Nªu chæ Ph§t có nghîa là ðÑc Ph§t Thích Ca, mµt v¸ Ph§t l¸ch sØ, thì câu trä l¶i s¨ là Ph§t · „n е, cách ðây h½n 2500 nåm. Nhßng nªu Ph§t ðã nh§p Niªt Bàn thì làm sao chúng ta tìm g£p Ph§t ðßþc næa? Và tÕi sao kinh ði¬n lÕi có câu "Ph§t biªn nh¤t thiªt xÑ", nghîa là Ph§t biªn hi®n · t¤t cä m÷i n½i? Ь hi¬u rõ danh t× Ph§t, ngoài cái nhìn l¸ch sØ thông th߶ng là ðÑc Ph§t Thích Ca, chúng ta nên vß½n t¥m m¡t vßþt qua l¸ch sØ mà nhìn vào ch² sâu kín nhi®m m¥u mà danh t× ngôn ngæ không ðÕt ðªn ðßþc, ðó là lý cao siêu cüa chæ Ph§t

Ph§t là Giác, là thÑc tïnh ra khöi gi¤c mê, là ng߶i ðã rû sÕch bøi tr¥n, là vßþt ra ngoài ba cõi, là hi¬u biªt ðªn ch² vô cùng, vô t§n, là Toàn Trí (Omniscient), là xu¤t hi®n kh¡p n½i (Omnipresent), là giác ngµ giäi thoát, là tß bi hÖ xä, là vô ngã lþi tha, là tình thß½ng, là sñ s¯ng... Nªu nhæng ai ðÕt ðªn nhæng ðÑc tính quý báu ðó, thñc hi®n ðßþc nhæng tinh th¥n cao cä ðó thì ðßþc tôn xßng là Ph§t. theo giáo lý nhà Ph§t thì có r¤t nhi«u Ph§t: Ph§t a di Ðà, Ph§t Thích Ca, Ph§t Dßþc Sß... nhßng m²i vi Ph§t giáo hóa mµt cõi có nhân duyên v¾i ngài. Thí dø nhß Ph§t Thích ca giáo hóa chúng sinh · cõi ta Bà, Ph§t Dßþc Sß giáo hóa chúng sinh · các cõi phß½ng Ðông, Ph§t a di Ðà giáo hóa chúng sinh · các cõi phß½ng Tây. M²i tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i chï có mµt v¸ Ph§t giáo hóa, có chß B° Tát và Thiên long Bát Bµ hµ trì. Nhßng chính kinh Ph§t lÕi nói rõ là Ph§t biªn hi®n kh¡p n½i, có vô s¯ Ph§t ð°ng hi®n di®n · các cõi, nhß v§y có mâu thuçn không?

Nªu ðÑng v« Sñ mà nói thì m²i cõi chï có mµt v¸ Ph§t giáo hóa, các Ph§t khác ð«u th¸ hi®n làm B° Tát, Tr¶i, R°ng, QuÖ, Th¥n, chúng sinh, sông núi, cây cö... ð¬ hµ trì v¸ Ph§t kia. Nhßng nªu ðÑng v« Lý mà lu§n thì Ph§t · kh¡p n½i, trong m²i chúng sinh ð«u có mµt v¸ Ph§t ¦n tàng, ðó là Ph§t tánh, là Chân Tâm, vì v§y trong kinh có câu: "Tâm, Ph§t, chúng sinh, tam vô sai bi®t". Ph§t · ngay trong chúng ta mà ít ng߶i biªt t¾i. theo quan ni®m tín ngßÞng bình dân thì · hai vai m²i ng߶i lúc nào cûng có hai v¸ th¥n ghi chép nhæng vi®c lành dæ cüa chúng sinh gây tÕo; ho£c có nhi«u v¸ Ph§t tØ m²i khi làm vi®c gì cûng nói là có ðÑc Ph§t chÑng minh, tin r¢ng ðÑc Ph§t có nghìn m¡t, nghìn tai, th¤y và nghe t¤t cä m÷i ði«u. Ðó là nhæng hình thÑc giän d¸ mà gi¾i bình dân th߶ng quan ni®m, không ng¶ lÕi ðúng v¾i ý nghîa cao siêu cüa Ph§t giáo. hai v¸ th¥n ghi chép ho£c Ph§t chÑng minh, chính là tßþng trßng cho Chân Tâm ðã ghi nh§n m÷i hành ðµng và tß tß·ng lành dæ, chính là a LÕi da ThÑc ðã huân t§p chüng tØ ð¬ r°i khi th¶i gian thu§n ti®n, ðü duyên cho hÕt gi¯ng n¦y m¥m, nhân quä hi¬n nhiên, công tµi thß·ng phÕt rõ ràng. Ngoài cái lý ¦n tàng sâu kín trong Tâm, chúng ta có th¬ tìm th¤y Ph§t qua Chánh Pháp cüa Ph§t ð¬ lÕi, vì Pháp chính là Ph§t. Chánh Pháp mà còn thì Ph§t còn, nhßng nªu Chánh Pháp biªn thành Tà Pháp, nhæng ý nghîa cao siêu cüa Ph§t b¸ di­n tä sai lÕc, nhæng l¶i dÕy d² cüa Ph§t biªn thành mê tín d¸ ðoan thì bóng dáng Ph§t ðã b¸ vô minh che kín m¤t r°i. Chính ðÑc Thích ca ðã cån d£n các ð® tØ: "Hãy tuân theo Chánh Pháp mà tu, hãy giæ gìn gi¾i lu§t mà s¯ng, thì Nhß lai lúc nào cûng g¥n gøi. Nªu không theo Chánh Pháp, không giæ gi¾i lu§t, thì có Nhß lai bên cÕnh cûng chÆng giúp ðßþc gì".

Chúng ta cûng có th¬ tìm th¤y Ph§t qua hình dáng các v¸ cao Tång tu hành chân chánh, gi¾i ðÑc tròn ð¥y; các v¸ là Trß·ng TØ cüa Nhß Lai, ðÕi di®n cho Ph§t ð¬ chúng sinh có ch² quy ngßÞng; nhßng nªu là Kiêu Tång phÕm gi¾i, không giæ løc hòa, thì Ph§t s¨ ¦n, ma s¨ hi®n. Các v¸ Kiêu Tång chíng là ng߶i phá Ph§t, hÕi Pháp mÕnh h½n tà ma ngoÕi ðÕo nhi«u l¡m.

Chúng ta có th¬ tìm th¤y Ph§t kh¡p n½i, ch² nào có Tình Thß½ng ngñ tr¸, có T× bi HÖ Xä hi®n ti«n, có chân lý hi®n hæu, là có Ph§t · ngay ðó. Mµt ng߶i nào, b¤t cÑ xu¤t gia hay tÕi gia, mà trong mµt khoäng th¶i gian phát tâm B° Ы, khai m· Chân Tâm, tu hành tinh t¤n, thñc hành T× bi HÖ Xä, thì ngay trong phút giây ðó, ng߶i ¤y ðã là Ph§t, vì Ph§t là Giác. Nhßng sau phút giây giác ngµ, ng߶i ¤y tr· lÕi s¯ng t¥m th߶ng, ích kÖ thì Ph§t lÕi ti«m ¦n, ð¬ ch¶ c½ hµi phát huy. Ph§t chï khác chúng sinh · ch² Ph§t vînh vi­n giác ngµ, lúc nào cûng sáng, còn chúng sinh thì chï lòe sáng trong giây phút, r°i lÕi chìm ð¡m trong bóng t¯i vô minh.

Mµt hi«n phø hy sinh c½m áo, thì gi¶, ti«n bÕc, sÑc khöe, chÆng ngÕi ðói rét, nh÷c m®t ð¬ lo cho các trë m° côi, mµt lính cÑu höa xông pha vào nhà cháy ð¬ cÑu ng߶i b¸ k©t, mµt thanh niên nhäy xu¯ng sông cÑu ng߶i chªt ðu¯i, mµt y tá quên mình chæa chÕy cho b®nh nhân, mµt tù nhân cäi tÕo ch¸u ðói ð¬ chia xë n¡m c½m cho mµt ng߶i bÕn ð°ng cänh ngµ... t¤t cä nhæng hành ðµng ð¥y tình thß½ng ðó ð«u là nhæng vi®c làm cüa Ph§t, cüa B° Tát, và trong giây phút mà T× bi HÖ Xä ngñ tr¸, quên mình (Vô Ngã) ð¬ cÑu ng߶i (Lþi Tha), thì nhæng v¸ ðó chính là ðÑc Ph§t Thích Ca, ðÑc Quán Thª Âm B° Tát hi®n thân. Chúng ta chÆng c¥n tìm Ph§t · ðâu xa, ngài luôn luôn · ngay trong cuµc ð¶i, nhßng chúng ta không th¤y, vì chúng ta chï nhìn ð¶i b¢ng ðôi m¡t th¸t, mà quên sØ døng trí tu® ð¬ quan sát nhæng gì ti«m ¦n trong ho£c ð¢ng sau nhæng vi®c làm ðó.

Chúng ta có th¬ tìm th¤y Ph§t qua sñ s¯ng trong t¤t cä chúng sinh, c¥m thú, thäo mµc. Sñ s¯ng ðó bàng bÕc trong kh¡p không gian và th¶i gian, lan rµng rì rào trong gió, róc rách trong tiªng su¯i reo, chim hót, hoa n·, trång tròn. Sñ s¯ng ðó chuy¬n mình trong vû trø cao xa cûng nhß trong thâm tâm sâu kín. Nªu l¡ng tai, chúng ta có th¬ nghe th¤y tiªng nói cüa sñ s¯ng ðó, tiªng cüa Chân Tâm, cüa Lß½ng Tâm, cüa Ph§t. trong kinh Pháp hoa có di­n tä tiªng t¢ng h¡ng, tiªng g¦y móng tay cüa Ph§t ch¤n ðµng cä tam thiên, ðÕi thiên thª gi¾i, chính là tiªng cüa Chân Tâm, Ph§t Tánh v§y. Vì ðã thông cäm v¾i sñ s¯ng nhi®m m¥u nên mµt v¸ Thi«n sß, m²i sáng ra thåm v߶n lÕi vu¯t ve nhæng m¥m lá xanh tß½i và nói: "Mµt ngày kia, chúng cûng thành Ph§t".

Nªu chúng ta ch¤p nh§n cái lý Ph§t là sñ s¯ng kh¡p n½i, trong m²i chúng sinh ð«u có Ph§t, thì chúng ta không còn dám sát sinh næa, ai dám giªt Ph§t? Ðó là lý do cån bän cüa gi¾i thÑ nh¤t do ðÑc Ph§t ð£t ra: Gi¾i sát, c¤m giªt hÕi chúng sinh. Ph§t tØ ðã không sát sinh mà còn phäi lo phóng sinh, cÑu mÕng s¯ng cho c¥m thú, tôn tr÷ng sinh mÕng muôn loài, do ðó nên ån chay, không làm ði«u ác, chï làm vi®c lành, giæ thân tâm trong sÕch. Vì Ph§t · ngay trong Tâm, mµt v÷ng ni®m xäy ra là Ph§t ðã biªt; nªu chúng ta ch¤p nh§n Ph§t · trong Tâm thì không bao gi¶ dám có tß tß·ng sái qu¤y. Mµt khi tß tß·ng sái qu¤y ðã không có thì t¤t nhiên không còn hành ðµng tµi l²i næa. Ðó là lþi ích hi¬n nhiên cüa cái lý nhi®m m¥u: Ph§t · kh¡p n½i.

ÐÕo nho có câu: Th§n KÏ Ðµc, nghîa là giæ gìn c¦n th§n tß tß·ng và hành vi, ngay khi chï có mµt mình. Vì sao? Ðâu phäi mµt mình, còn Tr¶i Ph§t, Thánh Th¥n soi xét, ðèn Tr¶i chiªu rõ, không sao ch¯i cãi ðßþc. nho giáo cûng chü trß½ng ðÕo Hiªu, con cái phäi hiªu v¾i cha m©: Phø Mçu tÕi ð߶ng nhß Ph§t tÕi thª, vì hiªu v¾i cha m© tÑc là phøng sñ ðÑc Ph§t, là ph± biªn Tình Thß½ng, ÐÕo Ph§t còn m· rµng Tình Thß½ng t× cha m©, anh em ðªn m÷i loài chúng sinh, nên kinh ði¬n có câu: "B¯ thí cho chúng sinh tÑc là cúng d߶ng m߶i phß½ng chß Ph§t". Nªu ðem cái lý Ph§t · kh¡p n½i, trong chúng sinh nào, dù là hành kh¤t hay c¥m thú, cûng có Ph§t thì câu kinh này thành ra quá d­ hi¬u. B¯ thí ti«n bÕc, b¯ thí tình thß½ng là b¾t lòng ích kÖ, là di®t tr× ch¤p ngã, là lþi tha, là bình ðÆng, là thß½ng yêu giúp ðÞ, ðó chính là nhæng vi®c làm, nhæng ðÑc tính mà ðÑc Ph§t th߶ng nh¤n mÕnh, ð« cao. do ðó, b¯ thí ðÑng ð¥u Løc е. M· rµng Tình Thß½ng, khuªch Ti¬u Ngã thành ÐÕi Ngã, phá bö m÷i ranh gi¾i phân chia giai c¤p, chüng tµc, qu¯c gia, không còn nhân ngã bï thØ, không còn tranh ch¤p h§n thù, chï có mµt thñc tÕi ð¥y ánh sáng cüa Giác Ngµ. Ðó là ðÑc Ph§t · kh¡p n½i.

Kính mong chß Ph§t tØ hãy bö tß tß·ng r¢ng Ph§t · „n е, · Chùa, Ph§t · trong tßþng, trong änh, trong kinh, mà hãy c¯ g¡ng tìm Ph§t hi®n di®n trong t¤t cä muôn loài chúng sinh. T¤t cä chúng sinh ð«u có Ph§t tánh, ð«u có hÕt gi¯ng Ph§t. Hãy làm cho hÕt gi¯ng Ph§t n¦y m¥m, ð½m hoa, kªt quä, ð×ng làm cho hÕt gi¯ng ðó b¸ vùi l¤p, khô c¢n. Nªu n½i nào còn nhæng tµi l²i x¤u xa thì hình änh cüa Ph§t còn b¸ vô minh che khu¤t, ch² nào mà tình thß½ng phát tri¬n, chân lý hi®n ti«n thì ch² ðó vô minh b¸ di®t, ðÑc Ph§t hi®n ra, hào quang rñc rÞ, an lÕc tuy®t v¶i.