Anh qu¯c (England), mµt qu¯c gia quân chü l§p hiªn n¢m · phía Tây-B¡c châu Âu. Di®n tích 244.046 km2, dân s¯ 59 tri®u ng߶i (th¯ng kê nåm 1994). Cuµc cách mÕng kÛ thu§t vào giæa thª kÖ 17 ðã ðßa anh qu¯c tr· thành nß¾c tß bän phát tri¬n s¾m nh¤t · châu Âu. Trß¾c cuµc ÐÕi chiªn thª gi¾i l¥n thÑ hai, anh là mµt Ъ Qu¯c có nhi«u thuµc ð¸a · các châu løc. Lãnh th± kh¯i ðª qu¯c anh rµng 34,6 tri®u km2, dân s¯ 700 tri®u ng߶i. sau Thª chiªn thÑ ii (1939 - 1945), trß¾c phong trào giäi phóng dân tµc, ðª qu¯c anh ðã nhanh chóng tan rã. Hi®n nay chï còn mµt s¯ ít thuµc ð¸a và lãnh th± phø thuµc, ph¥n l¾n là các ðäo. Tên g÷i ð¥y ðü là Vß½ng Qu¯c Liên hi®p anh và B¡c Ailen.

Ph§t giáo phát xu¤t t× mi«n Ðông-B¡c „n е vào tk thÑ 6 trß¾c Tây l¸ch. sau ðó ðßþc truy«n bá ðªn vùng Tây B¡c „n, n½i có sñ giao lßu v¾i châu Âu. Vào tk thÑ 3 trß¾c TL, Hoàng ðª Asoka, mµt ông vua Ph§t tØ vî ðÕi nh¤t thª gi¾i, ðã g·i nhi«u ðoàn truy«n giáo ðªn vùng Tây B¡c và các lãnh th± tñ tr¸ nhß Xiri, ai C§p, macedonia cyrene và Epirus. tuy nhiên, chßa có mµt b¢ng chÑng thöa ðáng nào v« vi®c nhæng m§t sÑ truy«n giáo ð¬ lÕi n½i h÷ ðã lßu trú. Nhßng con ð߶ng T½ løa bång qua bactria ðªn châu Âu, nhæng câu chuy®n v« sau ðßþc tìm th¤y trong sách cüa aesop và la Fontaine, ðã khÆng ð¸nh ðßþc m¯i giao lßu giæa Ðông và Tây trong nhæng ngày ð¥u.

Ph§t Giáo (PG) ðßþc truy«n ðªn anh qu¯c vào nhæng nåm 70 cüa tk 19 qua mµt s¯ h÷c giä châu Âu. Mµt trong nhæng h÷c giä ð¥u tiên ðó là ông A. csoma de koros (1784 - 1842) ng߶i Hungari, ðã dành nhi«u nåm nghiên cÑu ngôn ngæ và tôn giáo · mi«n B¡c „n е, r°i ðem nhæng hi¬u biªt cüa mình c¯ng hiªn cho ng߶i châu Âu. trong th¶i gian này, mµt ng߶i anh khác, ông brian Hodgson, nhân viên thuµc ð¸a anh tÕi Nepal, trong 20 nåm, ông ðã thñc hi®n ðßþc mµt bµ sßu t§p l¾n v« kinh Ph§t b¢ng chæ sanskrit chép tay trên lá b¯i và ông ðã t£ng nó cho nhi«u thß vi®n l¾n trên thª gi¾i. Bài viªt cüa ông v« pg · nepal ðßþc xu¤t hi®n l¥n ð¥u tiên trên t¶ royal asiatic society vào nåm 1830. trong s¯ nhæng ng߶i cùng làm vi®c v¾i hodgson lúc ¤y có eugene Burnouf, ng߶i Pháp, cûng viªt mµt cu¯n sách giáo khoa gi¾i thi®u v« pg tÕi „n е. Nåm 1850, bài viªt cüa spence hardy : "жi s¯ng tu vi®n cüa ng߶i Phß½ng Ðông" (Eastern Monasticism), mµt bài t߶ng thu§t chi tiªt v« ð¶i s¯ng cüa Tång sî pg · châu Á, và ðªn nåm 1858, cu¯n "Sách chï nam cüa PG" (Manual of Buddhism), ðßþc ¤n hành, mµt bän d¸ch t× tiªng Pàli.

Nåm 1855, tÕi Ðan MÕch, bän d¸ch dhammapada (Kinh Pháp Cú) cüa fausboll ðßþc xu¤t bän (xb). Ðây là mµt tác ph¦m Pàli hoàn häo ð¥u tiên ðßþc in tÕi phß½ng Tây. Nåm 1871, samuel Beal, in quy¬n "Kinh Ph§t", d¸ch t× tiªng trung Hoa, và nåm 1878, W. rockhill cho in quy¬n "Cuµc ð¶i cüa ÐÑc Ph§t", bän tiªng anh ð¥u tiên viªt v« ÐÑc Ph§t, tß li®u l¤y t× Tây TÕng. Cûng trong nåm 1878, giáo sß rhys davids xb cu¯n sách "Cuµc ð¶i và l¶i dÕy cüa ðÑc Ph§t" (The life and teachings of gautama Buddha). trong giai ðoÕn này, mµt tác ph¦m n±i tiªng và ph± biªn nh¤t là quy¬n "Ánh sáng Á châu" (The light of Asia) cüa edwin arnold (1832 - 1940), mµt thi ph¦m viªt v« ÐÑc Ph§t Thích ca ðßþc ông dña vào quy¬n lalitavistara (có t× tk thÑ 5) ð¬ biên soÕn. Ðây là mµt tác ph¦m trÑ danh · phß½ng Tây và ðªn nay nó ðßþc chuy¬n ngæ ra nhi«u thÑ tiªng trên thª gi¾i, (bän Vi®t d¸ch "Ánh sáng Á châu" do Ðoàn trung Còn d¸ch, Ph§t h÷c Tùng Thß xb nåm 1964). Ông E. arnold sinh ngày 10/6/1832 tÕi Grevesend. sau khi t¯t nghi®p ÐÕi h÷c Oxford, ông ðßþc cØ ðªn làm vi®c trong Bµ Giáo døc cho chính quy«n thuµc ð¸a anh tÕi „n е. trong th¶i gian nåm nåm làm vi®c tÕi ðây, ông ðã ð¬ tâm nghiên cÑu kinh sách pg theo cái nhìn cüa ông. Có th¬ nói ông là mµt trong nhæng ng߶i có công l¾n trong vi®c truy«n bá tß tß·ng pg ð¥u tiên tÕi anh qu¯c. Ngoài "Ánh sáng Á châu", nhæng tác ph¦m chính cüa ông là "Ánh sáng cüa thª gi¾i" (xb nåm 1891), "Bi¬n và ð¤t li«n" in nåm 1891...

Nåm 1875, R. C. childers in quy¬n "T× ði¬n Pàli". Ðây là tác ph¦m do mµt ng߶i trë tu±i biên soÕn, ðã gây cäm hÑng cho Giáo sß Tiªn sî T. W. rhys davids (1843 - 1922) thành l§p Hµi Pàli text tÕi Luân Ðôn vào nåm 1881. Gi¯ng nhß nhi«u h÷c giä pg châu Âu khác, R. davids b¡t ð¥u sñ nghi®p cüa mình là mµt viên chÑc cüa Hoàng gia anh làm vi®c cho các chính quy«n thuµc ð¸a · trong vùng nam Á. Träi qua mµt th¶i gian nghiên cÑu và h÷c höi giáo lý ðÕo Ph§t · Tích Lan, R. davids ðã quyªt ð¸nh ch¤m dÑt con ð߶ng danh v÷ng cüa mình mà ði vào con ð߶ng h÷c thu§t và nghiên cÑu. Ông ðã ð§u b¯n b¢ng tiªn sî và c¯ng hiªn tr÷n ð¶i mình cho công trình nghiên cÑu và phiên d¸ch kinh tÕng Pàli. Ъn nåm 1881, ông cùng v¾i vþ là bà caroline thành l§p Hµi Pàli Text. Ðây là mµt t± chÑc ð¥u tiên có liên h® ðªn Ph§t giáo tÕi anh v¾i sñ tham gia cüa nhi«u h÷c giä n±i tiªng châu Âu và Tích Lan, ð¬ nghiên cÑu, phiên d¸ch và ¤n hành kinh ði¬n cüa pg t× Pàli ra tiªng Anh. Tính ðªn nay (1997), hµi này ðã phiên d¸ch và ¤n hành ðßþc 45 bµ kinh Ph§t, trong ðó quan tr÷ng nh¤t là toàn bµ tam tÕng Nguyên thüy (Pàli Tipitaka). Hi®n nay, t± chÑc này vçn hoÕt ðµng mÕnh do Tiªn sî R. F. gombrich làm Chü t¸ch. Ngoài vi®c tham gia phiên d¸ch kinh ði¬n, ông R. davids còn biên soÕn nhæng sách có giá tr¸ nhß "T× ði¬n Pàli-Anh", g°m 800 trang, in l¥n thÑ nh¤t nåm 1921 và ðßþc tái bän vào các nåm 1925, 1992 và 1995 ; "Nhæng câu höi cüa vua Milinda" (xb 1890) ; "Ph§t giáo, l¸ch sØ và vån h÷c" (xb 1896) ; "Nhæng pháp thoÕi cüa ÐÑc Ph§t" (xb 1899) ; "Ph§t giáo „n е" (xb 1903)...

Ъn nåm 1900, pg tÕi anh b¡t ð¥u có d¤u hi®u chuy¬n mình. hai t± chÑc pg không chính thÑc ra ð¶i, ðó là hai Hµi Thông Thiên h÷c · Luân Ðôn và chi nhánh cüa bà blavatsky · hoa KÏ. hai hµi này không nhæng giäng dÕy giáo lý mà còn thïnh nhi«u pháp sß ðªn anh cûng nhß cung c¤p nhi«u sách báo pg cho Ph§t tØ anh ð÷c. Nªu ðây là phong trào gieo hÕt gi¯ng B° ð« thì chính nó ðã giúp phá vÞ vùng ð¤t cÑng cõi cüa Næ hoàng Victoria, b¢ng cách m· tung lãnh vñc tôn giáo ð¬ phân tích hþp lý v« v¤n ð« ðÕo ðÑc trong khoa h÷c ð¯i v¾i nhân sinh. phong trào hoài nghi ðã näy sinh và chính nó ðã d÷n ð߶ng cho Ph§t giáo trên ð¤t Anh.

Bánh xe pháp b¡t ð¥u chuy¬n v§n, ông allan bennet (1872 - 1923), nåm 1890 nhân ð÷c ðßþc quy¬n "Ánh sáng Á châu", ông l§p tÑc quy y theo PG. Nåm 1898, ông ðªn Tích lan ð¬ h÷c Ph§t, ðªn nåm 1902 ông qua Miªn Ði®n xu¤t gia tu h÷c v¾i pháp danh là ananda Metteyya. Ông ðã thành l§p Hµi pg Qu¯c tª tÕi rangoon và cho xb t¶ "Buddhism", mµt t¶ báo Ph§t giáo tiªng anh trµi h½n các t¶ báo lúc b¤y gi¶. Mµt trong nhæng ng߶i ð¥u tiên ð÷c ðßþc t¶ báo ðó · anh qu¯c là J. F. M. Kechnie, mµt ng߶i Tô-Cách-Lan, ðã phát tâm xu¤t gia tu h÷c. trong lúc ðó, nåm 1905, R. I. Jackson, cûng ðã giác ngµ nh¶ ð÷c "Ánh sáng Á châu", ông cùng mµt ng߶i bÕn m· mµt nhà bán sách pg · g¥n công viên Regent, Luân Ðôn ð¬ ph± biªn giáo lý, hai ông cûng t± chÑc nhæng bu±i thuyªt giäng ngay tÕi nhà sách cüa mình.

Trong th¶i ði¬m này, "Hµi pg anh và Ailen" (Buddhist society of great britain and Ireland) ðã ra ð¶i, do gs rhys davids sáng l§p và làm Chü t¸ch. Bu±i h÷p m£t ð¥u tiên cüa Hµi này tÕi Luân Ðôn là ngày 03/10/1907. Mµt bän hiªn chß½ng cüa Hµi ðßþc soÕn thäo và thông qua, mô hình t± chÑc gi¯ng nhß Hµi pg Qu¯c tª · Miªn Ði®n. Hµi ðã cho xu¤t bän tÕp chí "Buddhist Review" ð¬ ph± biªn giáo lý, t¶ báo ðßþc sñ cµng tác cüa nhi«u cây bút n±i tiªng · nß¾c ngoài nhß Tiªn sî D. T. Suzuki, bà david Neel, ngài A. Dharmapala.... Vào ngày 23/4/1908, mµt phái ðoàn pg ð¥u tiên viªng thåm anh qu¯c t× Miªn Ði®n do ÐÐ ananda metteyya làm trß·ng ðoàn cùng v¾i các ð® tØ ng߶i Miªn cüa Ngài. Ðây là chuyªn viªng thåm quê nhà ð¥u tiên cüa Ngài sau 10 nåm xu¤t gia tu h÷c · nß¾c ngoài. V¸ TÏ kheo 36 tu±i này v¾i dáng vë tao nhã, rñc rÞ trong chiªc y màu vàng cam ðã tÕo cho Ngài mµt hình änh h¤p dçn lÕ th߶ng trên ð߶ng ph¯ Luân Ðôn. sau sáu tháng ho¢ng pháp tÕi quê hß½ng, Ngài ðã tr· lÕi Miªn Ði®n cùng v¾i ng߶i bÕn thân là Tiªn sî ernest Rost. sau Thª chiªn thÑ I, Ngài tr· v« anh mµt l¥n næa ð¬ khôi phøc lÕi nhæng sinh hoÕt Ph§t sñ ðã b¸ ðÑt ðoÕn trong th¶i chiªn. Nåm 1923, nxb kegan paul ðã in quy¬n "Trí tu® cüa Aryas", mµt tuy¬n t§p nhæng bài giäng cüa Ngài · anh qu¯c, ðªn tháng 3 nåm 1923 Ngài viên t¸ch tÕi Luân Ðôn.

Vào tháng 10 nåm 1924, "Hµi Ph§t giáo Luân Ðôn" (London buddhist League) ra m¡t tÕi Luân Ðôn do ông christmas humphreys khai sáng và làm Hµi trß·ng. T± chÑc này ðã cho xu¤t bän t¶ báo "Buddhism in England" (PG tÕi Anh), ðªn nåm 1934 t¶ báo này ðßþc ð£t tên là "The middle Way" (Trung ÐÕo), ðªn nay (1997) báo vçn còn phát hành. Hµi ðã xây dñng mµt thi«n ð߶ng · lancaster gate cho Ph§t tØ anh ðªn tu h÷c.

Ъn tháng 9 nåm 1925, ÐÐ. dharmapala (Tích Lan), mµt Tång sî theravada n±i tiªng cüa pg th¶i b¤y gi¶, ðã viªng thåm "Hµi ÐÕi B° ð« Luân Ðôn", mµt chi nhánh thuµc t± chÑc cüa Ngài · „n е. chi nhánh này cûng ðã có công l¾n trong vi®c ho¢ng pháp tÕi Anh. H÷ ðã m· nhi«u l¾p giáo lý, ¤n t¯ng kinh sách và phát hành t¶ báo mang tên "British Buddhist" (PG Anh), v« sau ð±i thành t¶ "The Wheel" (Pháp Luân), ðªn nay vçn phát hành.

Nåm 1926, Hµi pg anh (HPGA) ðã ¤n hành quy¬n sách giáo khoa "ÐÕo Ph§t là gì" (What is Buddhism), mµt tác ph¦m ðã ðßþc tái bän nhi«u l¥n. Nåm 1928, ba Tång sî Tích lan ðªn thåm ho¢ng pháp tÕi Hµi ÐÕi B° ð« Luân Ðôn, trß·ng ðoàn là TÏ kheo P. Vajiranãna, sau ðó Ngài ðã theo h÷c chß½ng trình tiªn sî triªt h÷c tÕi ÐÕi h÷c Cambridge.

Cho ðªn lúc ¤y, pg theravada tÕi anh ðã ±n ð¸nh và chÑng minh ðßþc sñ có m£t cüa mình. Ng߶i anh lÕi tiªp tøc ch¸u änh hß·ng cüa pg mahayana qua nhæng tác ph¦m thi«n cüa tiªn sî D. T. suzuki (ng߶i Nh§t), thi«n sß tai hsu (ng߶i Hoa). Nhæng tác ph¦m cüa suzuki ðã nhanh chóng gây cäm giác lÕ lùng và chinh phøc ngay ng߶i Anh, l§p tÑc nhi«u ng߶i ðã hß¾ng theo pháp tu này. Rõ ràng, nhæng tác ph¦m thi«n cüa suzuki ðã tÕo ra sñ änh hß·ng sâu rµng trong qu¥n chúng anh và chính nó ðã m· ð߶ng cho các tr߶ng phái mahayana Tây TÕng, trung Hoa, Vi®t Nam, Tri«u Tiên tiªn vào anh qu¯c.

Trong th§p niên ba mß½i, pg anh tiªp tøc phát tri¬n, các nhà lãnh ðÕo pg anh nhß francis Payne, B. L. broughton và H. N. hardy ðã sang Thøy Sî ð¬ khai m· pg cho xÑ s· này. Tháng 9 nåm 1934, ÐÕi hµi Ph§t giáo châu Âu l¥n thÑ nh¤t ðßþc t± chÑc tÕi trø s· cüa Hµi pg anh trong hai ngày.

Tiªp ðó, chiªn tranh Thª gi¾i l¥n thÑ ii (1939-1945) xäy ra, bom n± phäi ðóng cØa. Nhi«u thành viên b¸ giªt, mµt s¯ khác tÜ nÕn · nß¾c ngoài. V¾i sñ ðau kh± cüa chiªn tranh, m÷i ng߶i ðã tìm v« v¾i pg qua giáo lý duyên sinh, vô ngã và nhân quä ð¬ tìm sñ yên ±n cho tâm h°n. ÐÕi l­ Ph§t Ðän vào nåm 1940 là mµt bu±i l­ pg l¾n nh¤t chßa t×ng có · qu¯c gia này.

Nåm 1945, hpga ðã chu¦n b¸ nhæng chß½ng trình hoÕt ðµng cho th¶i h§u chiªn. Ðó là vi®c d¶i trø s· cüa Hµi ðªn s¯ 101 ð߶ng great russel g¥n Vi®n Bäo tàng Anh. Thß vi®n ðßþc sØa sang lÕi và nh§n ðßþc nhi«u sách m¾i, thành viên cüa Hµi ðßþc gia tång. Lúc b¤y gi¶, v¸ trí cüa Hµi · anh qu¯c ðã ðßþc khÆng ð¸nh. Hµi tiªp tøc giæ væng l§p tr߶ng không tham gia vào hoÕt ðµng chính tr¸ và quyªt tâm loÕi bö chü nghîa tông phái, Hµi không l® thuµc vào mµt tông phái nào mà m· rµng cho t¤t cä nhæng ai mu¯n h÷c höi và tu theo PG. Và nhß là mµt t± chÑc lâu ð¶i nh¤t và l¾n nh¤t · châu Âu, hpga ðã tr· thành mµt n½i g£p gÞ và có công truy«n bá pg kh¡p anh qu¯c và B¡c Ailen. tuy nhiên, chiªn tranh ðã c¡t ðÑt m÷i liên lÕc và ðªn nåm 1946 m¾i khôi phøc tr· lÕi. M· ð¥u nåm 1946, Hµi ðã ¤n hành mµt loÕt kinh sách, ðáng chú ý nh¤t là "Kinh kim Cang" (The diamond Sutra) bän d¸ch tiªng anh cüa arnold price ; "C¯t lûy cüa ðÕo Ph§t" (Essence of Buddhism) cüa tiªn sî D. T. Suzuki.

Nåm 1950, nhà xb penguin book l¥n ð¥u tiên ðã ¤n hành 40.000 quy¬n "ÐÕo Ph§t" (Buddhism) cüa A. S. M. Glover, mµt thành viên cüa Hµi. Sñ thành công cüa tác ph¦m ðã làm ngÕc nhiên nhà xb cüa HPGA. 350.000 bän ðßþc bán ra ngay sau khi phát hành là mµt thß¾c ðo cho sñ phát tri¬n pg tÕi anh qu¯c. trong th¶i gian này, có nhi«u hµi pg m¾i thành l§p · Cambridge, brighton và Edinburg. Nåm 1952, mµt tr߶ng HÕ ðßþc t± chÑc tÕi oxford do tt ng߶i anh kapilavaddho thuµc Hµi pg manchester t± chÑc, khóa HÕ ðã quy tñu khoäng 150 Tång ni và cß sî · kh¡p anh qu¯c v« tu h÷c. Nåm 1956, hpga d¶i trø s· v« s¯ 58 ð߶ng eccleston Square, g¥n nhà ga Victoria. Ðây là mµt dinh thñ l¾n g°m mµt chánh ði®n, mµt giäng ð߶ng, mµt phòng dÕy giáo lý và mµt s¯ vån phòng làm vi®c.... Ъn nay (1997), trø s· trung ß½ng này vçn còn duy trì tÕi n½i này.

Nåm 1956, hpga ðßþc nhi«u phái ðoàn pg thª gi¾i viªng thåm, ð£c bi®t có ðÕi sß Suzuki, ðó là l¥n viªng thåm anh qu¯c cu¯i cùng cüa Ngài. Cûng trong nåm này, Hµi ðã ði dñ ÐÕi hµi l¥n thÑ 7 cüa Hµi Liên Hæu pg Thª gi¾i t± chÑc · Nepal, nhân d¸p này Hµi ðã ghé thåm pg „n е. Nåm 1967, Hµi Thi®n Hæu Tång Già Tây phß½ng ra ð¶i, do ÐÐ sangharakshira Sthavira, mµt Tång sî ng߶i anh xu¤t gia tu h÷c tÕi „n v« nß¾c thành l§p Hµi này. Møc tiêu cüa hµi là xây dñng mµt trung tâm ð¬ dçn d¡t Ph§t tØ anh mu¯n xu¤t gia tu h÷c.

Trong ba th§p niên 70, 80 và 90 là th¶i kÏ phát tri¬n mÕnh nh¤t cüa pg tÕi anh qu¯c. Sñ phát tri¬n này ðã ðßþc hpga th¯ng kê trong mµt quy¬n sách hß¾ng dçn du l¸ch vào nåm 1994, nhân kÖ ni®m 70 nåm ngày thành l§p Hµi (1924-1994). Sách in ð©p, gi¾ thi®u ng¡n g÷n v« t×ng hµi ðoàn, tñ vi®n, trung tâm pg · anh qu¯c và B¡c Ailen. theo cu¯n sách này, ng߶i ta th¤y có h½n 200 hµi ðoàn và tñ vi®n pg · tÕi xÑ s· này, g°m 140 tñ vi®n thuµc pg Mahayana, 40 tu vi®n thuµc theravada và 100 trung tâm tu h÷c theo truy«n th¯ng kim Cß½ng th×a cüa Tây TÕng. V« m£t in ¤n và phát hành kinh sách thì có 7 nhà in PG, 22 nhà phát hành và 6 thß vi®n pg trên toàn qu¯c. Riêng v« pg Vi®t nam tÕi anh thì có hai chùa (theo tß li®u hi®n có cüa ng߶i viªt), ðó là tu vi®n linh S½n anh qu¯c do HT. Thích Huy«n vi khai sáng và trung tâm tu h÷c a di Ðà · newcastle do HT. Thích Nh¤t HÕnh thành l§p.

Thïnh thoäng có mµt s¯ t¶ báo mu¯n biªt s¯ lßþng tín ð° Ph§t tØ pg tÕi anh và câu trä l¶i bao gi¶ cûng gi¯ng nhau, r¢ng không th¬ nào biªt ðßþc con s¯ chính xác là bao nhiêu. pg · Tây TÕng ðßþc xem là mµt ph¥n cüa ð¶i s¯ng riêng tß h½n là mµt v¤n ð« chung cho sinh hoÕt t§p th¬. Chính vì thª mà sñ phát tri¬n pg tÕi anh không mang tính ð°ng bµ. V¤n ð« ðßþc ð£t ra hi®n nay là làm thª nào ð¬ phát tri¬n và th¯ng nh¤t ðßþc pg trong tß½ng lai ? Nhi«u ng߶i cho r¢ng ði«u ðó mµt ph¥n s¨ tùy thuµc phß½ng cách ho¢ng pháp cüa các nhà lãnh ðÕo trong thª h® m¾i, mµt ph¥n là tùy thuµc vào sñ thÑc tïnh cüa ng߶i phß½ng Tây ð¯i v¾i chân lý và giá tr¸ mà ðÕo Ph§t ðã ðem lÕi cho h÷. Th§t là mïa mai khi nói r¢ng tß tß·ng cüa ng߶i phß½ng Tây ðang b¸ bª t¡c khi h÷ ðÕt ðªn ðïnh cao cüa khoa h÷c. Nhßng ðó là sñ th§t, và t¤t cä các khuynh hß¾ng tß tß·ng ðang thay ð±i r¤t nhanh. Có ba yªu t¯ khiªn cho ng߶i phß½ng Tây hß¾ng v« ðÕo Ph§t mà các nhà nghiên cÑu ðã ghi nh§n. ThÑ nh¤t, theo ng߶i phß½ng Tây, pg ðßþc xem là mµt tr߶ng phái quy nÕp. tuy có nhi«u tông phái khác nhau nhßng vçn có mµt ði¬m chung nh¤t, ðó là møc tiêu giäi thoát và giác ngµ. Møc tiêu ¤y không phäi là siêu hình, mà m÷i ng߶i tu h÷c Ph§t ð«u có th¬ cäm nh§n và ðÕt ðßþc nªu h÷ ch¸u ði vào con ð߶ng thñc nghi®m. ThÑ hai, l¶i Ph§t dÕy khiªn cho con ng߶i có mµt tâm h°n bao dung và nhân h§u nh¤t ðßþc tìm th¤y trong l¸ch sØ tß tß·ng cüa nhân loÕi. Chßa bao gi¶ trong l¸ch sØ cüa PG, ng߶i ta th¤y có ai ðó b¸ ðàn áp ho£c bÑc tØ vì nhæng giáo ði«u hay ðÑc tin cüa h÷ ; và · pg cûng v¡ng m£t b¤t cÑ mµt sÑc mÕnh, quy«n uy nào vì sñ t°n tÕi cüa nó. M²i ng߶i và m÷i ng߶i ð«u ðßþc khuyªn khích ði tìm chân lý bên trong h÷. pg v¯n không phäi là mµt ðÕo cÑu r²i và ngay cä Ph§t cûng t×ng khÆng ð¸nh "Ta chï là ng߶i dçn ð߶ng". Tâm h°n bao dung nhß v§y r¤t xa lÕ v¾i nhæng suy nghî theo ki¬u phß½ng Tây và chính ði«u ¤y ðã gây mµt ¤n tßþng l¾n cho t¤t cä nhæng ai ðßþc tiªp xúc v¾i ðÕo Ph§t. ThÑ ba, ðÕo Ph§t ð£t n£ng v¤n ð« giäi thoát tñ thân, nó có khä nång thu hút t¤t cä nhæng ai h½n mµt l¥n tìm v« v¾i nó. ÐÕo Ph§t cûng rµng m· cho nhæng ai phÕm phäi sai l¥m mà biªt quay ð¥u sám h¯i. Nhß v§y, ðÕo Ph§t có th¬ chßa là mµt ph¥n trong tß tß·ng phß½ng Tây hi®n tÕi, nhßng ch¡c ch¡n ðÕo Ph§t s¨ ðóng góp mµt vai trò quan tr÷ng trong tß tß·ng phß½ng Tây · tß½ng lai.

T±ng hþp nhi«u ngu°n tài li®u do buddhist society · Luân Ðôn cung c¤p vào tháng 3/2026