I. GIÄI THÍCH Ћ KINH

Sáu chæ BÁT NHà ba la M‡T ÐA s¨ ðßþc giäi · câu ð¥u tiên cüa ph¥n nµi vån, bây gi¶ giäi ð« kinh chï giäi hai chæ TÂM KINH:

Chæ TÂM nói ra th§t r¤t khó nói, b·i vì chân tâm, v÷ng tâm cûng là nó, chánh tâm, tà tâm cûng là nó. kinh hoa NGHIÊM nói: "NH„T THIŠT duy TÂM TÕo", v§y vû trø vÕn hæu và vÕn vô, t¤t cä ð«u là nó . Nói "TÂM bao GM H¿ KHÔNG PHÁP GI•I" cûng còn chßa ðúng, vì nªu nói nhß v§y thì tâm là tâm, hß không pháp gi¾i là hß không pháp g¾i, thành ra hai r°i . Còn nói ðªn "B‘N TÂM", b±n tâm tÑc là tñ tánh, tñ tánh là B„T NH¸ (không hai). Hß không pháp gi¾i tÑc là TÂM, TÂM tÑc là hß không pháp gi¾i, chÆng phäi là hai cái, không có khác bi®t, nhß v§y m¾i ðúng v¾i cái nghîa B„T NH¸ cüa tñ tánh . Nhßng tâm cüa chúng ta hi®n nay có muôn ngàn sai bi®t, không nhæng mµt mình có ðü thÑ tâm nhß tâm tham, tâm sân, tâm si, tâm c¯ng cao ngã mÕn, tâm ác, tâm thi®n, tâm tín, tâm nghi v.v... mà muôn ngàn ng߶i lÕi có muôn ngàn cái tâm sai bi®t b¤t ð°ng næa . Bây gi¶ TÂM KINH n¥y là mu¯n làm cho t¤t cä muôn ngàn cái tâm sai bi®t ð«u ðÕt ðªn ch² hoàn toàn không sai bi®t, h°i phøc lÕi cái B„T NH¸ cüa tñ tánh, cho nên kinh này chï rõ ð߶ng l¯i tu hành cho chúng ta, dÕy chúng ta y theo ðó mà thñc hành ð¬ ðÕt ðªn ch² B„T NH„T B„T NH¸, ch± hoàn toàn không có sai bi®t, không nhæng không có cái sai bi®t cüa cá nhân, cûng không có cái sai bi®t cüa chúng sanh, ðây là ý nghîa cüa hai chæ TÂM kinh v§y .

Chæ KINH là chæ thông th߶ng, không c¥n phäi giäi næa .

II- GIÄI THÍCH NµI VÅN

QUÁN T¹ TÕi B° Tát  HÀNH THÂM BÁT NHà ba la M‡T ÐA TH–I, CHIŠU KIŠN Ngû U†N giai KHÔNG, е NH„T THIŠT KH‘ ÁCH.

QUÁN T¹ TÕi B° Tát : Nhi«u ng߶I cho là Quán Thª Âm B° Tát, nhßng tôi nói là Quán Thª Âm B° Tát cûng ðßþc, nói tñ tánh cüa t¤t cä m÷i ng߶i ð«u v¯n có cûng ðßþc, b·i vì T¹ TÁNH tÑc là QUÁN THŠ ÂM B° TÁT, T¹ TÁNH tÑc là QUÁN T¹ TÕi B° Tát  cûng nhß Løc T± nói "T¹ TÁNH T¹ е", Quán Tñ TÕi B° Tát tñ tánh tñ ðµ, cái tñ tánh Quán Âm cüa mình cûng phäi tñ tánh tñ ðµ m¾i ðßþc . Không nhæng là tñ tánh Quán Âm mà còn là tñ tánh Ph§t næa: Ph§t thuyªt Bát Nhã Tâm kinh n¥y không nhæng chï nói v¾i hàng B° Tát, mà cûng là dÕy cho t¤t cä chúng sanh, m²i m²i ð«u phäi tñ tánh tñ ðµ, cho nên tôi nói Quán Tñ TÕi B° Tát là Quán Thª Âm hay là tñ tánh cüa chúng ta cûng ðßþc .

HÀNH THÂM BÁT NHà ba la M‡T ÐA TH–I:

HÀNH là thñc hành . THÂM là hình dung Bát Nhã nhß ma ha Bát Nhã (ÐÕi Bát Nhã), kim-cang Bát Nhã và THÂM BÁT NHà trong kinh n¥y cái ý cûng gi¯ng nhau . Chæ THÂM n¥y tÑc là siêu vi®t s¯ lßþng, không phäi ð¯i v¾i cÕn mà nói sâu, cûng nhß chæ ÐÕi cüa ÐÕi Bát Nhã, không phäi ð¯i v¾i nhö mà nói l¾n, mà là siêu vi®t s¯ lßþng, nªu có s¯ lßþng thì không g÷i ðßþc là THÂM, nªu có s¯ lßþng thì không phäi là Bát Nhã .

BÁT NHà d¸ch là trí hu®, nhßng trí hu® n¥y không phäi nhß trí hu® cüa thª gian; trí hu® cüa thª gian c¥n phäi qua sñ tác ý m¾i dùng ðßþc, còn Bát Nhã cüa tñ tánh thì không c¥n sñ tác ý . Cái døng cüa Bát Nhã r¤t l¾n, không có khuôn kh±, không b¸ t¤t cä hÕn chª, do ðó sÑc døng cüa Bát Nhã v¾i sñ Ñng døng trí hu® cüa thª gian khác nhau, vì thª nên ng߶i d¸ch không d¸ch ngay là trí hu® mà chï y theo tiªng PhÕn („n е) g÷i là Bát Nhã . T± Sß nói: "Không có Bát Nhã không phäi là Bát Nhã, có Bát Nhã cûng không phäi là Bát Nhã". Không có Bát Nhã ðß½ng nhiên không phäi là Bát Nhã r°i, nhßng tÕi sao có Bát Nhã cûng chÆng phäi là Bát Nhã ? B·i vì: CÓ ð¯i v¾i KHÔNG là tß½ng ð¯i, l÷t vào tÑ cú (TÑ cú: có, không, chÆng có chÆng không, cûng có cûng không), còn BÁT NHà thì không th¬ l÷t vào tÑ cú ðßþc, cho nên nói có BÁT NHà cûng chÆng phäi BÁT NHà là lý n¥y v§y .

V§y mu¯n HÀNH THÂM BÁT NHà ð¬ làm gì ? Là d¬ ðÕt ðªn BA la M‡T ÐA . B¯n chæ n¥y t× tiªng PhÕn d¸ch ra, chæ ÐA là tiªng ð®m, không có nghîa, còn ba chæ kia ba la M‡T nghîa là b¶ bên kia . Chúng ta · b¶ bên n¥y thì có kh±, có phi«n não, không ðßþc tñ do tñ tÕi, nªu chúng ta phát huy ðßþc cái ðÕi døng cüa BÁT NHà thì ðßþc ðÕt ðªn b¶ bên kia; b¶ bên kia là thí dø ch² tñ do tñ tÕi , không có phi«n não và kh± s· .

Bây gi¶ chúng ta tham THI‹N, ð« câu thoÕi ð¥u, kh·i lên nghi tình, tÑc là hành THÂM BÁT NHà r°i, chï c¥n dûng mãnh tham cÑu mãi, tß½ng lai nh¤t ð¸nh s¨ ðªn ðßþc b¶ bên kia . tham t¾i lúc ngµ tÑc là CHIŠU KIŠN NG U†N giai KHÔNG . trong kinh Lång Nghiêm nói ðªn quá trình phá ngû u¦n: là t× s¡c u¦n ðªn thÑc u¦n, y theo thÑ l¾p mà phá, khi phá ðßþc thÑc u¦n r°i là KIŠN TÁNH . Ъn ðây, t¤t cä chß¾ng ngÕi ð«u b¸ quét sÕch, cho nên kinh nói GIAI KHÔNG .

Ph§t pháp nói chæ KHÔNG là ð¬ hi®n ra cái døng tích cñc cüa tñ tánh, chÑ không phäi là cái r²ng không tiêu cñc nhß ng߶i ð¶i hay hi¬u l¥m, cûng không phäi là cái không ng½ . Chæ KHÔNG n¥y kÏ thñc nói ra r¤t d­ hi¬u, ví nhß mµt cån nhà, nªu không có cái KHÔNG (ch± tr¯ng) thì không · ðßþc, mµt cái bàn không có cái KHÔNG thì chÆng th¬ ð° ðßþc, mµt cái tách nªu không có cái KHÔNG thì chÆng th¬ ðñng trà, ðñng nß¾c, ðñng cà phâ ðßþc, cho nên có th¬ suy ra, b¤t cÑ cái gì nªu không có cái không thì chÆng th¬ dùng ðßþc . Mu¯n dùng thì phäi có cái KHÔNG, cái KHÔNG ðªn cùng tµt thì cái døng cûng ðßþc ðªn cùng tµt . Cái døng cüa tñ tánh cûng nhß v§y, h­ KHÔNG ðªn cñc thì døng ðªn cñc, mà døng ðªn cñc tÑc là Ph§t, cûng là hoàn toàn phát huy ðßþc cái døng cüa Bát Nhã, ðªn lúc ðó cái ðÕi døng cüa BÁT NHà cùng kh¡p hß không pháp gi¾i, ánh sáng ¤y chiªu ðªn ðâu thì t¤t cä tai nÕn kh± s· ð«u b¸ tiêu tan sÕch . Chæ е là ðµ thoát, tÑc là е THOÁT NH„T THIŠT KH‘ ÁCH r°i .

ÐoÕn thÑ nh¤t n¥y là nói t±ng quát, vån sau s¨ l¥n lßþt nói t× l¾p .

XÁ L”I T¼, SC B„T D˜ KHÔNG, KHÔNG B„T D˜ SC, SC TºC TH¸ KHÔNG, KHÔNG TºC TH¸ SC, THš, T¿—NG, HÀNH, THºC, DIŽT PHžC NH¿ TH˜

Hai chæ XÁ L”I là tiªng „n е, là tên cüa ng߶i m© . T¼ là con (tiªng Hán). XÁ Lþi T¼ tÑc là Xá Lþi Ph¤t trong kinh di Ðà, là ðÕi di®n ðß½ng c½ cüa kinh n¥y . Ph§t m²i l¥n thuyªt pháp ð«u có mµt v¸ ðÕi ði®n ðß½ng c½, ð¬ ðÕi di®n ng߶i nghe ð¯i ðáp v¾i Ph§t . trong m²i cu¯n Kinh, Ph§t tuy chï nói v¾i mµt v¸ ðÕi di®n ðß½ng c½, kÏ thñc cûng là nói v¾i ðÕi chúng cùng nghe .

SC B„T D¸ KHÔNG, KHÔNG B„T D¸ SC:

Theo sñ hi¬u biªt thông th߶ng, SC là t¤t cä v§t ch¤t có hình có tß¾ng, KHÔNG thì không phäi là v§t ch¤t, hai cái khác nhau, nhßng ý cüa kinh n¥y thì nói SC, KHÔNG b¤t nh¸, chÆng có khác bi®t . Có ng߶i giäi câu kinh n¥y r¢ng: Thí dø nhß cái tách là SC, ð§p b¬ r°i thành KHÔNG, ho£c nói: cái tß¾ng là SC, cái tánh v¯n KHÔNG . Nªu giäi thích nhß v§y thì thành ra hai r°i, b·i vì h÷ nói tánh v¾i tß¾ng b¤t ð°ng, SC v¾i KHÔNG khác nhau . Nªu nói cái tách ð§p b¬ r°i thành KHÔNG cho là ðúng ði, nhßng làm sao mà hþp cái KHÔNG ðó lÕi thành SC ðßþc ? Nhß kinh Lång Nghiêm nói: HþP KHÔNG CHNG THÀNH SC, PHÂN TÁCH KHÔNG CNG CHNG THÀNH SC пþC . Dçu cho giäi câu SC B„T D¸ KHÔNG nhß thª là ðúng ði, còn câu KHÔNG B„T D¸ SC thì làm sao mà giäi thích ?

KÏ thñc nhß kinh hoa Nghiêm nói: "NH„T THIŠT duy TÂM TÕo", S¡c là do tâm tÕo, KHÔNG cûng là do tâm tÕo, hai cái ð«u không có tñ tánh thì ðâu c¥n tiêu di®t SC r°i m¾i có th¬ thành KHÔNG! Cûng không c¥n phân bi®t tánh hay là tß¾ng . Lúc chúng ta th¤y SC, SC v¯n là KHÔNG, b·i vì cái SC ðó do tâm tÕo, v¯n không có th§t, cho nên nªu không ch¤p cái SC là th§t thì SC TºC TH¸ KHÔNG, không ch¤p cái KHÔNG là th§t thì KHÔNG TºC TH¸ SC. hai cái v¯n không khác bi®t chï vì chúng sanh có b®nh hay ch¤p th§t nên m¾i phân bi®t có SC có KHÔNG, nªu không ch¤p th§t thì không c¥n ð§p b¬ hay phân tách, tñ nhiên SC, KHÔNG b¤t nh¸, không có khác nhau .

Có ng߶i giäi SC, KHÔNG theo nghîa nhân duyên cho là: Nhân duyên hòa hþp thì thành SC, nhân duyên tan rã thì thành KHÔNG . Nªu giäi nhß v§y ðã là hai r°i, là có khác bi®t r°i . kinh Lång Nghiêm nói: "PHI NHÂN DUYÊN, phi T¹ NHIÊN". T¤t cä kinh li­u nghîa ð«u nhß v§y, chúng ta l¤y kinh ð¬ chÑng kinh thì ðßþc biªt cái nghîa cüa kinh n¥y không phäi là nhân duyên . Nhß v§y SC v¾i KHÔNG không khác thì SC TºC TH¸ KHÔNG, KHÔNG TºC TH¸ SC, cûng là cái nghîa b¤t nh¸ cüa tñ tánh v§y .

SC u¦n trong ngû u¦n nhß v§y thì b¯n u¦n kia cûng nhß v§y, cho nên nói DIŽT PHøC NH¿ TH¸ . Cûng nhß l¤y th÷ u¦n ð¬ nói thì "TH÷ B„T D¸ KHÔNG, KHÔNG B„T D¸ TH÷, TH÷ TºC TH¸ KHÔNG, KHÔNG TºC TH¸ TH÷". ba u¦n tß·ng, hành, thÑc cûng theo ðó mà suy ra . Không nhæng th÷, tß·ng, hành, thÑc nhß v§y, mà vû trø vÕn v§t t¤t cä ð«u phäi nhß v§y . Ví nhß l¤y cái tách vào ðó mà nói thì: "Tách b¤t d¸ không, không b¤t d¸ tách, tách tÑc th¸ không, không tÑc th¸ tách", l¤y ta mà nói thì "Ta b¤t d¸ không, không b¤t d¸ ta, ta tÑc th¸ không, không tÑc th¸ ta", l¤y Ph§t mà nói thì "Ph§t b¤t d¸ không, không b¤t d¸ Ph§t, Ph§t tÑc th¸ không, không tÑc th¸ Ph§t" . Nói tóm lÕi t¤t cä ð«u nhß v§y .

Cái nghîa b¯n câu · trong kinh n¥y cûng nhß nghîa ba câu trong kinh kim-cang và cái nghîa "LY Tº CÚ, TUYŽT BÁCH PHI" mà tôi ðã có giäng qua, cûng không khác bi®t .

XÁ LþI T¼, TH¸ CH¿ PHÁP KHÔNG T¿•NG, B„T sanh B„T DIŽT, B„T C„U B„T T¸NH, B„T TÅNG B„T GIÄM, TH¸ C KHÔNG trung VÔ SC, VÔ TH÷, T¿—NG, HÀNH, THºC, VÔ NHÃN, NHÎ, T, THIŽT, THÂN, Ý, VÔ SC, THINH, H¿´NG, V¸, XÚC, PHÁP, VÔ NHÃN GI•I NÃI CHÍ VÔ Ý THºC GI•I .

ÐoÕn n¥y chæ VÔ thí dø nhß cây ch±i ð¬ quét sÕch tri kiªn cüa phàm phu . ÐoÕn trên ðã nói "NH„T THIŠT duy TÂM TÕo", cûng g÷i là KHÔNG T¿•NG, cái KHÔNG T¿•NG ðó chÆng phäi chï KHÔNG nhæng cái có hình tß¾ng, mà cûng KHÔNG nhæng cái chÆng có hình tß¾ng, nhß th¤y có chÆng phäi th§t có, là KHÔNG T¿•NG, là th¤y không chÆng phäi th§t không, cûng là KHÔNG T¿•NG, th¤y chân chÆng phäi th§t chân, là KHÔNG T¿•NG, th¤y giä chÆng phäi th§t giä, cûng là KHÔNG T¿•NG, nói tóm lÕi, không có mµt pháp nào chÆng phäi là KHÔNG T¿•NG, cho nên kinh nói CH¿ PHÁP KHÔNG T¿•NG là v§y . Cái KHÔNG T¿•NG n¥y chÆng phäi ð¯i v¾i có mà nói không, nó không có ð¯i ðãi, không l÷t vào tÑ cú . hai chæ KHÔNG T¿•NG cûng là bi®t danh cüa tñ tánh; b·i vì nó không sanh không di®t, không nh½ không sÕch, không thêm không b¾t, cho nên nói KHÔNG trung (trong KHÔNG T¿•NG) VÔ s¡c, VÔ TH÷, T¿—NG, HÀNH, THºC, là ð¬ phá ngû u¦n, VÔ NHÃN, NHÎ, Tï, THI®T, THÂN, Ý là ð¬ phá løc cån, VÔ s¡c THINH, H¿´NG, V¸, XÚC, PHÁP là ð¬ phá løc tr¥n, VÔ NHÃN GI•I NÃI CHÍ VÔ Ý THºC GI•I là ð¬ phá løc thÑc . Chæ VÔ n¥y chÆng phäi là cái vô cüa tuy®t di®t mà là cái vô cüa "vô th§t" (không th§t) . Nhß vi®c trong chiêm bao là vô th§t, nhßng chÆng phäi không có chiêm bao, chÆng có thñc tª, mà phàm phu ch¤p sñ vi®c có th§t, ðó là tri kiªn sai l¥m . Nên ðoÕn n¥y dùng chæ VÔ ð¬ quét sÕch tri kiªn ch¤p th§t cüa phàm phu . VÔ VÔ MINH, DIŽT VÔ VÔ minh T‡N, NÃI CHÍ VÔ LÃO T¼, DIŽT VÔ LÃO T¼ T‡N .

ÐoÕn n¥y là quét th×a Duyên Giác (quán th§p nh¸ nhân duyên ma `giác ngµ g÷i là Duyên Giác). trong 12 nhân duyên, ð¥u tiên là VÔ MINH, cu¯i cùng là LÃO T¼, · giæa là: hành, thÑc, danh, s¡c, løc nh§p, xúc, th÷, ái, thü, hæu, sanh . — ðây dùng hai chæ NÃI CHÍ ð¬ thay thª cho m߶i nhân duyên · giæa . Th×a Duyên Giác tu 12 nhân duyên ðßþc chÑng quä Bích chi Ph§t (d¸ch là ðµc giác) . ÐoÕn trên ðã nói, t¤t cä pháp ð«u là KHÔNG T¿•NG, KHÔNG T¿•NG tÑc là chÆng phäi th§t, vô minh ðã chÆng phäi th§t thì không có vô minh ð¬ T‡N (hªt), lão tØ chÆng phäi th§t thì không có lão tØ ð¬ t§n, (LÃO T¼ T‡N là Niªt Bàn cüa Ti¬u Th×a) . Nhßng trß¾c m¡t chúng ta th¤y có già, có chªt thì làm sao nói chÆng phäi th§t ðßþc ? Làm sao nói vô lão tØ ðßþc ? Lão tØ tÑc là sanh tØ, hi®n nay chúng ta th¤y rõ ràng có sanh có tØ, nhßng chÆng biªt cái sanh tØ ðó là do cäm giác sai l¥m cüa chúng ta sanh ra . trong kinh Viên Giác Ph§t có nói b¯n thÑ thí dø, · ðây tôi chï nêu ra mµt: do v÷ng tâm cüa chúng ta ngày ðêm hoÕt ðµng không ng×ng cho nên nh¤t ð¸nh phäi th¤y có sanh tØ luân h°i, cûng nhß thân mình xoay không ng×ng thì nh¤t ð¸nh phäi th¤y cån nhà xoay v§y . Cån nhà xoay dø cho sinh tØ luân h°i, cån nhà ngßng xoay dø cho Niªt Bàn . Cái xoay cüa cån nhà là do cái xoay cüa thân th¬ sanh ra cäm giác sai l¥m nhß thª, cån nhà ngßng xoay dî nhiên cûng là do cäm giác sai l¥m mà ra, b·i vì cån nhà có xoay h°i nào ðâu mà nói cån nhà ngßng xoay? do v÷ng tâm hoÕt ðµng th¤y có sanh tØ luân h°i và do v÷ng tâm ngßng hoÕt ðµng mà hi¬n hi®n Niªt Bàn (li­u thoát sanh tØ) cûng là lý l¨ n¥y v§y . Nhß thª chÑng tö th§p nh¸ nhân duyên chÆng phäi th§t, mà th×a Duyên Giác ch¤p ðó là th§t, cho nên ðoÕn n¥y dùng chæ VÔ ð¬ quét cái tri kiªn ch¤p th§t cüa Th×a Duyên Giác .

VÔ KH‘, T‡P, Di®t, ÐÕo

ÐoÕn n¥y là quét Th×a thanh Vån (Vån Ph§t thanh giáo: nghe tiªng Ph§t dÕy mà ngµ ÐÕo, g÷i là thanh Vån) . Th×a thanh Vån g÷i KH‘, T‡P, Di®t, ÐÕo là tÑ thánh ðª, chúng ta · trong sanh tØ ch¸u ðü thÑ KH‘, là do cái tâm tÕp nhi­m tích T‡P, phäi tu NGû ÐÌNH TÂM QUÁN cüa ÐÕo m¾i có th¬ chÑng quä a la Hán, r°i cái kh± sanh tØ ðßþc Di®t, nên g÷i là KH‘, T§p, Di®t, ÐÕo . Nhßng ðoÕn trên ðã nói, sanh tØ là do cäm giác sai l¥m cüa v÷ng tâm hoÕt ðµng mà sanh ra, thì KH‘, T‡P, DI®T, ÐÕo n¥y chÆng phäi là th§t, cho nên · ðây l¤y chæ VÔ ð¬ quét cái tri kiªn ch¤p th§t cüa Th×a thanh Vån .

VÔ TRÍ di®t vô ð¡c, dî vô s· ð¡c c¯, B° Ы TÁT ЙA, y BÁT NHà ba la M‡T ÐA C¯ TÂM VÔ QUÁI NGÕi, VÔ QUÁI NGÕi c¯, VÔ Hæu KHœNG b¯.

ÐoÕn n¥y là quét B° Tát Th×a, tÑc là ÐÕi Th×a . ЯI v¾i Ti¬u Th×a, ph§t qu· là ngu si vì còn ch¤p pháp, ch¤p quä a la Hán là th§t, ch¤p quä Bích chi Ph§t là th§t, không ch¸u buông bö ð¬ tiªn lên ÐÕi Th×a, cho nên b¸ Ph§t qu· là tiêu nha bÕi chüng, nhß hÕt lúa b¸ cháy r°i không th¬ dùng làm hÕt gi¯ng ðßþc .

Яi v¾i cái ngu si cüa Ti¬u Th×a mà nói ÐÕi Th×a là trí hu®, nªu ng߶i tu ÐÕi Th×a ch¤p trí hu® là th§t thì b®nh ch¤p th§t vçn còn, cho nên nói VÔ TRÍ DI®T VÔ ð¡c, ý là không có trí hu® cho mình ð¡c ðßþc (VÔ S— ð¡c), vì vô s· ð¡c m¾i có tß cách làm B° Tát . hai chæ B°  TÁT là tiªng PhÕn, toàn danh là B°  Ы TÁT ЙA, d¸ch là Giác Hæu Tình, tÑc là giác ngµ chúng sanh . B±n ph§n cüa B° Tát là ðµ chúng sanh, mu¯n ðµ chúng sanh thì phäi làm cho chúng sanh giác ngµ, nªu chÆng giác ngµ thì chÆng phäi là ðµ, b·i vì chÆng giác ngµ thì chÆng th¬ r¶i khöi cån nhà sanh tØ trong m· m¡t chiêm bao, chÆng th¬ giäi thoát cái kh± cüa sanh tØ luân h°i . Nªu B° Tát có s· ð¡c tÑc là còn ch¤p th§t, ðã tñ mình còn ch¤p thì làm sao phá ðßþc cái ch¤p cüa chúng sanh ? Nói ðªn ba chæ VÔ S— ð¡c thì chúng sanh r¤t khó tin, vì v§y BÁT NHà tÂM kinh n¥y tuy chï có 262 chæ, nhßng Ph§t cûng phäi thêm m¤y câu ð¬ giäi thích cái VÔ S— ð¡c n¥y: nªu t¤t cä ð«u vô s· ð¡c thì tâm ðßþc thanh t¸nh, tâm ðßþc thanh t¸nh thì cái døng cüa Bát Nhã tñ hi®n, døng cüa Bát Nhã hi®n ra thì ðÕt ðªn b¶ bên kia, cho nên kinh nói y BÁT NHà ba la M‡T ÐA c¯ TÂM VÔ QUÁI NgÕi, mu¯n làm cho tâm vô quái ngÕi thì phäi VÔ S— ð¡c, nªu có s· ð¡c thì s¨ b¸ cái s· ð¡c ¤y quái ngÕi r°i . Ðã ðßþc tâm vô quái ngÕi tÑc là tñ do tñ tÕi, thì ðß½ng nhiên VÔ Hæu KHœNG B¯ r°i . ÐoÕn n¥y là quét cái tri kiªn ch¤p th§t cüa ÐÕi Th×a .

VI­N ly ÐIÊN ÐÄO MµNG T¿—NG, CºU CÁNH NIŠT BÀN .

Hai chæ vi­n ly cûng là cây ch±i, m¤y ðoÕn trß¾c l¤y chæ VÔ làm cây ch±i, ðoÕn n¥y mu¯n quét cái tri kiªn ch¤p Ph§t,nên dùng hai chæ VI­N ly ð¬ nh¤n mÕnh thêm cái tác døng cüa cây ch±i . Nhi«u ng߶i giäi ðoÕn n¥y r¢ng: "Xa lìa cái ðiên ðäo mµng tß·ng thì chÑng nh§p cÑu cánh Niªt Bàn" . Nªu ch¤p có cÑu cánh Niªt Bàn th§t ð¬ chÑng nh§p thì cái tri kiªn ch¤p th§t n¥y tÑ clà ðiên ðäo mµng tß·ng, cho nên ðoÕn n¥y CºU CÁNH NIŠT BÀN cûng phäi quét luôn .

ÐoÕn trên ðã nói, cån nhà xoay (nhß sanh tØ) là do cäm giác sai l¥m sanh ra, thì cån nhà ngßng xoay (nhß Niªt Bàn) ðß½ng nhiên cûng là cäm giác sai l¥m sanh ra, cån nhà v¯n không có xoay thì làm sao nói ngßng xoay ðßþc ? cho nên kinh Lång Già nói: "VÔ Hæu NIŠT BÀN PH‡T, VÔ Hæu PH‡T NIŠT BÀN" . ÐoÕn n¥y quét luôn cÑu cánh Niªt Bàn tÑc là lý n¥y v§y .

Trong kinh n¥y, t× phàm phu, Ti¬u Th×a, ÐÕi Th×a cho ðªn Nh¤t Ph§t Th×a, chia làm b¯n ðoÕn ð¬ quét, quét t¾i sÕch tr½n không còn gì ð¬ qué næa r°i m¾i có tß cách thành Ph§t; nhß ph¥n 17 trong kinh kim Cang, quét t¾i quét lui a N§u Ða la tam Mi®u tam B° Ы ðªn 6-7 l¥n: b·i vì quét nhæng c¤p dß¾i Ph§t thì ng߶i ta d­ tin h½n, còn quét luôn cä Ph§t thì ng߶i ta cäm th¤y r¤t khó tin, nên m¾i phäi quét t¾i 6-7 l¥n là v§y .

TAM THŠ CH¿ PH‡T, y BÁT NHà ba la M‡T ÐA c¯, Сc a N‡U ÐA la tam MI®U tam B° Ы .

ÐoÕn n¥y m¾i chánh thÑc thành PH‡T, cÑu cánh Niªt Bàn cüa ðoÕn trên chßa phäi thành PH‡T, phäi quét luôn cÑu cánh Niªt bàn, sau khi quét sÕch tri kiªn Ph§t r°i m¾i ðü tß cách thành PH‡T . tam THŠ CH¿ PH‡T ð«u phäi quét nhß v§y, tÑc là Ph§t quá khÑ, Ph§t hi®n tÕi và Ph§t v¸ lai ð«u phäi y theo BÁT NHà ba la M‡T ÐA mà thñc hành, nghîa là phäi quét t× phàm phu, ti¬u th×a, ðÕi th×a, cho ðªn nh¤t Ph§t th×a, quét sÕch t¤t cä tri kiªn, không còn mµt pháp nào ð¬ ch¤p th§t, r°i m¾i có th¬ ðÕt ðªn a N‡U ÐA la tam MI®U tam B° Ы (giác ngµ t¯i cao) .

A N‡U ÐA la d¸ch là vô thßþng, tam MI®U d¸ch là chánh ðÆng, tam B° Ы d¸ch là chánh giác, tÑc là Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác .

Chánh giác ð¯i v¾i tà giác mà nói; nhß ngoÕi ðÕo cûng có giác ngµ, nhßng vì còn ch¤p ngã, không ðßþc thoát khöi sanh tØ luân h°i, nên g÷i là tà giác . Nªu phá ðßþc nhân ngã ch¤p, thoát khöi sanh tØ luân h°i thì g÷i là Chánh Giác, nhß a la Hán, Bích chi Ph§t, vì phá hªt nhân ngã ch¤p mà chÑng ðßþc Chánh Giác, nhßng cái giác ¤y chßa b¢ng Ph§t, phäi chÑng quä v¸ B° Tát r°i cái giác ¤y m¾i b¢ng Ph§t ðßþc, m¾i g÷i là Chánh ÐÆng Chánh Giác . Cái giác ngµ cüa B° Tát tuy chánh lÕi b¢ng Ph§t, nhßng di®u døng thì chßa th¬ b¢ng Ph§t, còn có Ph§t · trên, không ðßþc xßng là vô thßþng, phäi chÑng ðªn quä Ph§t r°i m¾i xßng là Vô Thßþng Chánh Ðång Chánh Giác, tÑc là ðÕt ðªn giác ngµ cao nh¤t không có quä v¸ nào cao h½n næa .

Nªu ðoÕn · trên không dám quét luôn cÑu cánh Niªt Bàn thì ch² n¥y không có tß cách thành Ph§t, nhß kinh kim cang nói: "Ph§t Thích ca nªu th§t ð¡c ðßþc a N§u Ða la tam Mi®u tam B° Ы thì Nhiên Ðång Ph§t không th÷ ký cho tß½ng lai thành Ph§t, hi®u Thích ca Mâu Ni" . Nªu cÑu cánh Niªt Bàn · ðoÕn trên ðã chÑng nh§p r°i, · ðây còn chßng nh§p thêm næa là trùng, cho nên cÑu cánh Niªt Bàn · trên c¥n phäi quét . ÐoÕn sau tä cái sÑc døng do sñ quét KHÔNG mà hi®n ra, nhß thª m¾i ðßþc phù hþp v¾i thÑ tñ trong Kinh. phàm t¤t cä kinh Ph§t, t× ð¥u ðªn cu¯i nh¤t ð¸nh phäi ð¥u ðuôi tß½ng Ñng, mÕch lÕc rõ ràng .

C¯ tri BÁT NHà ba la M‡T ÐA, Th¸ ÐÕi th n CHÚ, TH¸ ÐÕi minh CHÚ, TH¸ VÔ TH¿þNG CHÚ, TH¸ VÔ ÐNG ÐNG CHÚ, NÅNG TR» NH„T THIŠT KH‘ ÁCH. CHÂN TH‡T B„T H¿ .

ÐoÕn n¥y di­n tä cái døng cüa Bát Nhã, · ðây th¥n chú chia làm b¯n c¤p, tùy theo sñ quét KHÔNG cüa t×ng trình ðµ cao th¤p mà hi®n ra cái døng l¾n nhö b¤t ð°ng, quét tr¯ng ðßþc bao nhiêu thì cái døng hi®n ra ðßþc b¤y nhiêu . B¯n c¤p th¥n chú là ðÕi di®n cho sÑc døng b¢ng ÐÕi th n CHÚ, quét sÕch ðßþc tri kiªn Ti¬u Th×a r°i th¸ hi®n ra cái sÑc døng b¢ng ÐÕi minh CHÚ, quét sÕch ðßþc tri kiªn cüa ÐÕi Th×a r°i thì hi®n ra cái sÑc døng b¢ng VÔ TH¿þNG CHÚ, quét sÕch ðßþc tri kiªn Ph§t Th×a r°i thì hi®n ra cái sÑc døng b¢ng VÔ ÐNG ÐNG CHÚ, ðªn ðây ðã quét t¾i ch² không còn gì ð¬ quét næa, sÑc døng cüa Bát Nhã ðã ðÕt ðßþc ðªn cÑu cánh, không có gì có th¬ b¢ng ðßþc, nên g÷i là VÔ ÐNG ÐNG (vô ðång khä ðÆng), cu¯i cùng NÅNG TR» NH„T THIŠT KH‘ ÁCH CHÂN TH‡T B„T H¿, ðªn ðây cûng là ðÕt ðßþc ðªn ch² tñ do tñ tÕi r°i .

Ph§t pháp nói ðªn tñ do tñ tÕi là không b¸ th¶i gian, không gian và s¯ lßþng hÕn chª, cho nên sñ tích cñc cüa Ph§t pháp r¤t tri®t ð¬, chÆng phäi vì kiªp n¥y hay kiªp sau, cûng chÆng phäi tråm kiªp, ngàn kiªp, dçu cho muôn tri®u ngàn kiªp cûng không màng, tÕi sao v§y ? Nªu muôn tri®u ngàn kiªp sau, kh± còn tr· lÕi næa thì không ðßþc k¬ là tñ do tñ tÕi, vì ðã b¸ th¶i gian muôn tri®u ngàn kiªp hÕn chª r°i, thì làm sao g÷i là tñ do tñ tÕi ðßþc ? Nên sñ tích cñc cüa Ph§t pháp là vînh vi­n, nªu muôn tri®u ngàn kiªp sau kh± còn tr· lÕi thì không ðßþc g÷i là CHÂN TH‡T B„T H¿ .

C¯ THUYŠT BÁT NHà ba la M‡T ÐA CHÚ, TºC THUYŠT CHÚ VIŠT: YŠT Њ, YŠT Њ, ba la YŠT Њ ba la TÅNG YŠT Њ, B° Ы TÁT BÀ ha .

Sau chót nói ðªn chú Bát nhã ba la M§t Ða . Th¥n chú là ðÕi di®n m®nh l®nh ho£c sÑc døng tñ ðµng cüa tñ tánh, cho nên không c¥n d¸ch nghîa, cûng không c¥n giäi thích, nhßng cûng có Pháp sß giäi r¢ng: "N± lñc tinh t¤n, mau ðªn b¶ bên kia" .

Møc ðích tôi giäi BÁT NHà TÂM kinh n¥y là mu¯n chßng tö sñ tham thi«n tÑc là trì kinh . Nhi«u ng߶i tß·ng l¥m tøng Kinh, ni®m kinh là trì Kinh, nhßng kÏ thñc h÷ chï là tøng ni®m chÑ không phäi là trì, trì là phäi y kinh mà tín th÷ phøng hành m¾i ðßþc nói là trì Kinh, cûng nhß tøng gi¾i không phäi là trì gi¾i v§y. Bây gi¶ chúng ta ð« cái nghi TÌNH ¤y là cây ch±i automatic, khöi c¥n tác ý mu¯n quét mà tñ nhiên quét sÕch t¤t cä, cûng nhß Tâm kinh n¥y dÕy chúng ta quét t× phàm phu, ti¬u th×a, ðÕi th×a, cho ðªn nh¤t Ph§t th×a, quét t×ng thÑ l¾p, quét t¾i không còn gì ð¬ quét næa, kªt quä ðßþc KIŠN TÁNH THÀNH PH‡T, biªt rõ ðßþc chính mình, làm chü cho mình, ðÕt ðªn tñ do tñ tÕi, cûng là ðÕt ðªn b¶ bên kia (Ba la M§t) r°i v§y.