Hi®n nay ý nghîa hai danh t× tích cñc và tiêu cñc r¤t là hàm h°, cä Ðông phß½ng cûng nhß Tây phß½ng ð«u chßa tìm ðßþc ð¸nh nghîa nào xác ðáng. Nhßng cÑ theo mµt s¯ ð¸nh nghîa thông th߶ng mà nói thì tích cñc chï sñ c¯ g¡ng, sñ dûng cäm, sñ tiªn bµ và sñ không biªt ðü (b¤t tri túc); còn tiêu cñc là chï cho sñ l߶i biªng, nhút nhát, lÕc h§u và sñ biªt ðü (tri túc) v.v..

Ng߶i ð¶i, thông th߶ng ð¯i v¾i Ph§t giáo có cäm tß·ng cho là tiêu cñc, cho là yªm thª, vì h÷ th¤y Tång chúng thì s¯ng xa xã hµi, không màng sñ sinh sän, Cß sî thì không ch¸u chen vai thích cánh trong tr߶ng huyên náo ð¬ cÕnh tranh; nhßng thñc ra ðó chï là mµt sñ phán ðoán hoàn toàn sai l¥m.

Ph§t giáo v¯n là tôn giáo thu¥n lý trí, cho nên trí óc cüa Ph§t giáo ð° r¤t bình tînh thanh thän. Vì nªu mu¯n giäi quyªt v¤n ð« vû trø, nhân sinh mµt cách tri®t ð¬ thì không th¬ không ch÷n mµt n½i t¸ch m¸ch ð¬ døng công, không th¬ không xa cänh sinh hoÕt nhµn nh¸p, nhßng trên thñc tª Ph§t giáo ð° lÕi chiªm mµt ð¸a v¸ tr÷ng yªu trong cänh sinh hoÕt. H÷ hoÕt ðµng không phäi nhß các nhà chính tr¸, giáo døc d¤n thân vào tr߶ng huyên náo ð¬ tranh danh, ðoÕt lþi mong vinh thân phì da, mà là hoÕt ðµng vì lþi ích cho chúng sinh. H÷ ít tâm tham døc, h÷ không mu¯n cái gì cûng v½ v« mình, không c¥n hß danh, nên b« ngoài có vë nhß tiêu cñc, nhßng thñc thì h÷ chï tuy®t ð¯i tiêu cñc ð¯i v¾i nhæng vi®c ác, còn trái lÕi v¾i nhæng vi®c thi®n h÷ lÕi tích cñc h½n ai hªt.

Cái mà ng߶i ð¶i g÷i tích cñc là sñ c¯ g¡ng, dûng cäm, tiªn bµ và không biªt ðü, mà nguyên ðµng lñc thúc døc con ng߶i ta phäi tích cñc, không ngoài v¤n ð« danh lþi. Vì danh lþi ðêm khuya gà gáy ðã phäi d§y không th¬ bäo là không c¯ g¡ng; vì danh lþi mà phäi ph¤n ð¤u v¾i hoàn cänh không th¬ bäo là không dûng cäm; vì danh lþi mà phäi sþ lÕc h§u, không th¬ bäo là không tiªn bµ; vì danh lþi mà ðßþc voi ðòi tiên, không bao gi¶ biªt ðü. Ph§t giáo ð° không có cái nguyên ðµng lñc ¤y, cho nên ð¯i v¾i nhæng vi®c k¬ trên ðß½ng nhiên là chï có thái ðµ tiêu cñc: L߶i biªng, nhút nhát, lÕc h§u và biªt ðü v.v..

Song Ph§t giáo ð° cûng có nguyên ðµng lñc riêng cüa h÷: H÷ mu¯n tìm ðªn ch² tuy®t ð¯i bình ðÆng, tuy®t ð¯i tñ do cho hªt thäy chúng sinh; mu¯n cho chúng sinh lìa kh±, ðßþc vui; có ð¥y ðü trí tu®; mu¯n cho chúng sinh ðßþc hoàn toàn giác ngµ, nên dù có phäi bö thân m®nh trong ba ngàn ðÕi thiên thª gi¾i cûng không l¤y làm tiªc, muôn ð¶i, nghìn kiªp, quyªt không thoái chuy¬n, nªu còn mµt chúng sinh nào chßa thành Ph§t, thì th« không thành Ph§t trß¾c. Cái tinh th¥n ðó m¾i th§t là tinh th¥n chân chính c¯ g¡ng, dûng cäm, tiªn bµ, và không biªt ðü; m¾i th§t là tinh th¥n tích cñc chân chánh v§y.