ÐÕi Th×a Tuy®t Яi Lu§n

Tác Giä: Nguy®t Khuê Thi«n Sß

Vi®t D¸ch: Thích duy Lñc

Pháp ¤y chÆng ngoài phü ð¸nh tß½ng ð¯i tÑc là Phá Ngã Ch¤p, Pháp Ch¤p, Không Ch¤p (1) ð¬ chÑng minh tuy®t ð¯i tÑc là phát huy Chân Nhß (2).

Ph§t Thích ca g÷i cái pháp cüa Ngài truy«n dÕy là pháp bän trø. Nói bän trø nghîa là xßa nay v¯n sÇn có. Nhß v§y, nên pháp môn ðÕi th×a dùng nhæng c½ xäo ð£c bi®t ð¬ phü nh§n tß½ng ð¯i nh§p vào tuy®t ð¯i, ¤y là do bän tánh cüa con ng߶i tñ nhiên nhß thª. B·i vì t¤t cä sñ v§t trong vû trø do trí óc cüa con ng߶i nh§n biªt ðßþc ð«u là tß½ng ð¯i, t× ch² tß½ng ð¯i thì phäi sanh ra mâu thuçn và t× mâu thuçn ¡t phäi sanh ra kh± não, do ðó nên m¾i c¥n phäi phü ð¸nh tß½ng ð¯i. Sñ phü ð¸nh ðªn ch² cùng tµt thì vû trø tß½ng ð¯i kªt thúc, vû trø tuy®t ð¯i b¡t ð¥u.

Trong vû trø tuy®t ð¯i chÆng có tß½ng ð¯i nên chÆng có mâu thuçn, không mâu thuçn nên không c¥n phü ð¸nh næa. T¤t cä ð«u là tuy®t ð¯i, bän trø sÇn sàng, vînh vi­n chÆng biªn ð±i. Nhß thª vû trø m¾i có sñ viên mãn cu¯i cùng, cuµc s¯ng cüa con ng߶i m¾i ðßþc ði ðªn ch² ð¥y ðü hÕnh phúc.

TÕi sao nói t× sñ tß½ng ð¯i sanh ra kh± não ? Vì tß½ng ð¯i thì có lþi ¡t phäi có hÕi cûng nhß khoa h÷c vån minh hi®n tÕi m²i nåm ðào tÕo nhân tài khoa h÷c, phát minh và cäi tÕo máy móc, tång gia sän xu¤t, ð¬ cung c¤p cho ð¶i s¯ng cüa con ng߶i ðßþc nhi«u phß½ng ti®n và phong phú h½n. Фy là cái ph¥n có lþi cho xã hµi, nhßng do cái lþi này lÕi phäi sanh ra cái hÕi nhi«u h½n. TÕi sao v§y ? theo sñ thñc tª ðã xäy ra, ví nhß s¯ nhân tài khoa h÷c ðào tÕo hàng nåm, chï mµt s¯ r¤t ít có nång khiªu thiên tài ð£c bi®t, phát minh ho£c cäi thi®n máy ði®n toán và ðü thÑ máy móc, còn mµt s¯ không ít nhân tài trình ðµ thông th߶ng lÕi kiªm không ra vi®c làm vì nhæng ð½n v¸ chÑc vø ðã b¸ máy ði®n toán t¯i tân thay thª r°i, nên phäi ch¸u cái kh± th¤t nghi®p không tránh khöi. S¯ còn lÕi kiªm ðßþc vi®c làm thì lÕi v×a làm v×a phäi h÷c thêm m¾i có th¬ theo k¸p sñ tiªn bµ cüa khoa h÷c, v§y ¡t phäi ch¸u sñ gánh vác n£ng n« v« th¶i gian lçn tinh th¥n làm cho cuµc s¯ng cång thÆng và kh± não vô cùng.

Nay ð« ra mµt công án trong l¸ch sØ Thi«n Tông ð¬ tiêu bi¬u cho pháp Thi«n Trñc Tiªp, cûng ð¬ chÑng tö pháp bän trø, và ð°ng th¶i cûng chính là tiêu bi¬u cho Tuy®t Яi Lu§n này ð¬ cho ðµc giä ðßþc tång c߶ng lòng tin tñ tâm và do ðó quyªt tâm thñc hành theo ð¬ phát hi®n ti«m nång vô biên v¯n sÇn có cüa chính mình.

ÐÕo-Lâm Thi«n-Sß có mµt th¸ giä tên là Hµi Thông, ngày kia mu¯n t× giã th¥y ð¬ ði n½i khác.

Sß höi: "Ngß½i mu¯n ði ðâu?"

Ðáp: "Hµi Thông vì pháp m¾i xu¤t gia, lâu nay Hòa thßþng chÆng có dÕy bäo gì, nên con mu¯n ði n½i khác h÷c Ph§t pháp."

Sß nói: "Nªu là Ph§t pháp thì · ðây ta cûng có chút ít."

Hµi Thông nói: "Thª nào là Ph§t pháp cüa Hòa thßþng?"

Sß li«n · trên áo mình nh± mµt sþi lông väi th±i mµt cái "ù", Hµi Thông ngay ðó khai ngµ.

Công-Án này tÑc là pháp Thi«n Trñc-Tiªp truy«n t× Ph§t Thích ca cûng là · trong sát na, t× qu¯c ðµ tß½ng ð¯i bß¾c vào qu¯c ðµ tuy®t ð¯i v§y.

H­ vào ðßþc cänh gi¾i tuy®t ð¯i thì nhæng cái b¸ phü ð¸nh nhß ngã, vÕn hæu, các pháp v.v.... ð«u biªn thành tuy®t ð¯i, hoàn toàn ðßþc th×a nh§n tr· lÕi. Ъn ðây t¤t cä ð«u là cänh gi¾i chân th§t nên trong kinh ÐÕi Niªt Bàn nói: "Th¤y Nh¤t Thiªt Không chÆng th¤y B¤t Không chÆng g÷i là trung ÐÕo (3) cho ðªn th¤y Nh¤t Thiªt Vô Ngã chÆng th¤y có Ngã cûng chÆng g÷i là trung ÐÕo".

Trung ðÕo g÷i là Ph§t Tánh (4), vì phü ð¸nh nên không, vì th×a nh§n nên b¤t không, vì phü ð¸nh nên vô ngã, vì th×a nh§n nên có ngã.

Có th¬ phü ð¸nh mà chÆng th¬ th×a nh§n là ng߶i ti¬u th×a.

Có th¬ phü ð¸nh mà cûng có th¬ th×a nh§n là ng߶i ðÕi th×a.

ChÆng nói phü ð¸nh cûng chÆng nói th×a nh§n là Ph§t.

Lúc phü ð¸nh thì nh¤t v÷ng nh¤t thiªt v÷ng, khi th×a nh§n thì nh¤t chân nh¤t thiªt chân. khi chßa lìa tß½ng ð¯i thì t¤t cä ð«u tß½ng ð¯i, ðã vào tuy®t ð¯i thì t¤t cä ð«u tuy®t ð¯i, chÆng phäi ngoài tß½ng ð¯i có tuy®t ð¯i, chÆng phäi ngoài tuy®t ð¯i có tß½ng ð¯i, nên Uª е tÑc là T¸nh е, иa Ngøc tÑc là Thiên Ðàng, Phi«n Não tÑc là B° Ы (5), Chúng sanh tÑc là Chß Ph§t. Nói tóm lÕi Tß½ng Яi tÑc là Tuy®t Яi, t¤t cä bình ðÆng g÷i là pháp môn B¤t Nh¸ (6), cûng g÷i là Nh¤t Th×a (7), nhß trong kinh Pháp hoa nói:

"Trong m߶i phß½ng qu¯c ðµ chï có pháp Nh¤t Th×a, chÆng hai cûng chÆng ba, tr× phß½ng ti®n cüa Ph§t, chï dùng giä danh tñ, dçn d¡t cho chúng sanh, duy nh¤t sñ th§t này, ngoài ra ð«u chÆng chân" là nghîa này v§y.

Ъn ðây, nên ghi nh¾ r¢ng cänh gi¾i tuy®t ð¯i chân-nhß chÆng phäi vån tñ l¶i nói có th¬ di­n ðÕt, nên Ph§t Thích ca thuyªt pháp xong li«n phü ð¸nh ngay, nói r¢ng: "Ta 49 nåm thuyªt pháp chßa t×ng nói mµt chæ", lÕi nói: "Ta t× ðêm ¤y ð¡c chánh giác, cho ðªn ðêm ¤y nh§p Niªt Bàn chÆng thuyªt mµt chæ nào cä", lÕi nói: "Ta ð¯i v¾i Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác cûng chÆng ðßþc mµt chút pháp nào cä."

Các gi¾i tß tß·ng Tây Phß½ng ít th¤y Ng߶i ðªn g¥n ch² tuy®t ð¯i là vì ð߶ng l¯i thñc hành chÆng ð°ng. Chï có nhà Triªt h÷c hy LÕp, Parmenides, tß tß·ng ông này ðªn g¥n ch² tuy®t ð¯i h½n nhæng triªt gia khác. Sñ giäi thích bän th¬ tuy®t ð¯i cüa ông gi¯ng nhß l¶i Ph§t Thích Ca, ông cho r¢ng: "Thª gi¾i do cäm giác mà biªt ðßþc là thª gi¾i hß v÷ng chÆng th§t, chÆng qua là mµt thÑ äo tßþng, chÆng phäi là t°n tÕi chân th§t, mà bän ch¤t cüa vû trø duy nh¤t m¾i thñc t°n tÕi. T°n tÕi tuy®t ð¯i chÆng th¬ xen lµn v¾i phi t°n tÕi. Nó là tuy®t ð¯i b¤t biªn, b¤t ðµng, b¤t sanh, b¤t di®t, vô thüy vô chung, b·i vì giä sØ nhß sñ t°n tÕi mà có b¡t ð¥u thì cái t°n tÕi ¤y nªu không sanh kh·i n½i t°n tÕi ¡t cûng phäi sanh kh·i n½i phi t°n tÕi. Nªu nói t°n tÕi sanh kh·i n½i t°n tÕi thì chÆng th¬ nói có b¡t ð¥u, nªu nói t°n tÕi sanh kh·i n½i phi t°n tÕi thì thuyªt ¤y chÆng thông vì cái không có chÆng th¬ sanh ra cái có (Exnihilo nihilfit)".

L¶i nói trên là tiêu bi¬u cho tß tß·ng cüa Parmenides. Ông lÕi nói: "Sñ t°n tÕi chân th§t thì chÆng có quá khÑ, hi®n tÕi và v¸ lai, nó là vînh vi­n chÆng th¬ phân chia.

Theo sñ thñc, ngoài t°n tÕi chï có phi t°n tÕi. Sñ t°n tÕi là chÆng ðµng, chÆng loÕn, vì v§n ðµng và nhi­u loÕn ð«u là hi®n tßþng biªn hóa, có biªn hóa thì chÆng phäi t°n tÕi. T°n tÕi tuy®t ð¯i kÏ thñc tñ nó nhß là nó, t°n tÕi vînh vi­n nhß thª quyªt chÆng biªn ð±i, cái bän ch¤t duy nh¤t cüa nó là t°n tÕi. T°n tÕi chÆng th¬ nói là cái này hay cái kia, chÆng th¬ nói có tánh ch¤t này hay tánh ch¤t kia, cûng chÆng th¬ nói · n½i này ho£c n½i kia, lúc này ho£c lÑc kia. Nó chï là t°n tÕi, t°n tÕi tÑc có Có (Sness)". (Cái Có này có nghîa siêu vi®t s¯ lßþng, không n¢m trong phÕm vi tß½ng ð¯i, nghîa là chÆng phäi ð¯i v¾i không mà nói Có).

R¤t tiªc r¢ng, ông ¤y (Parmenides) không biªt dùng phß½ng pháp nµi chiªu ð¬ phá vÞ thành trì bª t¡c cüa duy Tâm và duy V§t và ð¬ có th¬ ðÕt ðªn ch² cänh gi¾i thñc tª cüa t°n tÕi. ChÑng tö sñ suy lý cüa ông ðÑng trên tuy®t ð¯i mà phát huy thì có th¬ ðßþc kªt quä gi¯ng nhß Ph§t Thích ca và chÆng l÷t vào nh¸ nguyên lu§n, lÕi næa t¤t cä sñ tranh lu§n v« duy Tâm và duy V§t cüa các nhà Triªt h÷c Tây Phß½ng cûng chÆng th¬ phát sinh. M£c dù t× xßa nay cä hai phái ð«u tôn ông ta làm thüy t± mà cho ðªn ngày này con cháu cüa hai phái vçn tiªp tøc ðä kích nhau ðªn kÏ cùng. G¯c tai h÷a ¤y là do dùng bµ não suy l߶ng v§y.

Cho ðªn ngày nay, nhæng phß½ng pháp tìm c¥u chân lý cüa các nhà triªt h÷c Tây Phß½ng nªu chÆng phäi dùng duy tâm thì cûng dùng duy v§t. KÏ thñc, duy tâm và duy v§t chÆng qua là hai ð¥u cüa mµt sñ v§t, nghîa là n¢m trong phÕm vi tß½ng ð¯i, nªu nh¶ nó ð¬ suy di­n ra chân lý thì lý ¤y ðß½ng nhiên cûng là tß½ng ð¯i mà thôi. Ông parmenides chÆng phäi không mu¯n ðem T°n TÕi thuyªt thành mµt nguyên lý Nh¤t Nguyên Lu§n viên mãn nhßng dù biªt có Mµt m¾i ðúng là khi suy di­n ra, kªt quä lÕi biªn thành Hai. Cái sai l¥m ¤y là do dùng bµ não ð¬ phân bi®t, suy lu§n, mà chÆng biªt cách dùng bµ não ð¬ ð§p tan vô-thüy-vô-minh. Cách ðó chính là pháp Thi«n Trñc-Tiªp truy«n th×a t× Ph§t Thích Ca, cûng g÷i là B° Ы ÐÕt ma Thi«n và ngày nay g÷i là pháp tham T±-Sß-Thi«n v§y.

Cûng có nhà triªt h÷c Tây Phß½ng h÷ mu¯n nghiên cÑu v« tß tß·ng Ðông Phß½ng, ng߶i ð¥u tiên ch¸u änh hß·ng cüa Ðông Phß½ng là ông arthur Schopenhauer, mà tiªc r¢ng ông g£p ng߶i ti¬u th×a. Phái ti¬u th×a khiªn ông thành bi quan yªm thª, khiªn ông phü ð¸nh døc v÷ng, ý chí, khái ni®m, thª gi¾i v.v.... r¯t cuµc chï ðßþc mµt chæ "Vô". Nªu t¤t cä ðã vô thì sñ s¯ng ðâu còn ý nghîa gì? Ông tiªp tøc cái kh± quán (8) cüa ti¬u th×a cho r¢ng døc v÷ng là ngu°n g¯c cüa th¯ng kh± cho nên phäi phü ð¸nh døc v÷ng ð¬ ðÕt ðªn sñ yên t¸nh hòa bình. Nhßng ông lÕi biªt døc v÷ng là chÆng th¬ dÑt hÆn, cho nên l÷t vào cái h¥m sâu bi ai. R¤t tiªc ông không g£p ng߶i ðÕi th×a, nªu ông g£p ðßþc thì s¨ cäm th¤y ð¶i s¯ng phong phú ð¥y ðü ý nghîa, ¡t sñ thành tñu cüa ông s¨ vî ðÕi h½n.

Tinh nghîa cüa Ph§t pháp · n½i Thñc Tß¾ng, Thñc Hành, Thñc Døng, nhßng h÷c giä Tây Phß½ng lÕi ð£t cái tên g÷i là Hß Vô (Buddhistic Nihlism) thñc là sai l¥m l¾n. „y là vì h÷c giä Tây Phß½ng chßa rõ ðßþc gi¾i hÕn tam th×a cüa Ph§t pháp mà lÕi l¤y lý Ti¬u Th×a cho là toàn bµ tß tß·ng cüa nhà Ph§t. Chúng ta xem nhà triªt h÷c arthur schopenhauer l÷t vào tiêu cñc thì biªt.

Thª nào g÷i là tuy®t ð¯i ? Tuy®t ð¯i tÑc là Vô Thßþng Chánh ÐÆng Chánh Giác. Vì nói Ph§t tánh chÆng có gì ð¬ so sánh và thí dø ðßþc, nhß trong kinh nói: "Ví nhß chân nhß chÆng th¬ thí dø."

Ông biªt ðßþc bän th¬ cu¯i cùng cüa vû trø chång ?

Ông biªt ðßþc thñc tß¾ng cüa mµt hÕt cát chång ?

Cûng nhß ông newton nói: "Sñ hi¬u biªt cüa tôi còn không b¢ng mµt hÕt cát trên bãi bi¬n." Ng߶i ta vì câu nói này mà khâm phøc ông là mµt nhà khoa h÷c r¤t vî ðÕi và khiêm t¯n. KÏ th§t, ông newton ðã có ph¥n tñ hào, tñ tin, ðánh giá ph¥n tri thÑc cüa mình quá cao r°i v§y. Nªu ông ¤y chÑng nh§p tuy®t ð¯i thì s¨ biªt l¶i nói trên là sai mà nên nói lÕi nhß v¥y: "Tôi ð¯i v¾i thñc tß¾ng cüa mµt hµt cát cûng không biªt mµt chút nào cä."

B·i vì sñ phát minh cüa t¤t cä nhà khoa h÷c và triªt h÷c chÆng qua là chân lý tß½ng ð¯i, chân lý có gi¾i hÕn, chÆng phäi chân lý tuy®t ð¯i cu¯i cùng và vô hÕn. Vì ð¸nh lu§t cüa ông newton kiªn l§p ðã b¸ einstein l§t ð± và ð¸nh lu§t cüa einstein kiªn l§p sau này cûng có th¬ b¸ ng߶i khác l§t ð±. Cái chân lý mà có th¬ b¸ l§t ð± thì ðâu còn giá tr¸ gì næa.

Khi con m¡t th¥n linh cüa tuy®t ð¯i nhìn thÆng t¤t cä chúng sanh th¤y m²i m²i ð«u ðang ðoán mò ho£c c¡m cúi dùng kính hi¬n vi ho£c là dùng tß tß·ng suy l߶ng, v¾i t¤t cä tinh th¥n siêng nång làm vi®c, mong phát hi®n ðßþc mµt chân lý nào, thì th¤y bu°n c߶i r¢ng: "Dçu cho các ông v§n døng hªt tim óc vçn chÆng biªt mµt tí gì v« ta. B·i vì các ông dùng tß tß·ng cäm giác là tß½ng ð¯i, tß½ng ð¯i chÆng th¬ biªt tuy®t ð¯i, cho nên ông là ông, ta là ta, ông mu¯n nh§n thÑc t¤t cä trß¾c tiên nên nh§n thÑc ta , nªu không nh§n thÑc ta thì ông chÆng th¬ nh§n thÑc t¤t cä. Nhßng chï khi nào ông buông bö t¤t cä tìm c¥u, buông bö t¤t cä hình thÑc và danh tñ mà dùng tâm h°n trong sÕch ð¬ nµi chiªu, khi c½ duyên ðªn hoát nhiên ðÕi ngµ (9), khi ¤y ông s¨ tñ bu°n c߶i r¢ng: "À, mình v¯n là nó."

Không gian và th¶i gian là môi tr߶ng hoÕt ðµng cüa t¤t cä nhà khoa h÷c và triªt h÷c cûng là môi tr߶ng hoÕt ðµng cüa t¤t cä v§t ch¤t và tinh th¥n, nªu lìa khöi không gian và th¶i gian thì khoa h÷c v¾i triªt h÷c chÆng th¬ hoÕt ðµng, v§t ch¤t và tinh th¥n cûng không có ch² ð¬ y chï và t°n tÕi.

Nhßng không gian và th¶i gian là cån nhà do tß tß·ng, cäm giác cüa loài ng߶i tñ kiªn tÕo ra, nªu không có tß tß·ng và cäm giác thì cån nhà này không th¬ thành l§p.

Cho nên tß tß·ng cäm giác khi b¸ phü ð¸nh thì không gian và th¶i gian cûng phäi b¸ phü ð¸nh, không gian th¶i gian b¸ phü ð¸nh thì t¤t cä v§t ch¤t tinh th¥n cûng phäi b¸ phü ð¸nh, t¤t cä khoa h÷c triªt h÷c cûng phäi b¸ phü ð¸nh. V§y thì t¤t cä thª gi¾i vÕn v§t ð«u m¤t hªt ch² ðÑng chân.

B·i vì tß tß·ng cäm giác là tß½ng ð¯i cho nên không gian th¶i gian cûng là tß½ng ð¯i, vì không gian th¶i gian tß½ng ð¯i cho nên v§t ch¤t tinh th¥n cûng là tß½ng ð¯i, khoa h÷c triªt h÷c ð«u là tß½ng ð¯i. T× ðây suy rµng ra thì t¤t cä vû trø vÕn v§t ð«u là tß½ng ð¯i.

Tß½ng ð¯i là ð¯i l§p nhau, phü ð¸nh v¾i nhau, nói tóm lÕi cä vû trø vÕn v§t ð«u tñ nó phü ð¸nh chính nó.

Nhßng khi ông bß¾c vào cänh gi¾i tuy®t ð¯i thì s· th¤y cüa ông s¨ là mênh mông vô biên, vô thüy vô chung, vô cùng vô t§n, ¤y là t°n tÕi cüa tuy®t ð¯i. ngay ðó chÆng th¬ tß·ng tßþng thª nào g÷i là không gian và th¶i gian, thª nào g÷i là v§t ch¤t và tinh th¥n, nhßng mà nhæng cái trên m²i m²i tñ an n½i ngôi v¸ nó, hoàn toàn ð¥y ðü, vînh vi­n t°n tÕi n½i qu¯c ðµ tuy®t ð¯i.

— n½i qu¯c ðµ tuy®t ð¯i, v§t ch¤t và tinh th¥n là bình ðÆng và cµng th¬ mà cùng nhau t°n tÕi, chÆng th¬ phân chia. „y là bông hoa ð©p vînh vi­n t°n tÕi không bao gi¶ héo tàn. — ð¤t này vînh vi­n không có duy tâm lu§n và duy v§t lu§n, vînh vi­n không có d¤u tích cüa kë duy tâm lu§n và duy v§t lu§n. H÷ chÆng th¬ dçm chân vào ð¤t này b·i vì cánh cØa cüa tuy®t ð¯i không bao gi¶ tß tß·ng và cäm giác có th¬ m· ra.

Ð߶ng l¯i khoa h÷c và triªt h÷c hi®n nay chï là xu hß¾ng ðªn ch² sa mÕc hoang vu cüa tß½ng ð¯i. con thuy«n suy lý và bi®n chÑng hi®n ðang phiêu lßu n½i bi¬n cä cüa vô minh, vînh vi­n không ðªn ðßþc b¶ tuy®t ð¯i.

Tß tß·ng cäm giác là hóa thân cüa nh¤t ni®m vô minh. (9)

Vô thüy vô minh (10) là hang ± cüa nh¤t ni®m vô minh.

Khi nh¤t ni®m vô minh chßa ra ð¶i thì th¶i gian và không gian chÆng th¬ b¸ bµ não cäm biªt ðßþc, chÆng th¬ b¸ tính toán ðßþc. khi nh¤t ni®m vô minh ðã sanh kh·i thì th¶i gian b¸ giä l§p r°i, không gian b¸ tính toán r°i, sinh mÕng ðßþc th×a nh§n r°i, tñ ngã b¸ tham luyªn r°i.

Sñ b¡t ð¥u cüa th¶i gian không gian cûng là b¡t ð¥u cüa sinh mÕng, cûng là b¡t ð¥u cüa tñ ngã, cûng là b¡t ð¥u cüa vÕn sñ vÕn v§t, cûng là b¡t ð¥u cüa t¤t cä sñ mâu thuçn, nói tóm lÕi tÑc là b¡t ð¥u cüa cä vû trø tß½ng ð¯i.

Khi nh¤t ni®m vô minh im l£ng tr· v« hang ± vô thüy vô minh thì tñ ngã theo ðó tiêu di®t, vÕn sñ vÕn v§t cûng theo ðó tiêu di®t, cä vû trø th¶i gian và không gian cûng theo ðó tiêu di®t, t¤t cä mâu thuçn cûng theo ðó tiêu di®t, chï còn lÕi miªng ð¤t ðen t¯i mênh mông, hoang vu cüa vô thüy vô minh, cûng là hang ± cüa kë tß½ng ð¯i.

Vô thüy vô minh gi¯ng nhß mµt bÑc màn ðen che khu¤t t¤t cä th¬ tß¾ng chân th§t, nó là ranh gi¾i giæa tuy®t ð¯i và tß½ng ð¯i, ranh gi¾i ngån cách giæa chân v¾i giä.

Khi nh¤t ni®m vô minh t× trong bóng t¯i cüa màn ðen xu¤t hi®n thì t¤t cä tu°ng k¸ch cüa thi®n ác, th¸ phi, bu°n vui, tan hþp... ngay ðó b¡t ð¥u, t¤t cä mßa gió giông bão b¡t ð¥u, v§n mÕng biªn ð±i không ch×ng cûng b¡t ð¥u, t¤t cä l¸ch sØ mâu thuçn xung ðµt ð¤u tranh ð± máu ð«u t× ðó b¡t ð¥u cä.

Nhßng, t¤t cä nhæng ði«u trên ð«u là äo thu§t hß v÷ng, chï có Ph§t Thích ca nhìn th¤u sñ th§t, dùng bàn tay Bát Nhã (11) cüa Ph§t m· ra bÑc màn ðen t¯i cüa vô thüy vô minh thì trong khoänh kh¡c t¤t cä tu°ng k¸ch vui bu°n cüa tß½ng ð¯i ð«u tiêu di®t, t¤t cä mßa gió giông bão ð«u yên bình tr· lÕi, tr¶i ð¤t hoát nhiên sáng tö, ngay ðó tuy®t ð¯i b¡t ð¥u, chân ngã (12) tñ hi®n, ngay trß¾c m¡t ð«u là vû trø tuy®t ð¯i, t¤t cä hoàn toàn ð¥y ðü chÆng thiªu chÆng dß, cho ðªn mµt hÕt bøi cûng tñ hi®n ra hình tß¾ng chân th§t.

жi s¯ng cüa tuy®t ð¯i là vô cùng phong phú vô cùng an lÕc ð©p ð¨ chÆng gì so b¢ng. — ðây không có sanh tØ, không có thi®n ác, không có gi¥u nghèo, không có giai c¤p, không có trí ngu, không có th¸ phi, không có t¯t x¤u, không có mâu thuçn, không có t¤t cä danh tñ và hình thÑc cüa tß½ng ð¯i. — ðây chï có hoàn toàn bình ðÆng vô hÕn cüa tuy®t ð¯i, tñ do chân chính, an lÕc vô cùng, cu¯i cùng ðªn ch² không sanh không di®t, cûng là vînh sanh cüa tuy®t ð¯i v§y.

Thª gi¾i tuy®t ð¯i này tÑc là miªng ð¤t trong sÕch cüa Niªt Bàn do m߶i phß½ng chß Ph§t (13) cùng nhau tán thán. Ph§t Thích ca ðã dùng b¯n chæ Th߶ng-LÕc-Ngã-T¸nh ð¬ tán thán cänh ð©p cüa Niªt Bàn này.

— ðây chÆng sanh chÆng di®t, chÆng phäi do sáng tÕo mà là b±n nhiên, ¤y là chæ Th߶ng cüa Tuy®t Яi.

— ðây vô kh± vô lÕc, chÆng có bó buµc và giäi thoát, ¤y là chæ LÕc cüa tuy®t ð¯i.

— ðây vô ngã, vô nh½n, vô Ph§t vô chúng sanh, chÆng phäi siêu thång mà là bän trø, ¤y là chæ Ngã cüa tuy®t ð¯i.

— ðây vô c¤u vô t¸nh, vô tµi vô phúc, chÆng c¥n tu t§p mà b±n lai trong sÕch, ¤y là chæ T¸nh cüa tuy®t ð¯i.

Ðem t¤t cä cänh gi¾i tß½ng ð¯i buông bö r°i tÑc là giäi thoát, ¤y là phß½ng pháp duy nh¤t ð¬ tiªn vào tuy®t ð¯i nên g÷i là pháp môn b¤t khä tß nghì. B¤t khä tß nghì tÑc là tuy®t ð¯i chân nhß, nghîa là chÆng th¬ dùng tß duy cäm giác ð¬ ðÕt ðªn, chÆng th¬ dùng ngæ ngôn vån tñ ð¬ di­n tä, chï do phü ð¸nh tß½ng ð¯i m¾i có th¬ tiªn ðªn qu¯c ðµ tñ do bình ðÆng cüa tuy®t ð¯i.

Phß½ng pháp cüa Ph§t Thích ca ðem t¤t cä tß½ng ð¯i ð«u hoàn nguyên tr· lÕi thành tuy®t ð¯i cho nên t¤t cä ð«u là nguyên nhân tñ kÖ (cµi ngu°n do mình), ngoài nguyên nhân tñ kÖ ra chÆng có nguyên nhân nào khác, cho nên g÷i là Vô-Dß-Niªt-Bàn (14) cûng g÷i là Vô-L§u-Giäi-Thoát (15). Ðã chÆng có nguyên nhân nào khác tÑc là hoàn toàn tñ chü, hoàn toàn tñ do bình ðÆng, chÆng có giai c¤p và xung ðµt.

Cái bän th¬ cüa tuy®t ð¯i là nhß nhß b¤t ðµng, nªu nó có biªn ðµng thì chÆng phäi là tuy®t ð¯i, nªu nó có biªn ðµng ¡t phäi có mµt thÑ nguyên nhân nào khác ho£c sÑc mÕnh lay ðµng nó, ¤y tÑc là tß½ng ð¯i r°i, nên chÆng th¬ ðßþc tôn xßng là Duy-Nh¤t-Nguyên-Nhân cüa tuy®t ð¯i.

Nhà triªt h÷c immanuel kant (1724-2026) nói:

"M²i m²i cäm giác vui ho£c bu°n chÆng phäi do ngoài cäm giác änh hß·ng mà sanh kh·i, là do tình cäm cüa m²i cá nhân tñ mình sanh ra, vì v§y nên trong khi mµt ng߶i cäm th¤y vui m×ng thì ng߶i khác có th¬ cäm th¤y chán ghét, mµt ng߶i vì ái tình ðau kh±, trong khi kë tình ð¸ch thì cäm th¤y sung sß¾ng, cäm tình m²i m²i v¯n là chÆng ð°ng là lÕi mong c¥u mµt thÑ cäm giác ð°ng nh¤t ¤y là ð«u chÆng th¬ ðßþc, t× ðây mà sanh ra tranh bi®n thñc là ngu si.

Xem nhß thª thì trên thª gi¾i ðâu có món nào chÆng phäi tß½ng ð¯i, có gì là tiêu chu¦n chân chính, cho nên sñ an lÕc cüa tß½ng ð¯i ð°ng th¶i cûng là ðau kh±."

Nhà triªt h÷c friedrich wilhelm nietzsche cho là:

"Con ng߶i m²i m²i tñ tÕo cho mình mµt cái "chu°ng ng߶i", nªu mu¯n ra khöi nó phäi làm siêu nhân, nhßng siêu nhân lÕi biªn thành "chu°ng ng߶i" næa, b·i vì có mµt cái chu°ng ng߶i gi¯ng nhß ác ma dính sát trên c½ th¬ con ng߶i mà nó chï biªt ðä phá chu°ng ng߶i bên ngoài mà không ch¸u tr· lÕi tìm chu°ng ng߶i n½i bän thân mình ð¬ tñ phá, cho nên m£c k® ông chÕy tr¯n ðªn chân tr¶i góc bi¬n nào ð«u chÆng th¬ thoát thân.

Mu¯n tìm cách thoát ra, khôi phøc tñ do cüa loài ng߶i ¤y là công lao cüa immanuel Kant".

Khi ông rõ ðßþc tác døng cüa nh¤t ni®m vô minh thì ông s¨ biªt ðßþc tÕi sao t¤t cä ð«u thành "nh¸" (tß½ng ð¯i), khi ông rõ ðßþc tác døng tuy®t ð¯i cüa Ph§t tánh thì ông s¨ hi¬u ðßþc tÕi sao t¤t cä ð«u "b¤t nh¸" (tuy®t ð¯i) - nhßng ch¾ l¥m nh§n vô thüy vô minh là "cänh gi¾i b¤t nh¸", b« m£t nó dù gi¯ng "b¤t nh¸" mà có chüng tØ "nh¸", khi nh¤t ni®m vô minh t× nó sanh kh·i thì t¤t cä ð«u thành "nh¸" r°i.

Khi t¤t cä ð«u thành "nh¸" r°i thì sñ v§t · ngay trß¾c m£t ông, ông cûng chÆng có cách nào ð¬ biªt ðßþc thñc tß¾ng cüa nó. khi t¤t cä ð«u "b¤t nh¸" thì sñ v§t dù · xa ngoài ð¸a c¥u ông cûng ðßþc biªt hªt chÆng thiªu sót. Hi®n tÕi ông biªt nhß thª, quá khÑ cûng phäi nhß thª, v¸ lai cûng phäi nhß thª, vì ông tñ mình tÑc là tuy®t ð¯i, tuy®t ð¯i tÑc là ông, khi ¤y ông ðã siêu vi®t không gian và th¶i gian r°i.

Ph§t Thích ca t×ng nói "Biªt hªt sñ v§t trong m߶i phß½ng tam thª", nªu ông hi¬u rõ ðÕo lý tuy®t ð¯i thì ông s¨ nhìn nh§n l¶i cüa Ph§t Thích ca r¤t chính xác. Cái sinh mÕng vînh vi­n không chªt, cái chân lý vînh vi­n không thay ð±i, sñ chính xác này ðâu có gì ð¬ so b¢ng ðßþc, ðâu có ý nghîa gì có th¬ h½n næa.

T× xßa ðªn nay, t¤t cä nhà triªt h÷c chßa t×ng có ng߶i nào bß¾c ðªn cØa tuy®t ð¯i, lÕi chú ý nhæng vi®c tß½ng ð¯i nhß th¸ phi, thi®n ác, quá khÑ v¸ lai, sanh trß·ng hüy di®t, quy«n lñc sinh mÕng v.v..., kªt quä chÆng có mµt món nào chÆng b¸ chìm ð¡m n½i bi¬n cä tß½ng ð¯i, theo Ph§t nhãn (16) mà xem xét ¤y là ngu dÕi ðáng thß½ng xót biªt bao ! Cái hi®u quä cüa tß tß·ng cäm giác chÆng qua là mµt phê phán ðiên ðäo và trong "m· m¡t chiêm bao" (17), do h÷ hôn mê và hi¬u l¥m làm cho cä loài ng߶i ð«u l÷t vào v§ng mÕng bi thäm.

B·i vì kh± v¾i vui là tß½ng ð¯i chÆng th¬ phân chia, ví nhß trên m£t ng߶i có th¬ hi®n ra hào quang vui vë cûng có th¬ ð¡p lên ðám mây u s¥u bi thäm. hai cái bu°n vui liên kªt v¾i nhau cho nên ai mu¯n ðßþc an vui t¯i cao ¡t phäi chu¦n b¸ lãnh th÷ th¯ng kh± t¯i cao, trái lÕi kë ðã ch¸u ðñng th¯ng kh± nhi«u nh¤t thì có th¬ cäm giác ðªn sñ an vui nhi«u nh¤t, b·i vì an vui và th¯ng kh± ð¯i ðãi lçn nhau, chÆng có th¯ng kh± thì an vui cûng chÆng th¬ thành l§p.

KÏ th§t, kh± vui ð«u là hóa thân cüa nh¤t ni®m vô minh, nh¤t ni®m vô minh ¦n gi¤u n½i h¥m sâu cüa vô thüy vô minh tÑc là cái kho tàng bí m§t thâm sâu cüa A-lÕi-da-thÑc (18). khi nh¤t ni®m vô minh chÕy ra khöi cØa bí m§t ðó li«n biªn thành nhæng thÑ tình cäm m×ng gi§n bu°n vui m²i m²i chÆng ð°ng chen vào tâm trí cüa ông ð¬ chi ph¯i ông, lúc ¤y ông ðã thành mµt ng߶i múa r¯i r°i.

Nªu ông không ch¸u làm ng߶i múa r¯i thì phäi lþi døng trí Bát Nhã (tham ThoÕi-ð¥u (19)) theo sát d¤u chân cüa nh¤t ni®m vô minh, tìm ðªn ch² ¦n thân cüa nó là h¥m sâu vô thüy vô minh ð¬ phá hüy ngay thì màn ðen cüa vô thüy vô minh ðßþc m· ra, sþi dây kh¯ng chª ng߶i múa r¯i ðßþc c¡t ðÑt, b±n lai di®n møc li«n xu¤t hi®n, lúc ¤y t¤t cä m×ng gi§n bu°n vui ð«u biªn thành tuy®t ð¯i cüa Ph§t tánh, t¤t cä ð«u do bän nång tuy®t ð¯i tñ mình làm chü. Trß¾c khi kë tß½ng ð¯i b¸ vô minh chi ph¯i nay li«n ðßþc giäi thoát, t¤t cä ð«u tr· v« chân thñc tuy®t ð¯i.

Khi t¤t cä ðã tr· v« tuy®t ð¯i thì kh± và vui bình ðÆng, t¤t cä hình thÑc và danh dñ bình ðÆng, cái bän nång cüa tuy®t ð¯i ðÑng trên ðài tß l®nh phát huy l®nh tuy®t ð¯i khiªn kh¡p cä vû trø ð«u biªn thành hoàn toàn tuy®t ð¯i. Chï có trên qu¯c ðµ tuy®t ð¯i m¾i có sñ giäi thoát chân chính, m¾i có sñ tñ do chân chính, m¾i có bình ðÆng chân chính, chÆng phäi do ai kiªn tÕo mà b±n lai v¯n nhß thª.

Cái bän nguy®n tñ tánh cüa chúng sanh v¯n là tuy®t ð¯i tñ do và bình ðÆng, cái tñ do bình ðÆng này h­ ð¡c ðßþc r°i thì vînh vi­n không th¬ biªn m¤t vì nó là t× vô thüy b±n nhiên nhß thª.

Hi®n nay có mµt s¯ ng߶i tñ cho mình là tß tß·ng cao siêu, ðÑng trß¾c th¶i ðÕi hô to kh¦u hi®u tranh thü tñ do bình ðÆng. KÏ thñc, h÷ chßa hi¬u ðßþc ý nghîa chân chính cüa tñ do bình ðÆng, cái tñ do bình ðÆng trong tâm trí h÷ chÆng qua là mµt thÑ tñ do bình ðÆng tß½ng ð¯i có gi¾i hÕn mà thôi. B·i vì h÷ ðã ch¸u ðñng ðü thÑ th¯ng kh± ðàn áp, bó buµc cüa tß½ng ð¯i cho nên m¾i nghî ðªn c¥n và quý sñ tñ do bình ðÆng, cûng vì t¥m nhìn cüa h÷ có gi¾i hÕn chÆng th¬ ðÕt ðªn ngoài vòng tß½ng ð¯i cho nên l¤y tñ do bình ðÆng cüa tß½ng ð¯i làm thöa mãn làm møc tiêu ð¬ tranh thü mà thôi.

Ph§t Thích ca ðã ðªn ch² tñ do bình ðÆng tuy®t ð¯i siêu vi®t tß½ng ð¯i nên Ngài dçn d¡t ðÕi chúng tranh thü nó. Ngài nh§n r¢ng sñ tñ do bình ðÆng cüa tß½ng ð¯i vçn không siêu vi®t bi¬n kh± cüa luân h°i, b¸ hÕn cuµc · trong không gian th¶i gian, chÆng th¬ duy trì lâu dài, là bi®n pháp không r¯t ráo.

M£c dù chúng ta chÆng th¬ không th×a nh§n sñ tß½ng ð¯i trên thª gi¾i, sñ tñ do bình ðÆng cüa tß½ng ð¯i so v¾i cái khác thì t¯t ð©p h½n tiªn bµ h½n, ðáng khen h½n, nhßng khi chúng ta ðã biªt ðßþc có mµt thÑ tñ do bình ðÆng tuy®t ð¯i có th¬ ðÕt ðªn thì nên bö cái kia ð¬ l¤y cái này. Nªu l¤y ðßþc tuy®t ð¯i r°i thì không còn sñ bö và l¤y cüa tß½ng ð¯i næa.

Câu nói tñ do bình ðÆng này trß¾c tiên là t× trong mi®ng Ph§t Thích ca nói ra, Ngài là ng߶i ð¥u tiên dçn d¡t loài ng߶i tranh thü tñ do bình ðÆng nhßng ngày nay ðã b¸ ng߶i ta quên m¤t lÕi cho Ngài là mµt v¸ th¥n ho£c chúa t¬, là mµt quái v§t mê tín chÆng th¬ hi¬u. Th§t là không bình ðÆng biªt bao ! Th§t là ngu dÕi quên cµi ngu°n biªt bao !

Xin ghi nh¾ r¢ng sñ tñ do bình ðÆng cüa tuy®t ð¯i là trung tâm tß tß·ng cüa Ph§t, trong kinh ði¬n ÐÕi-Th×a có phát huy r¢ng : "Сc ðÕi giäi thoát, ð¡c ðÕi tñ tÕi cho ðªn ð¸nh hu® bình ðÆng (20), t¤t cä bình ðÆng v.v..." ð«u là nghîa này, chÆng phäi l¶i nói suông mà là thñc tÕi có th¬ ðÕt ðªn, là lý l¨ vînh vi­n chÆng biªn ð±i.

Chúng ta nªu thñc hành theo tinh th¥n cÑu thª cüa B° Tát (21) thì nên ðßa Ph§t pháp vào trào lßu triªt h÷c thª gi¾i cho nó tñ phát kh·i tác døng. Dù ng߶i ta xem nó nhß mµt khúc cây vçn còn có ch² ð¬ dùng, cûng có th¬ ðßþc mµt ðÕi nhân duyên xu¤t hi®n trên ð¶i mµt l¥n næa cûng không ch×ng. Ít nh¤t so v¾i vi®c thång tòa giäng kinh thâu m¤y bà lão thi®n lß½ng làm ð® tØ quy y còn có tác døng khá h½n, lÕi có th¬ n¯i tiªp hu® mÕng Ph§t ho£c m· rµng hu® mÕng Ph§t. Nhßng công vi®c này r¤t phÑc tÕp khó khån, chúng ta vì mu¯n khuyªn nhü nhà triªt h÷c ð¯i v¾i Ph§t pháp sanh kh·i hÑng thú, chúng tôi nguy®n ðem Ph§t pháp chïnh ð¯n thành mµt thª h® sáng tö chính xác cho mµt s¯ ng߶i nghiên cÑu d­ tiªn vào khu v߶n ðã b¸ quên lãng t× lâu này, cho nên không tránh khöi sñ trào phúng cho là mi­n cßÞng theo ðu±i, kh± tâm này mong s¨ ðßþc nhæng b§c trí thÑc tha thÑ cho.

Ph§t Thích ca cùng môn ð° phát huy pháp môn b¯n th×a (22) là mµt quá trình bi®n chÑng, trong quá trình này phü ð¸nh lÕi thêm phü ð¸nh, mâu thuçn lÕi thêm mâu thuçn, b·i vì bän thân cüa pháp môn này tÑc là tß½ng ð¯i mà chÆng phäi tuy®t ð¯i. cho nên có ðÕi th×a ti¬u th×a, các tông phái ð¯i l§p v¾i nhau, phân chia r°i lÕi th¯ng nh¤t, nhßng trung tâm tß tß·ng cüa Ph§t Thích ca thì là bän th¬ tuy®t ð¯i (chân nhß) và phát huy ra tñ do bình ðÆng tuy®t ð¯i, nghîa là dù träi qua vô t§n th¶i gian cûng chÆng th¬ thay ð±i chút nào, b·i vì nó ðã ðÕt ðªn tuy®t ð¯i tÑc là chân thñc cu¯i cùng, t¤t cä ðã ðßþc khÆng ð¸nh mà chÆng th¬ phü ð¸nh næa.

Pháp môn b¯n th×a chÆng qua là mµt thÑ phß½ng ti®n ðßa ng߶i ðªn cØa tuy®t ð¯i mà bän th¬ tuy®t ð¯i là møc ðích cu¯i cùng, ðÕt ðªn møc ðích r°i thì phß½ng ti®n cûng phäi bö hÆn.

Giá tr¸ chân chính cüa Ph§t Thích ca là ð£t trên bän th¬ tuy®t ð¯i cu¯i cùng, h­ ðªn bän th¬ tuy®t ð¯i này thì t¤t cä v¤n ð« tß½ng ð¯i nhß sanh tØ, thi®n ác, t°n tÕi và hüy di®t v.v.... ð«u tñ nó giäi quyªt xong.

Ng߶i nghiên cÑu Ph§t pháp trß¾c tiên nên rõ ði¬m này r°i ð¯i v¾i Ph§t pháp m¾i kh·i sanh ra sñ hi¬u l¥m, nhß phß½ng pháp ti¬u th×a là ngßng nghï løc cån mà trung th×a thì lÕi phän ð¯i ngßng nghï løc cån mà ngßng nghï nh¤t ni®m vô minh, phß½ng pháp cüa ðÕi th×a thì phän ð¯i cä ngßng nghï løc cån và nh¤t ni®m vô minh mà lþi døng løc cån và nh¤t ni®m vô minh ð¬ phá vô thüy vô minh, t¯i thßþng th×a thì trñc tiªp bi¬u th¸ Ph§t tánh tuy®t ð¯i, nªu ng߶i h÷c công phu thu¥n thøc "chÕm nh¢m c½ duyên" li«n ðßþc tiªn vào cØa tuy®t ð¯i.

B¯n th×a khác bi®t và ð¯i l§p thñc là mâu thuçn biªt bao, nhßng h­ bß¾c lên khu v߶n tuy®t ð¯i thì t¤t cä mâu thuçn k¬ trên li«n biªn thành hoàn toàn th¯ng nh¤t.

Xßa nay nhà triªt h÷c Tây phß½ng và Ðông phß½ng chßa th¤y rõ toàn di®n cüa Ph§t pháp, th߶ng hay l¤y mµt bµ ph§n nhö trong quá trình Ph§t pháp bèn tñ cho là toàn bµ Ph§t pháp nhß thª này ho£c nhß thª kia, t× ðó ph°ng mang trþn m¡t h° ð° dùng ngòi bút s¡c bén cüa h÷ ð¬ phê bình công kích Ph§t pháp tñ th¤y ð¡c ý mà chÆng biªt Ph§t Thích ca nghe xong cûng không n±i gi§n mà lÕi tö vë nhân t× r¢ng : "Chúng sanh thiªu th¯n trí tu® nhß th«, thô thi¬n nhß thª, hi¬u l¥m ý nghîa và møc ðích cu¯i cùng cüa tôi, th§t là r¤t ðáng thß½ng xót."

Có ng߶i th¤y sñ dÑt løc cån cüa ti¬u th×a bèn quä quyªt r¢ng Ph§t pháp là chü nghîa di®t døc.

Có ng߶i th¤y sñ dÑt tß tß·ng (nh¤t ni®m vô minh) cüa trung th×a l÷t vào ch¤p "không" bèn quä quyªt r¢ng Ph§t pháp là chü-nghîa hß-vô.

Có ng߶i th¤y Ph§t pháp phü ð¸nh t¤t cä bèn quä quyªt r¢ng Ph§t pháp là chü nghîa tiêu cñc.

Nhæng ng߶i ðánh giá nhß thª còn là ng߶i thông minh ðáng kính và tñ cho là có h÷c thÑc v« triªt h÷c, còn b÷n thô thi¬n thiªu trí thÑc xßa nay chßa t×ng xem qua mµt cu¯n kinh sách Ph§t nào, chï dña theo con m¡t ngu dÕi cüa h÷, th¤y mµt s¯ thi®n nam tín næ cúng kiªng l­ bái li«n l¾n tiªng la lên r¢ng : "„y là qüy th¥n giáo, ¤y là tôn giáo mê tín".

H÷c giä Tây Phß½ng xßng Ph§t pháp là buddistic nihlism (Thuyªt Hß Vô cüa ÐÕo Ph§t) tÑc là b¢ng chÑng nh§n l¥m phß½ng pháp cüa ti¬u th×a cho là toàn di®n cüa Ph§t pháp. KÏ thñc trung tâm tß tß·ng cüa Ph§t pháp là bän th¬ tuy®t ð¯i chân th§t chÆng phäi quan ni®m ho£c tßþng trßng, cûng nhß mµt v§t cø th¬ r¤t chân th§t có th¬ dùng tay c¥m n¡m ðßþc cho nên Ph§t Thích ca g÷i nó là thñc tß¾ng, nay ðem thñc tß¾ng xem thành hß vô há chÆng phäi hoàn toàn trái ngßþc ß !

Яi v¾i ng߶i trung th×a l÷t n½i hß vô, ti¬u th×a di®t døc dÑt løc cån, Ph§t Thích ca luôn luôn chï trích m¡ng h÷ vô døng nhß "tiêu nha bÕi chüng" - hÕt lúa b¸ cháy không th¬ làm gi¯ng ðßþc næa - (ghi trong kinh Niªt Bàn), ý là mu¯n h÷ vßþt qua hß vô ð¬ tiªn lên ÐÕi th×a.

Ph§t Thích ca th߶ng dùng kh¦u hi®u "ðÕi vô úy, sß tØ r¯ng (23)" hi®u tri®u qu¥n chúng và thúc ð¦y môn ð° khiªn h÷ dûng mãnh tiªn t¾i cho ðªn qu¯c ðµ tuy®t ð¯i cu¯i cùng, r°i cä thª gi¾i ô uª ð«u biªn thành thª gi¾i trong sÕch tñ do bình ðÆng, chÆng tiªc hy sinh t¤t cä ð¬ ðÕt ðªn møc ðích này. Hành vi tích cñc nhß thª có l¨ nào b¸ xem là tiêu cñc !

Nói ðªn phß½ng di®n mê tín nên truy cÑu theo truy«n th¯ng cüa dân tµc tính, hi®n tßþng mê tín này trong quá trình bi®n chÑng t× mê tín tiªn lên ðªn chánh tín cûng là ði«u ¡t phäi có. Hi®n tßþng này sanh ra r°i cûng phäi b¸ phü ð¸nh, chÆng dính dáng v¾i trung tâm tß tß·ng cüa Ph§t b·i vì sñ trang nghiêm cüa tñ tánh không mµt änh tßþng nào cüa tß½ng ð¯i có th¬ ô nhi­m ðßþc.

Ph§t Thích ca dÕy bäo chúng sanh bß¾c thÑ nh¤t là mu¯n chúng sanh tin r¢ng : "Tñ kÖ tÑc là Ph§t chÆng có chúa t¬ khác". Chúng ta ngày nay s· dî thành con ng߶i là hoàn toàn do tñ mình tÕo thành theo lu§t nhân quä "gieo nhân nào thì ðßþc quä n¤y", nªu chúng ta mu¯n thành Ph§t cûng chï nh¶ tñ mình n² lñc tñ tu tñ chÑng, Ph§t Thích ca chÆng qua chï là mµt ðÕo sß mà chÆng phäi chúa t¬, Ngài chï có th¬ dçn d¡t ông ðªn trß¾c cØa tuy®t ð¯i, vào ðßþc hay không ðßþc là vi®c cüa ông, theo ðó mà xem thì còn có ý gì g÷i là th¥n bí và mê tín.

Mµt s¯ truy®n tích kÏ lÕ trong kinh ði¬n cûng chÆng phäi mê tín ho£c th¥n thoÕi, ¤y là hình thÑc vån h÷c cüa dân tµc „n е. Ng߶i „n е t× xßa nay hay làm nhæng tác ph¦m ngø ngôn tuy®t di®u nhß nhæng sách c¥m dø, thú dø v.v.... B§c thánh cüa Ph§t Giáo ðem lý Ph§t nÕp vào trong hình thÑc cüa truy«n th¯ng này ð¬ mong sñ truy«n bá thu hoÕch ðßþc hi®u quä rµng l¾n h½n, vì theo lý tuy®t ð¯i v¯n chÆng th¬ dùng ngôn ngæ ð¬ bi¬u th¸ chï có th¬ nh¶ nhæng truy®n tích kÏ d¸ mong cho con ng߶i ðßþc khai phát trí hu® ph¥n nào. Nhß kinh Lång Nghiêm nói : "Ph§t bäo a-nan : Hôm nay Nhß lai nói th§t v¾i ngß½i nhæng ng߶i có trí c¥n phäi dùng thí dø mà ðßþc khai ngµ."

Chúng ta nên ghi nh¾ r¢ng chúng ta h÷c Ph§t pháp là vì mu¯n phü ð¸nh sanh tØ tiªn vào tuy®t ð¯i ð¬ r°i ðµ chúng sanh, chÆng mu¯n làm cho ð¥u óc mình b¸ h° ð° thêm ho£c là cß trú trong màng lß¾i cüa pháp-ch¤p cho là ch² an thân l§p mÕng cüa mình.

Trong ÐÕi tÕng kinh có nhi«u kinh ði¬n hoàn toàn dùng phß½ng thÑc ngø ngôn viªt thành nhß : Løc е T§p Kinh, B° Tát B±n sanh Kinh, Bá Dø Kinh, TÕp Thí Dø Kinh, ÐÕi trang Nghiêm Kinh, SoÕn T§p Bá Duyên Kinh, Hi«n ngu Nhân Duyên Kinh, TÕp Bäo TÕng kinh v.v... giá tr¸ vån h÷c r¤t cao.

T± sß ngµ ðÕo Thi«n Tông ð¯i v¾i ngø ngôn trong kinh ð«u dùng thái ðµ tuy®t ð¯i ð¬ quét sÕch nghi ho£c cüa con ng߶i. Hi®n nay ð« ra mµt chuy®n ð¬ dçn chÑng : Nhß trong Thích ca phä nói Thích ca ra ð¶i, Ðông Tây nam B¡c m²i phß½ng bß¾c ði b¦y bß¾c, m¡t nhìn b¯n phß½ng mµt tay chï tr¶i mµt tay chï ð¤t r¢ng : "Trên tr¶i dß¾i ð¤t duy ngã ðµc tôn", ¤y là bi¬u th¸ Ph§t tánh t× th¬ kh·i døng "ðÑng cùng tam thª ngang kh¡p m߶i phß½ng", nghîa là cùng kh¡p th¶i gian và không gian, cûng là tuy®t ð¯i chÆng hai.

Kë không hi¬u ý nghîa ngø ngôn th߶ng cho là th¥n thoÕi do bày ð£t mà ra, ho£c cho Ph§t Thích ca là chúa t¬ kiêu mÕn ho£c ðµc tài không có bình ðÆng, kë ngu dÕi lÕi cho Ph§t Thích ca là sinh ra có th¥n tánh ð£c d¸, ¤y ð«u là không rõ cách di­n tä v« vån h÷c cüa ngø ngôn „n е và trong ðó có ám th¸ lý tuy®t ð¯i.

Có ng߶i ðem truy®n trên höi Vân Môn Thi«n Sß, Vân Môn nói : "Khi ¤y nªu tôi g£p th¤y, mµt g§y ðánh chªt cho con chó ån ð¬ mong thiên hÕ ðßþc thái bình". sau này Lång nha Thi«n Sß bình ph¦m Vân Môn v« công án này r¢ng : "Hªt lòng phøng sñ vô s¯ cõi, ¤y m¾i g÷i là ð«n ½n Ph§t."

V§y m¾i biªt thái ðµ cüa T± Sß Thi«n Tông ð«u là sáng tö chính xác mà không thoä hi®p v¾i kë khác, b·i vì ðã tiªn vào tuy®t ð¯i nên chÆng có kë nào làm lay ðµng ðßþc (Ph§t Thích ca ám th¸ nghîa b¤t nh¸, Vân Môn cûng ám th¸ nghîa b¤t nh¸).

Ng߶i nghiên cÑu Ph§t pháp ch¾ nên xem theo các thÑ m¥u s¡c kÏ lÕ cüa l¾p áo ngoài, áo ngoài ¤y chÆng qua là nhæng ð£c tính cüa dân tµc, träi qua bao nhiêu không gian th¶i gian kªt hþp nhæng hình thÑc mâu thuçn nhß quan ni®m truy«n th¯ng, phong tøc t§p quán mà thành. Trái lÕi nên cho ánh sáng con m¡t th¤u qua l¾p áo ngoài mà nhìn vào tinh túy cüa Ph§t pháp, ¤y m¾i là chân lý cüa tuy®t ð¯i không bao gi¶ biªn ð±i.

Các tông ÐÕi Th×a ð«u có mµt bµ áo ngoài cüa h÷ g°m ðü m¥u s¡c kÏ lÕ khiªn ng߶i xem cäm th¤y kinh ngÕc và ch¾i v¾i, ông chÆng nên b¸ nó làm cho kinh sþ mà lui søt. Ông nên xem rõ các công nång chính xác cüa nó chÆng qua là mu¯n t× tß½ng ð¯i ðÕt ðªn tuy®t ð¯i, khi ðªn tuy®t ð¯i r°i li«n bö hÆn nó ði.

Các nhà triªt h÷c Tây Phß½ng thª kÖ 18 ð«u cho arthur schopenhauer ch¸u änh hß·ng nhi«u cüa Ph§t pháp Ðông Phß½ng, ông ¤y phü ð¸nh lý chí, phü ð¸nh khái ni®m, phü ð¸nh t¤t cä, cu¯i cùng lÕi ðßþc mµt chæ vô, vì v§y nói ông ¤y là tiêu cñc. Chúng ta th×a nh§n A. schopenhauer ch¸u änh hß·ng cüa Ph§t pháp kªt quä ðßþc chæ vô thành tiêu cñc ¤y cûng là l¨ dî nhiên, nhßng A. schopenhauer ch¸u änh hß·ng cüa Ph§t pháp v« giai ðoÕn nào mà ðßþc kªt quä này, ði¬m này r¤t c¥n chú ý, chúng ta nên xét cho rõ ch¾ nên hàm h° làm cho ng߶i ð¶i sau hi¬u l¥m.

Thñc ra sai l¥m cüa A. schopenhauer là vì ðem ti¬u th×a cüa Ph§t pháp cho là toàn di®n cüa Ph§t pháp, ông chï biªt phü ð¸nh t¤t cä mà chßa ðÕt ðªn ch² khÆng ð¸nh t¤t cä, nên ông b¸ chæ vô cu¯n ngã ð÷a vào h¥m sâu ðen t¯i mênh mông. Ông ¤y tiªp thø kh± quán cüa ti¬u th×a mà chü trß½ng phü ð¸nh døc v÷ng, phü ð¸nh t¤t cä, xem gi¯ng nhß hình thÑc Ðông Phß½ng, nhßng ông không tiªp thø phß½ng pháp dÑt løc cån cüa ti¬u th×a, ông không ch¸u ðóng bít cánh cØa cäm giác mà mu¯n dùng ngh® thu§t âm nhÕc ð¬ mong ð¡c Niªt Bàn nghîa là lÕi tr· thành hình thÑc Tây Phß½ng v§y.

A. schopenhauer mu¯n dùng ngh® thu§t âm nhÕc ð¬ c¥u giäi thoát, c¥u tÕm th¶i tiêu di®t cái ngã cüa cá nhân, mong tÕm th¶i giäi toä t¤t cä døc v÷ng th¯ng kh± nhßng ông chÆng biªt làm nhß thª cái ngã cá nhân tÕm th¶i tiêu di®t ðó khi ¤y ðã th¤m nh§p trong cái ngã cüa ngh® thu§t âm nhÕc r°i. Cái ngã cüa ngh® thu§t âm nhÕc này tÑc là pháp ngã, cûng g÷i là pháp ch¤p, vçn b¸ th¶i gian không gian hÕn chª, ¤y là giäi thoát cüa tß½ng ð¯i chÆng phäi giäi thoát cüa tuy®t ð¯i. khi th¶i gian không gian chuy¬n biªn thì ông s¨ lÕi r½i tr· lÕi trong gông cùm cüa tñ ngã næa.

A. schopenhauer dùng phß½ng pháp cüa hình thÑc Tây Phß½ng ð¬ mong thu nhiªp nh¤t ni®m vô minh vào mµt cänh gi¾i ð½n thu¥n ð¬ ðßþc tñ do an lÕc, thñc tª thì chÆng khác gì v¾i chü nghîa ma túy. Ông dùng ngh® thu§t âm nhÕc ð¬ làm say mê con ng߶i, nhß v§y so v¾i vi®c dùng rßþu chè mÛ næ cûng ð¬ làm say mê con ng߶i ðâu có cao h½n bao nhiêu ?

Ng߶i ti¬u th×a ðóng bít cánh cØa cäm giác, ng߶i Tây Phß½ng xem thª l¤y làm kinh sþ cho nên h÷ không dám ði theo thØ mà lÕi dùng mµt cách khác v¾i mÑc ðµ nh© h½n, nhßng cä hai ð«u sai l¥m vì cùng là phß½ng pháp tß½ng ð¯i, chÆng th¬ ðÕt ðªn Niªt Bàn cüa tuy®t ð¯i.

Cái ngã cüa triªt h÷c Tây Phß½ng tÑc là nh¤t ni®m vô minh cüa Ph§t pháp, cái vô ngã cüa triªt h÷c Tây Phß½ng tÑc là vô thüy vô minh cüa Ph§t pháp. Nh¤t ni®m vô minh b¡t ð¥u tÑc là tñ ngã b¡t ð¥u, khi nh¤t ni®m vô minh tr· v« cänh gi¾i vô thüy vô minh tÑc là vô ngã v§y. Lúc vô thüy vô minh b¸ kích thích mà tái phát nh¤t ni®m vô minh nghîa là t× cänh gi¾i vô ngã té tr· lÕi cänh gi¾i ngã v§y. Ngã và vô ngã là tß½ng ð¯i, thay phiên nhau không ch×ng cho nên chÆng phäi thñc tÕi cüa tuy®t ð¯i.

Âm nhÕc là hóa thân cüa nh¤t ni®m vô minh, nó có th¬ thu nhiªp cä vû trø tß tß·ng cäm giác vào trong h½i th· cüa sinh mÕng nh¶ v§y mà nh¤t ni®m vô minh, qua sñ cäm giác cüa nhî cån, ð¡c ðßþc Niªt Bàn cüa tß½ng ð¯i. khi nhî cån ð¡c ðßþc Niªt Bàn tÕm th¶i thì ngû cån kia cûng ð°ng th¶i ðßþc cùng mµt hi®u quä, lúc ¤y, tÑc là nh¤t ni®m vô minh h°i phøc lÕi trÕng thái nguyên thüy (vô thüy vô minh).

Ng߶i ti¬u th×a dÑt løc cån là lþi døng ý cån thuµc v« phÕm vi tß tß·ng, ¤y là lþi døng pháp ngã · c¤p t¯i cao. Ng߶i ti¬u th×a dÑt løc cån là mong ðóng bít cánh cØa tß tß·ng cäm giác khiªn hoàn toàn cách tuy®t v¾i tñ ngã, lúc ¤y, trong tâm thanh thanh t¸nh t¸nh cäm th¤y an lÕc, nhßng mu¯n duy trì cänh gi¾i thanh t¸nh thì chÆng th¬ buông bö cái nh¤t ni®m cüa thanh t¸nh, cho nên lúc ¤y nh¤t ni®m vô minh dù v« n½i th¯ng nh¤t nhßng chßa phäi hoàn toàn ngßng nghï vçn b¸ không gian th¶i gian hÕn chª. Lúc không gian ð±i d¶i, th¶i gian qua ði tÑc là âm nhÕc ðã hªt, v· k¸ch di­n xong, tai m¡t lìa khöi ngh® thu§t t× trong cänh ð¸nh cüa ti¬u th×a chÕy ra r°i cûng phäi té tr· lÕi trong gông cùm cüa tñ ngã.

Ng߶i trung th×a thì mu¯n nh¶ pháp ngã ð¬ mong ð¡c ðßþc giäi thoát, nhßng chÆng biªt giäi thoát ¤y chßa ðªn cÑu kính nên h÷ t× Ti¬u th×a tiªn thêm mµt bß¾c ðem nh¤t ni®m vô minh hoàn toàn ngßng nghï tÑc là ðem tß tß·ng cäm giác hoàn toàn tiêu di®t. Cänh gi¾i lúc ¤y r¤t ðáng kinh sþ, là vô tri vô giác, chï còn hô h¤p chßa ngßng nghï ngoài ra hoàn toàn ð°ng nhß g² ðá, mênh mông tr¯ng r²ng chÆng còn gì cä. (Cái vô cüa arthur schopenhauer chÆng qua là cái vô trên lý lu§n, còn cái vô cüa trung th×a này là cái vô trên thñc nghi®m).

Cái cänh giác vô do thñc nghi®m s· ð¡c này tÑc là cái cänh gi¾i vô thüy vô minh v§y. Cänh gi¾i này gi¯ng nhß thu¥n nh¤t cho nên nhi«u ng߶i nh§n l¥m cho ðó là bän th¬ cu¯i cùng cüa tuy®t ð¯i, nhßng cänh gi¾i vô thüy vô minh này vçn còn chüng tØ t§p khí r¤t vi tª, chüng tØ này bao g°m tinh th¥n lçn v§t ch¤t, ðß½ng lúc ¦n gi¤u gi¯ng nhß r²ng không nhßng h­ b¸ kích thích li«n phát sinh thành nh¤t ni®m vô minh. cho nên vô thüy vô minh v¾i nh¤t ni®m vô minh tÑc là tß½ng ð¯i, tÑc là ðÕi di®n cho Vô và Hæu. Mµt là th¬ mµt là døng, mµt là t¸nh mµt là ðµng, t× th¬ kh·i døng tÑc là nh¤t ni®m vô minh, tÑc døng quy th¬ là vô thüy vô minh, thay phiên tu¥n hoàn, có sanh có di®t, chÆng phäi bän th¬ tuy®t ð¯i cu¯i cùng, bän th¬ tuy®t ð¯i là b¤t sanh b¤t di®t phi ðµng phi t¸nh.

Cái l¥m nh§n cänh gi¾i vô thüy vô minh cho là bän th¬ tuy®t ð¯i cu¯i cùng này Ph§t Thích ca g÷i nó là Không Ch¤p. C¥n phäi ðä phá không ch¤p này m¾i có th¬ ðÕt t¾i bän th¬ tuy®t ð¯i cu¯i cùng tÑc là chân nhß Ph§t tánh. Cái phß½ng ðä phá không ch¤p này chÆng phäi Lý Lu§n mà là Thñc ChÑng (c¥n phäi tham cÑu T± Sß Thi«n m¾i có th¬ thñc chÑng ðßþc.)

Cái bän th¬ tuy®t ð¯i cu¯i cùng này nªu chÆng phäi chân th§t ðÕt ðªn thì nhæng l¶i nói k¬ trên ð«u biªn thành hß v÷ng suông m¤t r°i. Nhßng tôi dám quä quyªt r¢ng cái bän th¬ tuy®t ð¯i là chân th§t có th¬ chÑng nh§p. Ph§t Thích ca ðã ðích thân chÑng nh§p bän th¬ này, v« sau có r¤t nhi«u t± sß, hành giä cûng dùng phß½ng pháp cüa Ph§t Thích ca và ðã chÑng nh§p bän th¬ tuy®t ð¯i này, có kinh ði¬n ðÕi th×a và t± sß ngæ løc ð¬ chÑng minh ð¶i nào cûng có chß t± kiªn tánh thành Ph§t cho ðªn cá nhân tôi s· dî dám cä gan trình bày nhß thª cûng là vì s· chÑng cüa tôi v¾i s· chÑng cüa Ph§t Thích ca hoàn toàn ð°ng nh¤t.

A. schopenhauer tñ mình chßa ðÕt ðªn cänh gi¾i cu¯i cùng, ông chÆng dùng phß½ng pháp ðÕi th×a ð¬ chÑng thñc mà chï nh¶ tß tß·ng cäm giác suy lu§n, kªt quä l÷t n½i r²ng không. Ông chï biªt cänh gi¾i cu¯i cùng là vô ý chí, vô quan ni®m, vô thª gi¾i, ¤y là nh§n l¥m cänh gi¾i vô thüy vô minh cho là cänh gi¾i tuy®t ð¯i cu¯i cùng mà chÆng biªt khi chÑng nh§p tuy®t ð¯i r°i thì ý chí, quan ni®m, thª gi¾i ð«u ðßþc khÆng ð¸nh tr· lÕk, ð«u là t°n tÕi cüa tuy®t ð¯i.

Trong kinh ði¬n ðÕi th×a cüa Ph§t Thích ca luôn luôn bi¬u th¸ tuy®t ð¯i, l¸ch ðÕi t± sß th߶ng dùng hét g§y chØi m¡ng cûng ð¬ bi¬u th¸ tuy®t ð¯i. Các ngài g£p m£t trình nhau tr÷n v©n ðßa ra, chï ðáng tiªc là ông không ch¸u th×a ð߶ng, chÆng th¬ lãnh ngµ mà thôi. Ví nhß Ph§t Thích ca ðem pháp thi«n trñc tiªp cüa ÐÕi th×a tuy®t ð¯i truy«n lÕi cho ng߶i ð¶i sau, ¤y là kinh nghi®m quý báu cüa Ngài tñ ðã chÑng qua, nªu ông không ch¸u theo phß½ng pháp ¤y thñc hành thì cûng nhß có chìa khóa mà không ch¸u m· khóa rß½ng thì làm sao ð¡c ðßþc bäo v§t trong rß½ng v§y.

Hai câu danh tiªng : "S¡c tÑc th¸ không, Không tÑc th¸ S¡c" trong Bát Nhã Tâm kinh th߶ng b¸ mµt s¯ ng߶i hi¬u l¥m lÕm døng dçn chÑng giäi thích b§y bÕ. theo ðúng ý kinh là : "Hi®n tßþng tÑc là Bän th¬, Bän th¬ tÑc là Hi®n tßþng", b·i vì lúc ¤y t¤t cä hi®n tßþng và s¡c ch¤t chß¾ng ngÕi ð«u biªn thành tuy®t ð¯i mà chÆng th¬ phân chia, tinh th¥n và v§t ch¤t ðªn ðây ð«u biªn thành bän th¬ cüa tuy®t ð¯i, duy tâm lu§n v¾i duy v§t lu§n ðªn ðây m¾i bö hªt oán thù t× xßa nay, hai phái hoan hï hòa hþp thành mµt chÆng còn gì khác bi®t næa. „y là công lao vî ðÕi cüa Ph§t Thích ca nay tôi trình lÕi v¾i ðÕi chúng xem cho minh bÕch.

Thi«n Tông v¯n không có áo ngoài b·i vì h÷ dùng "b¤t l§p vån tñ chï thÆng tâm ng߶i" làm tông chï. Nªu chúng ta nh¤t ð¸nh mu¯n tìm ra cái áo ngoài cüa Thi«n tông v§y thì nhæng cách chß t± th߶ng dùng ð¬ tiªp dçn ng߶i m§u h÷c nhß phß½ng pháp hét g§y chØi m¡ng và nhæng l¶i nói cØ chï kÏ lÕ ghi trong l¸ch sØ Thi«n tông tÑc là cái áo ngoài chÆng th¬ biªt cüa h÷ v§y.

Thi«n tông cûng là t× tß½ng ð¯i tiªn vào tuy®t ð¯i, là pháp thi«n r¤t trñc tiªp chÆng phäi qua nhi«u l¾p phü ð¸nh, chï có mµt phü ð¸nh sau cùng, tÑc là phß½ng pháp trñc tiªp ðä phá vô thüy vô minh thÆng vào qu¯c ðµ tuy®t ð¯i chân nhß. Nhßng sau khi ông tiªn vào tuy®t ð¯i thì cái áo ngoài chÆng th¬ biªt ¤y ông lÕi có th¬ biªt ðßþc nhæng l¶i nói cØ chï kÏ là nhß hét g§y chØi m¡ng v.v..... v¯n là trñc tiªp bi¬u th¸ th¬ døng cüa tuy®t ð¯i. Lúc ¤y, nhân sinh vû trø vÕn sñ vÕn v§t ð«u tr· nên tuy®t ð¯i, ð«u ðßþc khÆng ð¸nh lÕi v§y

Xem Trang Kª Tiªp