Ðáp Chúng tôi ðã có c½ duyên ði t× B¡c vào Nam, nh§n th¤y v¤n ð« ån chay không có gì tr· ngÕi. Bu±i sáng · Hà Nµi có bánh bao chay, ho£c khiêm t¯n h½n nhßng lÕi ðßþc ng߶i viªt thích, nh¤t là xôi Hà Nµi. ai ðã t×ng ån thØ nhæng hÕt xôi dëo cång, ng÷t và bùi · ðây trong cái gió s¾m mai ðßþm mùi th½m cüa nªp hÆn s¨ chÆng bao gi¶ quên ðßþc. Chï v¾i 1000 ð°ng, tÑc g¥n 10 cents, ng߶i ta ðã có th¬ có ðßþc n¡m xôi th½m phÑc kèm theo mu²ng v×ng. Ngoài ra, bánh mì nóng bu±i sáng ån v¾i chu¯i cûng ngon tuy®t. Ðó là chßa k¬ món bún nóng h±i v×a m¾i ra lò rao bán trên ph¯ C¥u G² mà anh bÕn tôi thích ån v¾i tß½ng nêm ¾t nhß tôi thích ån món xôi Hà Nµi v§y.

Nghe nói trß¾c nåm 1980 Hà nµi không có mµt ti®m ån chay và d߶ng nhß ng߶i dân mi«n B¡c không biªt ðªn t× ngæ chay. Ngày nay có vài ti®m phøc vø ån sáng, ån trßa, và ån chi«u. Ðáng k¬ nh¤t là nhà hàng chay Nàng T¤m · 79 a ð߶ng Tr¥n Hßng ÐÕo, ðßþc xem là ti®m chay ngon nh¤t thü ðô. Chúng tôi ðªn ðây ån t¯i mµt l¥n và ån tÕi khách sÕn mµt l¥n do nhà hàng ðem ðªn. ThÑc ån th߶ng không phäi là thñc ph¦m chay biªn chª cüa Ðài loan hay H°ng Kông nên kh¦u v¸ h½i khác v¾i nhæng thÑc ån mà chúng tôi th߶ng ån · nhà hàng chay ten ins và happy family · MÛ, nhßng lÕi khá ngon mi®ng.

— Bãi Cháy V¸nh HÕ Long, tuy không có ti®m ån chay nhßng do yêu c¥u cüa chúng tôi nên cô Chính, chü nhân khách sÕn Ðoan trang ðã n¤u c½m chay, nhß là nhæng ð¥u bªp chay chuyên nghi®p, cho chúng tôi ån trong hai ngày tham quan V¸nh HÕ Long. M²i bæa có sáu món, ít d¥u, ít bµt ng÷t lÕi ngon.

Trß¾c khi r¶i Hà Nµi xuôi Nam, chúng tôi ðªn tham quan Chùa Ðình Quán, t÷a lÕc tÕi xã Phú di­n, huy®n T× Liêm, ðßþc Sß Th¥y Ðàm Nguy®n và quý sß cô th߶ng trú tÕi chùa khoän ðãi mµt bæa c½m chay th§t ngon. xin cäm ½n Th¥y Ðàm Nguy®n và Sß Cô HÕnh Châu cùng quý ni cô th߶ng trú tÕi chùa.

— Huª, ðßþc m®nh danh là xÑ s· cüa c½m chay, n½i ðây có h½n 400 ngôi chùa l¾n nhö, g¥n 300 ni®m Ph§t ð߶ng và ða ph¥n dân s¯ là Ph§t tØ, vì thª mà c½m chay r¤t th¸nh hành. Cách ðây khoäng ba mß½i nåm, góc sân chùa T¸nh Bình thuµc ph߶ng Thu§n Thành ðã có quán chay n±i tiªng v¾i các món bún khô, bún nß¾c, bánh bµt l÷c. Mu¯n thß·ng thÑc c½m chay theo ðúng nghîa, bÕn phäi ðªn quán аng Tâm · mµt con hëm cüa ð߶ng Lê Lþi. tuy nhiên bæa ån chay ngon nh¤t cüa chúng tôi · Huª lÕi không phäi · nhà hàng chay mà tÕi nhà hàng m£n cüa khách sÕn Hùng Vß½ng n½i chúng tôi lßu ngø. Mµt bæa c½m chay v¾i các món chay do khách tñ ð£t ra, nhà hàng ði chþ r°i n¤u theo s· thích cüa khách. Chï v¾i mµt tô canh mít non n¤u v¾i n¤m r½m, lá sân, lá l¯t, thêm mµt chút tiêu, và chút ¾t Huª cûng ðü nh¾ mãi.

Nha trang có ít nh¤t là ba ti®m ån chay, ti®m Âu LÕc, thanh Tâm trai và Thiên ý. trong s¯ này có l¨ quán ån chay Thiên Ý · s¯ 1B ð߶ng Nguy­n Du, g¥n Chþ Ð¥m là ngon h½n cä. Có mµt ti®m khác · ð߶ng Bi®t Thñ nhßng lÕi v×a bán chay v×a bán m£n, d߶ng nhß phøc vø cho du khách ngoÕi qu¯c nên chúng tôi không ghé ån thØ.

V« ðªn Ðà LÕt, các ti®m ån m£n trong khu Hòa Bình cûng n¤u chay nªu bÕn yêu c¥u nhßng h÷ biªt khách là Vi®t ki«u nên cho giá m¡c, mµt bæa ån chay th߶ng cho sáu ng߶i phäi chi trä ðªn 160.000 thay vì 90.000 nhß nhæng ch² khác. Chúng tôi biªt có ít nh¤t là hai ti®m chay, mµt ti®m, tên là Giác Ngµ · g¥n ð¥u ð߶ng phan Ðình Phùng và mµt ti®m khác, tên là Bông sen · g¥n cu¯i ð߶ng phan Ðình Phùng, ð¯i di®n v¾i chùa linh S½n. Cä hai ti®m ð«u ån ðßþc.

— Saigon, so v¾i nåm 1992, ti®m c½m chay m· ra khá nhi«u, m²i qu§n ð«u có nåm ba ti®m n±i danh, v¾i bäng hi®u chào hàng cä b¢ng tiªng anh lçn tiªng Pháp. L¡m khi · m²i ð߶ng ph¯ cß xá hay ð߶ng hëm lÕi m· ðôi ba ti®m, ti®m nào cûng không l² v¯n, không làm gi¥u nhanh nhßng có vë phát ðÕt.

Theo trí nh¾ cüa ng߶i viªt, nªu không l¥m, thì ti®m c½m chay ð¥u tiên · saigon là ti®m Tín Nghîa, ð¥u ð߶ng Tr¥n Hßng ÐÕo, d߶ng nhß do tín ð° cao Ðài ði«u khi¬n, trong ti®m này còn bán nhang th½m, trên vách viªt nhæng câu ca dao, câu kinh khuyên ng߶i tránh sát sinh, làm lành tránh dæ. Ti®m cao niên thÑ nhì có l¨ là ti®m thanh LÕc trai · g¥n góc ð߶ng Hi«n Vß½ng và pasteur mà ngày nay vçn còn và vçn ðông khách nhß xßa.

Phía Chþ L¾n, gây sñ chú ý cüa thñc khách ð¥u tiên có l¨ là quán ån chay Ph§t Hæu Duyên, trên bäng hi®u chßng b¥y ông Ph§t khoë mÕnh tß½i c߶i trong khung kính. Vùng Bàn C¶ có quán ån chay Giác ÐÑc · 492 ð߶ng Nguy­n Ðình Chi¬u. Qu§n 4 có quán c½m chay chùa ÐÑc quang 330 ð߶ng Nguy­n T¤t Thành. Qu§n 5 có quán chay Giác Ngµ s¯ 124 Nguy­n tri Phß½ng. Qu§n 11 có LÕc thanh trai 243 TÕ Uyên và ti®m thanh Nhàn 129 Lãnh Bình Thång. Qu§n Tân Bình có quán Di®u Châu 1025 Hß½ng Lµ 2. Qu§n Bình ThÕnh có hai quán c½m chay Thiên Nhiên 1 và 2 · ð߶ng Lê quang иnh và ð߶ng BÕch Тng.

Trong chþ Saigon, chþ an Ðông, và chþ Bình Tây vçn có nhæng sÕp bán thÑc ån chay, · bªn xe mi«n Tây, gánh bán c½m chay vçn hi®n di®n cûng nhß bªn phà MÛ Thu§n.

Ng߶i hoa · saigon n¤u chay cûng g¥n gi¯ng nhß ng߶i Vi®t, nhßng dùng nhi«u d¥u mè. H¥u hªt các quán chay ð«u dùng bµt ng÷t tuy có nhi«u ti®m quäng cáo là không bµt ng÷t theo yêu c¥u. Chúng tôi · khách sÕn Lê Lê và linh linh trên ð߶ng PhÕm Ngû Lão mà xung quanh có r¤t nhi«u quán ån chay, chï riêng mµt con hëm 175 mà có ðªn ba ti®m c½m chay n¢m sát nhau, zen Restaurant, bodhi tree và Nhß Liên. Cách ðó không xa, là ti®m c½m chay Pháp hoa s¯ 200 ð߶ng Nguy­n Trãi do các Ph§t tØ cüa th¥y Trí Quäng ði«u hành. Ngoài ra, cûng g¥n ðó là Ti®m chay иnh Ý · s¯ 171B C¯ng QuÏnh.

V« giá cä tß½ng ð¯i rë, mµt bæa ån cho mµt ng߶i chï t¯n khoäng 12.000 (g¥n mµt dollar). nghe mµt anh tài xª xe taxi nói, · khoäng giæa ð߶ng cao Th¡ng, mµt ðîa c½m chay bình dân có 3.000, thêm 1.000 ð°ng næa có canh.

Trong su¯t cuµc hành hß½ng b¯n tu¥n t× B¡c vào Nam, chúng tôi chï có hai l¥n tr· nga¸ không có c½m chay, mµt l¥n · chùa Hß½ng, m£c d¥u có g¥n 100 ti®m c½m nhßng không có ðªn mµt ti®m chay nên chúng tôi nh¸n ðói luôn, l¥n khác tÕi thành ph¯ Vinh, chúng tôi chï mua c½m tr¡ng r°i ån v¾i mu¯i mè ðem sÇn. Ngoài ra, ngày lên núi Yên TØ, nªu không tháp tùng theo phái ðoàn cüa th¥y Thông Giác thì chúng tôi cûng nh¸n ån trßa luôn vì không có quán ån chay, m£c d¥u có r¤t nhi«u hàng ån dß¾i chân núi. Vì thª quý v¸ ði chùa Hß½ng và núi Yên TØ nh¾ ðem theo c½m n¡m mu¯i v×ng, món ån di hành n±i tiªng cüa ng߶i mi«n B¡c.