Sß h÷ Lß, t± tiên quê · PhÕm Dß½ng, cha tên Hành thao m© là Lý Th¸. жi Võ ÐÑc (618-627 T.L.) nhà Ð߶ng, cha Sß làm quan · nam Häi, sau d¶i v« Tân Châu. Sß sanh tÕi Tân Châu.

Sß ðßþc ba tu±i, cha mang b®nh r°i m¤t, m© thü chí nuôi con. Sß l¾n lên trong gia ðình r¤t nghèo túng. M²i ngày, Sß phäi vào r×ng ð¯n cüi ðem ra chþ ð±i gÕo nuôi m©.

Mµt hôm, nhân gánh cüi ra chþ bán, có ng߶i mua bäo gánh ðªn nhà. Sß gánh ngang qua mµt cån nhà, b²ng nghe ng߶i trong nhà tøng kinh, âm ba vang ra, Sß v×a nghe, chþt tïnh ngµ Sß höi khách:

- Tøng ðó là kinh gì? phát xu¤t t× ðâu?

Khách ðáp:

- kinh kim Cang. Phát xu¤t t× Ngû t± Ho¢ng Nhçn · chùa Ðông S½n, tÕi huy®n HuÏnh Mai.

Nghe nói xong, Sß tö chí mu¯n tìm ðªn ðó h÷c ðÕo, song gia cänh còn m© già không ai nuôi! Có ng߶i khách hàng quen xin ðài th÷ s¯ ti«n ð¬ Sß cung c¤p m© già. G£p c½ hµi t¯t, Sß v« xin phép m© cho xu¤t gia, m© Sß hoan hï cho xu¤t gia.

Sß khån gói lên ð߶ng, träi h½n mµt tháng m¾i ðªn huy®n HuÏnh Mai, Sß vào yªt kiªn T±. T± höi:

- Ngß½i t× ðâu ðªn?

Sß thßa:

- T× Lãnh nam ðªn.

- Ъn ðây ð¬ c¥u vi®c gì?

- Ъn ðây chï c¥u làm Ph§t, không c¥u vi®c gì khác.

- Ng߶i Lãnh nam không có Ph§t tánh, làm sao c¥u làm Ph§t ðßþc?

- Ng߶i thì có nam B¡c, ch¾ Ph§t tánh không chia nam B¡c.

T± biªt Sß là hàng pháp khí, bèn bäo xu¯ng nhà trù làm công quä.

— ðây, Sß chuyên bØa cüi, giã gÕo. C¯i gÕo to, chày ðÕp l¾n, ng߶i Sß ¯m, không ðü sÑc n£ng c¤t ðßþc chày ðÕp, Sß phäi cµt thêm cøc ðá vào lßng ð¬ ðü sÑc giã gÕo. Sß làm công vi®c n£ng nh÷c nhß v§y g¥n ngót sáu tháng, mà chßa khi nào tr­ näi, th¯i chí.

Mµt hôm, T± xu¯ng nhà trù, ði ngay ch² Sß giã gÕo, th¤y Sß mang ðá giã gÕo, T± bäo:

- Ngß½i vì ðÕo quên mình nhß thª ß? ta biªt ngß½i cån tánh lanh lþi, nhßng ngÕi kë khác hÕi ngß½i nên ta không nói chuy®n v¾i ngß½i, ngß½i có biªt chång?

Sß thßa:

- con ðã biªt thª.

T± biªt th¶i c½ truy«n pháp ðã ðªn, li«n ra l®nh cho toàn chúng trình k®. trong s¯ chúng bäy tråm ng߶i ð«u suy nh߶ng Thßþng t÷a Th¥n Tú. Sß nghe bài k® cüa Th¥n Tú, biªt là chßa th¤y tánh, nên h÷a lÕi mµt bài k®. Ð÷c k® cüa Sß, T± biªt Sß ðã th¤y tánh. M¤y hôm sau, T± tìm c½ hµi xu¯ng nhà trù, ðªn ch² Sß giã gÕo höi:

- GÕo tr¡ng chßa?

Sß thßa:

- Ðã tr¡ng mà chßa có sàng.

T± bèn c¥m g§y gõ trên tay c¯i ba cái, r°i ði lên.

Canh ba ðêm ¤y Sß vào th¤t T±. T± truy«n pháp và trao luôn y bát cho Sß, dÕy ði v« phß½ng Nam.

Sß mang y bát ði ðßþc m¤y hôm v×a ðªn DÑu Lãnh b¸ mµt ng߶i hi®u Hu® minh ðu±i theo. Sß ð¬ y bát trên täng ðá, vào r×ng ¦n. Hu® minh ðªn dÞ y bát lên không n±i, ðành phäi kêu:

- Hành giä! Tôi ðªn ðây vì pháp, ch¾ không vì y bát.

Sß nghe nói, bß¾c ra ng°i trên täng ðá bäo:

- Nªu ông vì pháp, hãy bình tâm lÕi nghe tôi nói.

Hu® minh ðÑng l£ng yên giây lâu.

Sß bäo:

-Khi không nghî thi®n, không nghî ác, cái gì là bän lai di®n møc cüa Thßþng t÷a Minh?

Hu® minh nghe câu n¥y li«n ðÕi ngµ.

Sß th߶ng tàng ¦n n½i hai ¤p Hoài và Hµi. Có lúc g£p phäi cuµc s¯ng khó khån, Sß lÕi gia nh§p vào ðoàn thþ sån. Ъn bæa ån, Sß hái rau luµc nh¶ trong n°i th¸t, r°i chï ån rau, không ån th¸t. Nhß v§y,Sß v¾i hình thÑc cß sî, th߶ng tùy nghi nói pháp cho h÷ nghe.

Có l¥n Sß ðªn Thi«u Châu, g£p ông cß sî Lßu Chí Lßþc kªt bÕn. Chí Lßþc có ng߶i cô làm ni hi®u Vô T§n TÕng, th߶ng tøng kinh Niªt-bàn. Sß v×a nghe tøng qua ðã hi¬u ðßþc thâm ý, vì bà giäi nói nghîa thú.

Sß cô ðem quy¬n kinh ra höi chæ, Sß bäo:

-Chæ thì tôi không biªt, nghîa tùy cô cÑ höi.

Sß cô bäo:

- Chæ còn không biªt, nghîa làm sao hi¬u n±i?

Sß bäo:

- Di®u lý cüa chß Ph§t, chÆng quan h® gì ðªn vån tñ. Sß cô nghe nói kinh ngÕc, li«n báo tin cho các b§c kÏ lão trong làng hay r¢ng:

- Có b§c ðÕo sî ðáng cúng d߶ng.

Dân chúng trong làng nghe tin, ðua nhau ðªn chiêm l­ Sß. G¥n ðóù có ngôi chùa c± hi®u BØu Lâm, lâu ð¶i b¸ ð± nát, dân chúng trong làng hþp sÑc tu b± lÕi, thïnh Sß v« trø trì. H¢øng ngày tÑ chúng b¯n phß½ng tø hµi v« ðông ðäo, không bao lâu ngôi chùa BØu Lâm biªn thành mµt ðÕo tràng xinh ð©p.

ChÆng bao lâu có ng߶i theo dõi, Sß lÕi tìm n½i ¦n tránh.

Ngót m߶i sáu nåm ¦n tránh, Sß biªt c½ duyên ho¢ng pháp ðã ðªn, bèn ðªn Quäng Châu nh¢m ngày mùng tám tháng giêng nåm Bính Tý, niên hi®u nghi Phøng nåm ð¥u (676 T.L.) nhà Ð߶ng. Sß vào nghï nh¶ ngoài hiên chùa Pháp Tánh.

Hôm ¤y, pháp sß „n Tông ðang giäng kinh Niªt-bàn. Trß¾c chùa treo lá phß¾n dài, gió th±i lá phß¾n ph¤t ph½ qua lÕi. hai ông ðÕo l¤y ðó làm ð« tài tranh lu§n. Ng߶i nói: "phß¾n ðµng", ng߶i bäo "gió ðµng", bàn qua cãi lÕi mà không ngã l¨. Sß ðªn thßa:

- Có th¬ cho khách cß sî n¥y lÕm bàn chång?

Hai ông ð°ng ý, Sß bäo:

- Không phäi phß¾n ðµng, không phäi gió ðµng, mà tâm nhân giä ðµng.

M÷i ng߶i nghe qua ð«u ngÕc nhiên. H÷ vào báo cho „n Tông biªt l¶i bàn kÏ di®u ¤y.

Hôm sau, „n Tông m¶i Sß vào höi v« lý "tâm ðµng". Sß giäi rõ thâm lý cñc di®u. „n Tông b¤t giác ðÑng d§y thßa:

- Ngài không phäi là ng߶i th߶ng. nghe nói y pháp cüa Ngû t± HuÏnh mai ðã v« phß½ng Nam, v§y có phäi Ngài chång?

Sß ðáp:

- ChÆng dám.

„n Tông bèn t§p hþp b¯n chúng, c¥u xin Sß trình bày y bát cüa T±. Sß bèn ðem y bát cho ðÕi chúng chiêm bái.

„n Tông xin làm ð® tØ, ð°ng th¶i c¥u chï dÕy thi«n yªu.

Ъn ngày r¢m tháng giêng, „n Tông thïnh các b§c danh ðÑc ðªn làm l­ thª phát cho Sß. Ngày mùng tám tháng hai, làm l­ truy«n gi¾i cø túc cho Sß tÕi chùa Pháp Tánh. Lu§t sß Trí quang làm Tuyên lu§t sß.

Gi¾i ðàn n¥y, ð¶i T¯ng, tam tÕng C¥u-na-bÕt-ðà-la ðã dñ ký trß¾c r¢ng:

- sau s¨ có nhøc thân B°-tát th÷ gi¾i tÕi ðây.

LÕi, th¶i Lß½ng mÕc, tam tÕng Chân Ъ, ðích thân tr°ng hai cây b°-ð« tÕi gi¾i ðàn n¥y và bäo chúng r¢ng:

- sau khoäng mµt tråm hai chøc nåm, s¨ có b§c ðÕi sî · dß¾i cµi b°-ð« n¥y khai di­n pháp vô thßþng th×a, ðµ chúng sanh vô lßþng.

- sau ðó có quan Thích sØ Thi«u Châu tên vi C× thïnh Sß ðªn chùa ÐÕi PhÕm thuyªt pháp môn vi di®u và th÷ gi¾i vô tß¾ng tâm ð¸a. quan liêu, sî thÑ và kë tÕi gia, ng߶i xu¤t gia ðªn dñ nghe pháp trên ngàn ng߶i. Nhæng th¶i thuyªt pháp tÕi ðây, ðßþc ð® tØ Sß ghi lÕi ð¥y ðü trong kinh Pháp Bäo Ðàn.

Nåm sau, Sß mu¯n tr· v« chùa BØu Lâm · Tào Khê là ch² ¦n xßa kia, „n Tông cùng quan liêu sî thÑ ðÕo tøc ti­n ðßa có h½n ngàn ng߶i. Sß an trú · ðây, tång chúng xa g¥n ðua nhau ðªn tham v¤n. trung bình chß tång th߶ng có m£t tÕi chùa không dß¾i mµt ngàn. Sß ðã dñng lên cây c¶ ÐÕi pháp, b¯n phß½ng trông th¤y ð«u hß¾ng v«.

Niên hi®u Th¥n long nåm ð¥u (705 T.L.), vua trung Tông xu¯ng chiªu sai sÑ là Tiªt Giän ði thïnh Sß v« tri«u. Sß t× ch¯i vì lý do b®nh. trong l¶i t× ch¯i cüa Sß có câu: " Tôi nguy®n ðßþc tr÷n ð¶i · ch¯n núi r×ng."

Tiªt Giän thßa:

- Các b§c thi«n ðÑc n½i kinh thành ð«u nói "mu¯n ðßþc hµi ðÕo c¥n phäi t÷a thi«n t§p ð¸nh, nªu không nhân thi«n ð¸nh mà ðßþc giäi thoát, là vi®c chßa t×ng th¤y". Chßa biªt Th¥y th߶ng nói pháp dÕy ng߶i thª nào?

Sß ðáp:

- ÐÕo do tâm ngµ, ðâu phäi · ng°i. kinh nói: "Nªu nói Nhß lai ho£c ðªn, ho£c ði, ho£c n¢m là ng߶i ¤y không hi¬u nghîa ta nói. Vì sao? Vì Nhß lai không t× ðâu ðªn cûng không ði ðâu." Vì không t× ðâu ðªn, nên không sanh, vì không ði ðâu nên không di®t. Nªu không sanh di®t là Nhß lai thanh t¸nh thi«n, các pháp không t¸ch là Nhß lai thanh t¸nh t÷a. Tµt cùng không ðßþc, cûng không có ch² chÑng, hu¯ng là ng°i ß?

Tiªt Giän thßa:

- Ю tØ tr· v« kinh ðô ¡t Chúa thßþng có höi. Cúi xin Hòa thßþng t× bi chï cho ch² tâm yªu, ngõ h¥u ð¯i cänh giäi rành, khiªn cho nhæng kë h÷c giä · kinh ðô hi¬u biªt tu hành. Ví nhß th¡p mµt ng÷n ðèn, m°i ðßþc tråm ngàn ng÷n ðèn, khiªn cho ch² t¯i tåm ðßþc sáng, sáng mãi không cùng.

Sß bäo:

- ÐÕo không có t¯i sáng, t¯i sáng là nghîa ð¯i ðãi nhau; dù sáng mãi không cùng, cûng là có cùng. B·i vì ð¯i ðãi mà l§p danh tñ, cho nên kinh nói: "Pháp không có so sánh vì không có ð¯i ðãi."

- Sáng thí dø trí tu®, t¯i thí dø phi«n não. Ng߶i tu hành nªu không dùng trí tu® chiªu phá phi«n não, thì cái sanh tØ t× vô thüy do ðâu ðßþc ra khöi?

Sß bäo:

- Nªu dùng trí tu® chiªu phá phi«n não, ðây là kë ti¬u cån Nh¸ th×a, là xe dê, xe nai, ng߶i ðÕi cån thßþng trí không nhß v§y.

Tiªt Giän höi:

- Thª nào là ch² kiªn giäi cüa ÐÕi th×a?

Sß ðáp:

- Sáng cùng không sáng tánh nó chÆng hai, tánh không hai tÑc là tánh th§t. Tánh th§t thì · phàm ngu chÆng b¾t, · hi«n thánh chÆng thêm, d×ng n½i phi«n não mà chÆng loÕn, ðÑng n½i thi«n ð¸nh mà chÆng l£ng, chÆng ðoÕn chÆng th߶ng, chÆng ðªn, chÆng ði, chÆng · giæa và hai bên, chÆng sanh, chÆng di®t, tánh tß¾ng nhß nhß, th߶ng trø không d¶i ð±i, g÷i ðó là ÐÕo.

Tiªt Giän thßa:

- Hòa thßþng nói chÆng sanh chÆng di®t, có khác gì chúng ngoÕi ðÕo nói?

Sß bäo:

- NgoÕi ðÕo nói chÆng sanh chÆng di®t, là ðem cái di®t ch§n cái sanh, l¤y cái sanh ð¬ bày cái di®t. Di®t vçn chÆng di®t, sanh nói không sanh. ta nói không sanh di®t là xßa tñ không sanh, nay cûng không di®t, ðâu có th¬ ð°ng v¾i ngoÕi ðÕo ß?

Ông mu¯n rõ ðßþc tâm yªu thì, ð¯i t¤t cävi®c thi®n ác ð«u ch¾ suy nghî, tñ nhiên ðßþc vào. Tâm th¬ trong trëo th߶ng l£ng l¨ di®u døng nhß h¢ng sa.

Tiªt Giän nghe qua li«n ðÕi ngµ, l­ bái Sß tr· v« tri«u. V« tri«u ông tâu hªt tñ sñ cho vua nghe. vua càng thêm cung kính và ngþi khen. vua lÕi ban chiªu và cúng d߶ng ca sa, tích trßþng, bäo câu... S¡c ð±i tên chùa BØu Lâm là trung Hßng.

Nåm sau, vua lÕi s¡c Thích sØ Thi«u Châu kiªn thiªt ngôi chùa trung Hßng lÕi và ð±i tên là Pháp Tuy«n. Chùa cüa Sß · trß¾c, tÕi Tân Châu ð±i tên là Qu¯c Ân.

Mµt hôm Sß bäo chúng:

-Thi®n tri thÑc! Các ngß½i m²i ng߶i t¸nh tâm nghe ta nói pháp, hªt thäy các ngß½i tâm mình là Ph§t, ch¾ có h° nghi. Ngoài không có mµt pháp có th¬ dñng l§p, ð«u là tâm mình sanh ra muôn pháp. kinh nói: "Tâm sanh thì các thÑ pháp sanh, tâm di®t thì các thÑ pháp di®t." Nªu mu¯n thành tñu chüng trí phäi ðÕt nh¤t tß¾ng tam-muµi và nh¤t hÕnh tam-muµi.

Nªu · t¤t cä ch² mà không trø tß¾ng, · trong tß¾ng ¤y mà không sanh yêu ghét, chÆng l¤y, chÆng bö, chÆng nghî vi®c lþi ích, thành hoÕi, v.v... an ±n thanh t¸nh g÷i là nh¤t tß¾ng tam-muµi.

Nªu · t¤t cä ch² ði ðÑng ng°i n¢m, ròng mµt trñc tâm, không d¶i khöi ðÕo tràng, li«n thành t¸nh ðµ, g÷i là nh¤t hÕnh tam-muµi.

Nªu ng߶i ðü hai tam-muµi n¥y, nhß ð¤t có gi¯ng hay chÑa ðñng, nuôi dßÞng thành tñu ðßþc bông trái cüa nó. Nh¤t tß¾ng, nh¤t hÕnh cûng lÕi nhß v§y.

Nay ta nói pháp, ví nhß khi mßa th¤m ß¾t cä ð¤t. Ph§t tánh cüa các ngß½i ví nhß các hµt gi¯ng, v×a g£p th¤m ß¾t, li«n näy m¥m. Giæ ðúng l¶i ta quyªt ðßþc B°-ð«, ðúng theo ta dÕy mà thñc hành nh¤t ð¸nh chÑng quä Ph§t.

Niên hi®u Tiên Thiên nåm ð¥u (712 T.L.), mµt hôm Sß chþt g÷i ð° chúng ðªn bäo:

- ta · ch² T± Ho¢ng Nhçn th÷ pháp yªu cùng y bát. nay tuy nói pháp mà không truy«n y bát, b·i vì các ngß½i lòng tin ðã thu¥n thøc, không còn nghi ng¶, nên chÆng truy«n. nghe ta nói k®:

Tâm ð¸a hàm chß chüng,

Ph± vû t¤t giai manh.

Яn ngµ hoa tình dî,

B°-ð« quä tñ thành.

D¸ch:

Фt tâm chÑa các gi¯ng,

Mßa kh¡p ¡t n¦y m¥m.

Hoa tình v×a ð¯n ngµ,

Trái b°-ð« tñ thành.

Sß lÕi bäo:

-Pháp ¤y không hai, tâm ¤y cûng v§y. ÐÕo kia thanh t¸nh cûng không các tß¾ng. Các ngß½i dè d£t ch¾ quán t¸nh và tâm kia không. Tâm n¥y sÇn t¸nh, không l¤y bö, m²i ng߶i tñ n² lñc tùy duyên ði an lành.

Sß thuyªt pháp ðµ sanh ðã ðßþc b¯n chøc nåm. Trß¾c ðây, Sß ðã sai ng߶i v« chùa Qu¯c Ân · Tân Châu xây tháp. Ъn ngày mùng 6 tháng 6 nåm n¥y, Sß lÕi sai ng߶i ðªn ð¯c su¤t làm nhanh. Ъn ngày mùng 1 tháng 7, niên hi®u Tiên Thiên thÑ hai (713 T.L.), Sß g÷i môn nhân bäo:

- ta mu¯n tr· v« Tân Châu, các ngß½i lo sØa soÕn thuy«n. Lúc ¤y, ðÕi chúng ð«u bu°n bã, thïnh Sß · nán lÕi. Sß bäo:

- Chß Ph§t ra ð¶i vçn th¸ hi®n vào Niªt-bàn. Có ðªn ¡t có ði, l¨ ðó là vi®âc th߶ng v§y. Thân hình hài cüa ta v« ¡t có ch².

Chúng höi:

- Hôm nay Th¥y ði bao gi¶ tr· lÕi?

Sß bäo:

- Lá røng v« cµi, tr· lÕi không h©n.

Chúng höi:

- Pháp nhãn tÕng, Th¥y s¨ trao cho ng߶i nào?

Sß bäo:

- Có ðÕo thì ðßþc, vô tâm thì thông.

Chúng thßa:

- Th¥y ð¬ l¶i di chúc xem có nÕn không?

Sß bäo:

- ta di®t ðµ khoäng nåm, sáu nåm ¡t có ng߶i ðªn l¤y ð¥u ta. nghe ta nói k®:

Ð¥u thßþng dßÞng thân,

Kh¦u lý tu xan.

Ngµ Mãn chi nÕn,

Dß½ng Li­u vi quan.

D¸ch:

Trên ð¥u nuôi thân,

Trong mi®ng ð¬ ån.

G£p Mãn gây nÕn,

Dß½ng Li­u làm quan.

_ Sß nói tiªp:

Sau khi ta di®t ðµ khoäng bäy chøc nåm, có hai v¸ B°-tát t× phß½ng Ðông ðªn, mµt tÕi gia, mµt xu¤t gia chung hßng hóa Ph§t pháp, sØa lÕi các ngôi già lam nâng ðÞ tông chï cüa ta.

Sß v« ðªn Tân Châu, vào chùa Qu¯c Ân, t¡m gµi xong, ng°i kiªt già, an nhiên th¸ t¸ch. khi ¤y có mùi hß½ng lÕ xông ra, móng tr¡ng vòng chí ð¤t. Sß t¸ch ngày mùng hai tháng tám nåm Quí SØu, niên hi®u Tiên Thiên thÑù hai (713 T. L.), ð¶i Ð߶ng, th÷ 76 tu±i.

B¤y gi¶ môn ð° hai châu Thi«u và Tân mu¯n ðem hài c¯t Sß v« châu mình an táng. Bàn nhau không ngã l¨, phäi th¡p hß½ng c¥u nguy®n ý Sß; nªu khói hß½ng bay v« ðâu, thì vâng theo ý ðó. Khói hß½ng bay thÆng hß¾ng Tào Khê. Thª là môn ð° · Thi«u Châu sØa soÕn ðßa linh cæu Sß v« nh§p tháp. Ngày 13 tháng 11 ðßa linh cæu v« nh§p tháp tÕi bên b¶ khe Tào H¥u, nay là chùa nam Hoa.

Vua Ð߶ng Hiªn Tông truy phong Sß là ÐÕi Giám thi«n sß, tháp hi®u Nguyên Hòa linh Chiªu.

Môn ð® cüa Sß ð¡c pháp và ho¢ng hóa sau n¥y có cä thäy b¯n mß½i ba v¸:

1- Hành Tß · núi thanh Nguyên. 2- Hoài Nhßþng · nam NhÕc. 3- Pháp Häi. 4- Hu® Trung. 5- B±n T¸nh. 6- Th¥n Hµi. 7- Huy«n Giác. 8- Huy«n Sách. 9- tam tÕng Qu§t-ða v.v...

Nhæng l¶i Sß chï dÕy có th¬ ða s¯ ðßþc sßu t§p trong quy¬n Pháp Bäo Ðàn Kinh.