Mµt hôm ðÑc vua nghî r¢ng, giá mà vua trä l¶i ðßþc ba câu höi ¤y thì vua s¨ không bao gi¶ b¸ th¤t bÕi trong b¤t cÑ công vi®c nà÷

Ba câu höi ¤y là:
1. Làm sao ð¬ biªt ðßþc th¶i gian nào là th¶i gian thu§n lþi nh¤t cho m²i công vi®c?
2. Làm sao ð¬ biªt ðßþc nhân v§t nào là nhân v§t quan tr÷ng nh¤t mà ta phäi chú tr÷ng?
3. Làm sao ð¬ biªt ðßþc công vi®c nào là công vi®c c¥n thiªt nh¤t mà ta phäi thñc hi®n?

Nghî thª, vua li«n ban chiªu ra kh¡p trong bàn dân thiên hÕ, hÑa r¢ng s¨ ban thß·ng tr÷ng h§u cho kë nào trä l¶i ðßþc nhæng câu höi ðó. Các b§c hi«n nhân ð÷c chiªu li«n tìm t¾i kinh ðµ Nhßng m²i ng߶i lÕi dâng lên vua mµt câu trä l¶i khác nhaø

V« câu höi thÑ nh¤t, có ng߶i trä l¶i r¢ng mu¯n biªt th¶i gian nào là th¶i gian thu§n lþi nh¤t cho m²i công vi®c thì phäi làm th¶i bi¬u cho ðàng hoàng, có ngày gi¶ nåm tháng và phäi thi hành cho th§t ðúng th¶i bi¬u ¤Ü Nhß v§y m¾i mong công vi®c làm ðúng lúc. Kë khác thì lÕi nói không th¬ nào dñ tính ðßþc trß¾c nhæng vi®c gì phäi làm và th¶i gian ð¬ làm nhæng vi®c ¤y; r¢ng ta không nên ham vui mà nên chú ý ðªn m÷i sñ khi chúng x¦y t¾i ð¬ có th¬ làm b¤t cÑ gì xét ra c¥n thiªt. Có kë lÕi nói r¢ng, dù vua có chú ý ðªn tình hình m¤y ði næa thì mµt mình vua cûng không ðü sáng su¯t ð¬ ð¸nh ðoÕt th¶i gian cüa m÷i vi®c làm mµt cách sáng su¯t, do ðó nhà vua phäi thành l§p mµt Hµi аng Nhân Sî và hành ðµng theo l¶i khuyªn cáo cüa h÷. LÕi có kë nói r¢ng, có nhæng công vi®c c¥n phäi l¤y quyªt ð¸nh tÑc kh¡c không th¬ nào có thì gi¶ ð¬ tham khäo xem ðã ðªn lúc phäi làm hay chßa ðªn lúc phäi làm. Mà mu¯n l¤y quyªt ð¸nh cho ðúng thì phäi biªt trß¾c nhæng gì s¨ x¦y ra, do ðó, nhà vua c¥n phäi c¥n ðªn nhæng nhà c¯ v¤n tiên tri và b¯c ph®.

V« câu höi thÑ hai, cûng có nhi«u câu trä l¶i không gi¯ng nhaø Có ng߶i nói nhæng nhân v§t mà vua c¥n chú ý nh¤t là nhæng ông ðÕi th¥n và nhæng ng߶i trong tri«u ðình. Có ng߶i nói là m¤y ông Giám Møc, Thßþng T÷a là quan h® h½n hªt. Có ng߶i nói là m¤y ông tß¾ng lãnh trong quân ðµi là quan h® h½n hªt.

V« câu höi thÑ ba, các nhà thÑc giä cûng trä l¶i khác nhaø Có ng߶i nói khoa h÷c là quan tr÷ng nh¤t. Có ng߶i nói tôn giáo là quan tr÷ng nh¤t. Có ng߶i lÕi nói: chïnh trang quân ðµi là quan tr÷ng nh¤t. Vì các câu trä l¶i khác nhau cho nên nhà vua không th¬ ð°ng ý v¾i v¸ hi«n nhân nào cä, và chÆng ban thß·ng cho ai hªt.

Sau nhi«u ðêm suy nghî vua quyªt ð¸nh ði ch¤t v¤n mµt ông ðÕo tu trên núi, ông ðÕo này n±i tiªng là có giác ngµ. vua mu¯n tìm lên trên núi ð¬ g£p ông ðÕo và höi ba câu höi kiÕ V¸ ðÕo sî này chßa bao gi¶ ch¸u xu¯ng núi và n½i ông ta · chï có nhæng ng߶i dân nghèo; chÆng bao gi¶ ông ch¸u tiªp ng߶i quy«n quý. Vì v§y mà nhà vua cäi trang làm th߶ng dân. khi ði ðªn chân núi, vua d£n v® sî ðÑng ch¶ · dß¾i, và mµt mình vua, trong y phøc mµt th߶ng dân, vua trèo lên am cüa ông ðÕ÷ Nhà vua g£p ông ðÕo ðang cu¯c ð¤t trß¾c am. khi trông th¤y ng߶i lÕ, ông ðÕo g§t ð¥u chào r°i tiªp tøc cu¯c ð¤t. Ông ðÕo cu¯c ð¤t mµt cách n£ng nh÷c b·i ông ðã già yªu; m²i khi cu¯c lên ðßþc mµt täng ð¤t ho£c l§t ngßþc ðßþc täng ð¤t ra thì ông lÕi th· hào h¬n.
Nhà vua t¾i g¥n ông ðÕo và nói:
-Tôi t¾i ðây ð¬ xin ông ðÕo trä l¶i giúp cho tôi ba câu hö¸ Làm thª nào ð¬ biªt ðúng thì gi¶ hành ðµng, ð×ng ð¬ cho c½ hµi qua r°i sau phäi h¯i tiªc ? ai là nhæng ng߶i quan tr÷ng nh¤t mà ta phäi chú ý t¾i nhi«u h½n cä ? Và công vi®c nào quan tr÷ng nh¤t c¥n thñc hi®n trß¾c tiên ?
Ông ðÕo l¡ng nghe nhà vua nhßng không trä l¶¸ Ông chï v² vai nhà vua và cúi xu¯ng tiªp tøc cu¯c ð¤t. Nhà vua nói:
"-Ông ðÕo m®t l¡m r°i, thôi ðßa cu¯c cho tôi, tôi cu¯c mµt lát".
V¸ ðÕo sî cám ½n và trao cu¯c cho vua r°i ng°i xu¯ng ð¤t nghï m®t. Cu¯c xong ðßþc hai v°ng ð¤t thì nhà vua ng×ng tay và l§p lÕi câu hö¸ Ông ðÕo vçn không trä l¶i, chï ðÑng d§y và ðßa tay ra ðòi cu¯c, mi®ng nói:
"Bây gi¶ bác phäi nghï, ðªn phiên tôi cu¯c". Nhßng nhà vua thay vì trao cu¯c lÕi cúi xu¯ng tiªp tøc cu¯c ð¤t. Mµt gi¶ r°i hai gi¶ ð°ng h° ði quÕ R°i m£t tr¶i b¡t ð¥u khu¤t sau ðïnh nú¸ Nhà vua ng×ng tay, buông cu¯c, và nói v¾i ông ðÕo:

"Tôi t¾i ð¬ xin ông ðÕo trä l¶i cho m¤y câu hö¸ Nªu ông ðÕo không th¬ trä l¶i cho tôi câu nào hªt thì xin cho biªt ð¬ tôi còn v« nhà".

Ông ðÕo nghe tiªng chân ng߶i chÕy ðâu ðây bèn nói v¾i nhà vua:

"Bác thØ xem có ai chÕy lên kìa".

Nhà vua ngó ra thì th¤y mµt ng߶i có râu dài ðang chÕy lúp xúp sau m¤y bøi cây, hai tay ôm bøng. Máu chäy ß¾t ð¥m cä hai taÜ Ông ta c¯ chÕy t¾i ch² nhà vua và ng¤t xïu giæa ð¤t, n¢m im b¤t ðµng mi®ng rên ri rï. vua và ông ðÕo c·i áo ng߶i ðó ra thì th¤y có mµt vªt ðâm sâu n½i bøng. vua rØa ch² b¸ thß½ng th§t sÕch và xé áo cüa mình ra bång bó vªt thß½ng, nhßng máu th¤m ß¾t cä á÷
Vua gi£t áo và ðem bång lÕi vªt thß½ng. CÑ nhß thª cho ðªn khi máu ng×ng chäÜ Lúc b¤y gi¶ ng߶i b¸ thß½ng m¾i tïnh d§y và ðòi u¯ng nß¾c. vua chÕy ði múc nß¾c su¯i cho ông ta u¯ng. khi ðó m£t tr¶i ðã b¡t ð¥u khu¤t và b¡t ð¥u lÕnh. Nh¶ sñ tiªp tay cüa ông ðÕo, nhà vua khiêng ng߶i b¸ nÕn vào trong am và ð£t n¢m trên gi߶ng ông ðÕ÷ Ông ta nh¡m m¡t n¢m yên. Nhà vua cûng m®t quá vì leo núi và cu¯c ð¤t cho nên ng°i dña vào cánh cØa và ngü thiªp ð¸ vua ngü ngon cho ðªn n²i khi vua thÑc d§y thì tr¶i ðã sáng và phäi mµt lúc sau vua m¾i nh¾ ra ðßþc mình ðang · ðâu và ðang làm gì.

Vua nhìn v« phía gi߶ng thì th¤y ng߶i b¸ thß½ng cûng ðang nhìn mình chòng ch÷c, hai m¡t sáng trßng. Ng߶i ðó th¤y vua tïnh gi¤c r°i và ðang nhìn mình thì nói, gi÷ng r¤t yªu ¾t:
"Xin b® hÕ tha tµi cho th¥n".
"Ông có làm gì nên tµi ðâu mà phäi tha ?"
"B® hÕ không biªt hÕ th¥n, nhßng hÕ th¥n biªt b® hÕ. HÕ th¥n là ng߶i thù cüa b® hÕ, HÕ th¥n ðã th« s¨ giªt b® hÕ cho b¢ng ðßþc b·i vì khi xßa, trong chinh chiªn b® hÕ ðã giªt m¤t ng߶i anh cüa hÕ th¥n và còn t¸ch thu gia sän cüa hÕ th¥n næa".
"HÕ th¥n biªt r¢ng b® hÕ s¨ lên núi này mµt mình ð¬ g£p ông ðÕo sî, nên ðã mai phøc quyªt tâm giªt b® hÕ trên con ð߶ng v«. Nhßng cho ðªn t¯i mà b® hÕ vçn chßa tr· xu¯ng, nên hÕ th¥n ðã r¶i ch² mai phøc mà ði lên núi tìm b® hÕ ð¬ hành thích. thay vì g£p b® hÕ, hÕ th¥n lÕi g£p b¯n v® sî. B÷n n¥y nh§n m£t ðßþc hÕ th¥n cho nên ðã xông lÕi ðâm hÕ th¥n. HÕ th¥n tr¯n ðßþc chÕy lên ðây, nhßng nªu không có b® hÕ cÑu thì ch¡c ch¡n hÕ th¥n ðã chªt vì máu ra nhi«u quá. HÕ th¥n quyªt tâm hành thích b® hÕ mà b® hÕ lÕi cÑu s¯ng ðßþc hÕ th¥n. HÕ th¥n h¯i h§n quá. Bây gi¶ ðây nªu hÕ th¥n mà s¯ng ðßþc thì hÕ th¥n nguy®n s¨ làm tôi m÷i cho b® hÕ su¯t ð¶i, và hÕ th¥n cûng s¨ b¡t các con cüa hÕ th¥n làm nhß v§Ü xin b® hÕ tha tµi cho hÕ th¥n".

Th¤y mình hòa giäi ðßþc v¾i kë thù mµt cách d­ dàng nhà vua r¤t vui m×ng. vua không nhæng tha tµi cho ng߶i kia mà còn hÑa s¨ trä lÕi gia sän cho ông ta, và gØi ngñ y cùng quân h¥u t¾i sån sóc cho ông ta lành b®nh. sau khi cho v® sî khiêng ng߶i b¸ thß½ng v« nhà, vua tr· lên tìm ông ðÕo ð¬ chà÷

Trß¾c khi ra v« vua còn l£p lÕi l¥n cu¯i ba câu höi cüa vuÕ

Ông ðÕo ðang quÏ g¯i xu¯ng ð¤t gieo nhæng hÕt ð§u trên nhæng lu¯ng ð¤t ðã cu¯c sÇn hôm quÕ
V¸ ðÕo sî ðÑng d§y nhìn vua:

"Nhßng ba câu höi cüa vua ðã ðßþc trä l¶i r°i mà".

Vua höi: "trä l¶i bao gi¶ ðâu nào ?"

"Hôm qua nªu vua không thß½ng hÕi b¥n ðÕo già yªu mà ra tay cu¯c dùm m¤y lu¯ng ð¤t này thì khi ra v« nhà vua ðã b¸ kë kia mai phøc hành thích m¤t r°i, và nhà vua s¨ tiªc r¢ng ðã không · lÕi cùng tÕ Vì v§y th¶i gian quan tr÷ng nh¤t là th¶i gian vua ðang cu¯c ð¤t; nhân v§t quan tr÷ng nh¤t lúc ðó là b¥n ðÕo ðây, và công vi®c quan tr÷ng nh¤t là công vi®c giúp b¥n ðÕ÷ R°i sau ðó khi ng߶i b¸ thß½ng n÷ chÕy lên, th¶i gian quan tr÷ng nh¤t là th¶i gian vua chåm sóc cho ông ta, b·i vì nªu vua không bång vªt thß½ng cho ±ng thì ±ng s¨ chªt và vua không có d¸p hòa giäi v¾i ±ng; cûng vì thª mà ông ta là nhân v§t quan tr÷ng nh¤t, và công vi®c vua làm ð¬ bång bó vªt thß½ng là quan tr÷ng nh¤t. xin vua hãy nh¾ kÛ ði«u này:
"chï có mµt th¶i gian quan tr÷ng mà thôi, ðó là th¶i gian hi®n tÕi, là gi¶ phút hi®n tÕ¸ Gi¶ phút hi®n tÕi quan tr÷ng b·i vì ðó là th¶i gian duy nh¤t trong ðó ta có th¬ làm chü ðßþc tÕ Và nhân v§t quan tr÷ng nh¤t là kë ðang cø th¬ s¯ng v¾i ta, ðang ðÑng trß¾c m£t ta, b·i vì ai biªt ðßþc là mình s¨ ðß½ng ð¥u làm vi®c v¾i nhæng kë nào trong tß½ng la¸
Công vi®c quan tr÷ng nh¤t là công vi®c làm cho ng߶i ðang cø th¬ s¯ng bên ta, ðang ðÑng trß¾c m£t ta ðßþc hÕnh phúc, b·i vì ðó là ý nghîa chính cüa ð¶i s¯ng.

Tolstoy là mµt v¸ b° tát trong câu chuy®n trên. Nhà vån hóa này ðã th¤y ðßþc ý nghîa cüa cuµc s¯ng và phß½ng thÑc s¯ng. Làm thª nào ð¬ ta s¯ng gi¶ phút hi®n tÕi, s¯ng ngay v¾i ng߶i ta chung ðøng hàng ngày, làm ngay ði«u có th¬ giúp h÷ b¾t kh± ðau, thêm hÕnh phúc. Làm thª nào ? Câu trä l¶i là: phäi thñc t§p chánh ni®m. Nguyên t¡c cüa tolstoy nêu ra ðó, xem nhß là d­, nhßng mu¯n thñc hi®n nghiêm chïnh phäi nh¶ nhæng phß½ng pháp quán ni®m cø th¬ mà ta tìm th¤y n½i ðÕo Ph§t. (Trích t× Phép LÕ Cüa Sñ Tïnh ThÑc)