Nam Mô B±n Sß Thích ca Mâu ni Ph§t.
Ь nh¡c nh· quý v¸ nåm m¾i v« sñ tu hành thì tôi s¨ nói mµt câu chuy®n. qua nåm Bính D¥n này quý v¸ tinh t¤n tu hành ðúng theo tinh th¥n Thi«n Tông. cho nên tôi s¨ nh¡c và nói rõ v« cái "Tín Tâm". B·i vì t¤t cä ng߶i tu chúng ta, ph¥n nhi«u tin Ph§t, tin Pháp, tin Tång, mà ít có tin cái tâm cüa mình. B·i v§y nên hôm này tôi nói thÆng v« cái phß½ng pháp hay là ð߶ng l¯i ð¬ làm sao mình nh§n hi¬u, tin ðßþc cái tâm cüa mình.

V§y mu¯n "Tín Tâm", höi tâm là cái gì? B·i vì xßa nay ai cûng hay nói: "Tôi không c¥n ði chùa, tôi chï tu tâm cûng ðßþc r°i." Nhßng mà tâm là gì ð¬ mà tu? Ðó là ði«u mà nhi«u ng߶i mu¯n biªt, nhßng không biªt rõ. Ho£c trong lúc nói chuy®n v¾i nhau, ng߶i này bäo ng߶i kia r¢ng: "Tâm tôi nghî thª này, tâm tôi tính thª kia." Thì nhß v§y tâm là cái "nghî", "tính" hay là cái gì khác næa?

Ðúng ra chæ tâm theo nhà Ph§t có nghîa là ð¬ chï cho cái "biªt". B·i vì biªt nghî, biªt tính, biªt t¯t, biªt x¤u, biªt d·, biªt hay, tóm lÕi m÷i cái thuµc v« lãnh vñc biªt ðó ð«u g÷i là tâm. B·i v§y nªu mà chúng ta không phân bi®t rành r¨ thì chúng ta chï th¤y tâm là cái biªt phân bi®t mà quên tâm còn là cái biªt th¥m l£ng, sáng su¯t không có phân bi®t. do ðó nên trong nhà Ph§t chia tâm ra làm nhi«u thÑ ð¬ giäi thích.

— ðây, tôi t±ng quát chia ra làm hai loÕi: LoÕi thÑ nh¤t là Tâm V÷ng, loÕi thÑ hai là Tâm Chân. Tâm V÷ng là cái gì? TÑc là nhæng cái biªt thuµc v« suy nghî, thuµc v« phân bi®t. Ðó g÷i là Tâm V÷ng. Tâm là cái biªt, mà cái biªt có suy tính, cái biªt phân bi®t ðó là ðµng. cho nên g÷i là v÷ng. V÷ng là d¯i chÑ không có th§t. Nó có r°i m¤t. sinh r°i di®t, chÑ không lâu cho nên m¾i là v÷ng.

Còn cái biªt mà th߶ng h¢ng có, không ð±i thay, b¤t sinh b¤t di®t (tÑc không ðµng), không có tß¾ng trÕng thì g÷i là Tâm Chân hay Chân Tâm. Thì nhß v§y, cái Tâm Chân th§t ðó là chï cho cái biªt không bao gi¶ ð±i thay, không bao gi¶ sinh di®t. Mà ng߶i ð¶i chúng ta ai cûng chï nh§n ðßþc cái biªt, tÑc là cái biªt suy tính v« phân bi®t, mà ít ai nh§n ðßþc cái biªt th¥m l£ng h¢ng còn mà không có sinh di®t. B·i không nh§n ðßþc ði«u ðó nên chï biªt cái tâm hß d¯i, cho là tâm th§t; còn cái tâm chân th§t lÕi quên ði.

Vì v§y cho nên trong kinh TÑ Th§p Nh¸ Chß½ng, ÐÑc Ph§t có d§y: "Này các TÏ Kheo, các ông ch¾ nên tin cái tâm cüa các ông. Chï khi nào chÑng a la Hán m¾i nên tin." Nhß v§y quý v¸ th¤y, cái tâm ðó là cái tâm hß d¯i, mà tin nó là không ðßþc. B·i vì nó ð±i thay, tÑc là sinh di®t. Mà tin cái ð±i thay sinh di®t thì thª nào mình cûng b¸ biªn ð±i, b¸ sinh di®t. khi chÑng a la Hán thì cái tâm m¾i là cái biªt. Cái biªt ðó không còn sinh di®t næa. Vì v§y cho nên lúc ðó m¾i ðáng tin.

ÐÑc Ph§t mu¯n cho chúng ta ð×ng l¥m lçn hai cái tâm: tâm phân bi®t hß d¯i và tâm l£ng l¨ chân th§t. Nªu mà chúng ta l¤y cái hß d¯i mà cho là th§t thì tñ chúng ta b¸ l¥m, b¸ mê, r°i ði trong sinh tØ.

Mu¯n biªt rõ cái tâm chân th§t thì phäi làm sao? B·i vì nhæng v¸ tu ngµ ðÕo thì tñ nhiên h÷ th¤y, h÷ nh§n ra. Còn nªu mà chßa ngµ ðÕo thì khó mà nh§n ra, khó mà biªt ðßþc. Thì gi¶ ðây tôi chï y theo nhæng l¶i d§y cüa Ph§t, cüa T±, ð¬ quý v¸ khä dî có th¬ nh§n th¤y ðßþc ph¥n nào.

Trong kinh Lång Nghiêm, ÐÑc Ph§t th߶ng dùng hình änh, Ngài nói r¢ng có mµt cái g÷i là "Nh¤t tinh minh sinh løc hòa hþp". tinh là ròng r£t, minh là sáng su¯t. TÑc là cái sáng su¯t mµt cách thu¥n túy ðó, sinh ra sáu cái hòa hþp. Sáu cái hòa hþp là: m¡t, tai, mûi, lßÞi, thân và ý. TÕi sao g÷i là sáu cái hòa hþp? Vì m¡t mà mu¯n th¤y thì phäi có con m¡t và có cänh bên ngoài. R°i cái thÑc theo ðó mà phân bi®t. Vì v§y cái biªt cüa m¡t phäi do ðü duyên hòa hþp m¾i có. Còn cái ý suy nghî thì cûng có cái cänh bên ngoài, có danh có tß¾ng, r°i theo ðó mà suy nghî. Ðó cûng là chÕy theo duyên, theo cänh. Nhßng mà trong cái chÕy theo duyên theo cänh ðó, lÕi có cái ng¥m ng¥m, không theo mà chúng ta không th¤y. Vì v§y cho nên chß Ph§t, chß T± luôn luôn bäo chúng ta phäi khéo, ð×ng có l¥m chÕy theo cänh mà phäi th¤y có cái th§t ng¥m · trong ðó. Vì v§y cho nên chß thi«n sß hay nói: Phäi nhß con ng²ng chúa, khi u¯ng sæa hòa v¾i nß¾c, thì chï u¯ng sæa mà ch×a nß¾c lÕi. Chuy®n ðó là d­ hay khó? Cûng nhß v§y, · sáu cån cüa mình, trong cái ch² hòa hþp ðó, mình phäi làm sao nh§n ra ðßþc cái thu¥n tuý, tinh anh mà ð×ng theo cái hß d¯i phân bi®t. Ðó là cái khôn ngoan khéo léo mà mình phäi làm. cho nên ng߶i tu phäi khéo nh§n ra n½i mình có cái tinh minh sáng su¯t. Cái sáng su¯t ðó phát ra · sáu cån cüa mình g÷i là sáu cái hòa hþp. Khi m¡t nhìn cänh, tai nghe tiªng, thì ð×ng có l® thuµc vào cái sinh di®t bên ngoài, cái sinh di®t cüa v÷ng tâm. Mà nh¶ s¯ng ðßþc v¾i cái chân tâm. Ðó là cái khôn ngoan nhß con ng²ng chúa u¯ng sæa mà bö nß¾c lÕi. Hình änh này trong kinh Lång Nghiêm do các thi«n sß di­n tä lÕi b¢ng hình thÑc lÕ lùng. M¾i nghe thì khó hi¬u, nhßng ðªn lúc thâm nh§p hi¬u ðßþc thì lÕi r¤t là hay.

Khi ngài thi«n sß Vân nham ðªn v¾i ngài quy S½n, ngài quy S½n nói: "Nghe nói ông biªt làm sß tØ múa phäi không?" Ngài vân nham nói: "Phäi". Höi: "Múa ðßþc m¤y xu¤t?" Thì ngài nói: "Múa ðßþc sáu xu¤t". sau ngài Vân nham ðßþc th¥y là ngài Dßþc S½n höi: "Ông biªt làm sß tØ múa phäi không?" Ngài nói: "DÕ phäi." Höi: "Múa ðßþc m¤y xu¤t?" Ngài nói: "Con múa ðßþc sáu xu¤t." R°i ngài höi lÕi th¥y: "Hòa Thßþng biªt làm sß tØ múa không?" Ngài Dßþc S½n nói: "Biªt." Höi: "Hòa Thßþng múa m¤y xu¤t?" Ngài Dßþc S½n trä l¶i: "Ta múa mµt xu¤t." Thì ngài Vân nham kªt lu§n: "Mµt tÑc là sáu, sáu tÑc là mµt." V§y hai th¥y trò nói chuy®n cho vui hay là ðang nói chuy®n trong kinh Lång Nghiêm? Ông th¥y nói mµt xu¤t tÑc là Nh¤t tinh Minh. Mà ð® tØ nói múa sáu xu¤t tÑc là Løc Hòa Hþp. L¤y hình änh sß tØ, vì sß tØ là chúa loài thú, nó làm cho m÷i loài thú ð«u phäi kinh hoàng. B·i v§y cho nên cái chân th§t này ví nhß con sß tØ. Còn nhæng cái khác, nhæng cái mµng tß·ng phân bi®t thì ví nhß các loài thú khác. Vì v§y biªt làm sß tØ múa là chï cho biªt ðßþc cái th¬ Nh¤t tinh Minh. Mµt xu¤t là Nh¤t tinh Minh, mà sáu xu¤t là sáu cái hòa hþp. Hi¬u nhß v§y mình m¾i th¤y r¢ng t× Ph§t t¾i T± ð«u th¤y rõ n½i mình có mµt cái chân th§t. R°i t× cái chân th§t ðó theo duyên mà phát ra sáu cØa. B·i v§y cho nên có ðü tâm chân th§t mà mình không nh§n, không biªt, lÕi tß·ng nhß là không có.

Ъn chuy®n mµt t± sß „n е là ngài ba la Ы. vua di®n kiªn höi ngài v« Ph§r Tánh. Ngài trä l¶i: "N½i thai g÷i là thân. — ð¶i g÷i là ng߶i. N½i m¡t g÷i là th¤y. N½i tai g÷i là nghe. N½i mûi phân bi®t các mùi. N½i lßÞi ðàm lu§n. N½i tay n¡m b¡t. N½i chân chÕy nh¦y. Biªn hi®n thì kh¡p thª gi¾i, thu lÕi thì chï trong hÕt bøi. Ng߶i hi¬u cho là Ph§t Tánh, ng߶i không hi¬u g÷i là tinh h°n."

Quý v¸ th¤y Ngài có d¤u diªm không? Nhß v§y thì · n½i tay, n½i mûi, n½i lßÞi ... ð«u có mang tính ch¤t Ph§t. Nên trong kinh Pháp hoa m¾i nói là "Tri Kiªn Ph§t". Hi¬u thì nhß con ng²ng chúa biªt l÷c sæa u¯ng mà ch×a nß¾c lÕi. Không hi¬u thì nhß mình u¯ng luôn cä nß¾c, l÷c không ðßþc. Chß T± ðã trình b¥y th§t rõ ràng, không d¤u diªm mµt chút nào. Nhßng vì chúng ta mê muµi nhi«u ð½ì nên nghe d߶ng nhß hi¬u, mà không s¯ng theo ðßþc. Ðó là cái mê l¥m muôn ð¶i cüa chúng ta.

Thi«n sß ÐÕi an còn nói r¤t rõ là: "Cä th¦y các ngß½i, m÷i ng߶i ð«u có viên ng÷c l¾n vô giá. T× cØa con m¡t phóng quang soi sáng núi sông cây cö. T× cØa l² tai phóng quang nh§n lãnh t¤t cä âm thanh. Sáu cØa ngày ðêm phóng quang sáng, cûng g÷i là phóng quang tam muµi. Các ngß½i không biªt lÕi nh§n bóng trong thân tÑ ðÕi."

Nói chung là mình có mµt hòn ng÷c quý. Nhà thi«n g÷i là hòn ng÷c quý. kinh Lång Nghiêm g÷i là Nh¤t tinh Minh. Nh¤t tinh minh hay là hòn ng÷c quý là mµt, nhßng tuÏ theo cái duyên mà phóng ra sáu cØa. khi nó phóng ra sáu cØa thì · tai nh§n lãnh âm thanh, · mûi nh§n lãnh mùi hß½ng. Thì nhß v§y nó h¢ng phóng quang ra sáu cØa mà mình không biªt. B·i không biªt cho nên mình nh§n cái bóng trong thân tÑ ðÕi. Cái bóng tÑc là nhæng cái v÷ng tß·ng suy nghî. khi suy nghî, chúng ta chï suy nghî ðßþc nhæng cái ðã nghe tên, ðã th¤y tß¾ng. Còn nhæng cái chßa nghe tên chßa th¤y tß¾ng thì suy nghî không ðßþc. Nhß v§y có danh có tß¾ng là có cái bóng reo r¡c vào tâm h°n mình, r°i t× cái bóng ðó mình duyên theo ðó mà kh·i ra suy nghî. Nhß v§y nó là cái duyên cái bóng mà ta suy nghî chÑ không phäi th§t. Còn cái h¢ng nghe th¤y thì có lúc nào v¡ng hay không? Cái th¤y cái nghe bao gi¶ mà v¡ng m¤t. Nhßng suy nghî thì chï có khi nào duyên theo bóng cüa sñ v§t bên ngoài m¾i có cái nghî. Vì v§y cho nên n½i mình quên ði, mình không nh§n ðßþc cái chân th§t phóng ra t× sáu cØa ðó. Mà chï nh§n cái bóng · trong thân tÑ ðÕi, tÑc là cái v÷ng tß·ng cüa mình.

Thì nhß v§y, t¤t cä chúng ta bây gi¶ s¯ng b¢ng cái tinh th¥n hay cái tâm cüa mình? Nªu là cái tâm thì là cái tâm nào? Là cái tâm duyên theo bóng. Mà ðã chÕy theo bóng, duyên theo bóng thì ðó không phäi là th§t. Mà mình cä ngày cÑ s¯ng theo cái bóng ðó. S¯ng theo cái bóng không th§t thì s¨ b¸ dçn ði trong cái không th§t, tÑc là ði trong sinh tØ luân h°i, nhß mµng huy­n. Còn nªu mình s¯ng chân th§t thì cái vòng sinh tØ luân h°i mµng huy­n không còn næa. Ðó chính là cái g¯c cüa sñ tu.

Khi t± Hu® Khä nh§n ðßþc pháp tu t× t± B° Ы ÐÕt Ma, mµt hôm ngài bÕch v¾i t± B° Ы ÐÕt ma r¢ng: "T× ðây v« sau, con dÑt hªt các duyên." T± B° Ы ÐÕt ma m¾i nói: "Ch¾ r½i vào ðoÕn di®t." Ngài thßa: "Không r½i." T± höi: "Con làm thª nào?" Ngài trä l¶i: "Con rõ ràng th߶ng biªt, nói không th¬ ðªn." T± nói: "Ðây là ch² truy«n cüa chß Ph§t, ch¾ có hoài nghi."

Nhß v§y, T± ðã chï cho chúng ta cái chân th§t ðó. Cái ðó nói ai cûng có, chï vì mình không khéo nh§n mà chï nh§n cái bóng cüa sáu tr¥n. khi ngài nói: "DÑt hªt các duyên", tÑc là cái tâm duyên theo cänh theo bóng dáng sáu tr¥n.

Khi quý Ph§t TØ t§p ng°i thi«n, có nhæng lúc mà tâm mình l£ng, nªu không phäi là m½ ngü thì lúc ðó mình có th¤y, có nghe và có biªt mình ðang l£ng hay không? M¡t vçn th¤y, tai vçn nghe, và ðang biªt mình l£ng thì ðúng là "rõ ràng th߶ng biªt". Ðâu phäi ðþi t¾i có cái ðµng, tâm d¤y lên r°i m¾i biªt. V§y rõ ràng là chúng ta có cái th߶ng biªt hi¬n nhiên · n½i chúng ta. Nhßng mà kh± thay m÷i ng߶i cÑ ðþi v÷ng tâm d¤y lên m¾i cho là tâm mình, m¾i cho là biªt. Thì ðã quên m¤t cái rõ ràng th¥m l£ng · trong r°i. Vì v§y cho nên chúng ta phäi nh§n cho ra mình có cái rõ ràng th߶ng biªt ðó, thì ðó m¾i là "tînh giác". Nh§n l¥m cái bóng duyên theo ngoÕi cänh ðó làm tâm mình thì là mê. Mà nh§n chân ðßþc cái th§t ðßþc g÷i là giác.

Trong nhà thi«n g÷i ðó là "Kiªn Tánh", tÑc là th¤y ðßþc bän tánh b¤t sinh b¤t di®t cüa mình. Chæ "th¤y" không phäi là m¡t th¤y mà là nh§n ra rõ ràng nhß v§y. Bây gi¶ quý v¸ biªt mình ðã có cái tâm ðó, thì phäi tin cho sâu, nh§n cho kÛ.

Ь nh§n cho sâu cho ðúng, tôi dçn l¶i cüa t± Bá Trßþng. khi ngài Th¥n Tán H÷c v¾i t± Bá Trßþng tr· v« chùa v¾i th¥y, thì ông th¥y tu theo kinh, chï biªt tøng kinh thôi. Còn ông ð® tØ ngµ ðßþc lý thi«n, không biªt làm sao cho th¥y mau tïnh. Ông l¤y gi¤y dán lên cØa. — trong có con ong bay ra, th¤y gi¤y tr¡ng nó cÑ chui ð¥u vào miªng gi¤y mà không ch¸u bay ra cØa tr¯ng. Ông m¾i làm bài th½ châm biªm ông th¥y b¢ng hình änh con ong chui ð¥u vào gi¤y. ÐÕi ý là cØa tr¯ng mà không ch¸u ra, chui ð¥u vào gi¤y biªt ð¶i nào ra khöi. Ông th¥y nghe thì h½i bñc, nhßng cûng l¤y làm lÕ m¾i höi: "Chú mày ði h÷c ðÕo m¤y nåm nay ðßþc gì mà sao nói nång lÕ v§y?" Ngài Th¥n Tán nói r¢ng ðã ðßþc t± Bá Trßþng chï cho mµt con ð߶ng tu hành. Ông th¥y cûng bö qua. Ngày kia ông th¥y ði t¡m, ð® tØ m¾i kÏ lßng giùm. trong lúc kÏ lßng thì ông ð® tØ v² v² sau lßng mà nói: "Ði®n Ph§t ð©p mà Ph§t không có thánh!" (Không có thánh tÑc là không có sáng.) Ông th¥y ngó lÕi höi: "Chú m¥y nói cái gì?" Nói: "Tuy Ph§t không sáng mà biªt phóng quang." Ông th¥y nói: "Ngày mai ð¬ hµi chúng lÕi, ð¬ chú mày lên giäng cho tôi nghe coi."

Thì hôm sau, th¥y làm thính giä ng°i · dß¾i, còn ð® tØ lên tr¥n t÷a ng°i giäng. Bài giäng ð¥u tiên cüa ông là dçn l¶i ngài Bá Trßþng: linh quang ðµc chiªu Siêu xu¤t cån tr¥n Th¬ hi®n chân th߶ng B¤t câu vån tñ Tâm tánh vô nhi­m B±n tñ viên thành Ðän ly v÷ng duyên TÑc nhß nhß Ph§t qua câu ðó r°i ông th¥y giác ngµ. Ông nói: "Tôi chßa bao gi¶ ðßþc nghe giáo lý tuy®t v¶i nhß v§y." linh quang ðµc chiªu nghîa là cái sáng su¯t long lanh chiªu r÷i, có khác gì nói có hòn ng÷c báu · trong. Siêu xu¤t cån tr¥n tÑc là vßþt khöi sáu cån tr¥n, sáu cån thuµc v« cái thân, là tß¾ng sinh di®t, sáu tr¥n thuµc v« duyên hþp, mà duyên hþp cûng là tß¾ng sinh di®t. cho nên cái này vßþt khöi cä cån và tr¥n vì nó không phäi sinh di®t. Th¬ hi®n chân th߶ng nghîa là · trong ðó hi®n b¥y cái chân th߶ng. B¤t câu vån tñ là nó không thuµc v« chæ nghîa. Tâm tánh vô nhi­m là cái tánh cüa tâm không b¸ nhi­m, nói cái tánh cüa tâm ð¬ chï cái tâm chân th§t, không phäi chï cái tâm phân bi®t hß d¯i.

Tâm chân th§t không nhi­m vì v§y mà Løc T± khi giác ngµ có nói bài k® sau ðây: Bän lai vô nh¤t v§t Hà xÑ nhÕ tr¥n ai Nghîa là xßa nay nó không phäi mµt v§t nào, thì ch² nào mà dính bøi b§m? TÑc là không nhi­m. B±n tñ viên thành, v¯n tñ tròn ðü nghîa là nó tñ tròn ðü chÑ không thiªu th¯n gì hªt. Ðän ly v÷ng duyên và TÑc nhß nhß Ph§t, hai câu này có nghîa là mu¯n s¯ng v¾i tâm tánh không nhi­m ðó thì lìa các v÷ng duyên (tÑc là cái tâm hß d¯i), lúc ðó g÷i là "nhß nhß Ph§t". Ph§t là giác, nhß nhß là l£ng l¨, tÑc là cái biªt l£ng l¨, hay là chân tâm.

Nhß v§y, ngài Bá Trßþng chï cho th¤y m÷i ng߶i chúng ta có cái chân th§t. Cái chân th§t ðó sáng su¯t, siêu xu¤t cä sáu cån tr¥n, luôn luôn hi¬n b¥y tß¾ng chân th§t mà không vß¾ng k©t trong vån hay chæ. Bän tính ðó lÕi không ô nhi­m. Nó tñ tròn ðü. Mu¯n s¯ng v¾i nó chï c¥m lìa các v÷ng duyên thì tñ nó nhß nhß Ph§t. Nhß v§y thì tìm Ph§t khó hay d­? Chï ch¸u khó lìa v÷ng duyên là ðßþc. Nói nhß v§y thì ð߶ng tu không phäi xa mà cûng không phäi khó. xa hay khó là tÕi ta chßa ch¸u lìa v÷ng duyên, chÑ lìa ðßþc thì nhß nhß Ph§t.

Ь cho quý v¸ th¤y rõ h½n, tôi s¨ dçn mµt ðoÕn trong Tín Tâm Minh, T± Tång Xáng có dÕy: Nhãn nhßþc b¤t thøy Chß mµng tñ tr× Tâm nhßþc b¤t d¸ VÕn pháp nh¤t nhß Nhãn nhßþc b¤t thøy, m¡t mà nªu không ngü, thì chß mµng tñ tr×, tÑc là mµng không hi®n ra. Tâm nhßþc b¤t d¸ và vÕn pháp nh¤t nhß là tâm mà không có khác nghîa là không có d¤y ni®m thÑ hai ho£c thÑ ba nào, chï có mµt cái "rõ ràng th߶ng biªt" mà không có d¤y ni®m nào khác thì muôn pháp là nh¤t, là nhß. Không kh·i ni®m là ví dø cho con m¡t không ngü, mà m¡t không ngü thì ðâu có th¤y mµng. Mà nªu d¤y ni®m nhß con m¡t ngü thì muôn pháp thiên thai vÕn bi®t, là mµng này hªt t¾i mµng kia. Nhß v§y, mu¯n hªt mµng thì ch¸u khó m· m¡t. Mu¯n cho tâm cänh nh¤t nhß thì ð×ng kh·i ni®m. Không có ni®m khác thì là nh¤t nhß.

Thí dø khi ng°i nhìn tr¶i nhìn mây mà không có mµt ni®m nào hªt, thì tr¶i mây có phân bi®t cái này ð©p cái kia x¤u, hay cái này tên a cái kia tên b gì không? Vì v§y chü yªu cüa ng߶i tu là phäi biªt rõ làm sao biªt rõ cái chân th§t, ð×ng chÕy theo v÷ng tß·ng. V÷ng tß·ng l£ng r°i thì muôn pháp nh¤t nhß. ChÑ không phäi nh°i u¯n muôn pháp ð¬ tr· thành mµt kh¯i nh¤t nhß. do ðó · ðây nói "Tâm nhßþc b¤t d¸, vÕn pháp nh¤t nhß" thì chÆng khác · trên t± Bá Trßþng nói "Ðän ly v÷ng duyên, tÑc nhß nhß Ph§t."

Cûng trong Tín Tâm minh có ðoÕn ngài nói: Viên ð°ng thái hß Vô khiªm vô dß Nhân do thü xä S· dî b¤t nhß Nghîa là mình có th¬ tánh, tánh ðó tròn b¢ng hß không (thái hß là trùm cä hß không.) Vô khiªm vô dß tÑc là không th×a không thiªu. Hß không t¾i ðâu thì tâm th¬ mình t¾i ðó. Vì tâm th¬ mình không tß¾ng mà hß không cûng không tß¾ng. Nhân do thü xä, s· dî b¤t nhß; thü là l¤y, xä là bö, b·i mình có l¤y có bö nên không ðßþc nhß. Nªu có l¤y có bö, tÑc là tâm có khác, có "d¸" r°i. Mà tâm ðã "d¸" thì vÕn pháp ðâu có "nh¤t nhß." Nªu bö cái "thü xä" thì s¨ ðßþc "nhß". Thì ta th¤y t¤t cä ni®m kh·i lên là theo hai bên - thü ho£c xä, khen ho£c chê, có hay không.

Vì v§y cho nên còn ch¤p hai bên là tâm không nhß. V×a d¤y ni®m là ð«u n¢m trong cái "hai bên", nªu ni®m l£ng xu¯ng thì là không hai. Ðo là ch² thìªt yªu phäi th¤y cho th§t rõ.

Khi kªt thúc Tín tâm Minh, t± có nói: "Tín tâm b¤t nh¸, b¤t nh¸ tín tâm". Tín tâm thì không hai, không hai là tín tâm. Thì ta tin tâm chßa? Nªu còn th¤y hai là chßa tin. Chæ tin · ðây không phäi tin là biªt có cái ðó. Chæ tin này là tin nh§n là mình nh§n ðßþc cái tâm chân th§t. Mà mu¯n nh§n ðßþc tâm chân th§t là tin tâm không còn th¤y hai. Còn có hai là không bao gi¶ nh§n ðßþc tâm chân th§t. Vì v§y nên ngài kªt lu§n là "Tín tâm b¤t nh¸, b¤t nh¸ tín tâm." B·i vì cái tâm chân th§t ðó là không có ni®m. Mà d¤y ni®m tÑc là hai. Mu¯n nh§n nó thì phäi ð×ng d¤y ni®m. cho nên các chß t± ngày xßa, khi mình d¤y ni®m höi cái gì có tính cách ð¯i ðãi thì ð«u b¸ ån ðòn. Chính là ð¬ t§p cho mình ð£ng th¤y ðó là cái l²i, ð×ng chÕy theo nó næa. Nªu không theo hai næa thì m¾i tin ðßþc tâm, tâm ðó là tâm Ph§t. Nªu tin ðßþc tâm ðó tÑc là tin ðßþc ông Ph§t cüa mình. tin ðßþc Ph§t mình, nh§n ðßþc Ph§t mình thì s¾m muµn cûng thành Ph§t. cho nên nói Kiªn Tánh Thành Ph§t, mà ai tu lÕi không mu¯n thành Ph§t. Mà mu¯n ðßþc thành Ph§t thì phäi tin nh§n cái tâm cüa mình, thì phäi ð×ng b¸ cái v÷ng tß·ng dçn d¡t.

Bây gi¶ tôi dçn trong kinh ChÑng ÐÕo ca mµt ðoÕn cho quý v¸ th¤y cûng y nhß v§y. Th¬ nhßþc hß không vô nhai ngÕn B¤t ly ðß½ng xÑ th߶ng trÕm nhiên M¸ch tÑc trí quân b¤t khä kiªn Nghîa là cái tâm th¬ ðó gi¯ng nhß hß không, không có b¶ bªn. Làm sao s¯ng ðßþc cái th¬ ðó và làm sao mà biªt ðßþc cái th¬ ðó? "B¤t ly ðß½ng xÑ th߶ng trÕm nhiên" nghîa là không r¶i ngay ch² này, mà nó th߶ng l£ng l¨. ngay ch² này tÑc là ch² ta ðang ng°i có cái l£ng l¨, tÑc là có ông Ph§t hi®n lên. Thì nhß v§y ðâu có phäi chÕy ði tìm · ðâu, mà ngay · ðây có ông Ph§t hi®n ti«n r°i. "M¸ch tÑc tri quân b¤t khä kiªn" là kh·i cái ni®m tìm thì m¤t tiêu, không bao gi¶ th¤y ông Ph§t ðó. L£ng l¨ ng°i yên nhß v§y thì ông Ph§t hi®n ti«n, gi¶ d¤y ni®m tìm thì m¤t tiêu. M¾i th¤y cái tâm th¬ cüa mình là trùm kh¡p mà cái v÷ng tß·ng cüa mình lÕi gi¾i hÕn trong con ng߶i. khi ta nghî v« cái cây thì v÷ng tß·ng chï duyên theo bóng cüa cái câÜ Nó có gi¾i hÕn, nghî cái ðó r°i nó m¤t. Thì nhß v§y, cái tß·ng gi¾i hÕn và tÕm bþ mà ta cho nó là mình. Còn cái tâm th¬ trùm cä hß không chßa bao gi¶ sinh di®t mình ðã lÕi quên. Ðó là ði«u th§t ðáng thß½ng cho chúng ta. Bö cái chân th§t, chÕy theo cái hß d¯i ð¬ r°i lçn lµn trong vòng luân h°i sinh tØ. B·i v§y cho nên chß Ph§t, chß T± thß½ng xót ra ð¶i chï cho mình ði«u ðó. Nhßng mình không ch¸u làm theo l¶i Ph§t dÕy. Nhß v§y Ph§t, T± phø mình hay là mình phø Ph§t, T±? Nhß v§y m¾i th¤y chúng ta là ng߶i quý kính Ph§t, mà vô tình chúng ta bö r½i Ph§t. Công ½n Ph§t chï cho chúng ta, chúng ta không c¯ g¡ng thñc hi®n mà chúng ta ðành bö qua ð¬ r°i s¯ng v¾i cái cu°ng loÕn cüa chúng ta.

B·i v§y cho nên mình hiªu ðÕo ð¬ mà tu, ch¾ không phäi ð¬ mà nói. Chúng ta làm sao Ñng døng ðßþc nhæng ði«u Ph§t t± d§y d² ð¬ mình tr· lÕi cái tâm chân th§t cüa mình. Hãy nh¾ cái thân này là tÑ ðÕi hòa hþp, cái tâm v÷ng tß·ng ðó là duyên theo bóng dáng sáu tr¥n. Mà cái gì hþp thì cái ðó phäi tan, cái duyên theo bóng dáng là cái hß d¯i, cái s¨ tan và cái hß d¯i lÕi ch¤p thi®t là mình. Còn cái chßa bao gi¶ sinh di®t trùm cä hß không mà mình lÕi bö quên.

Nhß v§y có chång ðúng nhß trong kinh Pháp hoa mà nói chàng Cùng TØ l¨ ra nh§n mình là con ông trß·ng giä thì kho báu ð¥y nhà, mà lÕi không ch¸u nh§n, ði h¯t phân s¯ng qua ngày. Hình änh ðó m¾i nói lên cái tâm ðiên khùng cüa chúng ta. Có cái chân th§t chúng ta có quy«n hß·ng tr÷n v©n mà không ch¸u hß·ng ð¬ r°i ði nh§n mµt cái r¤t là t¥m th߶ng mà hài lòng, mà hãnh di®n. Nhß v§y nhæng ng߶i chÕy theo cái t¥m th߶ng mà lÕi hãnh di®n thì ta th¤y h÷ th§t là ðáng thß½ng. Nªu h÷ ng°i ån mµt mân c½m ð¥y nhæng thÑ cao lß½ng mÛ v¸ thì khi m¾i nhìn th¤y h÷ sang, h÷ ån ngon. Nhßng mà lúc ð¥y bøng khó tiêu r°i m¾i th¤y kh±, r°i mµt lát ra hôi hám, có gì ðâu! V§y mà hài lòng, v§y mà quý kính. Ðó th§t là kh¶ dÕi. Còn cái chân th§t thanh t¸nh sÇn sàng ðó mà lÕi bö quên. Nhß v§y chúng ta tu c¯t là phäi tr· v« cái chân th§t ðó, s¯ng ðßþc v¾i cái chân th§t ðó m¾i là biªt ðÕo, m¾i th§t là ng߶i tu. ChÑ còn chÕy theo cái bóng dáng bên ngoài, dù ðßþc bao nhiêu, dù hay bao nhiêu cûng là äo änh mà thô¸ cái chân th§t ðó g÷i là chân tâm hay là Ph§t Tánh.

Ь kªt lu§n, tôi s¨ nh¡c lÕi bài k® cüa cß sî Bàng long U¦n:
Ðän tñ vô tâm ü vÕn v§t
Hà phóng vÕn v§t th߶ng vi nhi­u
Thiªt ngßu b¤t hÕ sß tØ h¯ng
Kháp tö mµc nhân khán h÷a ði¬u
Mµc nhân bän th¬ tñ vô tình
H÷a ði¬u phùng nhân di®c b¤t kinh
Tâm cänh nhß nhß chï giá th¸
Hà lß b° ð« ðÕo b¤t thành

Tôi tÕm d¸ch:
Chï tñ vô tâm cùng vÕn v§t;
ngÕi gì vÕn v§t th߶ng qu¤y nhi­u;
trâu s¡t sþ gì sß tØ r¯ng;
gi¯ng nhß ng߶i g² xem chim v¨;
ng߶i g² bän th¬ tñ vô tình;
chim v¨ g£p ng߶i cûng chÆng kinh;
tâm cänh nhß nhß chï th¬ ¤y;
nào sþ b° ð« ðÕo chÆng thành.

M· ð¥u b¢ng câu "Chï tñ vô tâm cùng vÕn v§t", vô tâm ðó là vô cái tâm mà ÐÑc Ph§t bäo các TÏ kheo "Ð×ng tin tâm các ông." Vô tâm ðó là vô cái "tâm v÷ng tß·ng ðiên ðäo", thì chï tñ vô tâm cùng vÕn v§t, tÑc là không có cái tâm ðiên ðäo chÕy theo muôn v§t. Thì ngÕi gì vÕn v§t th߶ng qu¤y nhi­u. Thì ngÕi gì nói r¢ng cái này cái kia nó vây quanh tôi làm tôi tu không ðßþc. Thí dø trß¾c mình có mµt món ð° quý, món ð° quý ng߶i ta ð¬ trß¾c m¡t mình thì nó là nó, mình là mình. ChÑ ðâu phäi tÕi cái món ð° quý này mà tôi tu không ðßþc. LÕi nói tÕi tôi th¤y nó tôi tham, tôi tham nên tôi tu không ðßþc. ChÑ ð° quý là ð° quý, mình là mình, ð×ng có d¤y ni®m tham thì có gì ðâu mà tu không ðßþc. R°i qua nhæng tiªng khen tiªng chê, thì tiªng khen tiªng chê qua r°i nó m¤t, mình ð×ng thèm quan tr÷ng nó, ð×ng thèm dính t¾i nó thì có gì ðâu mà tu không ðßþc. Nhßng mà ðßþc ng߶i ta khen thì cÑ nh¾ hoài, b¸ ng߶i ta chê thì cÑ gi§n hoài thì nhß v§y tu không ðßþc. tu không ðßþc là tÕi mình giæ nó lÕi, mình duyên nó mãi thì tu không ðßþc. ChÑ nªu nó qua r°i thì qua nhß gió th±i, nhß nhæng tiªng pháo n±. qua r°i thì có gì ðâu mà tu không ðßþc. Nhß v§y tu không ðßþc là tÕi cái nào? TÕi hæu tâm v¾i vÕn v§t ðó phäi không? Hæu tâm, thª gian g÷i là hæu tình. Th¤y cái gì cûng cµt cûng níu · trong ðó cho nên r°i ð± th×a cái này cái kia "m¤y cái ðó làm lång xång cho nên tôi tu không ðßþc." Mà höi trên thª gian này ðÑng ch² nào mà không có cái lång xång? Thì ch² nào cûng có lång xång. Nªu mình ð×ng chÕy theo nó thì hªt lång xång. cho nên ông ðßa ra hai câu: "Chï tñ vô tâm cùng vÕn v§t" và "NgÕi gì vÕn v§t th߶ng qu¤y nhi­u." Nó không qu¤y nhi­u mình nªu mình không có tâm v¾i nó. Còn nªu mình có tâm v¾i nó thì ð± th×a tÕi nó qu¤y nhi­u mình. R°i ngài dùng thí dø "Con trâu s¡t không sþ sß tØ r¯ng." B·i vì khi sß tØ r¯ng lên thì trâu hay voi cûng phäi chÕy hªt. Bây gi¶ g£p phäi con trâu s¡t, cho d¥u sß tØ r¯ng t¾i ðâu, trâu s¡t cûng không sþ. Ðó là thí dø thÑ nh¤t. Thí dø thÑ nhì gi¯ng nhß ng߶i g² xem chim v¨. Ng߶i g² mà ðÑng nhìn con chim v¨ thì hai cái ðó ra sao? — ðây ngài nói ng߶i g² bän th¬ tñ vô tình. Ng߶i g² ðâu có tình, r°i chim v¨ g£p ng߶i cûng chÆng kinh. Nó th¤y ng߶i g² nó cûng chÆng sþ. ba hình änh con trâu s¡t, ng߶i g² và con chim v¨, cä ba ð«u không sþ ai hªt. Không sþ là sao? Là tÕi nó vô tình vô tâm. Mình nªu ðßþc vô tâm v¾i vÕn v§t thì không có cái gì, v§t nào có th¬ qu¤y nhi­u mình ðßþc. Ngài kªt thúc b¢ng hai câu: Tâm cänh nhß nhß chï th¬ ¤y Nào sþ b° ð« ðÕo chÆng thành TÑc là ð¯i v¾i cänh, tâm mình nó nhß nhß không có chÕy theo, thì nào sþ b° ð« ðÕo chÆng thành! Nªu tâm mình không chÕy theo cänh, thì ð×ng có lo không thành ðÕo b° ð«, mai chi«u s¨ thành chÑ không có lo gì hªt. S· dî mình không thành ðÕo b° ð« là tÕi cái tâm mình chÕy theo cänh. Nªu tâm không chÕy theo cänh thì tâm cänh d«u nhß nhß. Tâm cänh nhß nhß thì ðÕo b° ð« hi®n ti«n chÑ không phäi kiªm ðâu næa hªt. Nhß v§y ð¬ th¤y r¢ng chß Ph§t, chß T± ð«u chï rõ ch² yªu ði¬m tu hành cho mình ðó. Cái yªu ði¬m ðó là tâm ð×ng chÕy theo cänh. Tâm không chÕy theo cänh thì tâm cänh nhß nhß. Mà tâm cänh nhß nhß thì ðó là ðÕo b° ð« hi®n ti«n. Nhß v§y khi mu¯n thành Ph§t, Ph§t cûng hi®n ra trß¾c m¡t. Còn mình nóng tìm kiªm mà tâm cÑ ðµng hoài thì không bao gi¶ th¤y Ph§t.

Vì v§y cho nên mong r¢ng qua nåm m¾i t¤t cä tång ni ph§t tØ chúng ta, k¬ cä tôi næa, ð«u n² lñc c¯ g¡ng tu hành. Mà tu hành · ðây không có nghîa là chúng ta phäi l§y mµt ngày vÕn Ph§t hay là sám h¯i ngày m߶i th¶i, mà chúng ta phäi ð×ng ð¬ tâm chÕy theo cänh. Tâm và cänh ðßþc nhß nhß ðó là yªu t¯ chúng ta không có phø công ½n Ph§t, T± và các v¸ Thi®n Trí ThÑc ðã chï d§y chúng ta. Nhß v§y m¾i xÑng ðáng con giòng h÷ Thích, m¾i không h± th©n xßng ta là Thích TØ. ChÑ còn ð¬ tâm rong ru±i theo v÷ng cänh thì dçu chúng ta thß½ng Ph§t thª m¤y cûng không g£p ðßþc Ph§t.
Thi«n vi®n Chân Không, Vûng T¥u Xuân Bính D¥n, 2026. Thích thanh T×