Sß h÷ C½ quê · Võ Lao, giòng tôn th¤t nhà Chu. cha m© Sß l¾n tu±i không con, l¡m phen ðªn chùa c¥u con, sau m© có thai sinh ra Sß. khi Sß l÷t lòng m©, có hào quang lÕ chiªu sáng trong nhà, nên ð£t tên Sß là Quang.

Thu· bé, Sß h÷c hªt sách ð¶i, r¤t thông Lão Trang. Nåm ba mß½i tu±i, Sß tñ cäm than: "Lão, D¸ch là sách thª gian chÆng tµt ðßþc ðÕi lý." Sß b¡t ð¥u xem kinh Ph§t.

Sß vi­n du tìm th¥y h÷c ðÕo, ðªn LÕc Dß½ng lên núi Hß½ng S½n chùa long Môn g£p thi«n sß Bäo T¸nh bèn xin xu¤t gia. sau ðó, Sß ðªn chùa Vînh Møc th÷ gi¾i · tÕi Phù du Giäng TÑ. Sß chuyên h÷c kinh lu§n, chßa bao lâu thäy ðßþc tinh thông.

Nåm 32 tu±i, Sß tr· v« B±n sß n½i Hß½ng S½n. — ðây tr÷n ngày, Sß ng°i thi«n quán trên núi. Träi tám nåm nhß thª, mµt hôm khi Sß ðang thi«n ð¸nh, b²ng có v¸ th¥n hi®n ra thßa:

- Ngài không nên · ðây lâu, mu¯n ðßþc ðÕo quä hãy ði v« phß½ng Nam.

Hôm sau, trên ð¥u Sß chþt ðau nhß kim châm không th¬ ch¸u ðßþc. Sß ð¸nh ði tìm thu¯c tr¸, chþt nghe trong hß không có tiªng nói: "Ðây là ð±i xß½ng, chÆng phäi b®nh th߶ng." Sß ðem vi®c n¥y thu§t lÕi thi«n sß Bäo T¸nh. Bäo T¸nh ngån không cho tr¸ thu¯c. Sáng hôm sau, Bäo T¸nh xem trên ð¥u Sß quä th¤y ð¥u xß½ng n±i cao nhß nåm ng÷n núi, bäo:

- LÕ thay! Ngß½i có tß¾ng t¯t này ¡t s¨ ð¡c ðÕo. Th¥n lÕi dÕy ngß½i sang mi«n Nam, ta nghe ÐÕi sî B°-ð«-ðÕt-ma ðªn · chùa Thiªu Lâm, ch¡c ðó là th¥y cüa ngß½i v§y.

Nhân có th¥n mách bäo, nên B±n sß Bäo T¸nh ð±i hi®u Sß là Th¥n Quang.

Sß tìm ðªn chùa Thiªu Lâm yªt kiªn T± B°-ð«- ðÕt-ma và ðßþc truy«n tâm ¤n. Sß · ðây cho ðªn lúc T± qui t¸ch. sau ðó, Sß sang B¡c T« ho¢ng truy«n chánh pháp.

Mµt hôm, Sß g£p mµt ng߶i cß sî trÕc 40 tu±i, chÆng nói tên h÷, ðªn ðänh l­ Sß thßa:

- Ю tØ mang b®nh ghë l· ð¥y mình xin Th¥y t× bi vì ð® tØ sám tµi.

Sß bäo:

- Ðem tµi ra, ta s¨ vì ngß½i sám h¯i. Ông cß sî ðÑng sæng giây lâu thßa:

- Ю tØ tìm tµi không th¬ ðßþc.

- ta ðã vì ngß½i sám h¯i r°i. Nhßng, ngß½i nên nß½ng tña Ph§t Pháp Tång.

- Hi®n gi¶ ð® tØ th¤y Th¥y ðã biªt ðßþc Tång. ChÆng biªt thª nào là Ph§t và Pháp?

- Tâm ¤y là Ph§t, tâm ¤y là Pháp. Ph§t Pháp không hai, ngß½i có biªt ðó chång?

- nay ð® tØ m¾i biªt tánh tµi không · trong, ngoài, ch£ng giæa; nhß tµi, tâm cûng v§y, th§t Ph§t Pháp không hai.

Sß nghe nói r¤t hoan hÖ, cho cÕo tóc xu¤t gia, bäo:

- Ngß½i là v§t báu cüa ta, nên ð£t tên là Tång Xán.

Ngày 18 tháng 3 niên hi®u Thiên Bình nåm thÑ hai (536 T.L.) Tång Xán ðßþc th÷ gi¾i cø túc tÕi chùa quang Phß¾c. T× ðó, b®nh cüa ông l¥n l¥n thuyên giäm. Ông theo h¥u th¥y ðßþc hai nåm.

Mµt hôm, Sß Hu® Khä g÷i ông ðªn bäo:

- T± B°-ð«-ðÕt-ma chÆng ngÕi xa xôi t× „n е sang, ðem chánh pháp nhãn tÕng truy«n cho ta, nay ta trao lÕi cho ngß½i cùng v¾i y bát, ngß½i khéo giæ gìn ch¾ ð¬ ðoÕn tuy®t. nghe ta nói k®:

Bän lai duyên hæu ð¸a,

Nhân ð¸a chúng hoa sanh.

Bän lai vô hæu chüng,

Hoa di®c b¤t t¢ng sanh.

D¸ch:

Xßa nay nhân có ð¤t,

B·i ð¤t gi¯ng hoa sanh.

Xßa nay không có gi¯ng,

Hoa cûng chÆng t×ng sanh.

Ð÷c bài k® xong Sß lÕi tiªp:

- Ngß½i phäi tìm n½i núi sâu · ¦n, không nên ði giáo hóa s¾m, trong nß¾c s¨ có nÕn.

Tång Xán thßa:

- Th¥y ðã biªt trß¾c m÷i vi®c, cúi xin t× bi dÕy con rành r¨.

- Ðây không phäi tñ ta nói, mà là l¶i huy«n ký cüa T± Bát-nhã-ða-la do T± ÐÕt-ma thu§t lÕi cho ta nghe: sau khi T± nh§p Niªt-bàn 150 nåm s¨ có nhæng vi®c xäy ra nhß bài k® n¥y:

Tâm trung tuy kiªt ngoÕi ð¥u hung,

Xuyên hÕ tång phòng danh b¤t trung.

Vi ngµ ðµc long sanh võ tØ,

H¯t phùng ti¬u thØ t¸ch vô cùng.

D¸ch:

Trong tâm tuy kiªt ngoài ð¥u hung,

Фt Xuyên phòng tång tên chÆng trúng.

Vì g£p ðµc long sanh con võ,

Chþt nghe chuµt nhö l£ng vô cùng.

Xét v« niên s¯ nh¢m ð¶i cüa ngß½i, ngß½i c¯ g¡ng gìn giæ. ta cûng có cái nþ ngày trß¾c nay c¥n phäi trä.

Sß sang xÑ Nghi®p Ðô tùy nghi giáo hóa thuyªt pháp ðµ sanh ngót ba mß½i b¯n nåm.

Lúc ðó, có mµt vån sî n±i tiªng là th¥n ð°ng tên Mã Tång Na. Nåm 21 tu±i, ông ðã giäng ðßþc sách L­, kinh D¸ch tÕi mi«n Ðông Häi, thính giä ðªn nghe ðông nhß chþ. Mµt phen g£p Sß, Tång na li«n xin xu¤t gia ð¥u Ph§t. T× ðây v« sau, ông tay chÆng c¥m ðªn cây viªt, bö hªt sách thª gian, chï mµt y mµt bát, mµt t÷a cø, ngày ån mµt bæa, dß¾i g¯c cây ngü mµt l¥n, chuyên tu hÕnh ð¥u-ðà.

LÕi, có ông cß sî Hß¾ng là nhà vån uyên bác chÆng màng ðªn bä công danh, tánh thích r×ng sâu quê v¡ng, ðói ån lá cây, khát u¯ng nß¾c giªng, làm bÕn v¾i nß¾c biªc non xanh, ð¬ di dßÞng tinh th¥n. nghe Sß ho¢ng hóa · B¡c T«, ông biên th½ ðªn höi, th½ viªt:

BÕch Th¥y,

Theo thi¬n ý cüa tôi, ng߶i ð¶i cänh tÕm, công danh phú quí nhß lùm mây n±i, lÕch bi¬n c°n dâu, ðài các phong lßu nhß hòn b÷t nß¾c. Có cái gì là chân th§t, ðáng ð¬ ta quí tr÷ng.

Vì b·i bóng do hình mà có, vang theo tiªng mà sanh, ðu±i bóng nh÷c hình, chÆng biªt hình là g¯c cüa bóng, to tiªng ð¬ ngån vang, ðâu biªt tiªng là cµi cüa vang. Tr× phi«n não mà thú hß¾ng Niªt-bàn, dø bö hình mà tìm bóng, lìa chúng sanh mà c¥u Ph§t quä, dø im tiªng mà tìm vang.

Cho nên biªt, mê ngµ mµt ð߶ng, ngu trí chÆng khác, không tên mà ð£t tên, nhân tên ðó mà có th¸ phi. Không lý mà tÕo thành lý, nhân lý ðó mà kh·i tranh lu§n. Huy­n hóa chÆng phäi chân, thì cái gì phäi? Cái gì qu¤y? Hß v÷ng chÆng th§t, thì cái gì không? Cái gì có?

Mu¯n ðem cái biªt "ðßþc mà không ch² ðßþc, m¤t mà không ch² m¤t" trình v¾i Th¥y mà chßa có d¸p g£p. nay th¯ lµ ý n¥y, mong Th¥y t× bi ðáp cho.

Sß ðáp th½:

B¸ quán lai ý giai nhß th§t,

Chân u chi lý cänh b¤t thù.

Bän mê ma-ni v¸ ngõa l¸ch,

Hoát nhiên tñ giác th¸ chân châu.

Vô minh trí tu® ðÆng vô d¸,

Ðß½ng tri vÕn pháp t¤t giai nhß.

Mçn th¸ nh¸ kiªn chi ð° b¯i,

Thân t× tá bút tác tß th½.

Quán thân dæ Ph§t b¤t sai bi®t,

Hà tu cánh mích bï vô dß?

D¸ch:

Ông cß sî Hß¾ng,

Xem rõ ý ông g·i ðªn ðây,

Яi lý chân u có khác gì.

Mê bäo ma-ni là ngói gÕch,

B²ng nhiên giác ngµ biªt chân châu.

Vô minh trí tu® ð°ng chÆng khác,

Muôn pháp ð«u nhß, phäi li­u tri.

Thß½ng kë ch¤p th߶ng và ch¤p ðoÕn,

Bày l¶i mßþn bút viªt th½ này.

Quán thân v¾i Ph§t không sai khác,

Nh÷c gì tìm kiªm Niªt-bàn chi?

Ông cß sî Hß¾ng ðßþc th½ Sß, ð÷c xong, ông tìm ðªn ðänh l­ và th÷ nh§n ¤n ký.

Sau n¥y, Sß ð±i ðÕo phøc, giä dÕng thª gian, có khi vào quán rßþu, ho£c lúc ðªn hàng th¸t, ho£c · giæa ðám ðông thuyªt pháp, ho£c làm ng߶i khuân vác v.v...

Có ng߶i biªt höi Sß:

- Th¥y là nhà tu, tÕi sao làm nhß thª?

Sß ðáp:

- ta tñ ði«u phøc tâm, ðâu có quan h® gì ðªn vi®c cüa ngß½i.

Sß ðªn huy®n Quän Thành, · trß¾c tam quan chùa Khuôn CÑu di­n nói ðÕo vô thßþng. Nh¢m lúc ông trø trì là pháp sß Bi®n Hòa ðang giäng kinh Niªt- bàn, thính giä bên trong t× t× rút l¥n ra nghe Sß di­n hóa. Ông Bi®n Hòa bñc tÑc m¾i ði cáo gian v¾i quan „p T¬ tên иch Tr÷ng Khän r¢ng "Sß giäng tà thuyªt làm vi®c phi pháp".

иch Tr÷ng Khän không biªt nh§n xét, cÑ nghe bß¾ng li«n b¡t Sß gia hình. Sß không ð¯i khán vçn m£c nhiên th×a nh§n ð¬ trä nþ trß¾c cho xong. ngay lúc gia hình, Sß th¸ t¸ch nh¢m niên hi®u khai Hoàng nåm thÑ 13 nhà Tùy (601 T.L.). Sß hß·ng th÷ ðßþc 107 tu±i.

Thi®n tín thß½ng xót ðem di th¬ cüa Sß v« chôn · T× Châu phía ðông b¡c huy®n Phú Dß½ng.

Ъn ð¶i vua ÐÑc Tông nhà Ð߶ng truy phong ÐÕi T± thi«n Sß