Chúng tôi mu¯n tránh ch² t¯i nghîa, ð¬ cho ng߶i ð÷c d­ hi¬u, nên chÆng chú ý ðªn sñ trau chu¯t l¶i vån, xin ðµc giä t× bi hoan hï cho.

Tôi nghe nhß v¥y : Lúc b¤y gi¶ tÕi t¸nh xá KÏ Hoàn thành Th¤t la Phi®t, ÐÑc Ph§t và chúng ÐÕi TÏ kheo mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸, ð«u là ÐÕi a la Hán, ðã ra khöi luân h°i, ð¥y ðü oai nghi, giúp Ph§t ho¢ng pháp n½i các qu¯c ðµ, trì gi¾i thanh t¸nh, làm mô phÕm cho tam gi¾i, Ñng hi®n vô s¯ thân, hóa ðµ chúng sanh ðªn cùng tµt v¸ lai ra khöi tr¥n lao. Hàng ð® tØ ðßþc phó chúc trø trì Ph§t pháp g°m có : ÐÕi Trí Xá lþi Ph¤t, ma ha Møc Ki«n Liên, ma ha Câu si La, Phú Lâu na di Ða la ni TØ, tu B° Ы, ¿u ba ni sa Ðà v.v... là b§c thßþng thü, và có vô s¯ Bích chi v¾i môn ð° ð°ng ðªn n½i Ph§t cùng các TÏ kheo mãn hÕ tñ tÑ. khi ¤y, m߶i phß½ng B° Tát tuân theo l¶i Ph§t s¨ c¥u M§t nghîa, höi ðÕo ð¬ quyªt ngh¸.

B¤y gi¶, Nhß lai träi tòa ng°i yên vì ðÕi chúng trong Hµi khai th¸ pháp chßa t×ng có, nghîa lý thâm sâu, di®u âm thuyªt pháp vang kh¡p m߶i phß½ng thª gi¾i, h¢ng sa B° Tát ð«u ðªn tø hþp, trong ðó Vån Thù Sß Lþi là b§c Thßþng thü.

Khi ¤y, vua ba Tß N£c nhân ngày gi² cüa phø vß½ng làm l­ trai tång, s¡m ðü các món ån quý báu, ðích thân ðªn thïnh Ph§t và chß ÐÕi B° Tát vào cung th÷ trai. trong thành còn có nhi«u trß·ng giä, cß sî khác cûng cùng ngày thiªt l­ trai tång, thïnh Ph§t ðªn th÷ cúng d߶ng. Ph§t sai Vån Thù dçn ð¥u chß B° Tát và a la Hán, chia thành nhi«u nhóm, Ñng l¶i m¶i ðªn th÷ trai n½i các trai chü. Chï có a nan ðßþc v¸ khác m¶i riêng, ði xa chßa v«, không k¸p cùng dñ v¾i tång chúng.

Lúc ¤y, trên ð߶ng tr· v«, mµt mình a nan chÆng có thßþng t÷a và a Xà Lê cùng ði, ngày ðó lÕi không ai m¶i ði cúng d߶ng, trong tâm mong c¥u g£p ðßþc v¸ trai chü sau cùng. Trß¾c kia, a nan ðã t×ng nghe Ph§t qu· tu B° Ы và ÐÕi ca Diªp, là b§c a la Hán, mà ng߶i chuyên ch÷n kh¤t thñc nhà giàu, ng߶i chuyên ch÷n kh¤t thñc nhà nghèo, tâm chÆng bình ðÆng, quyªt tuân theo pháp bình ðÆng b¤t nh¸ cüa Nhß Lai, ð¬ tránh m÷i sñ chê bai và nghi ho£c, trong tâm cho r¢ng : Яi v¾i trai chü, chÆng k¬ quý tµc hay hèn hÕ, thÑc ån d½ sÕch, phát tâm t× bi ð¬ thành tñu cho t¤t cä chúng sanh ð«u ðßþc gieo tr°ng vô lßþng công ðÑc. V×a nghî nhß v§y, tay ôm bình bát, ði t×ng nhà d÷c theo ð߶ng ph¯, oai nghi nghiêm chïnh, ðúng pháp kh¤t thñc.

Lúc a nan ðang kh¤t thñc ði ngang nhà dâm, b¸ nàng huy­n thu§t ma Ðång Già dùng tà chú PhÕm Thiên cüa ngoÕi ðÕo tóc vàng nhiªp vào nhà dâm, vu¯t ve cám d², s¡p b¸ hoÕi gi¾i th¬.

Ph§t ðã biªt trß¾c vi®c này, th÷ trai xong, li«n v«, vua và ðÕi th¥n, trß·ng giä cß sî, ð«u ði theo Ph§t, xin nghe pháp yªu.

B¤y gi¶, ðänh ð¥u Thª Tôn phóng ra hào quang bách bØu vô úy, trong hào quang n· ra bØu liên hoa ngàn cánh, trên ðó có hóa thân Ph§t ng°i kiªt già thuyªt th¥n chú, sai Vån Thù ðem chú ðªn cÑu hµ, tà chú tiêu di®t, d¡t a nan và ma Ðång Già v« n½i Ph§t ·.

A nan g£p Ph§t, ðänh l­ r½i l®, h¯i h§n xßa nay chï ham h÷c rµng nghe nhi«u, chßa tròn ðÕo lñc, nay ân c¥n thïnh höi Nhß lai v« phß½ng ti®n ð¥u tiên cüa ba thÑ thi«n quán : sa ma tha (1), tam ma (2) và Thi«n na (3), mà m߶i phß½ng Nhß lai ðã tu ðßþc thành chánh giác. khi ðó có h¢ng sa B° Tát và các b§c ÐÕi a la Hán, Bích chi Ph§t n½i m߶i phß½ng ð«u xin cùng nghe, im l£ng ng°i yên ð¬ lãnh th÷ pháp yªu cüa Ph§t.

Khi ¤y, Thª Tôn gi½ tay d¸u dàng r¶ ð¥u a Nan, nói v¾i a nan và ðÕi chúng :
- Có pháp tam ma Ы, g÷i là ÐÕi Ph§t Ðänh Thü Lång Nghiêm Vß½ng, bao hàm vÕn hÕnh, là ð߶ng l¯i vi di®u trang nghiêm, cûng là pháp môn ðßa ðªn giäi thoát cu¯i cùng cüa m߶i phß½ng Nhß Lai, nay ngß½i hãy chú ý nghe.

A nan ðänh l­, kính vâng l¶i Ph§t dÕy.

Ph§t bäo a nan : Ngß½i và ta là anh em, cùng mµt gi¯ng nòi, chÆng biªt lúc m¾i phát tâm, · n½i pháp ta, ngß½i th¤y tß¾ng thù th¡ng gì li«n xä ân ái sâu n£ng cüa thª gian ?.

A nan bÕch Ph§t : con th¤y ba mß½i hai tß¾ng thù th¡ng tuy®t di®u cüa Nhß Lai, hình th¬ trong sáng nhß lßu ly, th߶ng tñ nghî tß¾ng n¥y chÆng phäi do døc ái sanh ra. TÕi sao ? Vì døc ái ô nhi­m x¤u xí, c¤u kªt tinh huyªt nh½ b¦n chÆng th¬ sanh ra di®u tß¾ng quang minh, thanh t¸nh thù th¡ng nhß thª, do ðó nên khâm mµ theo Ph§t xu¤t gia.

Ph§t nói : Lành thay ! a Nan, các ngß½i nên biªt, t¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay, sanh tØ liên tøc, chï vì chÆng biªt ch½n tâm th߶ng trø, th¬ tánh trong sÕch sáng tö, lÕi nß½ng theo v÷ng tß·ng, v÷ng tß·ng chÆng ch½n nên có luân h°i. M߶i phß½ng chß Ph§t cùng mµt ðÕo lìa khöi sanh tØ ð«u do trñc tâm, vì tâm hÕnh và l¶i nói ngay thÆng, nhß thª t× ð¥u ðªn cu¯i, cho ðªn các ngôi b§c, · khoäng giæa chÆng có các tß¾ng quanh co.

Nay ngß½i mu¯n tham cÑu vô thßþng B° Ы , phát minh ch½n tánh, hãy trñc tâm mà trä l¶i câu höi cüa ta. a Nan, nay ta höi ngß½i : lúc ngß½i phát tâm duyên theo ba mß½i hai tß¾ng cüa Nhß Lai, l¤y gì ð¬ th¤y ? ai biªt sñ ham thích ?

- BÕch Thª Tôn, dùng tâm và m¡t cüa con th¤y tß¾ng thù th¡ng cüa Nhß Lai, sanh lòng ham thích nên phát tâm, nguy®n xä bö sanh tØ.

Ph§t bäo : Nhß ngß½i v×a nói, sñ ham thích do n½i tâm và m¡t. Nªu chÆng biªt tâm và m¡t · ðâu thì chÆng th¬ hàng phøc ðßþc tr¥n lao ; ví nhß ð¤t nß¾c có gi£c, vua sai binh d©p tr×, binh lính t¤t phäi biªt sào huy®t cüa gi£c. Khiªn ngß½i b¸ luân chuy¬n ¤y là l²i tÕi tâm và m¡t. ta höi ngß½i : Tâm và m¡t cüa ngß½i hi®n ðang · ðâu ?

- BÕch Thª Tôn ! T¤t cä m߶i loÕi chúng sanh trên thª gian ð«u cho tâm thÑc · trong thân. nay con nh§n ðßþc m¡t con · trên m£t con và tâm thÑc · trong thân, nhß m¡t thanh Liên hoa cüa Nhß lai · trên m£t Nhß lai v§y.

Ph§t bäo : a nan ! nay ngß½i ng°i trong giäng ð߶ng cüa Nhß Lai, nhìn th¤y r×ng KÏ Ðà · ch² nào ?
- BÕch Thª Tôn ! Giäng ð߶ng rµng räi thanh t¸nh n¥y trong v߶n C¤p Cô еc, còn r×ng KÏ Ðà thì · ngoài giäng ð߶ng.

- a nan ! Bây gi¶ ngß½i · trong giäng ð߶ng trß¾c tiên th¤y gì ?

- BÕch Thª Tôn ! con · trong giäng ð߶ng trß¾c th¤y Nhß Lai, sau th¤y ðÕi chúng, r°i nhìn ra ngoài m¾i th¤y r×ng cây.

- a nan ! Ngß½i th¤y r×ng cây, do nhân nào ðßþc th¤y ?

- BÕch Thª Tôn ! Vì cØa s± giäng ð߶ng m· tr¯ng nên con · trong th¤y su¯t bên ngoài.

Ph§t bäo a nan :

- Nhß ngß½i v×a nói, thân · trong giäng ð߶ng, nh¶ cØa m· tr¯ng nên th¤y r×ng cây ; mà có chúng sanh nào · trong giäng ð߶ng chÆng th¤y Nhß Lai, lÕi th¤y r×ng cây bên ngoài chång ?

- BÕch Thª Tôn ! — trong giäng ð߶ng chÆng th¤y Nhß Lai, lÕi th¤y r×ng cây bên ngoài thì chÆng ðúng.

- a nan ! Ngß½i cûng nhß v§y, linh tâm cüa ngß½i t¤t cä sáng tö, nªu tâm sáng tö hi®n ti«n cüa ngß½i th§t · trong thân thì trß¾c tiên phäi th¤y rõ trong thân. V§y có chúng sanh nào trß¾c th¤y trong thân r°i sau m¾i th¤y v§t bên ngoài chång ? Dçu chÆng th¤y ðßþc tim, gan, tÏ, v¸, thì các ch² : móng ra, tóc dài, gân chuy¬n cûng phäi th¤y chÑ, sao lÕi chÆng th¤y ? Nªu trong thân còn chÆng th¤y thì làm sao th¤y v§t bên ngoài ? cho nên ngß½i nói ©Cái tâm giác tri trø · trong thânª là chÆng ðúng. (Tñ tánh b¤t nh¸, v¯n chÆng có nghîa ðúng và chÆng ðúng, chï vì tr¸ b®nh ch¤p th§t nên nói chÆng ðúng).

A nan cúi ð¥u bÕch Ph§t :

- con nghe l¶i dÕy cüa Nhß Lai, ngµ ðßþc tâm con th§t · ngoài thân. TÕi sao ? Ví nhß ðèn th¡p trong phòng thì trß¾c phäi chiªu sáng trong phòng, r°i sau m¾i t× cØa r÷i ra ngoài sân. T¤t cä chúng sanh chÆng th¤y trong thân, chï th¤y ngoài thân, cûng nhß ng÷n ðèn · ngoài phòng chÆng th¬ chiªu sáng trong phòng, nghîa này rõ ràng, chÆng còn nghi ng¶, v§y so v¾i nghîa lý r¯t ráo cüa Ph§t chÆng sai ß ?

Ph§t bäo a nan :

- Các TÏ kheo v×a theo ta kh¤t thñc trong thành r°i tr· v« r×ng KÏ Ðà. ta ðã th÷ trai xong, ngß½i thØ nghî, trong s¯ TÏ Kheo, chï mµt ng߶i ån mà các v¸ khác ðßþc no chång ?

- BÕch Thª Tôn ! Không Õ ! TÕi sao ? Dù các TÏ kheo ð«u là b§c a la Hán, nhßng c½ th¬ chÆng ð°ng, ðâu th¬ mµt ng߶i ån mà khiªn cä chúng ð«u no.

- a nan ! Nªu tâm giác tri cüa ngß½i th§t · ngoài thân thì trong ngoài khác nhau, chÆng có liên quan, h­ tâm biªt thì thân chÆng biªt, thân biªt thì tâm chÆng biªt. nay ta ðßa tay cho ngß½i xem, trong lúc m¡t th¤y, tâm ngß½i biªt ðßþc chång ?

- BÕch Thª Tôn ! Vâng biªt.

- a nan ! Nªu thân và tâm cùng biªt mµt lßþt thì sao lÕi nói tâm · ngoài thân ? Nên biªt, ngß½i nói tâm giác tri trø · ngoài thân là chÆng ðúng.

- BÕch Thª Tôn ! Nhß l¶i Ph§t dÕy, chÆng th¤y bên trong nên chÆng · trong thân ; thân tâm cùng biªt mµt lßþt chÆng th¬ r¶i nhau nên chÆng · ngoài thân, nay con thiªt nghî tâm · mµt ch².

- — ch² nào ?

- Tâm giác tri n¥y ðã chÆng biªt trong mà th¤y bên ngoài, theo con nghî là nó ¦n núp sau con m¡t. Ví nhß có ng߶i l¤y chén lßu ly úp vào hai m¡t (ngày nay có th¬ nói là ðeo kính), tuy có v§t úp · ngoài mà chÆng ngÕi nhãn cån, tùy sñ th¤y li«n phân bi®t ðßþc. Tâm giác tri cüa con chÆng th¤y bên trong vì · n½i con m¡t, th¤y rõ ràng bên ngoài vì ¦n núp sau con m¡t.

Ph§t bäo a nan :

- theo l¶i ngß½i nói, tâm núp sau con m¡t nhß con m¡t núp sau chén lßu ly, v§y thì lúc th¤y núi sông, m¡t th¤y chén lßu ly chång ?

- BÕch Thª Tôn ! Th§t th¤y chén lßu ly.

- a Nan, con m¡t núp sau chén lßu ly thì th¤y ðßþc chén lßu ly ; còn tâm núp sau con m¡t sao chÆng th¤y m¡t ? Dù cho là th¤y m¡t, m¡t tÑc là cänh, cänh làm sao th¤y cänh ? Nªu chÆng th¤y m¡t thì ngß½i nói "Tâm giác tri ¦n núp sau con m¡t" là chÆng ðúng.

- BÕch Thª Tôn ! nay con lÕi thiªt nghî r¢ng, thân th¬ cüa chúng sanh, tÕng phü · trong, khiªu huy®t (ngü cån) · ngoài, n½i tÕng thì t¯i, n½i khiªu thì sáng. nay con · trß¾c m£t Ph§t, m· m¡t th¤y sáng g÷i là th¤y bên ngoài, nh¡m m¡t th¤y t¯i g÷i là th¤y trong thân, nghîa này thª nào ?

Ph§t bäo a nan :

- khi ngß½i nh¡m m¡t th¤y t¯i, cái cänh t¯i ¤y là ð¯i v¾i m¡t hay chÆng ð¯i v¾i m¡t ?

Nªu ð¯i v¾i m¡t thì t¯i · trß¾c m¡t, tÑc · ngoài thân, sao nói · trong thân ? Giä sØ cho t¯i là trong thân thì lúc trong phòng t¯i chÆng có ánh sáng, nhæng gì trong phòng t¯i ð«u là tÕng phü cüa ngß½i sao ?

Nªu chÆng ð¯i v¾i m¡t thì làm sao ðßþc th¤y ? Nªu lìa sñ th¤y bên ngoài, thành l§p sñ th¤y ð¯i vào trong, khi nh¡m m¡t th¤y t¯i g÷i là th¤y trong thân ; v§y khi m· m¡t th¤y sáng sao chÆng th¤y m£t ?
LÕi, nªu chÆng th¤y m£t thì cái nghîa ©con m¡t ð¯i vào trongª chÆng th¬ thành l§p : nªu th¤y m£t thì tâm giác tri và nhãn cån ð«u · tÕi hß không, làm sao nói · trong ?

LÕi, nªu · ngoài hß không thì chÆng phäi thân ngß½i, tÑc hi®n nay Nhß lai th¤y m£t ngß½i cûng là thân ngß½i sao ? V§y m¡t ngß½i th¤y biªt thì thân ngß½i chÆng biªt. Nªu ngß½i cho thân và m¡t cùng biªt mµt lßþt, thì phäi có hai cái biªt, tÑc mµt thân ngß½i phäi thành hai Ph§t ! Nên biªt ngß½i nói "th¤y t¯i g÷i là th¤y trong thân" là chÆng ðúng.

- con ðã t×ng nghe Ph§t khai th¸ chúng r¢ng : Tâm sanh nên các pháp sanh, pháp sanh nên các tâm sanh. nay con suy nghî, chính cái suy nghî ¤y là tâm cüa con ; tùy sñ suy nghî tâm li«n có, cûng chÆng · trong, ngoài và chính giæa.

- a Nan, ngß½i nói pháp sanh nên các tâm sanh, tùy sñ suy nghî tâm li«n có. Tâm chÆng có tñ th¬ thì chÆng th¬ suy nghî; nªu chÆng có tñ th¬ mà suy nghî ðßþc thì vô cån phäi th¤y ðßþc vô tr¥n, nghîa này chÆng ðúng.

Nªu có tñ th¬ thì ngß½i thØ dùng tay tñ búng thân mình xem, cái tâm biªt cüa ngß½i là t× trong thân ra hay t× bên ngoài ra ? Nªu t× bên trong ra thì phäi th¤y trong thân ; nªu t× bên ngoài ra thì trß¾c tiên phäi th¤y m£t.

- M¡t chü sñ th¤y, tâm chü sñ biªt, tâm không phäi nhß m¡t, nói tâm th¤y là chÆng ðúng nghîa.

Ph§t bäo a nan :

- Nªu th¤y là con m¡t thì ngß½i · trong phòng, cØa biªt th¤y chång ? (phòng dø cho thân, cØa dø cho m¡t). Nhß kë ðã chªt con m¡t vçn còn, l¨ ra phäi th¤y ðßþc v§t ; nªu th¤y ðßþc v§t thì sao g÷i là chªt ?

LÕi, tâm hay biªt cüa ngß½i nªu th§t có tñ th¬, là mµt th¬ hay nhi«u th¬ ? nay n½i thân ngß½i, tâm cùng kh¡p c½ th¬ hay chÆng cùng kh¡p ?

Nªu nói mµt th¬, khi tay ngß½i búng mµt chi, l¨ ra tÑ chi ð«u biªt, nªu ð«u biªt thì ch² búng chÆng có, nªu có ch² búng thì chÆng phäi mµt th¬. Nªu nhß nhi«u th¬ thì thành nhi«u ng߶i, v§y th¬ nào là cüa ngß½i ?

Nªu nói kh¡p cä c½ th¬ thì ð°ng nhß sñ búng k¬ trên, nªu chÆng kh¡p thì khi ngß½i r¶ ð¥u và chân, ð¥u có biªt chân phäi không biªt, nhßng hi®n nay ngß½i lÕi chÆng phäi nhß v§y. Nên biªt ngß½i nói : "Tùy sñ suy nghï tâm li«n có" là chÆng ðúng.

- BÕch Thª Tôn ! khi Ph§t v¾i Vån Thù và các Pháp Vß½ng TØ lu§n v« th§t tß¾ng, con cûng nghe Ph§t nói tâm chÆng · trong cûng chÆng · ngoài. theo nhß con nghî, vì chÆng biªt trong nên chÆng phäi · trong, thân tâm cùng biªt mµt lßþt nên chÆng phäi · ngoài, nay cùng biªt mµt lßþt mà chÆng th¤y bên trong, t¤t phäi · giæa.

- Ngß½i nói "· giæa" thì cái chính giæa ¤y phäi rõ ràng, chÆng phäi không ch². theo ngß½i suy xét, giæa · ch² nào ? — n½i xÑ (12 xÑ, g°m cä løc cån, løc tr¥n) hay · n½i thân ?

Nªu · n½i thân, n½i ngoài da thì chÆng phäi là giæa ; · giæa thì ð°ng nhß · trong. Nªu · n½i xÑ, là có th¬ nêu ra hay chÆng th¬ nêu ra ? Nªu chÆng th¬ nêu ra thì ð°ng nhß không có ; nªu có th¬ nêu ra lÕi chÆng ð¸nh ðßþc ch² nào. TÕi sao ? Ví nhß có ng߶i c¡m cây nêu làm chính giæa, nhìn t× phß½ng Ðông thì cho cây nêu · phß½ng Tây, nhìn t× phß½ng nam thì cho cây nêu · phß½ng B¡c, cái th¬ giæa ðßþc nêu ra ðã lçn lµn thì tâm cûng thành r¯i loÕn, chÆng rõ · ðâu.

A nan thßa :

- con nói "chính giæa" chÆng phäi hai thÑ n¥y. Nhß Thª Tôn nói : Nhãn cån và s¡c tr¥n duyên nhau sanh ra nhãn thÑc. Nhãn cån phân bi®t, s¡c tr¥n vô tri, thÑc sanh n½i giæa, tÑc là tâm v§y.

Ph§t bäo :

- Nªu tâm ngß½i · giæa cån tr¥n, v§y tâm th¬ này g°m cä hai hay chÆng g°m ? Nªu g°m cä hai thì v§t và th¬ xen lµn, v§t thì vô tri, th¬ thì có biªt, thành hai thÑ ð¯i ð¸ch, l¤y gì làm giæa ? Nªu lìa biªt (cån) và không biªt (tr¥n) thì chÆng có th¬ tánh, v§y l¤y tß¾ng nào làm chính giæa ? Nên biªt ngß½i nói "Tâm · chính giæa" là chÆng ðúng.

- BÕch Thª Tôn ! khi xßa con th¤y Ph§t v¾i b¯n ðÕi ð® tØ (Møc Ki«n Liên, tu B° Ы, Phú Lâu na và Xá Lþi Ph¤t) cùng chuy¬n pháp luân, th߶ng nói "cái tâm giác tri chÆng · trong, chÆng · ngoài, cûng chÆng · giæa, chÆng · ch² nào cä, t¤t cä vô trß¾c g÷i là tâm". V§y con vô trß¾c, ðßþc g÷i là tâm chång ?

Ph§t bäo a nan :

- Ngß½i nói cái tâm giác tri chÆng · ch² nào cä, v§y nhß các loài bay trên hß không, · dß¾i nß¾c và trên b¶, g÷i là t¤t cä v§t tßþng n½i thª gian mà ngß½i vô trß¾c ðó, là có hay không? Không thì ð°ng nhß lông rùa s×ng thö, nói gì vô trß¾c ? Nªu có sñ vô trß¾c thì chÆng th¬ g÷i là không. Không tß¾ng m¾i không, chÆng không thì có tß¾ng, tâm ðã ch¤p có tß¾ng, thì còn nói gì vô trß¾c ? Nên biªt, nói "T¤t cä vô trß¾c g÷i là tâm giác tri" là chÆng ðúng.

— ðây nêu ra bäy ch² gÕn höi, ý Ph§t là mu¯n ðßa a nan thÆng ðªn ch² tñ ngµ, l¶i Ph§t chÆng phäi ch½n lý. Ph§t chï dùng thu¯c giä ð¬ tr¸ b¸nh giä cüa a Nan. TÕi sao nói là b®nh giä ? Vì nhæng kiªn ch¤p cüa a nan v¯n chÆng th§t. TÕi sao nói thu¯c giä ? Vì l¶i phá ch¤p cüa Ph§t cûng chÆng th§t.

Cûng nhß a nan nói tâm · trong thân, · ngoài thân, cho ðªn nói vô trß¾c là tâm, kÏ th§t không phäi có ch² chÆng ðúng hay chÆng sai, vì ch¤p nh¤t ð¸nh · mµt ch², nên Ph§t nói chÆng ðúng. Nªu b®nh ch¤p chßa hªt thì có th¬ nêu ra vô s¯ ch², chÑ ðâu phäi chï có bäy ch² ß ? Nªu b®nh ch¤p ðã hªt thì mµt ch² cûng chÆng có, nói gì ðªn bäy ch² !

Tñ tánh v¯n b¤t nh¸, nªu ch¤p theo l¶i Ph§t, cho "th§t chÆng · trong" là nh¸, cho "th§t chÆng · ngoài" cûng là nh¸, cho ðªn b¤t cÑ có · mµt ch² nào, hay chÆng · mµt ch² nào ð«u là nh¸. TÕi sao ? Vì nªu có · mµt ch² n¥y thì nhæng ch² kia không có, ch² có ch² không tÑc là nh¸. Nên Ph§t nói : Phàm hæu ngôn thuyªt, giai phi th§t nghîa (Phàm có l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t).

B¤y gi¶, a nan · trong ðÕi chúng t× ch± ng°i ðÑng d§y, tr¸ch vai áo tay phäi, quÏ g¯i chân phäi, ch¤p tay cung kính bÕch Ph§t :

- con là em út cüa Nhß Lai, ðßþc Ph§t thß½ng mªn, nay dù xu¤t gia nhßng còn Ö lÕi n½i lòng thß½ng cüa Ph§t, chï ham h÷c rµng nghe nhi«u, chßa ðßþc vô l§u, chÆng u¯n d©p ðßþc tà chú, b¸ nhiªp vào nhà dâm, chï vì chÆng biªt ch² ðªn cüa Ch½n Th§t, kính mong Thª Tôn t× bi thß½ng xót, khai th¸ cho chúng con ð߶ng l¯i tu thi«n quán sa ma Tha, khiªn kë Xi¬n ð« xóa bö ác kiªn.

Nói xong ðänh l­, nåm vóc gieo sát ð¤t, cùng ðÕi chúng khao khát kính nghe chï dÕy.

Lúc ¤y, Thª Tôn t× trên m£t phóng ra ðü thÑ hào quang, sáng lÕn nhß tråm ngàn m£t tr¶i, chiªu kh¡p các thª gi¾i Ph§t, khiªn thành sáu thÑ rung ðµng, m߶i phß½ng vô s¯ qu¯c ðµ ð°ng th¶i hi®n ra. oai th¥n cüa Ph§t khiªn các thª gi¾i hþp thành mµt thª gi¾i, t¤t cä chß ÐÕi B° Tát trong thª gi¾i ð«u an trø n½i qu¯c ðµ cüa mình, ch¤p tay l¡ng nghe.

Ph§t bäo a nan :

- T¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay, ðü thÑ ðiên ðäo tÕo thành gi¯ng nghi®p, kªt tø nghi®p nhân thành quä luân h°i. Nhæng ng߶i tu hành chÆng ðßþc chÑng quä vô thßþng B° Ы, tr· thành thanh Vån, Duyên Giác ho£c thành cõi tr¶i ngoÕi ðÕo, ma vß½ng và quyªn thuµc ma, ð«u do chÆng biªt hai thÑ cån bän, tu t§p sai l¥m, cûng nhß n¤u cát mà mu¯n thành c½m, dçu cho träi qua nhi«u kiªp cûng chÆng ð¡c ðÕo.

Thª nào là hai thÑ cån bän ?

- Mµt là cån bän cüa sanh tØ t× vô thï, tÑc là nay nh§n tâm phan duyên làm tñ tánh cüa ngß½i và chúng sanh ;

- hai là bän th¬ v¯n thanh t¸nh cüa B° Ы Niªt Bàn t× vô thï, tÑc là cái bän thÑc (4) v¯n sáng tö, hay sanh các duyên mà b¸ các duyên che khu¤t thành lÕc m¤t cüa ngß½i. Vì chúng sanh lÕc m¤t bän thÑc sáng tö, dù hàng ngày s¯ng trong bän thÑc mà chÆng tñ biªt, oan u±ng vào løc ðÕo.

A Nan, nay ngß½i mu¯n biªt ð߶ng tu thi«n quán sa ma Tha, mong ra khöi sanh tØ, v§y ta höi ngß½i.

Li«n ðó, Nhß lai gi½ cánh tay s¡c vàng co nåm ngón tay, bäo a nan : "Ngß½i có th¤y chång ?"

A nan ðáp : - Th¤y.

Ph§t bäo : - Ngß½i th¤y cái gì ?

A nan ðáp : - con th¤y Nhß lai gi½ tay, co ngón tay thành n¡m tay sáng ng¶i, chói tâm và m¡t con.

Ph§t bäo : - Ngß½i dùng cái gì ð¬ th¤y ?

- con và ðÕi chúng ð«u dùng m¡t th¤y.

Ph§t bäo a nan :

- theo l¶i ngß½i ðáp, Nhß lai co ngón tay thành n¡m tay sáng ng¶i, chói tâm m¡t cüa ngß½i, v§y lúc n¡m tay ta chói r÷i, m¡t ngß½i th¤y ðßþc, l¤y gì làm tâm ?

A nan ðáp :

- nay Nhß lai gÕn höi tâm · ch² nào, con dùng tß tß·ng suy tìm, thì cái hay suy tìm ¤y, con cho là tâm.

Ph§t bäo :

- sai r°i, a nan ! Cái ¤y chÆng phäi tâm ngß½i.

A nan giñt mình ðÑng d§y, ch¤p tay bÕch Ph§t r¢ng :

- Cái ¤y chÆng phäi tâm con thì g÷i là cái gì ?

Ph§t bäo a nan :

- „y là tß¾ng v÷ng tß·ng cüa ti«n tr¥n, mê ho£c ch½n tánh cüa ngß½i. do ngß½i xßa nay nh§n gi£c làm con, lÕc m¤t bän thÑc ch½n th߶ng, nên b¸ luân chuy¬n.

- BÕch Thª Tôn ! con là em cßng cüa Ph§t, vì mªn Ph§t nên xu¤t gia. Tâm con chÆng nhæng cúng d߶ng Nhß Lai, mà còn mu¯n träi kh¡p h¢ng sa qu¯c ðµ, phøng sñ chß Ph§t và thi®n tri thÑc, phát tâm dûng mãnh, làm nhæng Ph§t sñ khó làm, ð«u dùng tâm n¥y ; dçu cho báng pháp, bö hÆn thi®n cån cûng vì tâm n¥y. Nªu Thª Tôn phát minh cái ¤y chÆng phäi tâm, v§y con thành không có tâm, ð°ng nhß ð¤t g², lìa giác tri n¥y chÆng còn gì cä, sao Nhß lai nói cái ¤y chÆng phäi tâm ? con th§t kinh sþ, và cä ðÕi chúng ð«u chÆng khöi nghi ho£c, kính mong Thª Tôn rû lòng t× bi, khai th¸ cho kë chßa ngµ.

Bây gi¶, Thª Tôn mu¯n cho a nan và ðÕi chúng ð«u ðßþc chÑng nh§p vô sanh pháp nhçn, n½i tòa sß tØ, xoa ð¥u a nan khai th¸ r¢ng :

- Nhß lai th߶ng nói : Chß pháp s· sanh, duy tâm s· hi®n. T¤t cä nhân quä, thª gi¾i vi tr¥n ð«u do tâm n¥y m¾i thành có th¬ tánh. a Nan, t¤t cä sñ v§t trên thª gian, cho ðªn cö, lá, chï mành, cÑu xét cµi g¯c ð«u có th¬ tánh, dçu cho hß không cûng có danh hi®u, hu¯ng là cái tánh trong sÕch sáng tö cüa t¤t cä tâm lÕi chÆng có tñ th¬ ß ? Nªu ngß½i ch¤p th§t cái tánh giác tri phân bi®t cho là tâm, thì tâm n¥y lìa t¤t cä sñ v§t løc tr¥n phäi riêng có tñ th¬ (chÆng theo cänh tr¥n sanh di®t). Nhß ngß½i hi®n nay ðang nghe thuyªt pháp, là do âm thanh nên có phân bi®t ; dçu cho di®t hªt t¤t cä kiªn, vån, giác, tri, trong giæ u nhàn, cûng còn là bóng phân bi®t cüa pháp tr¥n.

Ta chÆng bäo ngß½i ch¤p th§t phi tâm, nhßng ngß½i hãy xét kÛ n½i tâm : nªu lìa ti«n tr¥n mà có tñ th¬ cüa tánh phân bi®t, tÑc là ch½n tâm cüa ngß½i. Nªu tánh phân bi®t lìa tr¥n chÆng có tñ th¬, ¤y là bóng phân bi®t cüa ti«n tr¥n. Tr¥n chÆng th߶ng trø, khi biªn di®t thì tâm n¥y ð°ng nhß lông rùa, s×ng thö, v§y pháp thân cüa ngß½i thành ra ðoÕn di®t, còn ai tu chÑng vô sanh pháp nhçn ? (Cänh tr¥n có hai loÕi : ð¯i v¾i ngû cån g÷i là ti«n tr¥n, ð¯i v¾i ý cån g÷i là pháp tr¥n).

TÑc th¶i, a nan cùng ðÕi chúng im l£ng ng½ ngác, chÆng còn lý l¨ gì ð¬ nói næa.

Ph§t bäo a nan :

- T¤t cä ng߶i tu h÷c trên thª gian, vì chßa dÑt sÕch t§p khí phi«n não, dù ðã tu ðªn chín b§c thi«n ð¸nh, chÆng thành quä a la Hán, ð«u do ch¤p trß¾c sanh tØ v÷ng tß·ng, cho là ch½n th§t, nên ngß½i dçu ðßþc h÷c rµng nghe nhi«u, chÆng chÑng thánh quä.

A nan nghe r°i, lÕi ðau xót r½i l®, nåm vóc gieo sát ð¤t, quÏ g¯i ch¡p tay bÕch Ph§t r¢ng :

- T× khi con phát tâm xu¤t gia, Ö c§y oai th¥n cüa Ph§t, th߶ng nghî r¢ng chÆng nh÷c tñ tu, cho r¢ng Nhß lai s¨ ban cho tam muµi, không biªt thân tâm v¯n chÆng th¬ thay thª nhau ðßþc, nên lÕc m¤t bän tâm ; thân dù xu¤t gia, tâm chÆng nh§p ðÕo, nhß ðÑa con nghèo bö cha chÕy tr¯n. Ъn nay m¾i biªt, dçu cho h÷c rµng nghe nhi«u, nªu chÆng tu hành (5) thì khác gì ng߶i chÆng nghe ! Cûng nhß nói ån mà không ån thì làm sao ðßþc no !

Thª Tôn, hi®n nay chúng con b¸ hai chß¾ng ràng buµc (phi«n não chß¾ng và s· tri chß¾ng), vì chÆng biªt tñ tánh th߶ng t¸ch, mong Nhß lai thß½ng xót kë kh¯n cùng, khai phát di®u tâm, sáng tö ðÕo nhãn cho chúng con.

Lúc ¤y, Nhß lai t× chæ vÕn ( ) trß¾c ngñc phóng ra hào quang, rñc rÞ tråm ngàn màu s¡c, ð°ng th¶i chiªu kh¡p m߶i phß½ng vô s¯ qu¯c ðµ Ph§t, soi kh¡p ðïnh ð¥u t¤t cä Nhß lai trong m߶i phß½ng bØu sát, r°i xoay v« soi cä ð¥u a nan cùng ðÕi chúng, bäo a nan r¢ng :

- nay ta vì ngß½i dñng ðÕi pháp tràng, khiªn m߶i phß½ng chúng sanh ð«u ðßþc di®u tâm sáng tö, pháp nhãn thanh t¸nh. a Nan, trß¾c ngß½i trä l¶i th¤y n¡m tay chói sáng, v§y cái n¡m tay n¥y do ðâu mà có ? Làm sao thành n¡m tay ? Ngß½i l¤y gì ð¬ th¤y ?

A nan ðáp :

- do tánh thanh t¸nh sáng ng¶i nhß núi báu cüa thân Ph§t sanh ra hào quang, ngón tay Ph§t co n¡m lÕi thành n¡m tay, chính m¡t con th¤y tß¾ng n¡m tay v§y.

Ph§t bäo a nan :

- Hôm nay ta nói th§t cho nghe : Nhæng ng߶i có trí cûng phäi nh¶ thí dø m¾i ðßþc khai ngµ. a Nan, ví nhß tay cüa ta, nªu chÆng có cánh tay thì chÆng thành n¡m tay cüa ta, nªu chÆng có con m¡t ngß½i thì chÆng thành sñ th¤y cüa ngß½i. V§y l¤y nhãn cån cüa ngß½i so v¾i n¡m tay cüa ta, hai nghîa gi¯ng nhau chång ?

- BÕch Thª Tôn ! Vâng gi¯ng. Nªu chÆng có con m¡t thì chÆng thành sñ th¤y cüa con, v§y ðem nhãn cån cüa con so v¾i n¡m tay cüa Nhß Lai, hai nghîa gi¯ng nhau.

Ph§t bäo a nan :

- Ngß½i nói gi¯ng nhau, nghîa này chÆng ðúng. TÕi sao ? Nhß ng߶i không có cánh tay thì tuy®t nhiên chÆng có n¡m tay, nhßng ng߶i không có m¡t thì chÆng phäi không th¤y. Vì sao ? Ngß½i thØ höi ng߶i mù có th¤y gì chång ? Ng߶i ¤y ¡t s¨ trä l¶i : "Nay trß¾c m¡t tôi chï th¤y t¯i ðen, chÆng còn th¤y gì khác". Xét theo nghîa n¥y thì ti«n tr¥n tñ t¯i, sñ th¤y ðâu có giäm b¾t !

A nan nói :

- Nhæng ng߶i mù trß¾c m¡t chï th¤y t¯i ðen, sao g÷i là th¤y ?

Ph§t bäo a nan :

- Ng߶i mù không có m¡t, chï th¤y t¯i ðen, so v¾i ng߶i có m¡t · trong phòng t¯i, cûng chï th¤y t¯i ðen, hai thÑ t¯i ðen ¤y có khác hay chÆng khác ?

- BÕch Thª Tôn ! Th§t chÆng có khác.

- a Nan, nªu ng߶i không có m¡t, th¤y toàn t¯i ðen, b²ng ðßþc m¡t sáng, li«n th¤y các s¡c tß¾ng trß¾c m¡t, g÷i là "m¡t th¤y", ng߶i · trong phòng t¯i cûng toàn th¤y t¯i ðen, b²ng ðßþc ðèn sáng, cûng th¤y các s¡c tß¾ng trß¾c m¡t, thì phäi g÷i là "ðèn th¤y". Nªu ðèn có th¤y thì chÆng ðßþc g÷i là ðèn, lÕi ðèn th¤y thì có dính dáng gì ðªn ngß½i ? V§y biªt, ðèn chï có tác døng hi¬n hi®n s¡c tß¾ng, sñ th¤y là m¡t, chÆng phäi ðèn ; m¡t chï có tác døng hi¬n hi®n s¡c tß¾ng, sñ th¤y là tâm, chÆng phäi m¡t.

A nan và ðÕi chúng dù nghe l¶i Ph§t nói v§y, mi®ng tuy im l£ng, nhßng tâm vçn chßa ngµ, mong ðßþc giäng rõ thêm, nên thành tâm ch¤p tay, ðþi Ph§t dÕy bäo.

B¤y gi¶, Thª Tôn du²i cánh tay sáng ng¶i, m· nåm ngón tay, bäo a nan và ðÕi chúng :

- Lúc ta m¾i thành ðÕo n½i Lµc Viên, có nói v¾i nåm v¸ TÏ kheo và tÑ chúng r¢ng : T¤t cä chúng sanh chÆng thành B°-Ы và chÑng quä a la Hán, ð«u tÕi l¥m theo phi«n não khách tr¥n. Lúc ðó, các ngß½i do ðâu ðßþc khai ngµ, nay chÑng thánh quä ?

Khi ¤y, Ki«u Tr¥n Nhß ðÑng d§y bÕch Ph§t :

- con là b§c trß·ng lão trong chúng ðßþc g÷i là hi¬u rµng biªt nhi«u, vì ngµ hai chæ Khách Tr¥n nên ðßþc chÑng quä. Thª Tôn, ví nhß ng߶i ði ð߶ng vào nghï · khách sÕn, ån ngü xong r°i lên ð߶ng ði tiªp, chÆng th¬ · lÕi, còn ng߶i chü thì cß trú tÕi ðó, chÆng c¥n ði ðâu. V§y chÆng trø là khách, trø g÷i là chü, nên l¤y sñ "chÆng trø" làm nghîa chæ Khách.

Cûng nhß mßa m¾i tÕnh, ánh sáng m£t tr¶i r÷i qua k¨ h·, th¤y rõ tß¾ng bøi tr¥n lång xång n½i hß không. Tr¥n thì lay ðµng. Hß không t¸ch nhiên. V§y t¸ch l£ng g÷i là không, lay ðµng g÷i là tr¥n, nên l¤y sñ "lay ðµng" làm nghîa chæ Tr¥n.

Ph§t nói :

- Ðúng thª !

TÑc th¶i Nhß lai · trong ðÕi chúng co nåm ngón tay, n¡m r°i lÕi m·, m· r°i lÕi n¡m, höi a nan :

- nay ngß½i th¤y gì ?

A nan ðáp :

- con th¤y bàn tay cüa Nhß lai lúc m· lúc n¡m.

Ph§t bäo a nan :

- Ngß½i th¤y tay ta m· n¡m, là tay ta có m· có n¡m, hay cái th¤y cüa ngß½i có m· có n¡m ?

A nan ðáp :

- Bàn tay cüa Nhß lai tñ m· n¡m, chÑ chÆng phäi tánh th¤y cüa con có m· n¡m.

Ph§t höi :

- Cái nào ðµng, cái nào t¸nh ?

A nan ðáp : - tay Ph§t chÆng trø, tánh th¤y cüa con t¸nh còn chÆng có, làm sao có ðµng ! (Bän kiªn b¤t nh¸, ðµng t¸nh ð«u chÆng nhi­m).

Ph§t nói :

- Ðúng thª ! Li«n ðó, Nhß lai t× trong bàn tay phóng ra mµt tia hào quang r÷i bên phäi a Nan. a nan li«n quay ð¥u nhìn bên phäi, Ph§t lÕi phóng mµt tia hào quang r÷i bên trái a Nan, a nan lÕi quay ð¥u nhìn bên trái, Ph§t bäo a nan :

- Ð¥u ngß½i vì sao lÕi lay ðµng ?

A nan ðáp :

- con th¤y Nhß lai phóng hào quang ðªn hai bên cÕnh con, nên theo ðó nhìn qua nhìn lÕi, ð¥u tñ lay ðµng.

- a Nan, ngß½i nhìn theo hào quang lay ðµng là ð¥u ngß½i ðµng hay cái th¤y ðµng ?

- BÕch Thª Tôn ! Ð¥u con tñ ðµng, tánh th¤y cüa con ngßng còn chÆng có, nói gì lay ðµng ! (Bän kiªn không ð¯i ðãi, ðµng và chÆng ðµng ð«u chÆng dính dáng).

Ph§t nói :

- Ðúng thª !

Do ðó, Ph§t bäo ðÕi chúng r¢ng :

- Nªu chúng sanh cho "lay ðµng" là tr¥n, "chÆng trø" là khách, các ngß½i hãy xem, nhß a nan ð¥u tñ lay ðµng mà tánh th¤y chÆng ðµng ; lÕi tay ta tñ m· n¡m mà tánh th¤y chÆng m· n¡m. V§y sao các ngß½i hi®n nay lÕi cho ðµng là thân, cho ðµng là cänh, t× ð¥u ðªn cu¯i ni®m ni®m sanh di®t, lÕc m¤t ch½n tánh, hành theo ðiên ðäo. Vì tâm tánh chÆng ch½n, nh§n v§t làm mình, tñ trôi lån theo dòng sanh tØ, cam ch¸u luân h°i.

GHI CHÚ :
(l) : sa ma tha : Thi«n ð¸nh cñc t¸nh ð°ng nhß không quán.
(2) : tam ma Ы : Thi«n ð¸nh phát døng biªn hóa, ð°ng nhß giä quán.
(3) : Thi«n na : Thi«n ð¸nh t¸ch di®t, lìa nång s· ð¯i ðãi, ð°ng nhß trung ðÕo quán.
(4) : Bän thÑc : Bän tâm, bän kiªn, bän vån, bän giác, bän tri ð«u là bi®t danh cüa tñ tánh.
(5) : theo ðúng pháp môn thñc hành, có tu có chÑng, m¾i ðßþc g÷i là tu hành.