LÕi næa, a nan ! sao nói Løc Nh§p v¯n là Nhß lai TÕng, cûng là di®u tánh ch½n nhß ?
l. NHÃN NHP VN VÔ SANH.
- Ví nhß dùng m¡t ngó hÆn mµt ch², lâu tñ möi m®t, cä con m¡t và cái möi m®t ðó, ð«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы. do hai thÑ v÷ng tr¥n Sáng và T¯i hi®n ra cái th¤y, thu nÕp cänh tr¥n, g÷i là tánh th¤y ; cái th¤y n¥y lìa Sáng và T¯i v¯n chÆng có tñ th¬.
- a nan nên biªt ! Kiªn tinh n¥y chÆng t× sáng, t¯i ra, chÆng t× con m¡t ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu t× ch² sáng ra, thì khi t¯i, kiªn tinh ðã theo sáng di®t, l¨ ra chÆng th¬ th¤y t¯i ; nªu t× ch² t¯i ra, thì khi sáng, kiªn tinh phäi theo t¯i di®t, l¨ ra chÆng th¬ th¤y sáng. Nªu t× con m¡t ra thì chÆng có sáng t¯i, v§y biªt kiªn tinh v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không ra, thì nhìn ra ngoài th¤y cänh tr¥n, xoay v« phäi th¤y con m¡t ; lÕi, hß không tñ th¤y có liên quan gì ch² nh§p cüa ngß½i ? V§y biªt Nhãn Nh§p hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
2. NHÎ NHP VN VÔ SANH.
- a nan ! Ví nhß có ng߶i l¤y hai ngón tay b¸t ch£t hai l² tai, do l² tai möi m®t, trong ð¥u hóa ra có tiªng ; cä hai tai cùng cái möi m®t ðó, ð«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы. do hai thÑ v÷ng tr¥n еng và T¸nh hi®n ra cái nghe, thu nÕp cänh tr¥n, g÷i là tánh nghe ; tánh nghe n¥y lìa еng và T¸nh, v¯n chÆng có tñ th¬.
- a nan nên biªt ! Cái nghe n¥y chÆng t× ðµng t¸nh ra, chÆng t× tai ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu cái nghe t× ch² t¸nh ra, thì khi ðµng, cái nghe ðã theo t¸nh di®t, l¨ ra chÆng th¬ nghe ðµng ; nªu t× ch² ðµng ra, thì khi t¸nh, cái nghe ðã theo ðµng di®t, l¨ ra chÆng biªt ðßþc t¸nh. Nªu t× l² tai ra thì chÆng có ðµng t¸nh, v§y biªt cái nghe v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không ra, hß không ðã thành tánh nghe thì chÆng phäi hß không ; lÕi hß không tñ nghe, có liên quan gì ch² nh§p cüa ngß½i ? V§y biªt Nhî Nh§p hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
3. T NHP VN VÔ SANH.
- a nan ! Ví nhß có ng߶i hít mÕnh hai l² mûi, hít lâu möi m®t, thì trong l² mûi có xúc giác th¤y mát. do xúc giác phân bi®t thông, ngh¨n, hß, th§t, cho ðªn các mùi th½m th¯i, cùng l² mûi và cái hít lâu möi m®t ðó, ð«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы. do hai thÑ v÷ng tr¥n Thông và Ngh¨n, hi®n ra cái ngØi, thu nÕp cänh tr¥n, g÷i là tánh ngØi ! Cái ngØi này lìa thông và ngh¨n v¯n chÆng có tñ th¬.
- a nan nên biªt ! Cái ngØi n¥y chÆng t× thông ngh¨n ra, chÆng t× l² mûi ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu t× ch² thông ra, thì khi ngh¨n, cái ngØi ðã m¤t, làm sao biªt ngh¨n ? Nªu t× ngh¨n ra, thì khi thông, chÆng còn cái ngØi, làm sao biªt các mùi th½m th¯i ? Nªu t× l² mûi ra, thì chÆng có thông ngh¨n, v§y biªt cái ngØi v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không ra, thì hß không phäi ngØi l² mûi cüa ngß½i ; lÕi hß không tñ ngØi, có liên quan gì ch² nh§p cüa ngß½i ? V§y biªt TÖ Nh§p hß v÷ng v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
4. THIT NHP VN VÔ SANH.
- a nan ! Ví nhß có ng߶i dùng lßÞi liªm mép, liªm mãi möi m®t, ng߶i có b®nh th¤y có v¸ ð¡ng, ng߶i chÆng b®nh th¤y có chút v¸ ng÷t, do v¸ giác th¤y ng÷t và ð¡ng, tö rõ cái lßÞi lúc chßa phát døng v¯n chÆng có v¸ giác. Cä cái lßÞi cùng cái möi m®t ðó, ð«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы. do hai thÑ v÷ng tr¥n Ng÷t và Сng, hi®n ra v¸ giác, thu nÕp cänh tr¥n g÷i là tánh nªm ; tánh nªm n¥y lìa ng÷t và ð¡ng v¯n chÆng có tñ th¬.
A nan nên biªt ! Cái biªt ð¡ng biªt ng÷t n¥y chÆng t× ng÷t ð¡ng ra, chÆng t× lßÞi ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu t× ð¡ng ra, thì khi ng÷t, tánh nªm ðã di®t, làm sao biªt ng÷t ? Nªu t× ng÷t ra, thì khi ð¡ng , tánh nªm ðã di®t, làm sao biªt ð¡ng ? Nªu t× lßÞi ra thì chÆng có ng÷t ð¡ng, v§y biªt v¸ giác v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không ra, thì hß không tñ nªm chÑ chÆng phäi ngß½i nªm ; lÕi, hß không tñ nªm, có liên quan gì ðªn ch² nh§p cüa ngß½i ? Nên biªt Thi®t Nh§p hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
5. THÂN NHP VN VÔ SANH.
- a nan ! Ví nhß có ng߶i dùng bàn tay lÕnh tiªp xúc v¾i bàn tay nóng, nªu bên lÕnh nhi«u h½n thì bên nóng cûng thành lÕnh theo ; nªu bên nóng nhi«u h½n thì bên lÕnh cûng thành nóng theo, cái xúc giác cüa hai tay hþp lÕi là nh¶ khi hai tay r¶i ra m¾i ðßþc biªt rõ, s· dî thª nóng nhi«u li«n theo nóng, thª lÕnh nhi«u li«n theo lÕnh, là do n½i xúc giác möi m®t mà thành. Cä cái thân và cái möi m®t ðó, ð«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы. do hai thÑ v÷ng tr¥n ly và Hþp, hi®n ra xúc giác, thu nÕp cänh tr¥n, g÷i là tánh xúc giác ; tánh xúc giác n¥y lìa sñ ly, hþp, thu§n, ngh¸ch v¯n chÆng có tñ th¬.
- a nan nên biªt ! Xúc giác n¥y chÆng t× ly hþp ra, chÆng t× thu§n ngh¸ch ra, chÆng t× thân th¬ ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu t× hþp ra, thì khi ly, tánh xúc giác ðã di®t, làm sao biªt ly ? Яi v¾i hai tß¾ng thu§n ngh¸ch thì cûng nhß v§y. Nªu t× thân th¬ ra thì chÆng có ly, hþp, thu§n, ngh¸ch, v§y biªt xúc giác cüa ngß½i v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không thì hß không tñ hay biªt, có liên quan gì ðªn ch² nh§p cüa ngß½i ? Nên biªt Thân Nh§p hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
6. Ý NHP VN VÔ SANH.
- a nan ! Ví nhß có ng߶i m®t nh÷c thì ngü, ngü ðã bèn thÑc, g£p cänh thì nh¾, không nh¾ thì quên, nhß cänh mµng giä d¯i cho là ch½n th§t, ¤y là ðiên ðäo. Các tß¾ng sanh, trø, d¸, di®t, tùy duyên thay ð²i t×ng sát na, chÆng vßþt khöi nhau. gom sñ hi¬u biªt trong ðó thành tß¾ng möi m®t ; cä ý cån cùng cái möi m®t ðó, ði«u là tß¾ng ngó lâu möi m®t cüa tánh B° Ы.
- do hai thÑ v÷ng tr¥n sanh và Di®t, v÷ng kh·i pháp tr¥n bên trong, thành cái biªt cüa ý cån. Ý cån nhß dòng nß¾c, sñ trß¾c m¡t nh¶ tai m¡t th¤y nghe ti«n tr¥n bên ngoài là thu§n lßu (ð°ng th¶i ý thÑc) ; sñ tß·ng nh¾ chÆng nh¶ tai m¡t ðßþc th¤y nghe pháp tr¥n bên trong là ngh¸ch lßu (ðµc ð¥u ý thÑc), khi chäy ngßþc vào ch² tai m¡t chÆng th¬ ðªn (sñ v§t ðã qua ho£c cách xa), chï có ý cån m¾i biªt, g÷i là tánh hay biªt cüa ý cån ; tánh hay biªt n¥y lìa thÑc, ngü, sanh, di®t, v¯n chÆng có tñ th¬.
- a nan nên biªt ! Cái hay biªt cüa ý cån chÆng t× thÑc ngü ra, chÆng t× sanh di®t ra, chÆng t× ý cån ra, cûng chÆng t× hß không ra. TÕi sao ? Nªu t× thÑc ra, thì khi ngü, ý cån ðã theo thÑc di®t, l¤y gì ð¬ biªt ngü ? Nªu t× sanh mà ra, thì khi di®t ð°ng nhß không, ai biªt sñ di®t ? Nªu t× di®t ra thì khi sanh ðã không có, ai biªt sñ sanh ? Nªu t× ý cån ra thì chÆng có tß¾ng thÑc,ngü, v§y cái hay biªt cüa ý cån ð°ng nhß hoa ð¯m trên không, v¯n chÆng có tñ tánh. Nªu t× hß không ra, thì hß không tñ biªt, có liên quan gì ðªn ch² nh§p cüa ngß½i ? Nên biªt, Ý Nh§p hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
LÕi næa a nan ! sao nói Th§p Nh¸ XÑ v¯n là Nhß lai TÕng, cûng là di®u tánh Ch½n Nhß ?
l. NHÃN CÅN VI SC tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i hãy xem r×ng cây và các su¯i ao trong v߶n KÏ Ðà n¥y, ý ngß½i thª nào ? y là s¡c tr¥n sanh ra nhãn cån, hay nhãn cån sanh ra s¡c tß¾ng ?
- a nan ! Nªu nhãn cån sanh ra s¡c tß¾ng, v§y khi nhìn hß không chÆng phäi s¡c tß¾ng, thì tánh s¡c phäi m¤t ; h m¤t thì t¤t cä chÆng có, s¡c tß¾ng chÆng có thì làm sao rõ ðßþc tánh không ? Sñ không cûng nhß thª.
- LÕi, nªu s¡c tr¥n sanh ra nhãn cån, thì khi nhìn hß không chÆng phäi s¡c, nhãn cån li«n m¤t, nhãn cån ðã m¤t thì l¤y gì ð¬ phân biªt S¡c và Không.
Nên biªt sñ th¤y và s¡c không ð«u chÆng xÑ s·, tÑc s¡c tr¥n và sñ th¤y, hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
2. NHÎ CÅN VI thanh tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i lÕi nghe trong v߶n KÏ Ðà n¥y, khi ðªn bæa ån thì ðánh tr¯ng, khi hþp chúng thì ðánh chuông, tiªng chuông tiªng tr¯ng trß¾c sau n¯i nhau. Ý ngß½i thª nào ? y là cái tiªng ðªn bên nhî cån, hay nhî cån ðªn ch² cái tiªng ?
- a nan ! Nªu cái tiªng ðªn bên nhî cån, cûng nhß ta kh¤t thñc trong thành Th¤t la Phi®t, · trong r×ng KÏ Ðà chÆng có ta. Cái tiªng n¥y ¡t phäi ðªn ch² nhî cån cüa a Nan, thì Møc Liên, ca Diªp ð«u chÆng th¬ cùng nghe, hu¯ng là trong n¥y có 1250 v¸ sa Môn, ð°ng nghe tiªng chuông cùng ðªn trai ð߶ng !
Nªu nhî cån cüa ngß½i ðªn bên cái tiªng, cûng nhß ta ðã v« r×ng KÏ Ðà, trong thành Th¤t la Phi®t chÆng có ta. V§y khi ngß½i nghe tiªng tr¯ng, nhî cån ðã ðªn ch² ðánh tr¯ng r°i, khi ¤y tiªng chuông ð°ng phát ra, thì chÆng th¬ cùng nghe mµt lßþt, hu¯ng là các tiªng voi, ngña, trâu, dê v.v...Nªu nhî cån và cái tiªng chÆng khÑ lai thì cûng chÆng th¬ nghe.
Nên biªt, sñ nghe và âm thanh ð«u chÆng xÑ s·, tÑc sñ nghe và âm thanh hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
3. T CÅN VI H¿´NG tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i hãy ngØi mùi hß½ng chiên ðàn trong lß n¥y, hß½ng n¥y nªu ð¯t ðªn mµt thù (ðµ mµt chï), thì thành Th¤t la Phi®t trong 40 d£m, ð°ng th¶i ngØi ðßþc mùi hß½ng. Ý ngß½i thª nào ? Mùi hß½ng n¥y t× cây chiên ðàn ra, t× tÖ cån ra, hay t× hß không ra ?
- Nªu mùi hß½ng n¥y t× tÖ cån cüa ngß½i ra thì tÖ cån chÆng phäi chiên ðàn, tÕi sao trong tÖ cån lÕi có mùi hß½ng chiên ðàn, mà g÷i là ngß½i ngØi ðßþc mùi hß½ng ? LÕi trong tÖ cån phát ra mùi hß½ng, mà nói là ngØi ðßþc thì chÆng ðúng nghîa.
- Nªu t× hß không ra, thì tánh hß không th߶ng còn, mùi hß½ng cûng phäi th߶ng có, ðâu c¥n ðþi ð¯t cây chiên ðàn trong lß r°i m¾i có mùi hß½ng ?
- Nªu mùi hß½ng t× cây chiên ðàn ra, tÑc là ch¤t hß½ng n¥y do ð¯t thành khói, tÖ cån ngØi ðßþc là nh¶ h½i khói, thì tÕi sao khói ¤y bay lên trên hß không chßa ðßþc bao xa, mà trong 40 d£m ðã ngØi ðßþc mùi hß½ng ?
- Nên biªt mùi hß½ng và cái ngØi ð«u chÆng xÑ s·, tÑc cái ngØi và mùi hß½ng hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
4. THIT CÅN VI V tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i th߶ng hai th¶i · trong chúng ôm bình bát kh¤t thñc, ðôi lúc g£p nhæng món tô, lÕc, ð« h°, g÷i là v¸ ngon, ý ngß½i thª nào ? Mùi v¸ t× hß không ra, t× thi®t cån ra, hay t× ð° ån ra ?
- a nan ! Nªu mùi v¸ n¥y t× thi®t cån cüa ngß½i ra, thì trong mi®ng ngß½i chï có mµt thi®t cån, thi®t cån b¤y gi¶ ðã thành v¸ tô r°i, nªu g£p ð߶ng phèn, l¨ ra v¸ tô chÆng d¶i ð±i ; nªu chÆng d¶i ð±i thì chÆng ðßþc nói là biªt mùi v¸, còn nªu d¶i ð±i thì thi®t cån chÆng phäi nhi«u th¬, làm sao mµt thi®t cån lÕi biªt ðßþc nhi«u mùi v¸ ?
- Nªu t× ð° ån ra, thì ð° ån chÆng tri giác, làm sao tñ biªt ðßþc mùi v¸ ? LÕi ð° ån tñ biªt thì cûng ð°ng nhß ng߶i khác ån, có liên quan gì ðªn ngß½i mà g÷i là tánh biªt v¸ cüa ngß½i ?
- Nªu t× hß không ra, thì ngß½i hãy nªm thØ hß không xem là mùi v¸ gì ? Hß không nªu là v¸ m£n, thì ðã làm m£n thi®t cån cüa ngß½i, ¡t phäi làm m£n m£t ngß½i, và m÷i ng߶i trong cõi n¥y ð«u nhß cá bi¬n, ðã th߶ng ch¸u cái m£n, chÆng còn biªt thª nào là lÕt næa ; và nªu chÆng biªt lÕt, thì cûng chÆng phân bi®t ðßþc m£n. Nªu chÆng biªt m£n lÕt, thì làm sao g÷i là biªt mùi v¸ ?
- Nên biªt, mùi v¸ và sñ nªm ð«u chÆng có xÑ s·, tÑc nªm và mùi v¸ hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
5. THÂN CÅN VI XÚC tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i th߶ng bu±i sáng l¤y tay xoa ð¥u, ý ngß½i thª nào ? Cái xúc giác khi xoa ð¥u n¥y t× ðâu mà ra ? T× n½i tay hay t× n½i ð¥u ?
- Nªu t× n½i tay thì cái ð¥u chÆng biªt, làm sao thành có xúc giác ? Nªu t× n½i ð¥u mà chÆng dùng tay thì làm sao g÷i là xúc giác ðßþc ? Nªu cä hai m²i m²i tñ có xúc giác, thì mµt mình ngß½i phäi có hai thân.
- Nªu ð¥u và tay chï mµt xúc giác sanh ra, thì ð¥u và tay thành mµt th¬ ; nªu mµt th¬ thì xúc giác · bên nào ? bên nång thì chÆng · bên s·, · bên s· thì chÆng · bên nång, chÆng l¨ hß không và ngß½i mà thành l§p ðßþc cái xúc giác ðó ß ?
- Nên biªt, xúc giác và thân cån ð«u chÆng xÑ s·, tÑc cái thân và xúc giác hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
6. Ý CÅN VI PHÁP tr n VN VÔ SANH.
- a nan ! Ngß½i th߶ng dùng ý thÑc duyên theo ba tánh thi®n, ác và vô ký, sanh kh·i pháp tr¥n. V§y pháp tr¥n n¥y t× n½i tâm ra, hay lìa tâm riêng có phß½ng s· ?
- a nan ! Nªu t× tâm ra thì pháp tr¥n chÆng phäi cänh tr¥n, chÆng phäi là cái s· duyên cüa tâm, làm sao thành xÑ ðßþc ?
- Nªu lìa tâm riêng có phß½ng s·, thì tñ tánh cüa pháp tr¥n là biªt hay chÆng biªt ? Biªt tÑc g÷i là tâm, tâm n¥y lìa tâm ngß½i thì chÆng phäi pháp tr¥n cüa ngß½i biªt, ð°ng nhß tâm cüa ng߶i khác ; nªu lìa tâm ngß½i lÕi còn có tâm biªt, thì tâm ngß½i thành hai sao ? Nªu chÆng biªt thì pháp tr¥n này ðã chÆng phäi s¡c, thanh, hß½ng, v¸, ly, hþp, lÕnh, nóng và tß¾ng hß không, thì phäi · ch² nào ? Hi®n nay n½i s¡c, không ð«u chÆng th¬ nêu ra, chÆng l¨ trong thª gian lÕi có cái · ngoài hß không ß ? LÕi tâm chÆng phäi s· duyên thì xÑ t× ðâu mà an l§p ?
- Nên biªt pháp tr¥n và tâm ð«u chÆng có xÑ s·, tÑc ý cån và pháp tr¥n hai xÑ ð«u hß v÷ng, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
- LÕi næa a nan ! sao nói Th§p Bát Gi¾i v¯n là Nhß lai TÕng, cûng là di®u Tánh Ch½n Nhß ?
l. NHÃN CÅN, SC tr N, NHÃN THºC GII VN VÔ SANH
- a nan ! Nhß ngß½i ðã rõ, nhãn cån và s¡c tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra nhãn thÑc. V§y thÑc n¥y là t× nhãn cån ra, l¤y nhãn cån làm gi¾i ; hay t× s¡c tr¥n ra, l¤y s¡c tr¥n làm gi¾i ?
- a Nan, nªu t× nhãn cån ra mà chÆng có S¡c Không thì chÆng th¬ phân bi®t, dçu cho có cái thÑc cüa ngß½i cûng chÆng dùng ðßþc. Sñ th¤y cüa ngß½i chÆng phäi xanh, vàng, ðö, tr¡ng, chÆng th¬ nêu ra, v§y t× ðâu ð¬ l§p gi¾i ?
- Nªu t× s¡c tr¥n ra, hß không chÆng phäi s¡c tr¥n thì thÑc ngß½i phäi di®t, sao ðßþc biªt tánh hß không ? Nªu lúc s¡c tr¥n biªn ð±i, thÑc ngß½i cûng biªt s¡c tr¥n biªn ð±i, mà thÑc ngß½i chÆng biªn, v§y gi¾i t× ðâu mà an l§p ? theo sñ biªn ð±i là biªn ð±i, gi¾i tß¾ng v¯n chÆng có ; chÆng biªn ð±i thì th߶ng còn, thÑc ðã t× s¡c tr¥n ra, l¨ ra chÆng biªt ðßþc ch² hß không ?
- Nªu do cån tr¥n cµng sanh cái gi¾i · giæa, khi cån tr¥n hþp lÕi thì chÆng th¬ l§p gi¾i, tÑc là lìa trung ; khi lìa cån thì phäi hþp tr¥n, lìa tr¥n thì phäi hþp cån, v§y th¬ tánh lçn lµn, làm sao thành gi¾i ?
- Nên biªt, nhãn cån và s¡c tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh nhãn thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không tÑc nhãn cån, s¡c tr¥n và nhãn thÑc gi¾i, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
Th§p Bát Gi¾i n¥y chï phá løc thÑc, nên nói ThÑc này chÆng t× Nhãn ra ð¬ làm gi¾i, vì thÑc chü phân bi®t, nªu chÆng có S¡c, Không thì chÆng th¬ phân bi®t. Cûng chÆng t× S¡c ra ð¬ làm gi¾i, vì s¡c có biªn di®t, thÑc chÆng biªn ð±i, nªu chï t× S¡c ra thì chÆng th¬ phân bi®t hß không. Cûng chÆng t× Nhãn và S¡c cµng sanh làm gi¾i, vì nhãn thì có biªt, s¡c thì vô tri, tri và vô tri hai cái ð¯i ngh¸ch, làm sao mà hþp ? Nªu hþp thì t× ðâu mà l§p gi¾i ? Gi¾i chính giæa ðã chÆng có, nên nói Lìa Trung. Nªu nói lìa cån tr¥n mà sanh thÑc, thì lìa cån phäi hþp v¾i tr¥n, lìa tr¥n phäi hþp v¾i cån, v§y thÑc thuµc bên nào ? Nên nói th¬ tánh lçn lµn, ba ch² ð«u sai, gi¾i làm sao an l§p ?
2. NHÎ CÅN, thanh tr N, NHÎ THºC GII VN VÔ SANH.
- a nan ! Nhß ngß½i ðã rõ, nhî cån, thanh tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra nhî thÑc. V§y thÑc n¥y t× nhî cån ra, l¤y nhî cån làm gi¾i ; hay t× thanh tr¥n ra, l¤y thanh tr¥n làm gi¾i ?
- a nan ! Nªu t× nhî cån ra, mà chÆng có hai tß¾ng ðµng t¸nh thì chÆng thành cái biªt cüa nhî cån, tÑc chÆng có biªt, biªt còn chÆng có, v§y cái thÑc là hình tß¾ng gì ?
- Nªu do l² tai nghe thì lúc chÆng có ðµng t¸nh, cái nghe chÆng thành, chï có hình tß¾ng cüa l² tai, cûng nhß s¡c tr¥n tiªp xúc v¾i thanh tr¥n, cä hai ð«u chÆng có thÑc ð¬ phân bi®t thì nhî thÑc gi¾i t× ðâu mà l§p ?
- Nªu t× thanh tr¥n ra, nhî thÑc do thanh tr¥n mà có, thì chÆng liên quan gì ðªn cái nghe, chÆng nghe thì cûng chÆng biªt tß¾ng thanh tr¥n · ðâu. LÕi, nªu nhî thÑc t× thanh tr¥n ra d¥u cho thanh tr¥n do cái nghe mà có tß¾ng, thì cái nghe phäi nghe ðßþc nhî thÑc, nªu chÆng nghe ðßþc thì chÆng phäi là gi¾i, nªu nghe ðßþc thì thÑc cûng ð°ng nhß thanh tr¥n, và thÑc ðã là s· nghe thì ai biªt nghe cái thÑc ? Còn nªu chÆng biªt thì ð°ng nhß cö cây. ChÆng l¨ thanh tr¥n và cái nghe lçn lµn, thành gi¾i · giæa ? Gi¾i chính giæa ðã chÆng có, tß¾ng trong và ngoài t× ðâu mà l§p ?
- Nên biªt, nhî cån, thanh tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh nhî thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không, tÑc nhî cån, thanh tr¥n và nhî thÑc gi¾i, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
3. T CÅN, H¿´NG tr N, T THºC GII VN VÔ SANH.
- a Nan, nhß ngß½i ðã rõ, tÖ cån, hß½ng tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra tÖ thÑc. V§y thÑc n¥y t× tÖ cån ra, l¤y tÖ cån làm gi¾i ; hay t× hß½ng tr¥n ra, l¤y hß½ng tr¥n làm gi¾i ?
- a nan ! Nªu t× tÖ cån ra, thì trong tâm ngß½i l¤y gì làm tÖ cån ? L¤y cái mûi b¢ng th¸t hay l¤y tánh ngØi biªt ?
- Nªu l¤y cái mûi b¢ng th¸t n¥y thì ch¤t th¸t thuµc thân cån, thân biªt tÑc là xúc giác, g÷i là thân thì chÆng phäi tÖ cån ; g÷i là xúc giác tÑc là ngoÕi tr¥n, v§y tÖ cån còn chÆng có tên g÷i, làm sao l§p gi¾i ?
- Nªu l¤y tánh ngØi biªt làm tÖ cån, thì trong tâm ngß½i l¤y gì làm cái có ngØi biªt ? Nªu l¤y l² mûi b¢ng th¸t n¥y, thì cái biªt cüa da th¸t là xúc tr¥n chÑ chÆng phäi tÖ cån ; nªu l¤y hß không làm tánh ngØi biªt, thì hß không tñ biªt, còn da th¸t l¨ ra chÆng biªt, thª thì hß không là ngß½i, thân ngß½i chÆng có biªt thì hi®n nay ngß½i cûng chÆng còn · ðây næa.
- Nªu l¤y hß½ng tr¥n làm tánh ngØi biªt, thì cái biªt thuµc v« hß½ng tr¥n, có liên quan gì ðªn ngß½i ?
- Nªu các mùi th½m th¯i ¡t phäi t× tÖ cån ra, thì mùi th½m, th¯i chÆng t× cây y lan và cây chiên ðàn ra, khi hai mùi ðó chÆng ðªn, ngß½i tñ ngØi tÖ cån xem là th½m hay th¯i ? Th¯i thì chÆng th½m, th½m thì chÆng th¯i, nªu cä hai ð«u ngØi ðßþc, thì mµt mình ngß½i phäi có hai tÖ cån, và nay höi ðÕo v¾i ta phäi có hai a Nan, v§y ai là th¬ cüa ngß½i ? Còn nªu tÖ cån là mµt, th½m th¯i không hai, thì th¯i ðã thành th½m, th½m phäi thành th¯i, hai tánh ðã chÆng có, gi¾i t× ðâu l§p ?
- LÕi nhß con m¡t có th¤y mà chÆng tñ th¤y m¡t. Cûng v§y, nªu thÑc do hß½ng tr¥n ra, thì ðáng l¨ chÆng biªt ðßþc hß½ng tr¥n. Nªu biªt ðßþc thì chÆng phäi do hß½ng tr¥n ra ; nªu chÆng biªt thì lÕi chÇng phäi là tÖ thÑc.
- Hß½ng tr¥n chÆng phäi nh¶ ngØi biªt m¾i có thì cái gi¾i cüa hß½ng tr¥n chÆng thành ; thÑc chÆng biªt hß½ng tr¥n thì gi¾i chÆng th¬ do hß½ng tr¥n mà l§p, ðã chÆng có gi¾i chính giæa thì chÆng thành trong ngoài, và t¤t cä nhæng gì ngØi ðßþc ð«u là hß v÷ng.
- Nên biªt tÖ cån, hß½ng tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh tÖ thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không, tÑc tÖ cån, hß½ng tr¥n, tÖ thÑc gi¾i, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
4. THIT CÅN, V tr N, THIT THºC GII VN VÔ SANH.
- a nan ! Nhß ngß½i ðã rõ, thi®t cån, v¸ tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra thi®t thÑc, v§y thÑc n¥y t× thi®t cån ra, l¤y thi®t cån làm gi¾i ; hay t× v¸ tr¥n ra, l¤y v¸ tr¥n làm gi¾i ?
- a nan ! Nªu t× thi®t cån ra, thì các thÑ trên thª gian nhß mía ng÷t, m½ chua, hoàng liên ð¡ng, mu¯i m£n, tª tân, g×ng, quª thì cay, t¤t cä ð«u chÆng mùi v¸, ngß½i tñ nªm lßÞi là ng÷t hay ð¡ng ? Nªu tánh cüa thi®t cån là ð¡ng thì ai biªt nªm thi®t cån ? Thi®t cån chÆng tñ nªm thì l¤y gì ð¬ biªt ? Tánh cüa thi®t cån chÆng phäi ð¡ng, v¸ tr¥n cûng chÆng tñ ra, làm sao l§p gi¾i ?
- Nªu t× v¸ tr¥n ra, thÑc ðã là mùi v¸ thì cûng ð°ng nhß thi®t cån, chÆng th¬ tñ nªm, làm sao biªt ðßþc là mùi v¸ hay chÆng phäi mùi v¸ ? LÕi các mùi v¸ chÆng t× mµt v§t mà ra, mùi v¸ ðã do nhi«u thÑ sanh ra, thì thÑc cûng phäi có nhi«u th¬. Th¬ cüa thÑc nªu mµt, ¡t phäi do mµt v¸ tr¥n sanh ra, thì khi các v¸ m£n, ng÷t, chua, cay hòa hþp cùng sanh, các tß¾ng khác nhau biªn ð±i thành mµt mùi v¸ thì chÆng th¬ phân bi®t ; phân bi®t ðã không thì chÆng g÷i là thÑc, làm sao còn g÷i là thi®t thÑc gi¾i ? ChÆng l¨ hß không lÕi sanh ra cái thÑc cüa ngß½i ? Nªu thi®t cån và v¸ tr¥n hòa hþp mà sanh, n½i giæa v¯n chÆng có tñ tánh thì gi¾i t× ðâu mà l§p ?
- Nên biªt thi®t cån, v¸ tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh thi®t thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không, tÑc thi®t cån, v¸ tr¥n, thi®t thÑc gi¾i, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
5. THÂN CÅN, XÚC tr N, THÂN THºC GII VN VÔ SANH.
- a Nan, nhß ngß½i ðã rõ, thân cån, xúc tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra thân thÑc. V§y thÑc n¥y t× thân cån ra, l¤y thân cån làm gi¾i ; hay t× xúc tr¥n ra, l¤y xúc tr¥n làm gi¾i ?
- a nan ! Nªu t× thân cån ra, ¡t chÆng có hai duyên ly và hþp, chÆng có ly hþp thì thân cån làm sao biªt ðßþc ? Nªu t× xúc tr¥n ra, ¡t chÆng phäi thân cån cüa ngß½i, v§y có ai chÆng có thân mà biªt ly và hþp ß ?
- a nan ! Nªu v§t chÆng xúc giác, thân biªt có xúc, biªt thân tÑc là xúc, biªt xúc tÑc là thân, tÑc xúc chÆng phäi thân, tÑc thân chÆng phäi xúc, hai tß¾ng thân cån và xúc tr¥n v¯n chÆng xÑ s·, hþp thân tÑc là tñ th¬ cüa thân, lìa thân tÑc nhß tß¾ng hß không, trong và ngoài chÆng thành thì chính giæa t× ðâu l§p ? Giæa chÆng th¬ l§p thì trong ngoài tánh không, v§y thÑc ngß½i t× ðâu mà l§p ?
- Nên biªt thân cån, xúc tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh thân thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không, tÑc thân cån, xúc tr¥n và thân thÑc gi¾i, v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
6. Ý CÅN, PHÁP tr N, Ý THºC GII VN VÔ SANH.
- a nan ! Nhß ngß½i ðã rõ, ý cån, pháp tr¥n làm duyên v¾i nhau, sanh ra ý thÑc. V§y thÑc n¥y t× ý cån ra, l¤y ý cån làm gi¾i ; hay t× pháp tr¥n ra, l¤y pháp tr¥n làm gi¾i ?
- a nan ! Nªu t× ý cån ra, thì trong ý ngß½i ¡t phäi có suy tß m¾i phát minh ðßþc ý ngß½i ; nªu chÆng suy tß thì ý chÆng th¬ sanh, lìa duyên thì chÆng có hình tß¾ng, v§y thÑc dùng ð¬ làm gì ? ThÑc cüa ngß½i v¾i sñ suy tß và tánh hi¬u biªt là ð°ng hay khác ? Nªu ð°ng v¾i ý tÑc là ý cån, sao nói t× ý cån ra ? Nªu khác v¾i ý thì chÆng phäi ý cån, chÆng phäi ý cån thì không có nång biªt, nång không ¡t s· cûng không, nªu không có s· biªt thì sao nói t× ý cån ra ? Nªu có s· biªt thì làm sao biªt ý cån ? V§y hai tánh ð°ng và d¸ ðã chÆng có thì gi¾i t× ðâu l§p ?
- Nªu t× pháp tr¥n ra, thì các pháp trong thª gian chÆng ngoài ngû tr¥n, ngß½i hãy xét xem, các pháp s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc ð«u có tß¾ng rõ ràng ð¬ ð¯i v¾i ngû cån, chÆng thuµc phÕm vi cüa ý cån, nªu thÑc ngß½i nh¤t ð¸nh t× pháp tr¥n ra, thì ngß½i hãy xét kÛ hình tß¾ng cüa m²i pháp nhß thª nào ? Nªu lìa s¡c, không, thông, ngh¨n, ly, hþp và sanh, di®t, ngoài các tß¾ng n¥y chÆng có s· ð¡c, sanh thì các pháp s¡c, không cùng sanh, di®t thì các pháp s¡c, không cùng di®t, v§y cái nhân sanh ra ðã không, làm sao có thÑc ? ThÑc ðã chÆng có, gi¾i t× ðâu l§p ?
- Nên biªt ý cån, pháp tr¥n làm duyên v¾i nhau sanh ra ý thÑc gi¾i, ba ch² ð«u không, tÑc ý cån, pháp tr¥n, ý thÑc gi¾i v¯n chÆng phäi tánh nhân duyên, cûng chÆng phäi tánh tñ nhiên.
A nan bÕch Ph§t :
- Nhß lai th߶ng giäng v« nhân duyên hòa hþp r¢ng : T¤t cä các thÑ biªn hóa trên thª gian ð«u do tÑ ðÕi hòa hþp mà sanh", sao Nhß lai lÕi bác bö cä hai nghîa nhân duyên và tñ nhiên ? nay con chÆng biªt nghîa n¥y thª nào, xin Ph§t thß½ng xót, khai th¸ pháp liu nghîa chÆng hý lu§n cüa trung ðÕo cho con và chúng sanh ðßþc rõ.
Lúc b¤y gi¶, Thª Tôn bäo a nan :
- Trß¾c ðây, ngß½i nhàm chán các pháp Ti¬u Th×a thanh Vån, Duyên Giác, phá tâm c¥u ðÕo Vô Thßþng B° Ы nên ta vì ngß½i khai th¸ Ю Nh¤t Nghîa Ъ, sao ngß½i lÕi còn ðem nhæng hý lu§n cüa thª gian, v÷ng tß·ng cho là nhân duyên mà tñ ràng buµc ? Ngß½i dù h÷c rµng nghe nhi«u, nhß ng߶i chï dùng mi®ng nói thu¯c, khi thu¯c th§t hi®n ti«n thì lÕi chÆng biªt, Nhß lai g÷i là th§t ðáng thß½ng xót. nay ngß½i hãy nghe kÛ, ta s¨ vì ngß½i khai th¸ t×ng l¾p mµt, cûng khiªn nhæng ng߶i tu ðÕi th×a sau n¥y thông ðÕt ðßþc th§t tß¾ng.
A nan yên l£ng kính vâng thánh chï cüa Ph§t.
- a nan ! Nhß ngß½i ðã nói, tÑ ðÕi hòa hþp sanh ra các thÑ biªn hóa trên thª gian. a Nan, nªu th¬ tánh cüa tÑ ðÕi chÆng phäi hòa hþp thì chÆng th¬ lçn lµn nhau, cûng nhß hß không, chÆng th¬ hòa hþp v¾i các s¡c tß¾ng ; nªu là hòa hþp thì ð°ng nhß biªn hóa, ð¥u ðuôi duyên nhau, sanh di®t tß½ng tøc, sanh r°i di®t, di®t r°i sanh, sanh sanh di®t di®t nhß vòng lØa quay tròn. a Nan, cûng nhß nß¾c thành bång, bång lÕi thành nß¾c, chÆng h« ng×ng nghï.
l. TÁNH ÐA ÐI VN VÔ SANH.
- Ngß½i xem tánh иa, thô là ðÕi ð¸a, tª là vi tr¥n, cho ðªn cñc vi là lân hß tr¥n, là s¡c tß¾ng nhö tµt, nªu phân tách næa thì thành tánh hß không.
- a Nan, nªu cái lân hß tr¥n ðó tách ðßþc thành hß không, thì hß không cûng sanh ðßþc s¡c tß¾ng. nay ngß½i höi r¢ng, do hòa hþp mà sanh các tß¾ng biªn hóa trên thª gian, thì ngß½i hãy xét, cái lân hß tr¥n n¥y phäi dùng bao nhiêu hß không hþp lÕi m¾i có ? ChÆng l¨ lân hß tr¥n hþp thành lân hß tr¥n ? LÕi lân hß tr¥n ðã tách thành hß không, thì dùng bao nhiêu s¡c tß¾ng hþp lÕi m¾i ðßþc thành hß không ? Nªu lúc hþp s¡c, s¡c chÆng phäi hß không ; nªu lúc hþp không, hß không chÆng phäi là s¡c, s¡c còn có th¬ tách ra ðßþc, chÑ hß không làm sao mà hþp ?
- Ngß½i v¯n chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng (Tñ tánh), tánh S¡c ch½n Không (th¬ tánh cüa S¡c chÆng phäi th§t, tÑc là Ch½n Không), tánh Không ch½n S¡c (th¬ tánh cüa Không chÆng phäi th§t, tÑc là Ch½n S¡c), tñ tánh v¯n thanh t¸nh, ð¥y kh¡p m߶i phß½ng pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p, và nß½ng theo nghi®p ¤y biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. Ng߶i thª gian chÆng biªt nhæng hi®n tßþng ðó chï là m· m¡t chiêm bao, lÕi mê l¥m cho là nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ð«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
2. TÁNH HA ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! Tánh Höa chÆng có tñ th¬, nh¶ các trþ duyên mà phát sanh. Ngß½i xem các nhà, khi mu¯n nhúm lØa n¤u c½m thì c¥m t¤m kiªng ðßa dß¾i ánh sáng m£t tr¶i mà l¤y lØa.
- a nan ! Cái g÷i là hòa hþp, cûng nhß ta cùng ngß½i và 1250 v¸ TÏ Kheo, nay hþp thành mµt chúng ; chúng dù là mµt, xét v« cån bän thì m²i ng߶i ð«u có thân riêng bi®t, có tên g÷i và h÷ hàng cüa mình, nhß Xá Lþi Ph¤t thuµc dòng Bà la Môn, ¿u Lâu T¥n loa thuµc dòng ca Diªp Ba, cho ðªn ngß½i thì thuµc dòng h÷ Cù Ðàm.
- a nan ! Nªu tánh lØa n¥y do hòa hþp mà có, thì khi ng߶i c¥m kiªng l¤y lØa n½i ánh sáng m£t tr¶i, lØa n¥y t× trong kiªng ra, t× bùi nhùi ra, hay t× m£t tr¶i ra ?
- a nan ! Nªu lØa t× m£t tr¶i ra, ð¯t ðßþc bùi nhùi trong tay ng߶i ¤y, thì nhæng r×ng cây mà ánh sáng m£t tr¶i chiªu qua, l¨ ra ð«u b¸ ð¯t cä. Nªu t× trong kiªng ra, có th¬ ð¯t cháy bùi nhùi, sao cái kiªng lÕi không chäy ? Cä cái tay ng߶i c¥m kiªng còn chÆng th¤y nóng thì làm sao kiªng lÕi chäy ðßþc ? Nªu do bùi nhùi ra thì c¥n gì ánh sáng m£t tr¶i v¾i kiªng tiªp xúc nhau r°i m¾i có lØa ?
- Ngß½i lÕi xét kÛ, kiªng do tay c¥m, m£t tr¶i thì · trên không, còn bùi nhùi thì t× ð¤t sanh ra, v§y lØa t× phß½ng nào mà ði ðªn ch² n¥y ? M£t tr¶i và kiªng cách xa nhau, chÆng hòa chÆng hþp, chÆng l¨ tánh lØa khi không tñ có ?
- Ngß½i còn chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng, tánh höa ch½n không, tánh không ch½n höa, tñ tánh v¯n thanh t¸nh, ð¥y kh¡p m߶i phß½ng pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p và nß½ng theo nghi®p ¤y biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. a nan nên biªt, ng߶i thª gian · n½i n¥y c¥m kiªng thì n½i n¥y b¯c lØa ; nªu kh¡p pháp gi¾i ð«u c¥m kiªng thì kh¡p pháp gi¾i b¯c lØa, lØa cháy kh¡p thª gian, ðâu có xÑ s·, chï tùy theo nghi®p thÑc cüa chúng sanh mà biªn hi®n. Ng߶i thª gian chÆng biªt lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên ¤y ð«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
3. TÁNH THY ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! Tánh Thüy chÆng ð¸nh, ngßng và chäy không ch×ng. Nhß trong thành Th¤t la Phi®t, các ông ca TÏ La, Chß¾c ca la và các nhà ðÕi huyn thu§t Bát Ð¥u ma ha Tát Ða, khi mu¯n c¥u Thái Âm tinh ð¬ hòa các thu¯c huyn thu§t, thì các ông ¤y · giæa ðêm trång sáng, tay c¥m hÕt châu, hÑng nß¾c dß¾i ánh trång. V§y nß¾c n¥y t× hÕt châu ra, t× hß không ra, hay t× m£t trång ra ?
- a nan ! Nªu t× m£t trång ra, ánh trång ðã có th¬ t× phß½ng xa làm cho hÕt châu chäy nß¾c, thì nhæng r×ng cây mà ánh trång chiªu qua, l¨ ra ð«u phäi chäy nß¾c. Nªu chäy nß¾c thì khöi ðþi hÕt châu m¾i có nß¾c chäy ; nªu không chäy nß¾c thì rõ ràng nß¾c chÆng phäi t× m£t trång ra. Nªu t× hÕt châu ra, thì trong hÕt châu phäi th߶ng chäy nß¾c, ðâu c¥n ðþi ánh trång trong lúc nØa ðêm ? Nªu t× hß không ra thì hß không vô t§n, nß¾c cûng vô biên, v§y t× cõi ng߶i ðªn cõi Tr¶i ð«u b¸ chìm ng§p cä, làm sao lÕi có các loài · dß¾i nß¾c, trên b¶ và trên không ?
- Ngß½i hãy xét kÛ, m£t trång · trên tr¶i, hÕt châu · n½i tay, còn mâm ðñng hÕt châu hÑng nß¾c thì do ng߶i ð£t ra, v§y nß¾c t× phß½ng nào mà chäy ðªn ðây ? M£t trång và hÕt châu cách xa nhau, chÆng hòa chÆng hþp, chÆng l¨ nß¾c khi không tñ có ?
- Ngß½i còn chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng, tánh thüy ch½n không, tánh không ch½n thüy, tñ tánh v¯n thanh t¸nh, cùng kh¡p m߶i phß½ng pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p, và nß½ng theo nghi®p ¤y biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. H n½i n¥y c¥m hÕt châu thì n½i n¥y chäy nß¾c ; kh¡p pháp gi¾i c¥m hÕt châu thì kh¡p pháp gi¾i chäy nß¾c. Tánh thüy cùng kh¡p thª gian, ðâu có xÑ s·, chï theo nghi®p thÑc, cüa chúng sanh mà biªn hi®n. Ng߶i thª gian chÆng biªt lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ð«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
4. TÁNH phong ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! Tánh Phong chÆng có tñ th¬, ðµng t¸nh không ch×ng. Ngß½i th߶ng · n½i chúng mà sØa áo, chéo áo Tång Già Lê chÕm ðªn ng߶i bên cÕnh thì có chút gió ph¤t qua m£t ng߶i kia, v§y gió n¥y t× chéo áo Cà sa ra, t× hß không ra, hay t× m£t ng߶i kia ra ?
- a nan ! Nªu gió t× chéo áo Cà sa ra thì ngß½i ðã m£c luôn cä gió, l¨ ra cái áo phäi tung bay ra, r¶i khöi thân ngß½i. nay ta rû áo · trong Hµi n¥y, ngß½i hãy xem cái áo ta, gió núp · ch² nào ? ChÆng l¨ trong áo lÕi có ch² chÑa gió ß ?
- Nªu gió t× hß không ra, khi cái áo ngß½i chÆng ðµng, thì sao lÕi chÆng ph¤t ? Tánh hß không th߶ng trø thì gió phäi th߶ng sanh, v§y lúc chÆng gió, hß không phäi di®t ; gió di®t còn có th¬ th¤y ðßþc, hß không di®t thì là hình tß¾ng gì ? Nªu có sanh di®t thì chÆng g÷i là hß không, ðã g÷i là hß không thì làm sao lÕi có gió ra ?
- Nªu gió t× m£t ng߶i b¸ ph¤t sanh ra, thì ðã t× m£t ng߶i ðó ra, l¨ ra phäi ph¤t lÕi ngß½i, sao tñ ngß½i sØa áo mà ph¤t ngßþc lÕi ng߶i kia ?
- Ngß½i hãy xét kÛ ; sØa áo do ngß½i, cái m£t thì thuµc ng߶i kia, hß không thì v¡ng l£ng chÆng lay ðµng, v§y gió t× phß½ng nào dong ru±i ðªn ðây ? Tánh gió và tánh hß không khác nhau, chÆng hòa chÆng hþp, chÆng l¨ tánh gió khi không tñ có ß ?
- Ngß½i còn chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng, tánh phong ch½n không, tánh không ch½n phong, tñ tánh v¯n thanh t¸nh, cùng kh¡p m߶i phß½ng pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p, và nß½ng theo nghi®p ¤y, biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. a Nan, nhß mµt mình ngß½i h½i ðµng cái áo thì có chút gió ra, kh¡p pháp gi¾i ð«u ph¤t thì kh¡p pháp gi¾i ð«u ra gió, tánh phong ð¥y kh¡p thª gian, ðâu có xÑ s·, chï theo nghi®p thÑc cüa chúng sanh mà biªn hi®n. Ng߶i thª gian chÆng biªt, lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ð«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
5. TÁNH KHÔNG ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! Tánh Không vô hình, nh¶ s¡c tß¾ng m¾i ðßþc hi¬n bày. Nhß trong thành Th¤t la Phi®t, ch² cách xa sông, nhæng dòng Sát LÜ, Bà la Môn, TÏ Xá, Thü Ðà, Phä la Ð÷a, Chiên Ðà la v.v... khi dñng nhà xong, ðào giªng l¤y nß¾c, ðào ra mµt thß¾c ð¤t thì có mµt thß¾c hß không ; nhß v§y cho ðªn ðào ra mµt trßþng ð¤t thì lÕi ðßþc mµt trßþng hß không, hß không sâu hay cÕn là tùy theo ð¤t ðào ra ðßþc nhi«u hay ít. V§y hß không n¥y t× ðào ð¤t ra, do ðào mà có, hay vô nhân tñ sanh ?
- a nan ! Nªu hß không vô nhân tñ sanh, thì khi chßa ðào ð¤t, sao n½i ðó lÕi chÆng vô chß¾ng ngÕi, mà chï th¤y ð¤t li«n, chÆng th¤y tr¯ng r²ng ?
- Nªu t× ðào ð¤t ra, thì khi ð¤t ra, phäi th¤y hß không vào ; nªu ð¤t ra trß¾c mà không th¤y hß không vào, thì sao nói hß không t× ðào ð¤t mà ra ? Nªu chÆng ra vào thì hß không v¾i ð¤t v¯n chÆng có khác, chÆng khác tÑc là ð°ng, thì lúc ðào ð¤t ra, hß không sao chÆng ra ? Nªu do ðào mà có, thì phäi ðào ra hß không, chÑ chÆng phäi ðào ra ð¤t ; nªu chÆng do ðào mà có, thì làm sao lÕi th¤y hß không ?
- Ngß½i hãy xét kÛ, ðào do tay ng߶i v§n ðµng, ð¤t theo sñ ðào mà d¶i ch², v§y hß không t× ðâu mà ra ? Ðào thì có th§t ch¤t, hß không thì tr¯ng r²ng, chÆng tác døng v¾i nhau, chÆng hòa chÆng hþp, chÆng l¨ hß không khi không tñ ra ?
V§y, tánh hß không cùng kh¡p, v¯n chÆng lay ðµng. Nên biªt hi®n ti«n ð¸a, thüy, höa, phong và hß không g÷i là Ngû ÐÕi, tánh ch¤t viên dung, ð«u là Nhß lai TÕng, v¯n chÆng sanh di®t.
- a nan ! Tâm ngß½i mê muµi, chÆng ngµ ðßþc tÑ ðÕi v¯n là Nhß lai TÕng, ngß½i hãy xem hß không là ra hay vào ; ho£c chÆng ra vào ? Ngß½i còn chÆng biªt trong Nhß lai TÕng, tánh giác ch½n không, tánh không ch½n giác, tñ tánh v¯n thanh t¸nh, cùng kh¡p pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p, và nß½ng theo nghi®p ¤y biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu.
A nan nhß ðào mµt giªng thì ra mµt giªng hß không, v§y m߶i phß½ng hß không cûng nhß thª, tánh Không cùng kh¡p m߶i phß½ng, ðâu có xÑ s·, chï theo nghi®p thÑc cüa chúng sanh mà biªn hi®n. Ng߶i thª gian chÆng biªt, lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ði«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
6. TÁNH KIN ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! B±n kiªn, B±n giác v¯n chÆng có nång tri s· tri, vì S¡c và Không m¾i có l§p nång s·. Nhß ngß½i hôm nay · v߶n KÏ Ðà, ngày sáng ðêm t¯i, nªu nØa ðêm có trång thì sáng, không trång thì t¯i, do kiªn tinh phân bi®t nên có sáng và t¯i. V§y kiªn n¥y v¾i tß¾ng sáng, t¯i và hß không, là mµt th¬ hay chÆng phäi mµt th¬ ? Ho£c ð°ng, chÆng ð°ng ? Ho£c khác, chÆng khác ?
- a nan ! Nªu cái kiªn n¥y cùng v¾i sáng, t¯i, hß không v¯n là mµt th¬, thì sáng và t¯i hai tß¾ng ngh¸ch nhau, khi sáng chÆng t¯i, khi t¯i chÆng sáng. Nªu cùng v¾i t¯i ð°ng mµt th¬ thì khi sáng, cái kiªn biªn m¤t, h cùng v¾i sáng ð°ng mµt th¬, thì khi t¯i, cái kiªn ¤y phäi di®t, ðã di®t thì l¤y gì ð¬ th¤y sáng th¤y t¯i ? Nªu sáng t¯i khác nhau, kiªn chÆng sanh di®t thì ðâu có th¬ nói là mµt th¬ ðßþc ?
Nªu cái kiªn này cùng v¾i sáng t¯i chÆng phäi mµt th¬, thì ngß½i lìa sáng, t¯i và hß không, phân tách cái kiªn tinh xem là hình tß¾ng gì ? Lìa sáng, t¯i và hß không thì kiªn tinh ð°ng nhß lông rùa s×ng thö. Sáng, t¯i, hß không ba thÑ ð«u khác bi®t, v§y t× ðâu mà l§p kiªn tinh ? Sáng, t¯i ngh¸ch nhau, làm sao nói ð°ng ðßþc ? Lìa ba thÑ v¯n chÆng có, làm sao nói khác ðßþc ? Hß không và kiªn tinh v¯n chÆng có ranh gi¾i, làm sao nói chÆng ð°ng ? Th¤y sáng th¤y t¯i, s· kiªn thay ð±i, làm sao nói chÆng khác ?
- Ngß½i c¥n phäi xem xét vi tª kÛ càng, xét t¾i cÑu cánh tri®t ð¬. Sáng do m£t tr¶i, t¯i do ðêm không trång, thông thuµc v« hß không, ngh¨n thuµc v« ðÕi ð¸a, kiªn tinh có giác, hß không vô tri, chÆng hòa chÆng hþp, v§y kiªn tinh t× ðâu mà ra ? ChÆng l¨ khi không tñ ra ?
- Nên biªt Kiªn, Vån, Giác, Tri, th¬ tánh viên mãn cùng kh¡p m÷i n½i, v¯n chÆng lay ðµng, v¾i hß không vô biên chÆng ðµng, và ð¸a, thüy, höa, phong, lay ðµng, cùng g÷i là Løc ÐÕi, th¬ tánh viên dung, ð«u là Nhß lai TÕng, v¯n chÆng sanh di®t.
- a nan ! Ngß½i ðánh m¤t tñ tánh, chÆng ngµ kiªn, vån, giác, tri cüa ngß½i v¯n là Nhß lai TÕng. Ngß½i hãy xem cái kiªn, vån, giác, tri n¥y là sanh hay di®t, là ð°ng hay d¸, là chÆng sanh di®t hay chÆng ð°ng d¸ ? Ngß½i còn chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng, tánh kiªn giác minh, giác tinh minh kiªn (cái b±n kiªn là tñ tánh v¯n giác v¯n minh, cái tinh th¬ cüa b±n giác v¯n minh v¯n kiªn), v¯n tñ nhiên thanh t¸nh, cùng kh¡p pháp gi¾i, tùy theo mÑc ðµ hi¬u biªt cüa tâm chúng sanh tÕo thành nghi®p, và nß½ng theo nghi®p ¤y mà biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. Nhß mµt "kiªn tinh" th¤y cùng pháp gi¾i, cho ðªn tai nghe, mûi ngØi, mi®ng nªm, thân xúc, ý biªt, sñ di®u døng rõ ràng viên mãn, cùng kh¡p m߶i phß½ng pháp gi¾i, ðâu có xÑ s·, chï theo nghi®p thÑc cüa chúng sanh biªn hi®n. Ng߶i thª gian chÆng biªt, lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ð«u do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
7. TÁNH THºC ÐI VN VÔ SANH.
- a nan ! Tánh cüa ThÑc v¯n chÆng có ngu°n g¯c, duyên theo sáu thÑ cån tr¥n hß v÷ng mà sanh. nay ngß½i hãy xem kh¡p thánh chúng trong hµi n¥y khi m¾i dùng con m¡t lß¾t qua, chßa kh·i phân bi®t thì th¤y chúng chï nhß bóng tßþng trong gß½ng, r°i tâm thÑc cüa ngß½i theo thÑ tñ phân bi®t ðây là Vån Thù, ðây là Phú Lâu Na, r°i t¾i Møc Ki«n Liên, tu B° Ы, Xá Lþi Ph¤t v.v...V§y sñ biªt cüa thÑc n¥y t× kiªn tinh ra, t× s¡c tß¾ng ra, t× hß không ra, hay khi không vô nhân mà ra ?
- a nan ! Giä sØ thÑc cüa ngß½i t× kiªn tinh ra, nªu chÆng có sáng t¯i và s¡c không, thì chÆng có kiªn tinh, kiªn tinh còn chÆng có, v§y thÑc t× ðâu mà ra ?
Nªu thÑc cüa ngß½i t× s¡c tß¾ng ra, chÆng t× kiªn tinh ra, thì chÆng th¤y sáng, cûng chÆng th¤y t¯i, sáng t¯i ðã chÆng th¤y tÑc chÆng có s¡c không, s¡c tß¾ng kia còn chÆng có thì thÑc do ðâu mà ra ?
Nªu t× hß không ra, chÆng phäi s¡c tß¾ng, cûng chÆng phäi kiªn tinh. Nªu chÆng phäi kiªn tinh thì chÆng th¬ phân bi®t, tñ nhiên không th¬ biªt ðßþc các tß¾ng sáng t¯i và s¡c không. Nªu chÆng phäi s¡c tß¾ng thì s· duyên di®t m¤t, v§y kiªn, vån, giác, tri chÆng có ch² an l§p. Giæa hai thÑ chÆng phäi k¬ trên, nªu "không" thì thÑc ð°ng nhß chÆng có ; nªu "có" thì thÑc ð°ng nhß các v§t, dçu cho có thÑc cüa ngß½i cûng thành vô døng.
Hß không vô hình, v¯n chÆng có bän th¬, nªu tâm thÑc t× hß không ra thì cûng gi¯ng nhß hß không, chÆng có bän th¬ ð¬ nß½ng tña, tÑc là thÑc chÆng phäi s¡c tß¾ng, cûng chÆng phäi kiªn tinh. Giæa hai thÑ chÆng phäi k¬ trên, nªu cho là "không bän th¬" thì thÑc ð°ng nhß không có ; nªu cho là "có bän th¬" thì thÑc ð°ng nhß các v§t ; v§t thì vô tri, chÆng có tánh phân bi®t, v§y dçu cho có thÑc cûng thành vô døng.
Nªu khi không vô nhân mà ra, thì sao chÆng cho m£t tr¶i là m£t trång ?
Ngß½i hãy suy xét kÛ càng, cái th¤y phäi nh¶ m¡t ngß½i, s¡c tß¾ng là cänh cüa ti«n tr¥n ; nhæng gì có tß¾ng m¾i thành có, chÆng tß¾ng ¡t thành không, nhß v§y thÑc t× ðâu mà ra ?
- ThÑc thì linh ðµng, kiªn tinh thì trong l£ng, chÆng hòa chÆng hþp, kiªn, vån, giác, tri ð«u nhß thª, chÆng l¨ thÑc khi không tñ ra ?
- Nªu thÑc n¥y v¯n chÆng t× ch² nào ra, sñ døng cüa kiªn, vån, giác, tri trÕm nhiên viên mãn, tánh chÆng nång s·. V§y ð¸a, thüy, höa, phong, hß không và b±n kiªn, b±n thÑc, g÷i là Th¤t ÐÕi, th¬ tánh ch½n th§t viên dung, ¤y ð«u là Nhß lai TÕng, v¯n chÆng sanh di®t.
- a nan ! Tâm ngß½i v÷ng ch¤p, chÆng ngµ kiªn, vån, giác, tri, v¯n là Nhß lai TÕng, ngß½i hãy xét sáu ch² tâm thÑc n¥y là ð°ng hay d¸, là có hay không, là chÆng ð°ng d¸ hay chÆng có không ?
- Ngß½i còn chÆng biªt, trong Nhß lai TÕng, tánh thÑc minh tri, giác minh ch½n thÑc (tánh cüa b±n thÑc rõ ràng ch½n tri, b±n giác v¯n sáng tö là giác minh, phân bi®t mà chÆng nång s· ð¯i ðãi là chân thÑc), di®u giác trÕm nhiên, nhß nhß b¤t ðµng, chÆng th¬ nghî l߶ng ðßþc, ð¥y trùm pháp gi¾i, hi¬n bày kh¡p m߶i phß½ng hß không ðâu có xÑ s·, tùy theo nghi®p cüa chúng sanh biªn hi®n các cänh gi¾i hi®n hæu. Ng߶i thª gian chÆng biªt, lÕi mê l¥m cho là tánh nhân duyên và tñ nhiên, ¤y ð«u là do tâm thÑc phân bi®t suy l߶ng. Phàm là l¶i nói ð«u chÆng phäi nghîa th§t.
B¤y gi¶, a nan và ðÕi chúng ðßþc sñ khai th¸ vi di®u cüa Ph§t, thân tâm phÆng l£ng, chÆng còn ngån ngÕi, m²i m²i tñ biªt tâm thÑc cùng kh¡p m߶i phß½ng, th¤y m߶i phß½ng hß không nhß xem các v§t trong bàn tay ; t¤t cä v§t tßþng trên thª gian ð«u v¯n là tánh B° Ы sáng su¯t cüa di®u tâm. Tâm tánh tròn ð¥y, cùng kh¡p m߶i phß½ng, xem lÕi cái thân cüa cha m© sanh ra, nhß mäy bøi lØng l½ trong m߶i phß½ng hß không thoÕt còn thoÕt m¤t ; nhß mµt b÷t nß¾c trôi trong bi¬n cä, chÆng biªt sanh di®t t× ðâu. Rõ ràng tñ biªt ðßþc cái b±n lai th߶ng trø chÆng di®t cüa di®u tâm, ðßþc pháp chßa t×ng có, nên ch¤p tay l Ph§t và nói k® tán thán Ph§t r¢ng :
TÕi sao "Di®u trÕm t±ng trì b¤t ðµng tôn" d¸ch là "Trong l£ng vÕn nång chÆng ðµng t¸nh" ?
Chæ "TrÕm" nghîa là trong l£ng chÆng ðµng, nhßng chßa phäi là "Di®u TrÕm", chÆng ðµng chÆng t¸nh cûng chÆng trø n½i chÆng ðµng t¸nh, m¾i ðßþc g÷i là "Di®u TrÕm".
T±ng nh¤t thiªt pháp, trì nh¤t thiªt nghîa, t±ng trì t¤t cä pháp nghîa, nên nói là "VÕn Nång" v§y.
(2) : Lång Nghiêm ÐÕi иnh ð¶i hy hæu :
TÕi sao "Thü Lång Nghiêm Vß½ng" d¸ch là "Lång Nghiêm ÐÕi иnh" ? Vì Thü Lång Nghiêm chï là tên cüa Kinh, kinh ðã ph± biªn trên ð¶i thì chÆng phäi là hy hæu, c¥n phäi theo ðó tu chÑng ðßþc ÐÕi иnh m¾i là hy hæu.
Có nh§p ð¸nh, xu¤t ð¸nh, chßa phäi là "ÐÕi иnh","ÐÕi иnh" thì chÆng có xu¤t nh§p, lúc ðang náo ðµng vçn là иnh, nên g÷i là ÐÕi иnh, v§y m¾i ðßþc làm vua trong t¤t cä ð¸nh (Thü Lång Nghiêm Vß½ng).