Lßþc Giäng kinh kim cang Bát-Nhã Ba-La-M§t

Hòa Thßþng Tuyên Hóa

tÕi Ph§t Giáo Giäng Ð߶ng, san francisco t× tháng 11 nåm 1968 ðªn tháng 4 nåm 1969.

(tiªp theo)

ðoÕn chín:

nh¤t tß¾ng vô tß¾ng

Tu B° Ы, ß ý vân hà? tu Ðà Hoàn nång tác th¸ ni®m: ngã ð¡c tu Ðà Hoàn quä phü? tu B° Ы ngôn: Ph¤t dã, Thª Tôn! Hà dî c¯? tu Ðà Hoàn danh vi nh§p lßu, nhi vô s· nh§p, b¤t nh§p s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp, th¸ danh tu Ðà Hoàn. tu B° Ы, ß ý vân hà? Tß Ðà Hàm nång tác th¸ ni®m: ngã ð¡c Tß Ðà Hàm quä phü? tu B° Ы ngôn: Ph¤t dã, Thª Tôn! Hà dî c¯? Tß Ðà Hàm danh Nh¤t vãng lai, nhi th§t vô vãng lai, th¸ danh Tß Ðà Hàm. tu B° Ы, ß ý vân hà? a na Hàm nång tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c a na Hàm quä phü? tu B° Ы ngôn: Ph¤t dã, Thª Tôn! Hà dî c¯? a na Hàm danh vi B¤t lai, nhi th§t vô B¤t lai, th¸ c¯ danh a na Hàm. tu B° Ы, ß ý vân hà? a la Hán nång tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c a la Hán ðÕo phü? tu B° Ы ngôn: Ph¤t dã, Thª Tôn! Hà dî c¯? Th§t vô hæu pháp danh a la Hán. Thª Tôn! Nhßþc a la Hán tác th¸ ni®m: ngã ð¡c a la Hán ðÕo, tÑc vi trß¾c ngã, nh½n, chúng sanh, th÷ giä. Thª Tôn! Ph§t thuyªt ngã ð¡c vô tránh tam muµi, nhân trung t¯i vi ð® nh¤t, th¸ ð® nh¤t ly døc a la Hán. Thª Tôn! ngã b¤t tác th¸ ni®m: ngã th¸ ly døc a la Hán. Thª Tôn! Ngã Nhßþc tác th¸ ni®m: ngã ð¡c a la Hán ðÕo, Thª Tôn t¡c b¤t thuyªt tu B° Ы th¸ nhÕo a lan na hÕnh giä. Dî tu B° Ы th§t vô s· hành, nhi danh tu B° Ы th¸ nhÕo a lan na hÕnh. 

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? Tu-ðà-hoàn có th¬ kh·i ý nghî r¢ng ta ð¡c quä Tu-ðà-hoàn chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì Tu-ðà-hoàn g÷i là Nh§p Lßu, mà không nh§p vào ðâu. ChÆng nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, nên g÷i là Tu-ðà-hoàn. 

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? Tß-ðà-hàm có th¬ kh·i ý nghî r¢ng: ta ð¡c quä Tß-ðà-hàm chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì Tß-ðà-hàm g÷i là Nh¤t Vãng Lai, mà th§t chÆng vãng lai, nên g÷i là Tß-ðà-hàm.

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? A-na-hàm có th¬ kh·i ý nghî r¢ng: ta ð¡c quä A-na-hàm chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì A-na-hàm g÷i là B¤t Lai, nhßng th§t ra chÆng có b¤t lai, nên g÷i là A-na-hàm.

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? A-la-hán có th¬ kh·i ý nghî r¢ng "ta ð¡c ðÕo A-la-hán chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì th§t chÆng có pháp g÷i là A-la-hán. 

Thª-tôn! Nªu A-la-hán nghî r¢ng: ta ð¡c ðÕo A-la-hán, tÑc là ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä.

Thª-tôn! Ph§t nói con ð¡c Vô-tránh tam-muµi, là b§c nh¤t trong hàng ng߶i, là bñc A-la-hán ly døc b§c nh¤t. 

Thª-tôn! con không kh·i lên ý nghî: con là A-la-hán ly døc. Thª-tôn! Nªu con kh·i ý nghî r¢ng con ð¡c ðÕo A-la-hán, thì Thª-tôn ðã chÆng nói Tu-b°-ð« là mµt ng߶i ßa hÕnh A-lan-na. Vì Tu-b°-ð« v¯n th§t ra không có làm gì nên m¾i g÷i Tu-b°-ð« là ßa hÕnh A-lan-na.

Lßþc giäi:

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? Tu-ðà-hoàn có th¬ kh·i ý nghî r¢ng 'ta ð¡c quä Tu-ðà-hoàn' chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì Tu-ðà-hoàn g÷i là Nh§p Lßu, mà không nh§p vào ðâu, chÆng nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, nên g÷i là Tu-ðà-hoàn.

Ph§t e r¢ng có mµt s¯ vçn chßa hi¬u th§t minh bÕch ý nghîa cüa thñc tß¾ng bát-nhã, nên ÐÑc Ph§t lÕi ðem nhæng thí dø ra höi ông Tu-b°-ð«.

Ph§t höi: "Ý ông nghî sao? B§c thánh s½ quä là Tu-ðà-hoàn có th¬ n¦y ra ý tß·ng r¢ng 'ta ðã chÑng ðßþc s½ quä' chång?"

Tu-ðà-hoàn chÑng ðßþc s½ quä A-la-hán, là quä v¸ ð¥u tiên cüa Ti¬u th×a, g÷i là quä v¸ 'th¤y ðÕo'. ChÑng ðßþc quä này tÑc là ðã phá ðßþc 88 ph¦m kiªn ho£c cüa tam gi¾i (døc gi¾i, s¡c gi¾i, vô s¡c gi¾i), dùng 16 tâm ðoÕn tr× nhæng cái th¤y sai l¥m. Kiªn ho£c là th¤y mµt cách sai l¥m, tÑc 'ð¯i cänh sinh tâm tham ái,' sanh kh·i tâm ham mu¯n, tham ch¤p khi tiªp xúc v¾i cänh. Kiªn ho£c có t¤t cä 88 ph¦m, và cách ðoÕn tr× là l¤y 16 tâm ra ð¬ ð¯i tr¸. M߶i sáu tâm này lÕi chia ra thành tám nhçn và tám trí.

Tám nhçn: 

1. Kh± pháp nhçn, 

2. T§p pháp nhçn, 

3. Di®t pháp nhçn, 

4. ÐÕo pháp nhçn, 

5. Kh± loÕi nhçn, 

6. T§p loÕi nhçn, 

7. Di®t loÕi nhçn, 

8. ÐÕo loÕi nhçn.

Tám trí: 

1. Kh± pháp trí, 

2. T§p pháp trí, 

3. Di®t pháp trí, 

4. ÐÕo pháp trí, 

5. Kh± loÕi trí, 

6. T§p loÕi trí, 

7. Di®t loÕi trí, 

8. ÐÕo loÕi trí.

Tám nhçn, tám trí là pháp TÑ ðª (Kh±, T§p, Di®t, ÐÕo). L¤y tám nhçn ð¬ ðoÕn tr× kiªn ho£c cüa tam gi¾i. khi ðoÕn tr× xong, døng tâm quán chiªu, soi sáng, biªn thành tám trí. Tám nhçn là ÐÕo vô gián, tám trí là ÐÕo giäi thoát. Nhçn là nhân cüa trí, trí là quä cüa nhçn, trí và nhçn hþp lÕi thành 16 tâm. 

ÐÕt ðßþc quä v¸ ð¥u tiên này, tÑc là dùng tám nhçn và tám trí ð¬ ðoÕn tr× kiªn ho£c cüa tam gi¾i. ÐoÕn tr× ðßþc tâm thÑ 15, là ÐÕo loÕi nhçn, thì g÷i là Hß¾ng s½ quä (còn g÷i là ÐÕo vô gián). ÐoÕn ðßþc tâm thÑ 16, là ÐÕo loÕi trí, thì g÷i là ChÑng s½ quä (còn g÷i là ÐÕo giäi thoát).

TÕi sao g÷i là quä? Gi¯ng nhß hoa trái kªt lÕi thành quä, nhßng quä này chßa chín, ðþi ðªn khi chín, thâu hoÕch ðßþc, lúc ðó m¾i g÷i là ðÕo, cho nên s½ quä thì g÷i là quä, nh¸ quä, tam quä cûng g÷i là quä, ðªn quä v¸ thÑ tß thì m¾i g÷i là ðÕo A-la-hán. Quä v¸ A-la-hán là quä ðã thành thøc, s½ quä g÷i là quä 'th¤y ðÕo,' nh¸ quä, tam quä ð«u g÷i là quä 'tu ðÕo,' tÑ quä g÷i là quä 'vô h÷c.'

Tu-ðà-hoàn là âm cüa tiªng PhÕn, có nghîa là 'nh§p lßu.' Nh§p lßu là gì? Nh§p lßu là "ngßþc lÕi v¾i dòng løc tr¥n cüa phàm phu, nh§p vào dòng pháp tánh cüa b§c thánh," nh§p vào cänh gi¾i cüa b§c thánh Ti¬u th×a. Lßu nghîa là loÕi, mµt loÕi hÕng, ðây là hÕng thánh nhân. 

Ph§t höi ông Tu-b°-ð« nhß sau: "Tu-b°-ð«! khi chÑng ðßþc s½ quä cüa hàng thánh ti¬u th×a, ng߶i ðó có th¬ nghî r¢ng 'A! ta ðã chÑng ðßþc quä Tu-ðà-hoàn' chång?" 

Ông Tu-b°-ð« ðáp: "Không th¬ ðßþc. Ng߶i ðó không nên nghî nhß v§y. TÕi sao? B·i vì cái quä v¸ Tu-ðà-hoàn ðó, g÷i là 'nh§p lßu,' nhßng chÆng có ch² nh§p. Kêu ng߶i ðó là 'nh§p lßu,' nhßng th§t không nh§p vào ðâu. y không b¸ các thÑ s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp xoay chuy¬n (lôi cu¯n), ð¯i v¾i sáu tr¥n không còn ch¤p trß¾c, b·i v§y nên ðßþc s½ quä. G÷i quä này là 'nh§p lßu,' chÆng qua ðó chï là cái tên, mà tên thì chÆng có thñc th¬, do ðó ng߶i ¤y không nên có ý tß·ng r¢ng ta ðã ðÕt ðßþc quä v¸ Tu-ðà-hoàn. Ý tß·ng này không nên có."

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? Tß-ðà-hàm có th¬ kh·i ý nghî r¢ng 'ta ð¡c quä Tß-ðà-hàm' chång?

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi vì sao? Vì Tß-ðà-hàm g÷i là Nh¤t Vãng Lai, mà th§t chÆng có vãng lai, nên g÷i là Tß-ðà-hàm.

Ph§t ðã nêu xong thí dø v« tr߶ng hþp Tu-ðà-hoàn, vçn e ngÕi m÷i ng߶i có th¬ nghî r¢ng s½ quä và nh¸ quä có th¬ khác nhau, và ng߶i ðÕt ðßþc s½ quä không nên nghî nhß trên, nhßng biªt ðâu ng߶i ðÕt ðßþc nh¸ quä có th¬ nghî nhß v§y ðßþc, Ph§t bèn höi tiªp ông Tu-b°-ð«: "Ý ông nghî nhß thª nào? Ng߶i ðßþc s½ quä, còn phäi ch¸u bäy phen sanh tØ næa, còn phäi tr· v« thª gian bäy l¥n næa, còn ng߶i ðÕt ðßþc nh¸ quä, chï ði v« mµt l¥n, mµt l¥n sanh lên thiên, và mµt l¥n v« cõi thª gian. Nhæng v¸ Tß-ðà hàm này, có th¬ kh·i lên ý nghî r¢ng 'ta ðã chÑng quä v¸ Tß-ðà-hàm' chång?"

Tu-b°-ð« giäng nhß sau: Không th¬ ðßþc, tÕi sao? Tß-ðà-hàm là ng߶i ðã ðoÕn tr× ðßþc sáu ph¦m ð¥u v« tß ho£c cüa døc gi¾i, có danh xßng là "nh¤t vãng lai," tuy g÷i là "mµt l¥n ði lÕi," mà th§t không có ði lÕi. Các Ngài ho£c có th¬ ch¸u mµt phen sanh tØ, hay cûng có th¬ tiªn thÆng lên, chÑng ðßþc tam quä, không c¥n mµt phen tr· lÕi thª gian. Nh¸ quä chï là tên g÷i, chÆng có thñc th¬, chÆng th¬ nói là tñ mình ðßþc mµt cái gì. 

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? A-na-hàm có th¬ kh·i ý nghî r¢ng "ta ð¡c quä A-na-hàm" chång? 

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi sao? A-na-hàm g÷i là B¤t lai, nhßng th§t ra không có b¤t lai, nên g÷i là A-na-hàm.

Ph§t lÕi höi tiªp ông Tu-b°-ð«: "Ý ông nghî sao? A-na-hàm là b§c thánh quä thÑ ba, có th¬ nghî r¢ng mình ðã chÑng ðßþc quä A-na-hàm chång?" Ông Tu-b°-ð« lÕi h°i ðáp: "Không th¬ ðßþc, Thª-tôn! TÕi sao? A-na-hàm có danh xßng là 'b¤t lai,' là b§c thánh ðÕt quä v¸ thÑ ba, vì ðã ðoÕn tr× ðßþc ba ph¦m sau v« tß ho£c, nên không còn ch¸u cänh sanh tØ · døc gi¾i, và trø tÕi cõi tÑ thi«n b¤t-hoàn-thiên cüa s¡c gi¾i, vì v§y nên g÷i là 'b¤t lai.' tuy g÷i là b¤t lai, tÑc chÆng tr· lÕi, nhßng chÆng b¤t lai, vì cái danh xßng 'b¤t lai' ðó chï là hß danh, không có thñc th¬. B·i l¨ ðó, v¸ A-na-hàm không th¬ kh·i lên ý nghî r¢ng mình ðã chÑng ðßþc quä v¸ thÑ ba này." 

Tu-b°-ð«! Ý ông thª nào? A-la-hán có th¬ kh·i ý nghî r¢ng ‘ta ð¡c ðÕo A-la-hán’ chång? 

Tu-b°-ð« ðáp: Thßa không, Thª-tôn! TÕi sao? Vì th§t chÆng có pháp g÷i là A-la-hán.

Ph§t höi tiªp ông Tu-b°-ð«: "Tu-b°-ð«! Ý ông nghî nhß thª nào? V¸ thánh nhân chÑng A-la-hán, quä v¸ thánh thÑ tß, có th¬ nghî r¢ng mình ðã chÑng A-la-hán chång?" 

A-la-hán là âm cüa mµt danh t× PhÕn, có ba nghîa: Ñng cúng, sát t£c, vô sanh. ºng cúng là xÑng ðáng ðßþc tr¶i và ng߶i cúng d߶ng. TÏ-kheo là nhân cüa A-la-hán. A-la-hán là quä cüa TÏ-kheo. khi gieo nhân thì v¸ ðó là "kh¤t sî," ði các n½i ngØa bát xin ån, lúc ðßþc quä thì ðßþc "Ñng cúng," ðáng ðßþc ng߶i và tr¶i cúng d߶ng. Th¶i kÏ nhân thì g÷i là "b¯ ma," lúc ð¡c quä thì g÷i là "sát t£c." khi làm tÏ kheo, là th¶i gian "phá ác," ð¡c quä thì g÷i là "vô sanh."

G÷i là "sát t£c," thì · ðây giªt gi£c nào? Ðó là giªt gi£c phi«n não. trong h® th¯ng Ti¬u th×a, La-hán chï có giªt gi£c phi«n não. trong ðÕo B°-tát thì chÆng nhæng phäi giªt gi£c, mà còn phäi giªt cä cái chÆng phäi gi£c næa. TÕi sao không phäi gi£c mà cûng giªt? B·i vì, ð¯i v¾i trình ðµ cüa La-hán, có nhæng cái không phäi là gi£c, nhßng ðªn quä v¸ B° tát thì lÕi biªn thành gi£c. Gi£c ðây là nhæng gì? Ðó là gi£c vô minh. Làm sao vô minh lÕi biªn thành gi£c? B·i l¨ t¤t cä các phi«n não ð«u do vô minh mà ra. La-hán tuy chÑng ðßþc quä vô h÷c, nhßng La-hán vçn còn vô minh. H½n næa, chÆng riêng gì La-hán còn vô minh, ðªn các v¸ B°-tát ÐÆng giác cûng hãy còn mµt ph¥n t¯i h§u là sanh tß¾ng vô minh, vçn chßa phá ðßþc. B·i thª cho nên, ph¥n này ð¯i v¾i cß½ng v¸ La-hán không phäi là gi£c, nhßng ð¯i trß¾c B°-tát thì chính là mµt thÑ gi£c l¾n. cho nên m¾i nói là B°-tát phäi giªt cä cái chÆng phäi gi£c. A-la-hán ðã ðoÕn tr× 72 ph¦m tß ho£c cüa s¡c gi¾i, và vô s¡c gi¾i, cûng ðã ðoÕn tr× "ph¥n ðoÕn sanh tØ," nhßng "biªn d¸ch sanh tØ" thì chßa ðoÕn tr× xong. 

V« câu höi "La-hán có th¬ nghî r¢ng mình ðã chÑng ðÕo La-hán chång?" Tu-b°-ð« nói nhß sau: "Không th¬ ðßþc." TÕi sao? B·i vì tuy ðã chÑng quä v¸ A-la-hán, nhßng chÆng qua ðó chï là danh xßng, th§t tình chÆng có gì là thñc th¬ có th¬ chÑng ð¡c. Vä lÕi, không phäi chï nói riêng quä A-la-hán, nói hÆn là khi thành Ph§t cûng không th¬ bäo r¢ng mình ðã thành Ph§t. ChÆng có hình tß¾ng cüa pháp nào g÷i là A-la-hán, A-la-hán chï là mµt hß danh mà thôi. Nªu quí v¸ nh§n là có, thì ðó là mµt thÑ ch¤p pháp, chßa t¾i trình ðµ pháp không.

Trong ph¥n trên, khi nói các quä v¸ nhß s½ quä Tu-ðà-hoàn, nh¸ quä Tß-ðà-hàm, tam quä A-na-hàm, ng߶i ta ð«u dùng chæ "quä," tÕi sao ðªn quä v¸ thÑ tß, lÕi dùng chæ "ðÕo"? ÐÕo th§t ra cûng là quä, có ði«u · trên nói r¢ng quä cûng gi¯ng nhß thäo mµc ðâm bông, kªt thành trái. Quä m¾i có chßa chín, khi nào chín, thành thøc, có th¬ thâu hoÕch ðßþc, lúc ðó g÷i là ðÕo.

Thª-tôn! Nªu A-la-hán nghî r¢ng 'ta ð¡c ðÕo A-la-hán,' tÑc là ch¤p ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä.

Ông Tu-b°-ð« lÕi bÕch Ph§t: "Giä thØ v¸ A-la-hán có ý tß·ng r¢ng mình chÑng ðßþc quä A-la-hán, thì ði«u ðó chÑng tö v¸ này chßa chÑng ðßþc ngã không và pháp không. V¸ ðó nghî r¢ng mình chÑng ðßþc quä A-la-hán, tÑc còn ngã tß¾ng, mà có ngã tß¾ng ¡t n¦y sanh nhân tß¾ng. R°i nhân ngã ð¯i ðãi v¾i nhau, s¨ biªn thành chúng sanh tß¾ng, mà có chúng sanh tß¾ng ¡t có th÷ giä tß¾ng, v§y là ch¤p cä b¯n tß¾ng." 

Thª-tôn! Ph§t nói con ð¡c Vô-tránh tam-muµi là b§c nh¤t trong hàng ng߶i, là bñc A-la-hán ly døc b§c nh¤t.

Ông Tu-b°-ð« nói tiªp: 

"Ph§t nói con ð¡c vô tránh tam muµi. . ."

Tranh bi®n tÑc là mµt loÕi tâm ð¤u tranh. 

Løc t± nói: 

"Tranh là tâm ðßþc, thua, 
Ði ngßþc lÕi v¾i ðÕo, 
Hay sanh ra b¯n tß¾ng, 
Làm sao ðßþc tam-muµi?" 

Vì c¾ gì mu¯n tranh? Vì mu¯n tranh h½n thua, anh thua, tôi ðßþc, ho£c giä tôi thua, anh ðßþc. tu hành thì không nên ån thua, không nên cãi vã, ai nh¤t, ai nhì. Ng߶i tu hành phäi gi¯ng nhß nß¾c, nß¾c c¥n cho m÷i v§t mà chÆng tranh. Cây c¯i, cö hoa, t¤t cä ð«u phäi nh¶ có nß¾c mà s¯ng, không có nß¾c thì chªt. Nß¾c là t¯t nhß v§y mà nß¾c không h« tranh công, ngßþc lÕi còn ch¸u · n½i th¤p nh¤t, không mu¯n lên cao. Ng߶i ta thì ai cûng mu¯n có ð¸a v¸ cao, không mu¯n ði xu¯ng ð¸a v¸ th¤p. Nß¾c thì không phäi thª, b¢ng lòng v¾i ch² th¤p, do ðó hþp v¾i ðÕo. cho nên Lão tØ nói: "Nß¾c làm lþi cho vÕn v§t mà không tranh, · ch² mà m÷i ng߶i không ßa thích, nên nß¾c g¥n nhß ðÕo" (Thüy thi®n lþi vÕn v§t nhi b¤t tranh, xÑ chúng nhân chi s· ¯, c¯ c½ ß ðÕo).

Nói t¾i Lão-tØ, quý v¸ có biªt Lão-tØ là ai không? Kiªp trß¾c cüa Lão-tØ là ma-ha Ca-diªp. sau khi Ph§t giáng thª, Ngài biªt chúng sanh · trung qu¯c ðã t×ng gây ra nhi«u nghi®p tµi, không ch¸u y pháp tu hành, cho nên m¾i phái Lão-tØ, Kh±ng-tØ và Nhan-H°i ðªn trung hoa trß¾c ð¬ giáo hóa chúng sanh. Lão-tØ chính là ma-ha Ca-diªp hóa thân, còn Kh±ng-tØ và Nhan-H°i cûng ð«u là các v¸ B°-tát hóa thân cä. Lão-tØ ð« xß¾ng pháp vô vi · trung Hoa. Ng߶i ta phäi hi¬u vô vi r°i sau ðó m¾i có th¬ h÷c t¾i ðÕo vô b¤t vi, là ðÕo lý cüa Ph§t-giáo. Ph§t-giáo chü trß½ng "vô vi nhi vô b¤t vi, tÑc th¸ trung ðÕo."

LÕi nói nghîa cüa "tránh," ðó là tâm thua ðßþc, tâm tranh h½n, bi®n th¡ng, ngßþc v¾i l¨ ðÕo. Lý do là mµt khi có tâm tranh, tÑc có b¯n tß¾ng, nhân, ngã, chúng sanh, th÷ giä. Nhß v§y sao có th¬ chÑng ðßþc tam muµi - tÑc là chánh ð¸nh, chánh th÷. 

Vô tránh tam-muµi nghîa là không có tâm thua ðßþc, không có tâm tranh ch¤p. ÐÑc Ph§t th߶ng nói ông Tu-b°-ð« ðã chÑng ðßþc vô tránh tam-muµi, li®t vào hàng ð¥u ð¯i v¾i hàng ng߶i, cûng là hÕng nh¤t trong hàng A-la-hán ly døc. ly døc là lìa ðßþc các tham døc v« ån, lòng tham v« m£c, lòng tham · n½i t¯t; tóm lÕi, lìa ðßþc t¤t cä m÷i døc v÷ng, khiªn tâm ðßþc trong sáng. 

Thª-tôn! con không kh·i lên ý nghî con là A-la-hán ly døc. Thª-tôn! Nªu con kh·i ý nghî r¢ng con ð¡c ðÕo A-la-hán, thì Thª-tôn ðã chÆng nói Tu-b°-ð« là mµt ng߶i ßa hÕnh a-lan-na. Vì Tu-b°-ð« v¯n th§t ra không có làm gì nên m¾i g÷i Tu-b°-ð« là ßa hÕnh a-lan-na."

Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t: "BÕch Thª-tôn! con không nghî r¢ng con chÑng ðßþc vô tránh tam-muµi, không kh·i ni®m r¢ng: ‘con ðÕt ðßþc quä A-la-hán, ð¯i v¾i ng߶i con ðÑng hÕng nh¤t, và cûng là hÕng nh¤t cüa hàng A-la-hán ly døc." con không h« có nhæng ý nghî này, tÕi sao v§y? BÕch Thª-tôn! Nªu giä thØ con có nhæng ý nghî ¤y, thì làm sao con có ðßþc sñ thanh t¸nh, làm sao con có th¬ lìa tham døc, làm sao có th¬ vô tranh? Nªu con có ý nghî ‘ta ðã chÑng ðßþc A-la-hán’ thì Thª-tôn ðã chÆng nói Tu-b°-ð« thích tu hÕnh thanh t¸nh. TÕi sao? Nªu có ý nghî ðó, thì tâm chÆng có thanh t¸nh r°i. Nguyên do là con th§t tình chÆng có s· ð¡c, chÆng ch¤p ngã, cûng chÆng ch¤p pháp, cho nên ÐÑc Ph§t m¾i bäo con là A-la-hán ly døc ð® nh¤t. Nªu nhß con lÕi mang nhæng ý nghî ðó thì ÐÑc Ph§t ðâu có th¬ nói nhß thª này: "Tu-b°-ð« là ng߶i ßa tu hÕnh thanh t¸nh." Ðây chÆng qua chï là mµt hß danh, không có gì là thñc th¬, chÆng có cái gì g÷i là s· ð¡c cä. tuy là ð¡c quä v¸ thÑ b¯n, quä A-la-hán, nhßng kÏ thñc chÆng có gì s· ð¡c, nhìn chÆng th¤y gì, l¡ng chÆng nghe gì, cái gì cûng không có hªt."

Trên ðã nói hªt v« các quä v¸ cüa hàng tu Ti¬u th×a. Ъn ðây ÐÑc Ph§t vçn e r¢ng mµt s¯ ng߶i còn hoài nghi, cho r¢ng các b§c thánh Ti¬u th×a thì không nên ch¤p trß¾c, nhßng ð¯i v¾i quä v¸ Ph§t và B°-tát thì ði«u nói trên có th¬ khác chång? Vì v§y lÕi phäi có thêm thí dø næa.

(còn tiªp)