- a nan ! Nghîa thÑ nh¤t : Nªu các ngß½i mu¯n lìa bö thanh Vån, tu B° Tát Th×a, nh§p tri Kiªn Ph§t, thì nên xét kÛ ch² phát tâm cüa nhân ð¸a, v¾i ch² giác ngµ cüa quä ð¸a là ð°ng hay là khác ? a Nan, nªu · n½i nhân ð¸a, dùng tâm sanh di®t làm cái nhân tu hành, ð¬ c¥u cho ðßþc quä chÆng sanh di®t cüa Ph§t th×a thì chÆng ðúng.

- do nghîa n¥y, ngß½i nên xét kÛ vÕn v§t trên thª gian, các pháp có th¬ tÕo ra ð«u phäi biªn di®t. a Nan, ngß½i hãy xem các pháp có th¬ tÕo ra, có cái nào chÆng hoÕi chång ? Nhßng chÆng bao gi¶ nghe nói hß không biªn hoÕi. TÕi sao ? Vì hß không chÆng phäi là v§t s· tÕo, cho nên chÆng th¬ biªn hoÕi.

- V§y thì trong thân ngß½i, tánh cÑng là иa, ß¾t nh¶n là Thüy, h½i ¤m là Höa, lay ðµng là Phong, do tÑ ðÕi ràng buµc, mà chia cái di®u tâm sáng tö cüa ngß½i ra thành Kiªn, Vån, Giác, Tri t× vô thï, tÕo thành nåm l¾p ô trßþc.

- sao g÷i là trßþc ? a Nan, ví nhß nß¾c trong bän tánh thanh khiªt, và nhæng thÑ bøi, ð¤t, tro, cát, bän ch¤t ngån ngÕi, th¬ tánh v¯n khác nhau. B²ng có ng߶i l¤y ð¤t cát bö vào nß¾c trong, làm cho ð¤t m¤t ngån ngÕi, nß¾c m¤t thanh khiªt, thành tß¾ng v¦n ðøc, nên g÷i là trßþc. Nåm l¾p ô trßþc cüa ngß½i cûng v§y.

- a nan ! Ngß½i th¤y hß không kh¡p m߶i phß½ng thª gi¾i, hß không và kiªn tinh chÆng th¬ phân ra rõ ràng ; hß không thì chÆng có bän th¬, tÑc là ngoan không ; kiªn tinh thì chÆng có bän giác, tÑc là vô minh, cä hai giao kªt lçn nhau, v÷ng thành l¾p thÑ nh¤t, g÷i là Kiªp Trßþc.

- Kiªn, Vån, Giác, tri v¯n chÆng ngån ngÕi, vì k©t n½i tÑ ðÕi nên thành ngån ngÕi ; иa, Thüy, Höa, phong v¯n chÆng giác tri, vì xoay chuy¬n theo løc cån thành có giác tri, các ði«u ðó giao kªt lçn nhau, v÷ng thành l¾p thÑ hai, g÷i là Kiªn Trßþc.

- LÕi, trong tâm ngß½i, tánh tß·ng nh¾ h÷c t§p phát ra tri kiªn, dung nÕp løc tr¥n, lìa tr¥n thì chÆng có tß¾ng, lìa giác thì chÆng có tánh, t× ðó giao kªt lçn nhau v÷ng thành l¾p thÑ ba g÷i là Phi«n Näo Trßþc.

- LÕi tâm ni®m cüa ngß½i ngày ðêm sanh di®t chÆng ng×ng, tri kiªn thì mu¯n · mãi trên thª gian, nhßng nghi®p báo xoay v¥n lÕi th߶ng d¶i ð±i trong løc ðÕo, nhæng ði«u ¤y giao kªt lçn nhau, v÷ng thành l¾p thÑ tß, g÷i là Chúng sanh Trßþc.

- Tánh kiªn vån cüa các ngß½i v¯n chÆng khác bi®t, do løc tr¥n ngån cách, b²ng thành khác bi®t, tánh biªt thì ð°ng, sñ døng thì khác, ð°ng và khác chÆng ð¸nh, t× ðó giao kªt lçn nhau, v÷ng thành l¾p thÑ nåm, g÷i là M®nh Trßþc.

- a nan ! nay ngß½i mu¯n cho Kiªn, Vån, Giác, tri khª hþp v¾i tÑ ðÑc Th߶ng, LÕc, Ngã, T¸nh cüa Nhß Lai, trß¾c hªt phäi l÷c bö cµi g¯c sanh tØ, dña theo tánh trong l£ng chÆng sanh di®t cüa di®u tâm, ð¬ xoay các thÑ sanh di®t hß v÷ng tr· v« bän giác. Ðßþc tánh chÆng sanh di®t cüa bän giác làm cái tâm nhân ð¸a, r°i m¾i viên thành sñ tu chÑng cüa quä ð¸a. Nhß l¡ng nß¾c ðøc trong ð° ðñng nß¾c, ð¬ yên mãi chÆng lay ðµng, ð¤t cát tñ chìm và nß¾c trong hi®n ra, ¤y g÷i là b¡t ð¥u u¯n d©p ðßþc khách tr¥n phi«n não ; gÕn bùn hªt sÕch, chï còn nß¾c trong, g÷i là dÑt hÆn cån bän vô minh, tß¾ng minh thu¥n nh¤t thì t¤t cä biªn hi®n ð«u chÆng gây ra phi«n não, và ð«u hþp v¾i di®u ðÑc trong sÕch cüa Niªt Bàn.

- Nghîa thÑ hai : Các ngß½i nªu mu¯n phát tâm B° Ы n½i B° Tát Th×a, sanh lòng ðÕi dûng mãnh, quyªt ð¸nh lìa bö các tß¾ng hæu vi, nên suy xét kÛ cái cµi g¯c phi«n não cüa nhu§n (nhu¥n) nghi®p vô minh và nhu§n sanh vô minh t× vô thï n¥y là ai làm, ai ch¸u ?

Xét kÛ ch² phát tâm cüa nhân ð¸a là ð¬ hþp cái Ch½n ; xét kÛ cµi g¯c cüa phi«n não là ð¬ tuy®t cái V÷ng, v÷ng ðã chÆng v÷ng thì tÑc v÷ng tÑc ch½n.

Cµi g¯c cüa phi«n não có hai : mµt là Nhu§n Nghi®p Vô minh (nhu§n là th¤m nhu¥n), tÑc là phi«n não cüa nhæng kiªp quá khÑ ; hai là Nhu§n sanh Vô Minh, tÑc là khi ð¥u thai, n½i tình thÑc sanh kh·i yêu, ghét ð¯i v¾i cha m©. hai thÑ phi«n não n¥y v¯n chÆng tñ tánh, nªu ngµ biªt chÆng tñ tánh thì chÆng có kë làm, chÆng có kë ch¸u, ngay ðó "không t¸ch", còn ai phi«n não ? Ng߶i ti¬u th×a chÆng lìa công døng hæu vi, cho th§t có phi«n não c¥n phäi phá tr×, ¤y do chÆng biªt cån tr¥n là hß v÷ng. Ng߶i ðÕi th×a thì khác, thÆng ðªn Vô Thßþng B° Ы, chï c¥n xét kÛ n½i cån tr¥n ai làm ai ch¸u, b²ng ðßþc khám phá, thì cån bän vô minh tÑc th¶i tan rã.

- a nan ! Ng߶i tu ðÕo B° Ы, nªu chÆng suy xét cµi g¯c phi«n não, thì chÆng th¬ biªt cån tr¥n hß v÷ng ðó ðiên ðäo · ch² nào ; ch² còn chÆng biªt thì làm sao u¯n d©p ðßþc nó, ð¬ chÑng nh§p quä v¸ cüa Nhß lai ?

- Cûng nhß ng߶i thª gian, khi mu¯n m· cái th¡t kªt, nªu chÆng th¤y cái ch² th¡t kªt thì làm sao biªt m· ? Nhßng chßa t×ng nghe nói hß không b¸ ng߶i ta phá hüy. TÕi sao ? Vì hß không chÆng hình tß¾ng, chÆng th¬ th¡t m·. V§y thì hi®n ti«n løc cån cüa ngß½i làm mai m¯i cho gi£c, tñ cß¾p cüa báu trong nhà, v÷ng thành sñ th¡t kªt (phi«n não). do sñ th¡t kªt n¥y nên thª gi¾i chúng sanh tñ sanh ràng buµc t× vô thï, chÆng th¬ ra khöi thª gian v§y.

- a nan ! sao g÷i là thª gi¾i chúng sanh ? Thª là d¶i ð±i, Gi¾i là phß½ng v¸, nên biªt : Ðông, Tây, Nam, B¡c, Ðông Nam, Tây Nam, Ðông B¡c, Tây B¡c, phß½ng trên phß½ng dß¾i là gi¾i ; quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai là Thª. V« phß½ng v¸ cüa không gian có m߶i, v« sñ lßu chuy¬n cüa th¶i gian có ba. Không gian, th¶i gian cùng v¾i sñ d¶i ð±i trong thân cüa t¤t cä chúng sanh giao lµn lçn nhau, nên thành thª gi¾i chúng sanh. Tánh gi¾i (không gian) dù thiªt l§p thành m߶i phß½ng, nhßng phß½ng v¸ nh¤t ð¸nh mà ng߶i thª gian có th¬ rõ ðßþc, chï có Ðông, Tây, Nam, B¡c tÑ phß½ng, còn phß½ng trên, phß½ng dß¾i và chính giæa thì chÆng có v¸ trí nh¤t ð¸nh.

- TÑ phß½ng nhân v¾i tam thª, thành s¯ m߶i hai, r°i nh½n v¾i l¾p thÑ ba, thành 12 x 100 = 2026 (Nguyên vån có nêu ra 4 l¾p : l, l0, l00, l000). T±ng quát lÕi, trong løc cån m²i m²i có ðªn mµt ngàn hai tråm công ðÑc.

- a nan ! Ngß½i nên · trong løc cån xác ð¸nh ch² h½n kém cüa m²i cån.

Nhß Nhãn Cån chï th¤y phía trß¾c, chÆng th¤y phía sau, ngó qua hai bên thì ba ph¥n chï th¤y ðßþc hai. Tóm lÕi, công ðÑc cüa nhãn cån chï ðßþc hai ph¥n ba, v§y biªt nhãn cån chï có tám tråm công ðÑc.

Nhß Nhî Cån nghe kh¡p m߶i phß½ng chÆng sót, lúc ðµng thì tña nhß có xa g¥n, lúc t¸nh thì chÆng b¶ bªn, v§y biªt nhî cån ð¥y ðü mµt ngàn hai tråm công ðÑc.

Nhß TÖ Cån ngØi biªt khi th· ra hít vào, có ra có vào, mà sót khoäng giæa khi ra vào giao tiªp, v§y ba ph¥n thiªu mµt, nên biªt TÖ Cån chï có tám tråm công ðÑc.

Nhß Thi®t Cån tuyên dß½ng cùng tµt trí thª gian và xu¤t thª gian ; l¶i nói dù có ch×ng ng¢n, nhßng nghîa lý thì vô cùng, v§y biªt thi®t cån ð¥y ðü mµt ngàn hai tråm công ðÑc.

Nhß Thân cån · n½i thu§n ngh¸ch sanh ra xúc giác ; (khi hþp thì nång giác có xúc giác), khi lìa thì b¤t tri (chÆng xúc giác), lìa chï có mµt, hþp thì thành hai, (khi lìa chï có mµt nång ho£c mµt s· chÆng ð¸nh, khi hþp thì g°m ðü nång s· thành có hai), v§y ba ph¥n thiªu mµt, nên biªt thân cån chï có tám tråm công ðÑc.

Nhß Ý Cån th¥m l£ng mà cùng kh¡p t¤t cä pháp thª gian và xu¤t thª gian trong m߶i phß½ng tam thª, cùng tµt thánh phàm, ð«u bao g°m trong ðó, v§y biªt ý cån ð¥y ðü mµt ngàn hai tråm công ðÑc.

- a nan ! nay ngß½i mu¯n ngßþc dòng sanh tØ, tr· v« ngu°n g¯c cüa lßu chuy¬n, ðªn ch² chÆng sanh di®t, thì nên xét kÛ sñ th÷ døng cüa løc cån n¥y, cái nào hþp, cái nào lìa ; cái nào sâu, cái nào cÕn ; cái nào viên thông, cái nào chÆng viên thông. Nªu ngß½i ngay n½i nhæng cån n¥y ngµ ðßþc cån nào viên thông, nß½ng theo cån viên thông ðó mà xoay ngßþc dòng nghi®p hß v÷ng t× vô thï thì so v¾i các cån khác, hi®u quä g¤p nhi«u l¥n, mµt ngày b¢ng mµt kiªp.

- nay ta ðã hi¬n bày mµt s¯ công ðÑc cüa løc cån nhß v§y, tùy ngß½i lña ch÷n cån nào d­ nh§p, thì ta s¨ phát minh, khiªn ngß½i ðßþc thêm tinh t¤n. M߶i phß½ng Nhß lai n½i th§p bát gi¾i, m²i ng߶i m²i ch÷n mµt gi¾i theo ðó mà tu hành, ð«u ðßþc Vô thßþng B° Ы, trong ðó v¯n chÆng h½n kém. Vì ngß½i nay còn th¤p kém, chßa th¬ phát huy trí hu® tñ tÕi, nên ta khai th¸ cån viên thông, khiªn ngß½i t× mµt cØa ði vào. Vào sâu mµt cæa ðªn ch² chÆng v÷ng, thì t¤t cä løc cån ð«u nh¤t th¶i trong sÕch.

BÕch Thª Tôn, tÕi sao ngßþc dòng sanh tØ ði sâu vào mµt cån, có th¬ khiªn løc cån ð«u nh¤t th¶i trong sÕch ?

Ph§t bäo a nan :

- nay ngß½i ðã ðßþc quä tu Ðà Hoàn, di®t ðßþc kiªn ho£c cüa chúng sanh ba cõi trên thª gian, nhßng còn chßa biªt nhæng t§p khí hß v÷ng ðã tích chÑa trong cån t× vô thï, t§p khí ¤y phäi nh¶ tu ðÕo m¾i ðßþc dÑt tr×. khi ðã dÑt tr×, tÑc là ðªn b§c vô h÷c, chÆng nhæng biªt ðßþc quá trình d¶i ð±i cüa sanh, trø, d¸, di®t n½i mµt chúng sanh, mà còn biªt ðßþc nhæng hành tß¾ng vi tª, ni®m ni®m d¶i ð±i cüa t¤t cä chúng sanh trong ðÕi thiên thª gi¾i.

Nay ngß½i hãy xét løc cån n¥y là nh¤t hay løc ? a Nan, nªu cho là nh¤t, thì tai sao chÆng th¤y, m¡t sao chÆng nghe, ð¥u sao chÆng ði, chân sao chÆng nói ? Nªu cho là løc, nhß ta · trong hµi vì ngß½i chï dÕy pháp môn nhi®m m¥u, v§y løc cån cüa ngß½i cån nào lãnh th÷ ?

A nan ðáp :

- con dùng tai nghe.

Ph§t nói :

- tai ngß½i tñ nghe, có liên quan gì ðªn thân mi®ng, mà mi®ng thì höi ðÕo, thân tö cung kính ? V§y biªt phi nh¤t thành løc, phi løc thành nh¤t ; kÏ th§t cån ngß½i chÆng phäi v¯n nh¤t v¯n løc, a nan nên biªt cái cån phi nh¤t phi løc n¥y, vì v÷ng ch¤p ðiên ðäo, chìm n±i t× vô thï, nên · n½i bän tánh viên thông, sanh ra cái nghîa nh¤t løc. Ngß½i là b§c tu Ðà Hoàn, dù ðßþc tiêu løc, nhßng chßa di®t nh¤t, ví nhß hß không ð£t vào nhi«u khuôn hình, do khuôn hình khác nhau nên nói hß không có khác, nªu tr× bö khuôn hình, xem lÕi hß không thì nói hß không là mµt, hß không làm sao lÕi vì ngß½i mà thành ð°ng hay d¸, hu¯ng chi còn g÷i là mµt hay chÆng phäi mµt ! V§y biªt, sñ th÷ døng cüa løc cån cûng nhß v§y.

A nan nghi : sao mµt cån sâu vào có th¬ khiªn løc cån ð«u nh¤t th¶i trong sÕch ?

Ph§t giäi thích r¢ng : Giä sØ løc cån v¯n mµt, v¯n tñ trong sÕch, thì chÆng c¥n nói chi "løc t£c", giä sØ løc cån v¯n løc, chÇng h² døng nhau, làm sao có th¬ nh¤t th¶i trong sÕch ? Nhß hß không v¯n chÆng khác bi®t, do ð£t nhi«u khuôn hình thành có khác bi®t ; vì khuôn hình khác bi®t, bèn cho hß không cûng khác bi®t, nên nói sáu chÆng phäi mµt, nªu tr× bö khuôn hình, xem lÕi hß không, thì nói hß không là mµt, tÑc là sáu tiêu mµt còn, ðây là dø cho sanh ra nghîa nh¤t løc. Th§t ra, hß không và khuôn hình chÆng th¬ hòa hþp, t¤t nhiên chÆng có ð°ng d¸, ðã chÆng ð°ng d¸ thì có ch² nào ð¬ gán cái tên nh¤t løc ß ? Ðây là dø cho v¯n chÆng nh¤t løc. Th¤y ðßþc ch² v¯n chÆng nh¤t løc, thì tánh viên thông th߶ng t¸ch hi®n ti«n, ðâu còn ch² nào chÆng trong sÕch !

Tu Ðà Hoàn g÷i là "nh§p lßu", mà chÆng có s· nh§p, chÆng nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, tÑc là løc tiêu, nhßng còn ch¤p th§t có Niªt Bàn, nên chßa di®t nh¤t. KÏ th§t, Nh¤t t× ðâu ðªn, Không t× ðâu kh·i ? Ch² n¥y c¥n phäi tham cÑu ðªn tñ ngµ m¾i ðßþc rõ.

- Nhãn cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ sáng và t¯i tö bày lçn nhau, dính bøi thành cái th¤y ; cái th¤y g£p s¡c tr¥n, kªt s¡c tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi, g÷i là bän th¬ con m¡t nhß trái nho tß½i. Phù cån tÑ tr¥n lßu chuy¬n theo s¡c tr¥n, tÕo ðü thÑ nghi®p.

- Nhî cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ ðµng và t¸nh ð¯i ch÷i lçn nhau dính bøi thành cái nghe, cái nghe g£p thanh tr¥n, cu¯n thanh tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi g÷i là bän th¬ l² tai nhß lá cây cu¯n. Phù cån tÑ tr¥n lßu chuy¬n theo thanh tr¥n tÕo ðü thÑ nghi®p.

- TÖ cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ thông và ngh¨n phát hi®n lçn nhau, dính bøi thành cái ngØi, cái ngØi g£p hß½ng tr¥n, thu nÕp hß½ng tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi, g÷i là bän th¬ cái mûi nhß hai móng tay rû xu¯ng. Phù cån t× tr¥n lßu chuy¬n theo hß½ng tr¥n, tÕo ðü thÑ nghi®p.

- Thi®t cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ lÕt và v¸ xen lµn lçn nhau, dính bøi thành cái nªm, cái nªm g£p v¸ tr¥n, thu hút v¸ tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi, g÷i là bän th¬ cái lßÞi nhß trång lßÞi li«m. Phù cån tÑ tr¥n lßu chuy¬n theo v¸ tr¥n, tÕo ðü thÑ nghi®p.

- Thân cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ ly và hþp xoa nhau, dính bøi thành xúc giác, xúc giác g£p xúc tr¥n, n¡m xúc tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi, g÷i là bän th¬ cái thân nhß dáng tr¯ng c½m. Phù cån tÑ tr¥n lßu chuy¬n theo xúc tr¥n, tÕo ðü thÑ nghi®p.

- Ý cån n½i di®u viên, tánh v¯n trong l£ng, do hai thÑ sanh và di®t tß½ng tøc lçn nhau, dính bøi thành cái biªt ; cái biªt g£p pháp tr¥n, ôm pháp tr¥n thành cån, g¯c cån thuµc n½i thanh t¸nh tÑ ðÕi, g÷i là cái ý suy tß nhß sñ th¤y trong phòng t¯i. Phù cån tÑ tr¥n lßu chuy¬n theo pháp tr¥n tÕo ðü thÑ nghi®p.

- a nan ! Løc cån nhß thª, do giác minh kia có nång minh ð¬ minh cái giác, thì ðánh m¤t cái tinh minh li­u tri®t ¤y (tñ tánh), thành ra dính m¡c n½i hß v÷ng, r°i phát ra ánh sáng (cái ánh sáng do hß v÷ng phát ra, thì sáng chÆng phäi sáng th§t). cho nên ngß½i hôm nay, lìa t¯i lìa sáng thì chÆng có cái th¤y ; lìa ðµng lìa t¸nh thì v¯n chÆng cái nghe ; không thông không ngh¨n thì cái tánh ngØi chÆng sanh ; không v¸ không lÕt thì sñ nªm chÆng ra ; b¤t ly b¤t hþp thì xúc giác v¯n chÆng có ; không sanh không di®t thì sñ li­u tri ð£t · ch² nào ?

- Ngß½i chï c¥n chÆng duyên theo sñ ðµng t¸nh, hþp ly, v¸ lÕt, thông ngh¨n, sanh di®t, sáng t¯i, m߶i hai tß¾ng hæu vi n¥y, tùy ti®n nh± ra mµt cån, thoát khöi sñ dính m¡c, tr· v« bän tánh chân th§t, hi®n ra sñ chiªu soi cüa tñ tánh. Tánh chiªu soi phát ra ánh sáng, thì sñ dính m¡c cüa ngû cån kia li«n cùng ðßþc giäi thoát và tri kiªn kh·i lên, chÆng do cänh tr¥n. Chiªu soi chÆng duyên theo løc cån, mà nh¶ løc cån phát ra ánh sáng, do ðó, sñ døng cüa løc cån dung thông lçn nhau.

Bän tánh di®u viên trong l£ng, g£p s¡c tr¥n thì thành cái th¤y, g£p thanh tr¥n thì thành cái nghe, v.v... nên g÷i là di®u viên. Nß¾c trong l£ng v¯n chÆng dính m¡c, do bøi tr¥n l÷t vào thành có dính m¡c. Tánh cüa ð¸a, thüy, höa, phong v¯n ð«u không t¸ch, nên g÷i là thanh t¸nh tÑ ðÕi, g¯c cån ¦n bên trong, tr¥n phù bên ngoài, nên g÷i là phù cån, tß¾ng cüa ð¸a, thüy, höa, phong v¯n ð«u lay ðµng, nên g÷i là tÑ tr¥n. Nªu nhß sñ th¤y trong phòng t¯i thì ðâu th¬ có phù cån tÑ tr¥n ? Vì tánh "không" lìa bän giác thành ám muµi, cái ám muµi n¥y kªt v¾i t¯i ðen thành s¡c tr¥n ; t¯i ðen và s¡c tr¥n xen lµn v¾i v÷ng tß·ng, lay ðµng bên trong thành có ðen t¯i ð¬ th¤y, cûng có th¬ g÷i là phù cån tÑ tr¥n v§y, nên nói nhß sñ th¤y trong phòng t¯i.

Thanh t¸nh tÑ ðÕi là mµt danh t× ð¬ tö rõ cái nghîa cüa th¡ng-nghîa-cån, hai chæ Th¡ng Nghîa là ð¬ hi¬n bày cái nghîa lý siêu vi®t h½n nghîa lý thông th߶ng. Vì hay chiªu soi cänh tr¥n, phát ra cái thÑc phân bi®t, cûng g÷i là t¸nh-s¡c-cån (g¯c cån chÆng có hình s¡c ð¬ ð¯i v¾i m¡t, nên g÷i t¸nh-s¡c-cån). Phù cån tÑ tr¥n là mµt danh t× ð¬ tö rõ cái nghîa cüa phù-tr¥n-cån, vì hay lßu chuy¬n theo cänh tr¥n, tÕo ðü thÑ nghi®p v§y.

- a-nan ! Ngß½i há chÆng biªt hi®n trong hµi n¥y, a na Lu§t Ðà chÆng m¡t mà th¤y ; r°ng BÕt nan Ðà chÆng tai mà nghe ; th¥n næ Cång Già chÆng mûi mà ngØi hß½ng ; Ki«u PhÕm Bát Ы lßÞi trâu mà biªt v¸ ; th¥n Thu¤n Nhã Ða bän ch¤t là gió, v¯n chÆng tñ th¬, do ánh sáng tñ tánh, tÕm hi®n hình bóng, nên chÆng có thân mà biªt xúc ; các hàng thanh vån ðßþc di®t t§n ð¸nh trong hµi n¥y nhß ma ha ca Diªp, ý cån ðã di®t t× lâu mà vçn rõ biªt kh¡p n½i, chÆng do tâm ni®m.

- a nan ! Nªu các cån cüa ngß½i ð«u ðã ðßþc giäi thoát, thì sñ døng cüa tñ tánh tñ hi®n, nhß trong l£ng mà phát ra ánh sáng, v§y phù tr¥n và các tß¾ng biªn hóa trong thª gian ð«u tiêu, nhß nß¾c sôi làm tan bång ðá, ngay ðó li«n hóa thành Vô Thßþng tri Giác.

- a nan ! Nhß ng߶i thª gian cho sñ th¤y do con m¡t, nªu b²ng nh¡m m¡t lÕi thì tß¾ng t¯i hi®n ra, løc cån m¸t mù, ð¥u và chân gi¯ng nhau. Ng߶i ¤y dùng tay r¶ thân ng߶i khác, m¡t dù chÆng th¤y, nhßng vçn phân bi®t ðßþc ð¥u và chân, v§y sáng t¯i dù khác, m¡t dù chÆng th¤y, nhßng vçn phân bi®t ðßþc ð¥u và chân, v§y sáng t¯i dù khác, tánh biªt vçn ð°ng. Nªu duyên sáng m¾i có th¤y thì khi t¯i thành chÆng th¤y, nªu chÆng duyên sáng mà phát ra tánh th¤y, thì các tß¾ng t¯i chÆng th¬ làm m¶ ðßþc. Cån tr¥n ðã tiêu, thì giác tánh ðâu th¬ chÆng thành di®u viên ?

A nan bÕch Ph§t r¢ng :

- Nhß l¶i Ph§t dÕy, nªu mu¯n c¥u ðßþc quä th߶ng trø, thì ch² phát tâm cüa nhân ð¸a và quä ð¸a phäi cân xÑng v¾i nhau. Thª Tôn, trong quä v¸ Nhß Lai, bäy thÑ : B° Ы, Niªt Bàn, Ch½n Nhß, Ph§t tánh, am ma la ThÑc, Không Nhß lai TÕng, ÐÕi Viên Cänh Trí, tên g÷i dù khác, nhßng th¬ tánh trong sÕch viên mãn kiên c¯ nhß kim cang Vß½ng, th߶ng trø chÆng hoÕi.

- Nªu cái th¤y nghe n¥y lìa nhæng tß¾ng sáng t¯i, ðµng t¸nh, thông ngh¨n v¯n chÆng tñ th¬ ; cûng nhß tâm ni®m lìa n½i ti«n tr¥n v¯n chÆng có gì cä, thì tÕi sao lÕi có th¬ ðem sñ ðoÕn di®t n¥y làm nhân tu, mà mong c¥u bäy quä th߶ng trø cüa Nhß Lai.

- Thª Tôn, nªu lìa sáng t¯i thì cái th¤y thành không có ; nªu chÆng có ti«n tr¥n thì tâm ni®m t¸ch di®t, nghî t¾i nghî lui, suy xét tï mï, v¯n chÆng có cái tâm và tâm s· cüa con, v§y l¤y gì làm nhân ð¬ c¥u quä Vô Thßþng Giác ? Nhß lai trß¾c kia ðã nói tánh giác trÕm nhiên th߶ng trø, v§y l¶i nói trái v¾i l¨ th߶ng thì chï thành hý lu§n, làm sao nh§n ðßþc l¶i nói cüa Nhß lai là ch½n th§t ? xin Ph§t t× bi khai m· ch² mê muµi cüa con.

Ph§t bäo a nan :

- Ngß½i chï h÷c rµng nghe nhi«u, chßa dÑt sÕch t§p khí phi«n não, trong tâm dù biªt rõ cái nhân ðiên ðäo, mà ðiên ðäo th§t hi®n ti«n thì chÆng biªt, e r¢ng ngß½i còn chßa thi®t lòng tín phøc, nay ta thØ ðem nhæng vi®c tr¥n thª ð¬ phá tr× cái nghi cüa ngß½i.

TÑc th¶i, Nhß lai bäo la H¥u la ðánh mµt tiªng chuông, höi a nan :

- nay ngß½i nghe chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- Có nghe !

Khi tiªng chuông dÑt r°i,

Ph§t lÕi höi :

- Các ngß½i nghe chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- ChÆng nghe !

Khi ðó la H¥u la lÕi ðánh thêm mµt tiªng,

Ph§t lÕi höi :

- Các ngß½i nghe chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- Có nghe !

Ph§t höi a nan :

- Ngß½i cho thª nào là có nghe, thª nào là chÆng nghe ?

A nan và ðÕi chúng ð«u bÕch Ph§t r¢ng :

- khi tiªng chuông ðánh lên thì chúng con ðßþc nghe. khi tiªng chuông ngßng r°i, âm vang ð«u dÑt thì chÆng nghe.

Nhß lai lÕi bäo la H¥u la ðánh chuông, r°i höi a nan :

- nay có tiªng chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- Có tiªng. Ít lâu tiªng ngßng,

Ph§t lÕi höi :

- nay có tiªng chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- Không tiªng.

Lát sau. la H¥u la lÕi ðánh mµt tiªng chuông.

Ph§t lÕi höi :

- nay có tiªng chång ?

A nan và ðÕi chúng ð«u ðáp :

- Có tiªng.

Ph§t höi a nan :

- Ngß½i cho thª nào là có tiªng, thª nào là chÆng có tiªng ?

A nan và ðÕi chúng ð«u bÕch Ph§t r¢ng :

- khi tiªng chuông ðánh lên thì g÷i là có tiªng, khi tiªng chuông ngßng r°i, âm vang ð«u dÑt, thì g÷i là chÆng có tiªng.

Ph§t bäo a nan và ðÕi chúng :

- L¶i nói các ngß½i sao tñ càn loÕn v¾i nhau !

ÐÕi chúng và a nan ð°ng th¶i bÕch Ph§t :

- sao g÷i chúng con là càn loÕn ?

Ph§t nói :

- ta höi v« nghe thì các ngß½i nói nghe, ta höi v« tiªng thì ngß½i nói tiªng, cái nghe và tiªng trä l¶i chÆng ð¸nh nhß thª, không phäi càn loÕn là gì ?

- a nan ! Tiªng dÑt chÆng âm vang thì ngß½i nói là chÆng nghe, nªu th§t chÆng nghe thì tánh nghe phäi di®t, ð°ng nhß cây khô, khi tiªng chuông lÕi ðánh lên, thì ngß½i làm sao biªt ðßþc ? Biªt có biªt không ¤y là thanh tr¥n, ho£c có ho£c không ðâu phäi tánh nghe vì ngß½i mà thành có thành không ? Nªu tánh nghe th§t không thì ai biªt không nghe ?

- a nan ! thanh tr¥n · trong tánh nghe tñ có sanh di®t, chÆng phäi tánh nghe cüa ngß½i theo thanh tr¥n sanh di®t khiªn tánh nghe thành có thành không. Ngß½i còn ðiên ðäo nh§n làm thanh tr¥n là tánh nghe, lÕ gì chÆng mê muµi cho Th߶ng là ÐoÕn ?

Tóm lÕi, chÆng nên cho r¢ng lìa các tß¾ng ðµng, t¸nh, thông, ngh¨n, nói chÆng có tánh nghe.

Nhß ng߶i ðang ngü mê trên gi߶ng, trong nhà có ng߶i giã gÕo, ng߶i ¤y trong chiêm bao nghe tiªng giã gÕo, tß·ng thành tiªng khác, ho£c cho là tiªng tr¯ng, ho£c cho là tiªng chuông, trong chiêm bao li«n l¤y làm lÕ, sao tiªng chuông lÕi nhß tiªng cây ð§p vào ðá, khi chþt tïnh d§y nghe tiªng chày, bäo v¾i ng߶i nhà r¢ng, trong lúc chiêm bao ðã l¥m tiªng chày cho là tiªng tr¯ng. a Nan, ng߶i ðó trong chiêm bao ðâu nh¾ nhæng sñ ðµng, t¸nh, thông, ngh¨n. Thân hình dù ngü, nhßng tánh nghe chÆng m¤t, v§y dçu cho hình tß¾ng tiêu tan, thân mÕng d¶i ð±i, làm sao tánh nghe n¥y lÕi vì ngß½i mà tiêu di®t.

Do các chúng sanh t× vô thï, nß½ng theo s¡c thanh, ðu±i theo v÷ng ni®m mà lßu chuy¬n, chßa t×ng khai ngµ bän tánh trong sÕch th߶ng trø, chÆng theo tánh ch½n th߶ng, lÕi ðu±i theo sanh di®t, do ðó ð¶i ð¶i b¸ xoay v¥n trong vòng tÕp nhi­m.

Nªu bö sanh di®t, giæ tánh ch½n th߶ng, thì ánh sáng cüa Ch½n Th߶ng tñ hi®n, cån, tr¥n, tâm thÑc, ngay ðó li«n tiêu ; tß¾ng v÷ng tß·ng là tr¥n, tánh phân bi®t là c¤u, cä hai ð«u xa lìa, thì pháp nhãn cüa ngß½i li«n ðßþc trong su¯t, làm sao lÕi chÆng thành Vô Thßþng tri Giác ?