Nhân ngày Tªt Nguyên Ðán quý tång ni Ph§t TØ t¾i l­ Ph§t và m×ng tu±i tôi. Nhân ðó tôi cûng có ít l¶i ð¬ bù lÕi cái công cüa quý v¸ ðã t× xa mà t¾i ðây. Nhæng l¶i tôi nói ðây có l¨ h½i dài mµt chút, vì lâu lâu m¾i g£p mµt l¥n. Tôi nói cho ð¥y ðü ð¬ quý v¸ nh¾ mà tu. Ы tài ngày hôm nay là "Ph§t Pháp Thiªt Thñc, Hi®n TÕi, Không Có Th¶i Gian, Ъn Ь Mà Th¤y." Vì t¤t cä chúng ta có quan ni®m sai l¥m v« ðÕo Ph§t. CÑ nghî r¢ng ðÕo Ph§t nói nhæng cái gì huy«n bí, cao siêu khó hi¬u, khó th¤y. Nhßng mà không ng¶ ðÕo Ph§t lÕi là thñc tª, là m¶i chúng ta ðªn ð¬ mà th¤y, chÑ không phäi là khó th¤y. Ðó là cái ði«u ki®n c¥n thiªt. khi nói v¤n ð« này không phäi tñ ý tôi nêu lên, mà tôi dçn trong kinh.

Trong h® pali có mµt bài kinh tôi ð÷c t×ng ðoÕn, giäi thích cho quý v¸ nghe thì m¾i th¤y câu nói này không phäi m¾i lÕ, mà ðã có sÇn t× thß· nào. Có mµt ng߶i ngoÕi ðÕo trong th¶i Ph§t tÕi thª tên là Sivaka. Ông höi Ph§t: "Ph§t pháp là thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y. Nhß v§y làm sao chÑng minh ðßþc ý nghîa ðó?" ÐÑc Ph§t m¾i trä l¶i: "Nªu nµi tâm có tham, ông biªt nµi tâm có tham? Nªu nµi tâm không có tham, ông biªt nµi tâm ta không có tham chång?" Thì ông thßa: "Có" Ph§t m¾i nói: "Này Sivaka, nµi tâm có tham, ông có biªt nµi tâm ta có tham. Nµi tâm không có tham, ông có biªt nµi tâm ta không có tham. Nhß v§y Sivaka, Ph§t Pháp thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y." Nªu nµi tâm có tham, ta biªt nµi tâm có tham. Nµi tâm không tham, ta biªt nµi tâm không tham. Thì nhß v§y nµi tâm có tham thì có cái gì? Nhß tôi ðã nói có tham là có kh±. Nµi tâm có tham là có kh±, bây gi¶ nªu dÑt cái lòng tham cüa nµi tâm thì hªt kh±. Nhß v§y Ph§t pháp d§y mình "kh± là do nµi tâm có tham". Bây gi¶ mu¯n hªt kh± phäi dùng phß½ng pháp tiêu di®t cái lòng tham cüa nµi tâm. Nµi tâm hªt tham thì thân này hªt kh±.

Thì nhß v§y Ph§t Pháp d§y r¤t rõ ràng và thiªt thñc, mà thñc tª, không có qua th¶i gian. Nghîa là mình có tham, biªt có tham. khi hªt tham, biªt hªt tham chÑ không có nói ðþi t¾i hai gi¶, ba gi¶ m¾i biªt hªt tham. Có thì biªt có, không thì biªt không, rõ ràng không có ðþi th¶i gian. Thì nhß v§y ng߶i tu Ph§t ðªn ð¬ mà th¤y rõ cái Ph§t Pháp d§y. do mình th¤y có tham, r°i cûng do mình th¤y hªt tham. Nhß v§y có th¤y hay không? do lòng tin hay là do th¤y? Ðó là sñ th§t do mình th¤y ðßþc chÑ ðâu phäi do lòng tin. Nhß v§y Ph§t dçn mµt câu ðó, chúng ta ðã th¤y rõ Ph§t Pháp là thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y. Mà ðªn ð¬ mà th¤y thì ðâu có ð£t lòng tin lên trên. Nhß v§y chúng ta th¤y r¢ng b·i vì chúng ta có tham nên chúng ta có kh±. B·i có kh±, chúng ta tu ð¬ di®t lòng tham. khi lòng tham hªt r°i chúng ta biªt lòng tham hªt là chúng ta cûng hªt kh±. Thì nhß v§y ðó là mµt l¨ thñc, cø th¬ không có nghi ng¶ gì næa. Chính chúng ta nh§n biªt ngay n½i nµi tâm mình không có ai là ng߶i thÑ ba chen vô biªt thª mình hªt. Thì nhß v§y có nên ði coi ð°ng, coi bóng, coi cån, coi c½ ð¬ coi "tôi tu ch×ng nào hªt kh±" ? Mình biªt có tham là có kh±. Còn ai biªt thª cho mình chuy®n ðó? Mình biªt là rõ ràng, không phäi do ai biªt thª mình ðßþc. Thì nhß v§y Ph§t pháp là thiªt thñc, là không có th¶i gian, là ðªn ð¬ mà th¤y.

T¾i ph¥n thÑ hai, Ph§t nói thêm: "Nµi tâm có sân, ông biªt nµi tâm có sân. Nµi tâm không có sân, ông biªt nµi tâm không có sân? Nhß v§y này Sivaka, Ph§t Pháp thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y." Thì khi nào quý v¸ n±i sân, quý v¸ có th¤y không? Nhß v§y có sân là có kh±. khi nào sân là tÕo cänh kh±, mà hªt sân quý v¸ th¤y b¾t kh±. B¾t thì nhß v§y là cø th¬, là thiªt thñc, là không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y. ChÑ không phäi là chuy®n vu v½ mù quáng. R°i t¾i nµi tâm có si, ông biªt nµi tâm ta có si? Nµi tâm không si, ông biªt nµi tâm không si? R°i cu¯i cùng Ph§t nói: "Nµi tâm ta có tham pháp, có sân pháp, có si pháp, ông biªt nµi tâm ta có tham pháp, có si pháp, có sân pháp? Này Sivaka, Ph§t Pháp là thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y."

Qua câu chuy®n bài kinh tôi dçn, thì th¤y rõ ràng là Ph§t pháp là thiªt thñc, là cø th¬, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y, chÑ không phäi chuy®n m½ màng hay là chuy®n huy«n vi­n, không phäi xa xôi gì. ÐÑc Ph§t chï thÆng cái tu cüa ng߶i Ph§t TØ, hay là cüa chß tång ni v¾i toàn th¬ Ph§t TØ, là thiªt thñc. Mình tu ðßþc bao nhiêu mình th¤y rõ b¤y nhiêu. Ngày xßa g£p nhæng vi®c trái tai gai m¡t là mình n±i sân ðùng ðùng lên, thì bi gi¶ mình biªt tu thì l¥n l¥n nó giäm. Mà h°i xßa g£p nhæng chuy®n trái tai gai m¡t thì n±i sân, thì mình kh± nhi«u ít? Nào là ðánh lµn, nào là chØi lµn ... Còn bây gi¶ g£p nhæng chuy®n trái tai gai m¡t mà mình hªt sân, thì lúc ðó mình biªt không? Nªu không biªt thì ðâu có nói: "Nªu chuy®n này mà h°i xßa thì biªt tôi." Bây gi¶ nh¶ mình tu khá r°i, cho nên chuy®n này nó ðªn mà không sao hªt. Thì nhß v§y mình biªt rõ ràng là bây gi¶ mình b¾t sân, b¾t sân thì mình b¾t kh±.

Ph§t Pháp c¯t chï cho chúng ta tu ð¬ di®t kh± trong hi®n tÕi, chúng ta tu ðßþc bß¾c nào ðßþc kªt quä cüa bß¾c ¤y ch¾ không phäi chuy®n m½ màng. Nghîa là không phäi chuy®n vu v½ · ðâu, mà tÕi mình thiªu cái nh§n ð¸nh, thiªu cái th¤y rõ ràng, do ðó mình ðâm ra m½ màng. Vì v§y tôi nói r¢ng, ðáng thß½ng cho bao nhiêu ng߶i h÷c Ph§t mà không Ñng døng ðúng cái tinh th¥n ðÕo Ph§t, cÑ lo tøng c¥u, mà tøng c¥u thì ch×ng nào hªt kh± có biªt ðâu! CÑ làm nhß v§y thôi. Nghîa là g£p tai nÕn rü nhau ði c¥u an, c¥u hªt hay không? Có bäo ðäm hªt không? Mà làm cÑ làm, không biªt kªt quä ra sao. Còn ðây Ph§t d§y rõ ràng, nghîa là mình bö cái nào là kªt quä ngay cái ¤y, không phäi chuy®n hoang mang xa xôi gì hªt. Thì nhß v§y ð¬ chúng ta th¤y cái giá tr¸ Ph§t Pháp nói ðúng là l¨ th§t chÑ không phäi là chuy®n xa xôi. ÐoÕn kinh tôi trích là trong Tång chi Bµ Kinh.

Quý v¸ nh¾ thêm næa, nhæng pháp cüa Ph§t d§y nhß là pháp vô thßòng. Pháp vô th߶ng ðó có phäi ðªn ð¬ mà th¤y không? Ph§t d§y t¤t cä sñ v§t, con ng߶i ð«u là vô th߶ng. Cái ðó có phäi là sñ chÑng nghi®m th§t không? — thª gian này có cái gì mãi mãi không ð±i d¶i? Cái gì cûng b¸ ð±i d¶i thì ðó là vô th߶ng, mà vô th߶ng là l¨ th§t trß¾c m¡t ai cûng th¤y. R°i Ph§t nói các pháp do nhân duyên sinh. v§y nhân duyên sinh có thiªt thñc không? Bây gi¶ höi cái nhà tñ có cái nhà hay là do nhi«u yªu t¯ h÷p lÕi? Cái bàn tñ có cái bàn hay do nhæng nguyên t¯ khác h÷p lÕi? Thì tóm lÕi không có sñ v§t gì tñ nó thành hình, mà phäi nhi«u nguyên t¯ h÷p lÕi m¾i thành. Nhß v§y nói nhân duyên sinh tÑc là nhi«u yªu t¯ h÷p. Mà nhi«u yªu t¯ h÷p cho nên m¾i phân tích ðßþc, mà phân tích ðó là tinh th¥n khoa h÷c. Nói t¾i khoa h÷c là nói t¾i phân tích, mà nó là nguyên v©n mà phân tích cái gì? Ph§t d§y t¤t cä sñ v§t, con ng߶i và sñ v§t ð«u là vô th߶ng cä. Ðó có phäi là mµt chÑng nghi®m th§t không? — thª gian này có cái gì mãi mãi mà không ð±i d¶i? Cái gì cûng b¸ ð±i d¶i thì ðó là vô th߶ng. Mà vô th߶ng là l¨ th§t trß¾c m¡t ai cûng th¤y ðó. Ph§t nói các pháp là nhân duyên sinh, thì nhân duyên sinh quý v¸ th¤y có th§t không? Bây gi¶ höi cái nhà tñ có cái nhà hay do nhi«u yªu t¯ hþp lÕi? Nh¶ có nhi«u nhân duyên nên m¾i phân tích ðây là loÕi A, ðây là loÕi B. Nhi«u loÕi m¾i h÷p lÕi thành mµt v§t th¬. Nhß v§y, v§t th¬ có hình tß¾ng là do sñ kªt hþp nhi«u nguyên nhân, nhi«u yªu t¯, nhß v§y ðó là khoa h÷c, là thñc tª mà cho Ph§t là huy«n bí xa xôi! Chính cái ðó là tinh th¥n khoa h÷c rõ ràng, nhß v§y chúng ta m¾i th¤y Ph§t Pháp là thñc tª. Ph§t Pháp là hi®n th¤y chÑ không m½ màng. Ðó là tôi dçn các giáo lý trong bµ a Hàm hay là trong các bµ kinh nikaya bên Pali.

Bây gi¶ chúng ta ði xa h½n, ði vào trong giáo lý ÐÕi Th×a hay là ði thÆng vào trong Thi«n Tông thì quý v¸ th¤y nó có thiªt thñc b¢ng nhß v§y không? qua ÐÕi Th×a thì ng߶i ta cÑ nói ÐÕi Th×a nói cái gì trên tr¶i trên mây. Nghîa là cái chuy®n trên tr¶i nhßng mà sñ th§t ÐÕi Th×a lÕi càng thiªt thñc h½n næa. B·i v§y cho nên trong Thi«n Tông khi nào quý v¸ ði tham cÑu, ði du h÷c, ði tìm hi¬u, tìm h÷c, thì các ngài cÑ bäo mình hãy nhìn lÕi các gót chân, vi®c ðó xa hay g¥n? G¥n mµt bên thôi nhßng chúng ta hay quên. B·i v§y cho nên khi h÷c Ph§t, nªu chúng ta không có cái nhìn th¤u ðáo ðó thì chúng ta d­ b¸ lÕc lòng. B·i nhæng ngôn ngæ, danh t× có vë h½i huy«n bí khiªn cho chúng ta hi¬u l¥m. Vì v§y ð¯i v¾i giáo lý ÐÕi Th×a cûng nhß giáo lý Thi«n Tông, tôi dçn chuy®n nhß là kinh Pháp Hoa, kinh Lång Nghiêm là ÐÕi Th×a ðó, thì quý v¸ th¤y trong ðó có chi thiªt thñc hay không? B·i vì ngay n½i con ng߶i mình ðßa ra cho mình th¤y cái thiªt thñc cø th¬ mà ngàn ð¶i mình quên. Nhß v§y cái chuy®n ngay n½i mình chÑ ðâu phäi chuy®n thành Ph§t trên tr¶i trên mây gì. Nhß nói Ph§t tÕi ð¥u tâm ðó có phäi không? Có nghîa là không có xa xôi, mà · ngay n½i mình, thì cái ðó có thiªt thñc không? Nhßng mà tÕi vì chï có mµt cái không hình, không tß¾ng làm ng߶i ta khó hi¬u. Nhß tôi nói cho quý v¸ nghe, hi®n gi¶ chúng ta hàng ngày nghî t¾i ån, m£c, ·, ð¬ làm gì? Ь nuôi dßÞng cái thân này cho s¯ng còn, phäi không? Nhßng có cái thiªt thñc h½n ån, ·, m£c, mà mình có nh¾ ðªn nó bao gi¶ không? Thí dø, hi®n gi¶ quý v¸ có th· không? Quý v¸ thiªu ån thì m¤y ngày m¾i chªt? trong khi ðó thiªu th· thì bao lâu chªt? Có nghîa chï c¥n th· ra mà không th· vô là chªt ngay. V§y ðó, mà mình không lo không nghî t¾i nó. Có khi nào chúng ta nh¾ là mình ðang th· không? Không! B·i vì nó sÇn quá r°i cho nên chúng ta coi th߶ng. Chúng ta cÑ nghî là phäi ån cho ngon vì cái ån có xúc cäm · lßÞi thì mình th¤y, và biªt. trong khi ðó cái thñc tª, cø th¬, sÇn sàng trong m÷i giây phút thì mình ðã quên. Nhß v§y cái th· ð¯i v¾i mÕng s¯ng là thiªt yªu s¯ mµt; còn cái ån, m£c, · là cái thÑ yªu h½n, nhßng mà chúng ta lÕi nh¾ cái thÑ yªu, còn cái chính yªu thì chúng ta lÕi quên ði. Có ng߶i nào nói tôi tâp th· ð«u cho nh©, cho dài? Không có ðâu! M²i ngày cÑ lo bæa nay làm ðßþc cái gì, kiªm ðßþc món gì ån ðây. Ngày mai lÕi kiªm cái khác cÑ nhß v§y mà cÑ xoay s· trong cái ån, m£c, · mà không bao gi¶ nghî t¾i cái th·. Mà cái th· chính là thiªt yªu s¯ mµt.

Cûng nhß v§y mà hi®n gi¶ chúng ta cÑ nghî, nghî cái này phäi, cái kia qu¤y, cái này t¯t, cái kia x¤u. Nghî hoài nhæng vi®c bên ngoài, còn cái chân th§t cüa mình không bao gi¶ nghî. cho nên chß T± phái Thi«n Tông cho quý v¸ th¤y và v¸ T± Sß có cái ð£c bi®t chï cho mình th¤y cái thñc tª, cø th¬ · trß¾c mình nhß các v¸ Thi«n Sß th߶ng hay nói: "Cái ðó · trß¾c m¡t mà mình không th¤y." Ví dø nhß cái l² mûi, l² mûi · trß¾c m¡t mà mình có th¤y nó không? CÑ lo th¤y nhà, th¤y cØa, th¤y ng߶i, th¤y v§t mà ít khi th¤y l² mûi, phäi không? Nhßng cái trß¾c m¡t mà mình lÕi không th¤y, chï lo th¤y nhæng cái xa.

Thì cûng nhß v§y, cái chân th§t nó hi®n hæu · mình mà mình không nh¾, trong khi ðó chúng ta cÑ lo nh¾ chuy®n ðâu ðâu. cho nên câu chuy®n này là câu chuy®n cüa mµt Thi«n Sß lúc ngài Bá Trßþng còn làm Th¸ Giä cüa Mã T±. Ngài v¾i Mã T± ði dÕo v߶n th¤y b¥y v¸t tr¶i bay ngang, Mã T± höi: "Cái gì ðó?" T± Bá Trßþng trä l¶i: "DÕ, b¥y v¸t tr¶i." Mã T± höi: "Bay ði ðâu?" Ngài Bá Trßþng trä l¶i: "Bay qua m¤t r°i." Thª ngài n¡m l² mûi cüa ông v£n mµt cái ðau ðiªng la th¤t thanh. Mã T± bäo: "Sao không nói bay m¤t r°i." ngay ðó ông tïnh ngµ. Nhß v§y câu chuy®n lý thú · ch² nào? Nhß tôi ðã nói "Chúng sinh kh± lÕi có kh± chúng sinh ðó." Nghîa là mình chï nghe nhæng tiªng · bên ngoài mà mình quên cái "hay nghe" cüa mình. Mình chï th¤y nhæng gì bay qua, bay lÕi, còn m¤t · bên ngoài mà quên cái "hi®n hay th¤y" cüa mình. cho nên T± Bá Trßþng b¸ v£n mûi mµt cái ðau ðiªng, ngài la th¤t thanh và ngài chï nói mµt câu nh© r¢ng "Sao không nói qua m¤t ði?" Thì ngay ðó ngài th¤y không m¤t. Nhß v§y quý v¸ m¾i th¤y cái ð£c tài cüa các v¸ Thi«n Sß, chï mµt cái th§t mà nó sÇn có · trên mình (b·i vì l² mûi · trß¾c m£t) mà không th¤y. Thí dø cûng nhß cái ðó hi®n hæu · trß¾c mình mà mình không bao gi¶ nh¾. cho nên ngài v£n l² mûi mµt cái thì T± Bá Trßþng li«n biªt cái hi®n hæu cüa mình ðó, chÑ không biªt cái l² mûi! Nhßng mà mình th¤y v£n l² mûi, tß·ng ngµ l² mûi, chÑ không phäi! Ngµ cái gì mà khác h½n l² mûi, mà nó hi®n hæu nhß l² mûi · trß¾c m£t v§y. cho nên nói t¾i cái l² mûi, tôi dçn thêm câu chuy®n này cho quý v¸ nghe ð¬ biªt trong nhà thi«n nói t¾i cái l² mûi là có ý nghîa gì.

Thi«n Sß Ti®t Chiªu ði xa v«, lên ðång tòa và nói mµt bài k®: Tß½ng bi®t nh¤t hà cØu Tß½ng phùng chï cñu th¶i mi mao phân bát tñ T¸ kh±ng ðÕi ð¥u thuÏ TÕm d¸ch: xa nhau chÆng lâu m¤y G£p nhau chï thß· xßa Lông mày hình chæ bát Dûi xu¯ng mûi ð¥u to Lông mày hình chæ bát (theo chæ Hán), thành ra nói bát tñ chï cho lông mày. Lông mày nó h· · giæa, chæ bát h· mµt khoäng, thì lông mày tßþng trßng cho chæ bát. L² mûi thì sao? Ð¥u l¾n dûi xu¯ng, còn cái thon trö lên. Nhß v§y cái l¨ th§t nó không có xa. Nghîa là · bên cái chæ bát chân mày ðó là l² mûi chÑ không gì ðâu. Thì nhß v§y ý ngài mu¯n nói gì? "Xa nhau chÆng lâu m¤y", "G£p nhau chï thß· xßa", xa nhau là thân này, tß¾ng mÕo này, ch¾ còn r°i ðâu có xa! Vì trên cái chân th§t ðó có ai mà không trùm kh¡p, h­ trùm kh¡p thì có xa gì nhau. Vì v§y cho nên g£p nhau chï thß· xßa. Thß· xßa thì nhß thª nào? Gi¯ng nhß chân mày · trên l² mûi v§y thôi. Nó sÇn · ðó chÑ không xa xôi gì hªt. Nhß v§y n½i l² mûi hay là n½i chæ bát thì mình biªt chân mày g¥n k« bên l² mûi chÑ không xa xôi. Nhß v§y quý v¸ m¾i th¤y ý nghîa cái l² mûi là chï cho cái chân th§t, hi®n hæu trß¾c m¡t mà mình không nh§n, không th¤y. Gi¯ng nhß cái l² mûi trß¾c m¡t mà mình không th¤y v§y. Thành ra l² mûi là ðßþc tßþng trßng cho cái chân th§t ðó. Ðó là tôi giäi thích v« câu chuy®n l² mûi.

Bây gi¶ nói xa h½n là nh¡c lÕi Løc T± trong bài tøng vô tß¾ng thì Løc T± nói:
Ph§t Pháp tÕi thª gian
B¤t ly thª gian giác
Ly thª mích B° Ы
Kh¡p tþ t¥m t¯ giác
Nói Ph§t Pháp ngay trên thª gian này,
không th¬ lìa thª gian mà có sñ giác ngµ.
Lìa thª gian mà tìm giác ngµ chÆng khác nào tìm lông rùa, s×ng thö v§y!

Ði tìm s×ng thö, s×ng thö có không? Lông rùa có không? Nhß v§y cái giác ngµ cüa ðÕo là giác ngµ ngay trên thª gian, trên thñc tª này mà giác ngµ chÑ không phäi tìm kiªm · non cao, · r×ng r§m gì m¾i có sñ giác ngµ ðó.

Tôi thí dø trß¾c cái nhà hß, s§p, mình có quy«n giác ngµ không? Thì mình nh¾ cái nhà này lúc trß¾c nó ð©p mà bi gi¶ cû kÛ hß s§p, thì rõ ràng giác ngµ ðßþc lý vô th߶ng. Lý vô th߶ng hi®n hæu · ðâu? — ngay cái pháp · trß¾c m¡t mình, · thª gian ðó! Nhß v§y t¤t cä cái gì thuµc v« ðÕo lý ð«u là nhæng cái th§t · thª gian ch¾ không phäi xa xôi. Nhßng mà cái th§t ð¯i v¾i ng߶i mê, h÷ th¤y khác, ng߶i ngµ thì th¤y khác. Ng߶i mê thì th¤y theo tình cäm riêng tß cüa h÷. Ng߶i ngµ thì th¤y ðßþc lý th§t cüa nó. cho nên t¤t cä các pháp thª gian, pháp nào cûng là giác ngµ hªt, t× cái nhà giác ngµ ðßþc lý vô th߶ng; t× cái nhà mình cûng giác ngµ ðßþc lý nhân duyên; và cûng t× cái nhà mình cûng th¤y r¢ng t¤t cä các pháp là hß d¯i. Thì nhæng cái th¤y ðó, b·i vì chúng ta mê l¥m nhi«u ð¶i cho nên cùng mµt sñ vi®c mà mình th¤y nó có cái cäm khích nhè nh© thôi. Còn nhæng v¸ mà tâm trí ðßþc nh§y bén ðó, th¤y mµt cái là có mµt cái cäm ðµng mÕnh. B·i cäm ðµng mÕnh cho nên ng߶i ta giác ngµ. Vì v§y mà nói r¢ng nhæng v¸ tu, mà chÑng ðßþc quä tu Ðà Hoàn hay là Tß Ðà Hàm r°i nói chuyªn chót cüa các ngài ra ð¶i mà không g£p Ph§t Pháp thì các ngài th¤y lá røng cûng có th¬ ngµ ðÕo. Thì tÕi sao mình th¤y biªt bao nhiêu lá røng mà không ngµ ðÕo? Ngài th¤y thì ngµ, tÕi cái gì? TÕi khi ðó tâm cüa các ngài nh© nhàng thanh t¸nh, cho nên mµt cái ðµng nhö cûng thành ra giác ngµ, cûng sáng su¯t. Còn mình bi gi¶ thì tÕi vì nó ðen ngh¸t, cho nên c÷ mà nó cûng không sáng, không sÕch næa chÑ ð×ng nói là ðøng nh©. cho nên trong kinh Lång Nghiêm, ÐÑc Ph§t nói v¾i ngài a nan r¢ng:
Nhß lai án túc häi ¤n phát quang
Nhæ nhßþc cß tâm tr¥m lao tiên kh·i
Nhß lai chï c¥n ¤n cái chân xu¯ng thì cä bi¬n phát ra ánh sáng. Còn ông v×a d¤y ni®m lên, bøi b§m ð¥y tr¶i. Thì nhß v§y m¾i th¤y hai cái khác nhau · ch² nào. Mµt bên thì thanh t¸nh cho nên hành ðµng nào cûng sáng su¯t, còn mµt bên thì u mê cho nên hành ðµng nào cûng u mê. Thì cái u mê ðó là tÕi vì cái huân t§p nhi«u ð¶i cüa chúng ta, chÑ sñ th§t trên thª gian này nªu chúng ta là ng߶i s¾m tïnh thÑc giác thì biªt bao nhiêu chuy®n ð¬ chúng ta giác ngµ.

Nhß ÐÑc Ph§t ngày xßa chï c¥n th¤y b¯n cØa thành, th¤y ng߶i già, ng߶i b®nh, ng߶i chªt, v« ði tu li«n. Còn bây gi¶ mình th¤y ch×ng bao nhiêu l¥n, th¤y bao nhiêu ng߶i già, ng߶i b®nh, ng߶i chªt mà có mu¯n tu chßa? Cái cäm khích cüa ng߶i tâm h°n nh© nhàng trong sáng chï mµt chút nhö là ng߶i ta ðã th¤y, còn chúng ta thì th¤y nhan nhän · trß¾c m¡t r°i cûng quên. Thí dø có thân nhân 100 tu±i v« ðßa cûng khóc lóc, cûng bu°n, ðôi ba bæa r°i quên luôn, b·i vì m¡c lo chuy®n này chuy®n kia. R°i do ðó cho nên t¤t cä nhæng cái ðáng cho mình giác ngµ mà mình không giác ngµ. Còn các ngài ngay ðó ðã giác ngµ li«n. Thì nhß v§y quý v¸ th¤y ðâu phäi kiªm chuy®n trên tr¶i, trên mây m¾i giác ngµ, mà ngay trong hi®n tÕi, nªu chúng ta khéo thì chúng ta thÑc tïnh li«n. Mà nhß v§y cái giác là · ngay trong thª gian, ch¾ ðâu phäi · xa. — n½i khác ðâu có nhæng chuy®n sinh, lão, b®nh, tØ. Ðâu có th¤y cái l¨ vô th߶ng, ðâu có th¤y cái tß¾ng duyên hþp, mà ngay thª gian là cái hi®n ti«n chúng ta ðßþc th¤y, thª mà chúng ta quên ði. Ðó là cái ði«u sai l¥m · chính n½i chúng ta ðó.

Ðó là chuy®n tôi dçn do ngài Løc T± d§y, bây gi¶ dçn mµt Thi«n Sß, tÑc là Thi«n Sß B±n Nhß. Ngài B±n Nhß · Ph¥n Chiªu, ðªn höi mµt tôn giä tên là Pháp Chí. Ngài höi: "Thª nào là vua cüa các kinh?" B·i vì trong kinh hay nói kinh này là vua cüa các kinh, nhß kinh kim cang hay kinh Pháp hoa là vua cüa các kinh. Tôn giä Pháp Trí trä l¶i: "Ông làm tri kh¯ cho ta 3 nåm, s¨ vì ông mà nói." Mµt câu nói d­ þt mà b¡t làm tri kh¯ 3 nåm! R°i ông lãnh làm tri kh¯ 3 nåm. sau mãn 3 nåm, ông ðªn höi: "BÕch Hòa Thßþng, con ðã làm tri kh¯ 3 nåm, xin Hòa Thßþng nói." Thì ông Hòa Thßþng lÕi kêu: "B±n Nhß." Ông "DÕ" thì ngay ðó ông ngµ li«n, ông biªt vua cüa các kinh li«n!

Nhß v§y là cái chuy®n xa hay g¥n? Chuy®n ðó g¥n hay xa? Chï c¥n mµt tiªng "DÕ" thì th¤y ðßþc, ðó là chuy®n hªt sÑc là g¥n mà muôn ð¶i chúng ta quên. B·i muôn ð¶i quên cho nên mµt l¥n nh¡c lÕi thì li«n th¤y. Ng߶i xßa m¾i nhìn qua thì chúng ta th¤y nhß các ngài nham hi¬m. Mµt câu höi mà không ch¸u trä l¶i, r°i b¡t làm tri kh¯ 3 nåm. Nhßng mà chính ba nåm ðó, nó súc tích làm cho ông th¤y cái câu ðó nó quan tr÷ng cho nên ta chï c¥n kêu "DÕ" mµt cái li«n biªt vua cüa các kinh. Ðó là cái ð£c bi®t cüa ng߶i xßa. sau khi ngµ r°i ông li«n làm mµt bài k®:
XÑ xÑ phùng qui lµ
Ð¥u ð¥u th¸ c¯ hß½ng bän lai thành hi®n sñ
Hà t¤t ðãi tß lß½ng
TÕm d¸ch:
Ch¯n ch¯n ð߶ng v« cû
N½i n½i v¯n c¯ hß½ng
Xßa nay thành hi®n sñ
Nào phäi ðþi suy l߶ng

Ch¯n ch¯n ð߶ng v« cû, · ch² nào cûng là ð߶ng v«, không có ch² nào là xa lÕ. N½i n½i v¯n c¯ hß½ng, ch² nào không phäi là c¯ hß½ng? Xßa nay thành hi®n sñ, xßa nay nó là cái sñ hi®n tÕi ch¾ không phäi là cái gì xa lÕ hªt. Nào phäi ðþi suy l߶ng, v×a suy l߶ng là hªt hi®n sñ. Thì quý v¸ th¤y ông "DÕ" là ông biªt vua cüa các kinh. Nhß v§y chúng ta m¾i th¤y r¢ng tu hành không phäi là chuy®n xa xôi mà ngay n½i tay, ngay n½i m¡t mà khéo, là chúng ta th¤y ðßþc cái g¯c, cái cån bän ðó r°i. Còn nªu chúng ta không khéo thì cÑ ðu±i theo ngoÕi cänh r°i su¯t ð¶i bö quên.

Vì v§y ng߶i xßa chï mµt câu nói ngµ ðÕo là nhß v§y. Mà nhß v§y ngµ ðÕo · ch² nào? qua l¶i k® chúng ta th¤y nó cø th¬ làm sao. Ch¯n ch¯n ð߶ng v« cû, ch² nào không phäi là ð߶ng v«! N½i n½i v¯n c¯ hß½ng, c¯ hß½ng · ð¥y m÷i n½i chÑ không phäi · riêng trên mµt ng÷n núi hay trong mµt cái hang nào hªt; mà ch² nào cûng là c¯ hß½ng, thì ch² nào không phäi Ph§t Pháp? Mình khéo thì ngay ðó th¤y, thì xßa nay, xßa là quá khÑ, nay là hi®n tÕi, quá khÑ và hi®n tÕi ð«u là nhæng cái hi®n hæu, mà v×a kh·i suy l߶ng thì tr§t l¤c, không trúng. Vì v§y cho nên nào phäi ðþi suy l߶ng. V×a kh·i suy l߶ng là không th¤y.

Thi«n Sß cûng ð¯i v¾i Ph§t Pháp các ngài luôn luôn chï các l¨ th§t. Nhßng các l¨ th§t các ngài chï h½i khó hi¬u h½n · bên giáo lý Nguyên Thüy hay là bên Ti¬u Th×a.

Bên Ti¬u Th×a chï nhæng giáo lý cø th¬ b¢ng giáo lý nhân duyên, b¢ng lý vô th߶ng, vô ngã. Còn · ðây chï cái chân th§t, tàng ¦n trong cái hß d¯i mà chúng ta quen nhìn cái hß d¯i, quên cái chân th§t. cho nên ngài chï cái chân th§t ðang tàng ¦n trong cái hß d¯i, và nh§n ra ðßþc cái ðó thì cø th¬ h½n ngàn l¥n cái kia næa. Ng߶i tu c¯t làm sao ð¬ tinh tiªn tu, d­ ðÕt ðßþc cái chân th§t ðó. Ðó là tôi dçn nhæng câu chuy®n ð¬ cho quý v¸ th¤y r¢ng Ph§t Pháp là thiªt thñc, Ph§t Pháp không có th¶i gian, Ph§t Pháp là ðªn ð¬ mà th¤y chÑ không phäi là chuy®n huy«n ho£c. Thì nhß v§y ngài B±n Nhß có th¤y không? Nªu không th¤y thì ðâu có làm bài k® này! Mà nhß v§y cái th¤y ðó th¶i gian bao lâu? Có th¬ nói 3 nåm làm tri kh¯ ðó phäi không? Chï có cái "DÕ" là th¤y chÑ ðâu phäi 3 nåm làm tri kh¯, thì nhß v§y ðâu có th¶i gian. Ь cho quý v¸ cø th¬ th¤y t× giáo lý Ti¬u Th×a t¾i ÐÕi Th×a, t¾i Thi«n Tông ð«u là thñc tª chÑ không phäi là chuy®n huy«n ho£c.

Nhßng b·i vì cái cø th¬ ðó khó, tôi ví dø bây gi¶ các v¸ ðÕo hæu nhìn th¤y cái núi · ch² nào, mà chï khó hay d­? Núi bên kia hay núi bên ðây, hay bi¬n ch² này ch² kia, hay cây ch² này ch² n÷. Nhßng mà höi không khí ch² nào thì chï không ðßþc. Mà chï không ðßþc là không có không khí hay sao? Nhß v§y nhæng cái có hình, có tß¾ng chï thì ng߶i ta d­ th¤y, còn cái không có hình tß¾ng thì khó th¤y. Khó th¤y mà nó thiªt yªu b¢ng m¤y ngàn l¥n cái có hình tß¾ng. Hi¬u nhß v§y m¾i th¤y r¢ng Thi«n Tông chï cái không có tß¾ng, mà nó r¤t là khó chï. Nhßng mà cái ðó r¤t thiªt yªu trong cuµc s¯ng con ng߶i vô k¬, vì v§y m¾i nói r¢ng Thi«n Tông ðã chï cho chúng ta hòn ng÷c quý báu vô giá mà lâu nay chúng ta bö quên là v§y. Nhß v§y tôi ðã chÑng minh cho quý v¸ th¤y Ph§t Pháp là thiªt thñc, hi®n tÕi, không có th¶i gian, ðªn ð¬ mà th¤y r°i. bây gi¶ kªt lu§n lÕi, vì chúng ta hôm nay là ngày Tªt Nguyên Ðán, ð¥u nåm quý v¸ t¾i thåm chúc tôi thª này thª n÷, s¯ng lâu, khöe mÕnh, bây gi¶ cûng phäi bù lÕi, ð¬ chúc cho quý v¸ mµt cái gì hay hay, thì bây gi¶ mu¯n chúc cái ðó, thay vì kªt lu§n bài này, tôi xin dçn l¶i cüa mµt Thi«n Sß ð¬ nh¡c quý v¸.

Ðây là Thi«n Sß Chân T¸nh · ð¶i T¯ng, ngài nhân hôm sáng Tªt, ngài cÕo tóc r°i ngài hÑng làm mµt bài k®, tôi xin ð÷c lÕi vài giäi thích cho quý v¸ nghe:

Thª phát nh½n kinh tuyªt mãn ðÕo
Niên hoa tu tín b¤t tß½ng nhiêu
Ðào sinh thoát tØ c¥n vi Ph§t
MÕc v¸ minh triêu dæ h§u triêu

TÕm d¸ch:

CÕo tóc gi§t mình tuyªt ð¥y dao
Tu±i xuân nên biªt chÆng tha nhau
Vßþt sanh thoát tØ c¥n làm Ph§t
Thôi ch¾ d¥n dà h©n sáng chi«u

Sáng cÕo tóc th¤y tóc bÕc dính ð¥y dao, cho nên ngài nói gi§t mình th¤y tuyªt dính ð¥y dao. Gi§t mình th¤y tuyªt ð¥y dao r°i tu±i xuân nên biªt chÆng tha nhau. cái tu±i xuân 15, 16, 20 thß· xßa ðó, nó có ð¬ cho mình còn mãi ðâu. Nó ép ng£t, nó ðu±i mình chÕy m¤t, nó dành cái tu±i xuân cüa mình m¤t r°i. Nó không tha cho mình, nó không ð¬ cho mình còn nguyên. Nó ðã ép mình chÕy m¤t, thành cái tu±i xuân nó ðã cß¾p m¤t r°i. Mà mình là ng߶i gì? Mình là ng߶i mu¯n vßþt sanh thoát tØ mà cÑ h©n, thôi ð¬ mai khoë tu nhi«u, hay ð¬ ngày m¯t, h©n sáng, h©n chi«u. cái quan ni®m h©n hò ðó là quan ni®m t± l߶i biªng. cho nên phäi tu ngay t× bây gi¶, nhßng mà cÑ h©n lÕi. Vì v§y cho nên mình là ng߶i biªt rõ cái tu±i xuân cüa mình ðã b¸ cß¾p m¤t, mà møc tiêu cüa mình là mu¯n vßþt sanh thoát tØ, làm Ph§t. Nhæng møc tiêu ðó mình ðã ðÕt ðßþc chßa? Nªu chß a ðÕt ðßþc thì ð×ng có h©n sáng h©n chi«u. Phäi làm li«n! Không có th¬ ch¥n ch½ ðßþc. Ðßþc nhß v§y m¾i ðúng là ng߶i tu, ðúng v¾i cái lý tß·ng, vßþt sanh thoát tØ, c¥u làm Ph§t . ChÑ còn h©n mai, h©n m¯t, h©n sáng, h©n chi«u là chßa có xÑng ðáng. Bây gi¶ tôi xin chúc quý v¸, tång ni cûng nhß toàn th¬ Ph§t TØ nam næ mµt mùa xuân m¾i, trong nåm Bính D¥n ngày nào, tháng nào, nåm nào cûng là gi¶ ngày tháng mà chúng ta tu ch¾ ð×ng có h©n lÕi.
Thi«n vi®n Chân Không, Vûng T¥u Xuân Bính D¥n, 2026. Thích thanh T×