨ ng°i lâu ch¶ ðþi. nay ðã truy«n trao xong, ðã có thüy ¡t phäi có chung v§y.

Xong r°i, Ngài cùng ð° chúng ði ðªn Võ môn · chùa Thiên Thánh d×ng lÕi ba hôm. quan thái thú thành n¥y tên Dß½ng Huy­n chi là ng߶i sùng mµ Ph§t pháp. nghe tin Ngài ðªn, li«n t¾i ðänh l­. Ông höi:

- Th¥y · „n е ðßþc kª th×a làm T±, v§y thª nào là T±, xin Th¥y dÕy cho?

Ngài ðáp:

- Rõ ðßþc tâm tông cüa Ph§t, không l¥m mµt mäy, hÕnh và giäi hþp nhau, g÷i ðó là T±.

- Chï mµt nghîa này hay còn nghîa nào khác?

- C¥n rõ tâm ng߶i, biªt rành xßa nay, chÆng chán có không, cûng chÆng c¯ ch¤p, chÆng hi«n chÆng ngu, không mê không ngµ. Nªu hay hi¬u nhß thª, cûng g÷i là T±.

Huy­n chi lÕi thßa:

- Ю tØ vì b¸ nghi®p thª tøc, ít g£p ðßþc tri thÑc, trí nhö b¸ che l¤p không th¬ th¤y ðÕo. Cúi xin Th¥y chï dÕy, con phäi noi theo ðÕo quä nào? dùng tâm gì ðßþc g¥n v¾i Ph§t, T±?

Ngài vì ông nói k®:

Di®c b¤t ð± ác nhi sanh hi«m

Di®c b¤t quán thi®n nhi c¥n th¯,

Di®c b¤t xä trí nhi c§n ngu,

Di®c b¤t phao mê nhi tñu ngµ.

ÐÕt ðÕi ðÕo h« quá lßþng,

Thông Ph§t tâm h« xu¤t ðµ,

B¤t dæ phàm thánh ð°ng tri«n,

Siêu nhiên danh chi viªt T±.

D¸ch:

Cûng ð×ng th¤y dæ mà sanh chê,

Cûng ð×ng th¤y lành mà ái mµ,

Cûng ð×ng bö trí mà g¥n ngu,

Cûng ð×ng ném mê mà v« ngµ.

ÐÕt ðÕo l¾n ch× quá lßþng,

Thông Ph§t tâm ch× vô k¬,

ChÆng cùng phàm thánh ð°ng vai,

Vßþt lên, g÷i ðó là T±.

Huy­n chi nghe dÕy hoan hÖ ðänh l­, lÕi thßa:

- xin Th¥y ch¾ vµi tÕ thª, ð¬ làm phß¾c lþi cho qu¥n sanh. Ngài bäo:

-жi mÕt pháp, kë t® ác quá nhi«u, dù ta còn · lâu e chÆng lþi ích, mà thêm tai nÕn, làm tång trß·ng tµi ác cho ng߶i.

- T× Th¥y ðªn ðây ai th߶ng hÕi Th¥y, xin Th¥y chï h÷, con s¨ s¡p xªp.

- Nói ra ¡t có t±n hÕi, ta nên ði v§y. Ðâu cam hÕi ng߶i ð¬ mình ðßþc vui.

Huy­n chi nài nï thßa:

- con không hÕi ng߶i, chï mu¯n biªt ðó thôi.

Ngài b¤t ð¡c dî nói bài k®:

Giang tra phân ng÷c lãùng,

Quän cñ khai kim töa.

Ngû kh¦u tß½ng cµng hành,

CØu th§p vô bï ngã.

D¸ch:

Thuy«n con r¨ sóng ng÷c,

Ðu¯c soi m· khóa vàng.

Nåm mi®ng ð°ng cùng ði,

Chín, m߶i không ta ng߶i.

Huy­n chi nghe r°i ghi nh¾, ðänh l­ Ngài lui ra.

— ðây ðúng ba hôm, Ngài ng°i an nhiên th¸ t¸ch. Hôm ¤y là ngày mùng 9 tháng 10 nåm Bính Thìn, nh¢m niên hi®u ÐÕi Thông nåm thÑ hai nhà Lß½ng (529 T.C.). Ъn ngày 18 tháng chÕp nåm này, làm l­ ðßa nhøc thân cüa Ngài nh§p tháp tÕi chùa иnh Lâm, núi Hùng Nhî.

Sau, vua H§u Ngøy sai T¯ng Vân ði sÑ „n е v«, g£p Ngài tÕi núi Thông Lãnh, th¤y Ngài tay xách mµt chiªc dép, mµt mình ði nhanh nhß bay. T¯ng Vân höi:

- Th¥y ði ðâu?

Ngài ðáp:

- V« „n е.

Ngài lÕi nói thêm:

- Chü ông ðã chán ð¶i r°i.

T¯ng Vân ng¦n ng½, t× giã Ngài v« tri«u. Ъn tri«u thì vua minh Ъ ðã bång. Hiªu trang Ъ lên ngôi. Ông ðem vi®c ¤y tâu lÕi, vua ra l®nh m· cØa tháp d· quan tài ra, quä nhiên là quan tài không, chï còn mµt chiªc dép. vua s¡c ðßa chiªc dép v« th¶ · chùa Thiªu Lâm. Ъn ð¶i Ð߶ng niên hi®u khai Nguyên nåm thÑ 15 (728 sau T.C.) môn ð°ø lÕi d¶i chiªc dép v« th¶ · chùa hoa Nghiêm.

Vua phong Ngài hi®u Viên Giác Thi«n Sß, tháp hi®u Không Quán.

T§p Thiªu Th¤t Løc Môn nói là tác ph¦m cüa Ngài.

(1) xem cØa thÑ ba quy¬n "Sáu cØa vào ðµng Thiªu Th¤t" cüa Trúc Thiên d¸ch.