Có hàng tri®u ng߶i ch½i th¬ thao trên thª gi¾¸ khi ta xem mµt tr§n ðá bóng, ta th߶ng theo phe này ho£c phe kia, có th¬ ta m¾i có th¬ theo dõi tr§n ð¤u mµt cách hÑng thú. khi c¥u thü phe ta ðá bóng thì ta cûng mu¯n ðßa chân ra ð¬ ðá the÷ khi phe ta th¡ng thì ta cûng nhäy nhót m×ng rÞ, khi phe ta thua, ta cûng th¤t v÷ng não n«.

Trong chiªn tranh cûng v§y, ta cûng ßa thích theo ph© ta th߶ng bênh vñc phe b¸ áp bÑc. ta tranh ð¤u b¢ng cách la ó phçn nµ; ít khi ta ch¸u vßþt lên trên nhæng tranh ch¤p ð¬ nhìn cho rõ, nhß mµt bà m© nhìn ðàn con ðang ðánh nhaø

Vi®t nam có câu tøc ngæ: gà mµt nhà bôi m£t ðá nhaø Vì ta bôi m£t nên ta m¾i không th¤y rõ nhau, tß·ng ng߶i kia là ng߶i lÕ. Vì v§y ta m¾i b¡n vào ng߶i kiÕ Chï khi nào ta th¤y ðßþc m÷i ng߶i là anh em mµt nhà, m²i ng߶i là mµt ph¥n cüa thân th¬ thì ta m¾i có th¬ nhìn nhau b¢ng con m¡t yêu thß½ng, m¾i có th¬ hòa giä¸

Trong cuµc ð¶i, ta phäi tñ nhü là mình may m¡n khi ta g£p ðßþc nhæng ng߶i biªt yêu thß½ng cä loài v§t và cây cö. Có nhæng ng߶i dù s¯ng trong an bình vçn không quên hàng tri®u ng߶i ðang ðói kh±, b®nh t§t. Nhæng ng߶i ðó ðã th¤y ðßþc sñ liên h® m§t thiªt cüa m÷i loài m÷i sñ v¾i nhaø H÷ hi¬u r¢ng nhæng nß¾c giàu có không th¬ nào s¯ng sót nªu không có nhæng nß¾c kém m· mang và nghèo kh±. Sñ nghèo kh± thiªu th¯n, sñ áp bÑc bóc lµt ðßa ðªn chiªn tranh. trong th¶i ðÕi chúng ta, khi chiªn tranh xäy ra, t¤t cä các nß¾c ð«u cäm th¤y ðang lâm chiªn. S¯ ph§n cüa nß¾c này dính líu t¾i s¯ ph§n cüa nß¾c kiÕ

Ъn khi nào thì gà nhà m¾i hªt bôi m£t ð¬ ðá nhaü Ъn khi nào chúng ta m¾i th¤y rõ chúng ta là anh em, là mµt ph¥n cüa thân th¬? Có l¨ m²i ngày chúng ta phäi nhìn nhau mà nói r¢ng: "Tôi là em cüa anh. Tôi là ch¸ cüa em. Chúng ta ð«u là con ng߶¸ Chúng ta chï có mµt cuµc s¯ng."

Hòa Giäi

Ta phäi làm gì khi ta gây t±n thß½ng cho ng߶i khác và khi h÷ tr· thành kë thù cüa tä Ng߶i ðó có th¬ là mµt ng߶i thân trong gia ðình hay là mµt ng߶i bÕn. ta chÆng c¥n phäi làm gì nhi«ø

Ði«u trß¾c tiên là ta phäi có thì gi¶ ð¬ xin l²¸ ta nói: "Tôi r¤t tiªc v« vi®c ðã xäy rÕ Tôi thành th§t xin l²¸ Tôi ðã thiªu sáng su¯t, thiªu hi¬u biªt. Tôi s¨ c¯ g¡ng thay 𱸠S¨ không bao gi¶ tôi nói và làm nhß v§y næa". Nhi«u khi ta không c¯ tình làm cho ng߶i khác bu°n và gi§n, nhßng vì thiªu chánh ni®m ho£c vì vøng v« nên ta ðã làm thª. cho nên chánh ni®m r¤t c¥n thiªt trong ð¶i s¯ng hàng ngàÜ Có chánh ni®m ta tránh ðßþc nhæng lÞ l¥m trong khi nói và làm.

Ði«u thÑ hai là ta biªt khai tri¬n ph¥n hoa trong ta và chuy¬n hóa ph¥n rác. khi ta tr· nên nh© nhàng tß½i mát và d­ thß½ng, ng߶i kia t× t× s¨ th¤y và s¨ hi¬u r¢ng ta ðã thay 𱸠Lúc ðó ta chÆng c¥n nói gì thêm. Ng߶i ¤y ðã th¤y và ðã tha thÑ cho tÕ cho nên hãy nói b¢ng chính cuµc s¯ng cüa mình chÑ không chï b¢ng l¶i nó¸

Khi th¤y ðßþc ng߶i kia ðang ðau kh± là ta ðã b¡t ð¥u có sáng su¯t. Và khi trong tâm ta n¦y n· ý mu¯n làm v½i b¾t n²i kh± cüa ng߶i kia là ta ðã b¡t ð¥u có tình thß½ng chân th§t. Nhßng hãy c¦n th§n. Ðôi khi ta tß·ng là ta ðã væng vàng r°¸ Mu¯n biªt ch¡c, ta nên tìm ðªn ng߶i kia, nghe ng߶i kia nói thì ta m¾i biªt rõ là ta ðã th§t sñ thß½ng ng߶i kia chßÕ Nªu chï ng°i ðó mà nghî r¢ng mình ðã hi¬u và thß½ng ng߶i kia thì ðôi khi ðó chï m¾i là sñ tß·ng tßþng.

Hòa giäi không có nghîa là ký kªt mµt hi®p ß¾c v¾i dã tâm và sñ thiªu lß½ng thi®n. Nªu còn có tham v÷ng, còn có chü tâm chia phe chia nhóm thì ðó không phäi là hòa giä¸ Ph¥n l¾n chúng ta vçn còn mu¯n theo phe này hay phe kia khi có tranh ch¤p. Chúng ta vçn còn ßa thiên l®ch, phán ðoán ðúng sai cån cÑ trên nhæng tin ð°n nhi«u khi th¤t thi®t, vçn còn mu¯n nuôi dßÞng cåm thù ð¬ làm ðµng lñc hành ðµng. Lòng b¤t nhçn tuy t¯t nhßng vçn không ðü. Xã hµi này không thiªu nhæng ng߶i sÇn sàng lao mình vào hành ðµng. Xã hµi này c¥n nhæng ng߶i có t× tâm, không phe phái, th¤y ðßþc sñ th§t mµt cách toàn di®n. khi nào ta th¤y ðßþc mµt em bé uganda chï còn da và xß½ng là chính bän thân ta, khi nào ta th¤y sñ ðói kh± ðó là sñ ðói kh± cüa chính ta, khi ¤y ta m¾i hi¬u ðßþc thª nào là tình thß½ng vô phân bi®t. Lúc ¤y ta m¾i thao thÑc tìm ðü m÷i cách ð¬ làm v½i b¾t n²i kh± cüa muôn loà¸

Hãy G÷i Ðúng Tên Tôi

— Làng H°ng, m²i tu¥n chúng tôi nh§n ðßþc hàng tråm bÑc thß t× các trÕi tÜ nÕn gØi v«, nhæng bÑc thß tràn ng§p nhæng ðau bu°n tüi nhøc, ð÷c mà r¾t nß¾c m¡t. Chúng tôi th§t sñ không biªt làm cách nào ð¬ làm v½i b¾t nhæng ðau thß½ng dù chúng tôi c¯ g¡ng hªt lòng. Ng߶i ta k¬ r¢ng r¤t ðông nhæng ng߶i vßþt bi¬n ðã bö thây trên bi¬n cä. S¯ còn lÕi lên ðßþc b¶ thì s¯ng lây l¤t qua ngày trong nhæng trÕi tÜ nÕn.

Không nhæng phø næ mà cä mµt s¯ các em bé gái cûng b¸ häi t£c hãm hiªp. Liên Hi®p Qu¯c và chính quy«n Thái lan ðã c¯ g¡ng can thi®p nhßng nÕn häi t£c vçn hoành hành trên bi¬n. Có mµt bÑc thß k¬ chuy®n mµt em bé m߶i hai tu±i b¸ häi t£c hãm hiªp phäi nhäy xu¯ng bi¬n tñ tØ.

Khi nghe tin này, ai mà chÆng tÑc gi§n và chï mu¯n xách súng b¡n chªt tên cß¾p bi¬n. Nhßng nªu nhìn sâu h½n ta s¨ th¤y nhi«u ði«u c¥n th¤Ü ta thØ ð£t mình vào ð¸a v¸ tên häi t£c. sinh ra và l¾n lên trong mµt gia ðình nghèo kh± · ven bi¬n Thái Lan, không ðßþc dÕy d², không ðßþc ði h÷c, cha ði bi¬n v« chï biªt u¯ng rßþu say, su¯t ngày lêu l±ng theo bÕn bè x¤u, l¾n lên trong hoàn cänh ðó ch¡c ta cûng s¨ tr· thành häi t£c mà thô¸ Hàng ngày · v¸nh Thái lan có hàng tråm em b¸ sinh ra trong hoàn cänh tß½ng tñ và nªu chúng ta, nhæng nhà chính tr¸, xã hµi và giáo døc không lo tìm cách ð¬ thay ð±i hoàn cänh các em thì hai mß½i nåm sau, các em ðó cûng s¨ tr· thành häi t£c. do ðó, nªu ta xách súng b¡n nhæng em ðó tÑc là chúng ta b¡n chính chúng ta vì ta là ng߶i có trách nhi®m v« tình trÕng nàÜ

Bài th½ "Hãy G÷i Ðúng Tên Tôi" có ba nhân v§t: em bé gái, tên häi t£c và tô¸

Chúng tôi nhìn nhau mà chúng tôi có nh§n ra nhau không?
Hãy g÷i ðúng tên tô¸
Tôi có nhi«u tên l¡m.
Chï c¥n g÷i ra mµt tên là t¤t cä ð«u lên tiªng mµt l¥n.
Hãy g÷i ðúng tên tôi ð×ng bäo ngày mai tôi ðã ra ði b·i vì chính hôm nay tôi vçn còn ðang t¾i hãy ng¡m tôi thoát hình trong t×ng phút t×ng giây làm ð÷t lá trên cành xuân làm con chim non cánh m«m chiêm chiªp vui m×ng trong t± m¾i làm con sâu xanh trên cu¯ng hoa h°ng làm gân viên ng÷c tr¡ng tßþng hình trong lòng ðá tôi còn t¾i ð¬ khóc ð¬ c߶i ð¬ ß¾c mong ð¬ lo sþ sñ xu¤t nh§p cüa tôi là h½i th· nh¸p sinh di®t cüa tôi cûng là tiªng ð§p mµt l¥n cüa hàng tri®u trái tim tôi là con phù du thoát hình trên m£t nß¾c và là con chim s½n ca mùa xuân v« trên sông ðón b¡t phù du tôi là con ªch b½i trong h° thu và cûng là con r¡n nß¾c tr߶n ði tìm cách nuôi thân b¢ng thân ªch nhái tôi là em bé nghèo Uganda, bao nhiêu xß½ng s߶n ð«u lµ ra, hai bàn chân b¢ng hai ¯ng s§y tôi cûng là ng߶i chª tÕo bom ðÕn ð¬ cung c¤p k¸p th¶i cho các dân tµc Á phi tôi là em bé m߶i hai, b¸ làm nhøc nhäy xu¯ng bi¬n sâu tôi cûng là ng߶i häi t£c sinh ra v¾i mµt trái tim chßa biªt nhìn biªt cäm tôi là ng߶i ðäng viên cao c¤p c¥m quy«n sinh sát trong tay và cûng là kë b¸ coi là có nþ máu nhân dân ðang chªt d¥n mòn trong trÕi t§p trung cäi tÕo n²i vui cüa tôi thanh thoát nhß tr¶i Xuân, ¤m áp cö hoa muôn l¯i ni«m ðau cüa tôi ð÷ng thành nß¾c m¡t, ng§p v« b¯n ðÕi dß½ng sâu hãy nh¾ g÷i ðúng tên tôi cho tôi ðßþc nghe mµt l¥n t¤t cä nhæng tiªng tôi khóc tôi c߶i cho tôi th¤y ðßþc n²i ðau và ni«m vui là mµt hãy nh¾ g÷i ðúng tên tôi cho tôi gi§t mình tïnh thÑc và ð¬ cho cánh cØa lòng tôi ð¬ ngö cánh cØa xót thß½ng

Kh± Ðau Là Ch¤t Li®u Nuôi DßÞng Tình Thß½ng

— Vi®t Nam, trong b¯n mß½i nåm qua, ðÕo Ph§t ðã ði vào cuµc 𶸠trong chiªn tranh, chúng tôi không th¬ chï ng°i thñc sñ thñc t§p thi«n t÷a và tøng kinh trong chùÕ Chúng tôi thñc t§p thi«n · kh¡p n½i, nh¤t là nhæng n½i có kh± ðau, chªt chóc.

Tiªp xúc v¾i nhæng kh± ðau trong chiªn tranh, ta có th¬ chæa lành nhæng kh± ðau cüa riêng mình, nhæng kh± ðau t× mµt ð¶i s¯ng h¶i hþt, thiªu ý nghîÕ khi phäi ð¯i di®n v¾i chªt chóc, v¾i thß½ng tích, v¾i máu chäy, ta nh§n ra r¢ng ta có th¬ là ngu°n an üi cho nhæng kë ðang kh± ðau, ta có th¬ giúp h÷ b¢ng tình thß½ng, b¢ng ni«m vui, ta không phäi là mµt kë vô ích. cho nên ngay giæa nhæng kh± ðau tµt cùng, giæa nhæng gian lao nguy hi¬m, ta vçn th¤y có mµt ni«m vui l¾n khi hi¬u ðßþc r¢ng thª nào là thñc t§p tình thß½ng. Mµt mùa ðông kia, tôi ðã cùng mµt vài ng߶i bÕn ði thåm mµt trÕi tÜ nÕn · hong Kong. — ðó chúng tôi chÑng kiªn r¤t nhi«u ði«u thß½ng tâm. Có nhæng em bé m¾i mµt hay hai tu±i ðã phäi theo cha m© vßþt bi¬n ra ði, trong chuyªn ði các em ð«u m¤t cä cha lçn m©. Thª mà bây gi¶ ng߶i ta s¡p sØa trä các em v« nß¾c vì ng߶i ta cho là các em ðã ra ði mµt cách b¤t hþp pháp. khi chính mình tai nghe m¡t th¤y nhæng cänh tßþng thß½ng tâm này, ta th¤y nhæng ðau kh± cüa bÕn bè ta · Âu châu hay MÛ châu th§t chÆng ðáng k¬.

Sau m²i chuyªn cÑu trþ tr· v«, tôi th¤y thành ph¯ paris th§t là xa lÕ, nhß · trong mþ Tôi th¤y hai thª gi¾i sao mà cách bi®t nhau quá, mµt bên kh± ðau tràn ng§p, mµt bên phù phiªm xa hoÕ Tôi tñ höi tÕi sao · ðây ng߶i ta có th¬ s¯ng ðßþc nhß v§y trong khi tình trÕng bên kia quá thê thäm? Nªu bÕn chï · paris su¯t m߶i nåm không tiªp xúc gì hªt v¾i thª gi¾i bên ngoài thì bÕn s¨ th¤y · paris ng߶i ta s¯ng nhß v§y là ði«u tñ nhiên.

Thñc t§p thi«n là ð¬ tiªp xúc. Ðôi khi không c¥n phäi ðªn t§n n½i có kh± ðau m¾i tiªp xúc ðßþc. ta chï c¥n ng°i yên mµt ch², theo dõi tình hình ðang xäy ra kh¡p n½i trên thª gi¾i là ta có th¬ hi¬u và th¤y ðßþc t¤t cä. ta ð¬ tâm ðªn m÷i vi®c xäy ra chung quanh, nên ta có thêm hi¬u biªt, thêm yêu thß½ng và ta b¡t tay hành ðµng ngay tÕi n½i ta · mà chÆng c¥n phäi ði ðâu xa.
Thích Nh¤t HÕnh (2026)