Tác ph¦m này ðßþc viªt trong mµt vån phong thuµc trß½ng phái lãng mÕn cüa th½i næ hoàng victoria ; tuy v§y, tác ph¦m vçn giæ ðßþc ph¦m ch¤t ðÕo ðÑc r¯t ráo cüa mµt ngß½i anh hùng theo cái nhìn cüa ngß½i Anh: tính ly døc, kªt hþp v¾i t× bi, trí tu®, chân th§t và nhçn nÕi.

Có th¬ nói ngay r¢ng ðÕi ða s¯ gi¾i trí thÑc · phß½ng Tây tìm ðªn v¾i Ph§t giáo (PG) là nh½ ð÷c qua thi ph¦m b¤t hü "Ánh sáng Á châu" (The light of Asia, xu¤t bän l¥n ð¥u tiên vào nåm 1879) cüa ðÕi thi hào ngß½i anh-sir edwin Arnold. Ðây là mµt bän trß½ng ca g¥n nåm nghìn câu phô di­n v« cuµc ð½i tu t§p và hành ðÕo cüa ÐÑc Ph§t Thích ca Mâu Ni. ngay sau khi xu¤t hi®n trên thi ðàn Âu châu, tác ph¦m ðã l§p tÑc chinh phøc ngß½i ð÷c và ðã ðßþc các nhà phê bình vån h÷c Tây phß½ng hªt l½i khen ngþi ðây là mµt tác ph¦m vån chß½ng tuy®t tác cüa anh qu¯c vào cu¯i thª kÖ thÑ 19. Tác ph¦m ðã l§p tÑc th¸nh hành tÕi anh qu¯c và ðßþc chuy¬n ngæ ra nhi«u thÑ tiªng trên thª gi¾i (bän d¸ch Vi®t ngæ có tña ð« là "Ánh sáng Á châu", d¸ch t× bän tiªng Pháp, do nhà Ph§t h÷c - cß sî Ðoàn trung Còn phiên d¸ch và Ph§t h÷c Tùng Thß xu¤t bän l¥n ð¥u tiên nåm 1965).

Sir edwin Arnold, sinh ngày 10 tháng 06 nåm 1832 tÕi làng Grevessend, anh qu¯c. Ông träi qua th½i ti¬u và trung h÷c · các trß½ng dành cho con cháu gi¾i hoàng tµc và theo h÷c ÐÕi h÷c Oxford, n½i ðó ông ðã ðßþc trao giäi thß·ng newdigate cho t§p th½ ð¥u tay cüa mình. sau khi t¯t nghi®p ðÕi h÷c, ông ðßþc cØ ðªn làm hi®u trß·ng trß½ng cao ðÆng sanskrit thuµc chính quy«n thñc dân anh · Poona, „n е. sau 5 nåm phøc vø v« lînh vñc giáo døc tÕi „n е, ông tr· v« Luân Ðôn và tr· thành phái viên cho t½ daily telegraph vào nåm 1861, và k¬ t× ðó ông làm vi®c cho t½ báo này ðªn cu¯i ð½i mình. Nhân danh t½ báo này, ông arnold ðã kªt hþp v¾i t½ newyork Herald, s¡p xªp chuyªn viªng thåm cüa ông H. M. stanley ðªn châu Phi. trong chuyªn viªng thåm này, ông stanley ðã ð£t tên cho mµt hòn núi · phía Ðông B¡c nß¾c Congo. Ông arnold cûng ðßþc công nh§n là ngß½i ð¥u tiên có ý tß·ng v« vi®c phóng mµt con ðß½ng xe lØa trên toàn løc ð¸a châu Phi.

Nhæng nåm sau này, ông s¯ng mµt vài nåm · Nh§t Bän, n½i ông ðã cß¾i ng߶i vþ thÑ ba, mµt phø næ ngß½i Nh§t. Gi¯ng nhß các bÕn nhà báo cùng th½i ông, lafcadio hearne và rudyard Kipling, ông arnold r¤t quan tâm sâu s¡c ðªn con ngß½i và n«n vån hóa cüa h÷ · nß¾c ngoài, nhæng n½i mà ông có ðßþc mµt ð£c quy«n s¯ng và viªt v¾i sñ ð°ng cäm và nhÕy cäm cüa ông ð¯i v¾i vùng ð¤t ¤y. trong cuµc ð½i làm công tác giáo døc và vån hóa cüa mình, ông ðã ðßþc hoàng gia anh và nß¾c „n е trao t£ng nhi«u huy chß½ng cao quí. Ông cûng ðßþc các hoàng 𪠷 Nh§t Bän, ba Tß, Thái Lan, Th± Nhî KÏ trao t£ng nhi«u huy chß½ng vì có công trong vi®c khôi phøc lÕi n«n vån hóa c± ðÕi.

Trong th½i gian làm vi®c tÕi „n е, ông ðã ð¬ tâm nghiên cÑu và h÷c höi nhæng tôn giáo l¾n · châu Á, ð£c bi®t trong ðó có ðÕo Ph§t. Ông ðã nghiên cÑu r¤t kÛ v« cuµc ð½i và sñ nghi®p truy«n bá chánh pháp cüa ÐÑc Ph§t Thích ca Mâu Ni, và cu¯i cùng ông ðã chuy¬n nhæng ý tß·ng ðó tr· thành th½ ca. Kªt quä, thi ph¦m "Ánh sáng Á châu" ðã ra ð½i. Ngoài tác ph¦m ðµc ðáo này, nhæng cu¯n sách chính cüa ông là "Ánh sáng thª gi¾i", in nåm 1891 ; "Nhæng bài hát cüa ngß½i „n е", in nåm 1875 ; "Bi¬n và ð¤t li«n", in nåm 1891 ; và hai cu¯n sách cu¯i cùng cüa ông là nghiên cÑu v« ð½i s¯ng và vån hóa cüa ngß½i Nh§t Bän. Ông edwin arnold ðã c¯ng hiªn sÑc lñc cüa mình cho sñ nghi®p vån hóa cüa thª gi¾i cho ðªn ngày qua ð½i, ông m¤t vào ngày 24 tháng 3 nåm 1904 tÕi anh qu¯c.

* Tàm änh hß·ng cüa "Ánh Sáng Á Châu" trong ð½i sóng tinh th¥n cüa ng߶i phß½ng Tây:.

Nªu Ph§t tØ · nß¾c Pháp thích ðÕo Ph§t qua giáo lý nguyên thüy, thì ngßþc lÕi tín ð° tÕi anh thích ðÕo Ph§t qua t¥m vóc anh hùng cüa chính ÐÑc Ph§t Thích Ca, ngß½i khai sáng ra ðÕo Ph§t. Sñ khâm phøc này ðßþc tìm th¤y qua sñ bi¬u lµ tµt ðµ cüa h÷ khi tác ph¦m "Ánh sáng Á châu" (ASAC) ra ð½i. Ðây là mµt bän trß½ng ca v« ÐÑc Ph§t, nó nói lên tiªng nói chung cüa Ph§t tØ anh v« ð¤ng cha lành. Tác ph¦m này ðßþc viªt trong mµt vån phong thuµc trß½ng phái lãng mÕn cüa th½i næ hoàng victoria ; tuy v§y tác ph¦m vçn giæ ðßþc ph¦m ch¤t ðÕo ðÑc r¯t ráo cüa mµt ngß½i anh hùng theo cái nhìn cüa ngß½i anh : tính ly døc, kªt hþp v¾i t× bi, trí tu®, chân th§t và nhçn nÕi. Ph¦m ch¤t ð£c thù tuy®t ð¯i cüa ÐÑc Ph§t ðã làm tång thêm sñ cäm nh§n r¢ng Ngài gi¯ng nhß là mµt ð¯i thü cüa „n е giáo, vì mµt ngß½i ðã dám ði ngßþc lÕi v¾i m÷i tøc l®, t§p quán lâu ð½i cüa „n е giáo. H½n thª næa, sñ xu¤t hi®n cüa ÐÑc Ph§t qua tác ph¦m cüa arnold lÕi trùng kh¾p v¾i th½i kÏ ch¯ng ðÕo Ky-tô tÕi Anh, ðây là mµt nguyên nhân tÕo ra sñ quyªt ð¸nh tr· v« v¾i pg cüa ngß½i anh và pg ðã có mµt ch² ðÑng væng ch¡c trong n«n vån hóa cüa dân tµc Anh.

Vào nåm 1890, ông allan bennet (1872-1923) nh½ ð÷c tác ph¦m asac mà l§p tÑc quy y theo PG. sau ðó (1902), ông ðã ðªn Tích lan ð¬ xu¤t gia tu h÷c. Ông là mµt trong nhæng ngß½i có công l¾n trong vi®c phát tri¬n pg tÕi anh trong giai ðoÕn ð¥u. Nåm 1905, ông R. T. jackson cûng giác ngµ nh½ ð÷c qua tác ph¦m ðµc ðáo này, và ông này ðã kªt hþp v¾i mµt ngß½i bÕn m· mµt nhà phát hành sách pg · g¥n công viên Regent-Luân Ðôn, ð¬ ph± biªn giáo lý ; và hai cß sî này cûng thß½ng xuyên t± chÑc các bu±i thuyªt giäng v« giáo lý ðÕo Ph§t tÕi nhà sách cüa mình. Nåm 1910, ông frederic fletcher cûng tr· v« v¾i pg cûng qua tác ph¦m này. V¸ này ðã ðªn Tích lan xu¤t gia tu h÷c và v« sau có nhi«u ðóng góp ðáng k¬ ð¯i v¾i pg tÕi nß¾c nhà.

Trong khi ðó tÕi hoa KÏ, ðÕi tá henry olcott nh§n ðßþc quy¬n asac do bà fannie marie adelaide (vþ cüa tác giä) g·i t£ng. Ông olcott sau khi ð÷c xong tác ph¦m và ðã quyªt ð¸nh cho tái bän ngay tÕi boston (ðªn nay tÕi MÛ ðã có h½n tám mß½i l¥n tái bän cu¯n sách này và có h½n mµt tri®u bän ðßþc phát hành rµng rãi trên kh¡p nß¾c MÛ) v¾i mµt l½i dñ ðoán v« tác ph¦m có mµt không hai này : "Quy¬n sách s¨ tÕo ra mµt sñ kinh ngÕc l¾n lao cho m÷i gi¾i và nhæng câu höi tò mò s¨ näy sinh trong tâm trí cüa các Ky-tô hæu nói chung". sau khi quy¬n sách xu¤t bän, ông F. B. sanborn ðã viªt trong ph¥n ði¬m sách trên t½ republican nhß sau : "Tính giá tr¸ th½ ca cüa tác ph¦m r¤t l¾n, nhßng nó có mµt giá tr¸ khác l¾n h½n là nó ðã ðßþc phô bày trong mµt tinh th¥n cäm thông cüa chân lý, h¥u truy«n cäm hÑng lòng nhân t× cüa Á châu cho thª gi¾i..." ngay cä oliver W. holmes ðã hång hái mµt cách ðiên cu°ng ðªn n²i viªt mµt mÕch hai mß½i sáu trang trên t½ international review ð¬ nói lên cäm nghî cüa ông v« t§p th½ này, ông viªt : "Tác ph¦m cao quí ðªn n²i nó không có cái khác ð¬ có th¬ so sánh".

V¾i s¯ lßþng phát hành kh±ng l° nhß thª, tác ph¦m asac ðßþc ph± biªn kh¡p hoa KÏ ðã minh chÑng tài ngh® th½ ca cüa Arnold. Sñ kh·i ð¥u cüa arnold cûng gi¯ng nhß các h÷c giä pg khác nhß spencer Hardy, samuel beal và max Muller, nhß ông ta ðã thành công, b·i vì ông ta ðã viªt mµt câu chuy®n chÑ không phäi là mµt lu§n án hay mµt bän chú giäi. ÐÑc Ph§t trong tác ph¦m cüa ông là mµt sñ t±ng hòa cüa mµt ph¥n ngß½i anh hùng lãng mÕn, mµt ph¥n cüa con ngß½i bình thß½ng và mµt ph¥n khác là mµt b§c thánh siêu phàm.

Cùng lúc viªt cu¯n ASAC, ông arnold còn cho phát hành mµt t§p sách v« tß tß·ng Ph§t giáo mà ngày nay các h÷c giä phß½ng Tây r¤t ßa thích. Ông ðã chuy¬n thành th½ các giáo lý c½ bän v« nghi®p, v« TÑ di®u ðª, Bát chánh ðÕo... ; ð°ng th½i, ông cùng v¾i h÷c giä max muller và nhi«u h÷c giä khác nghiên cÑu và truy«n bá v« giáo lý Niªt Bàn.

Ngoài vi®c viªt sách báo và di­n thuyªt, ông arnold trß¾c sau vçn là mµt ngß½i quan tâm ðªn sñ phát tri¬n cüa chánh pháp · phß½ng Tây, ông t×ng khÆng ð¸nh r¢ng : "Tôi thß½ng nói và s¨ nói lÕi mµt l¥n næa và mµt l¥n næa, r¢ng pg và n«n khoa h÷c tri thÑc vî ðÕi". Gi¯ng nhß Pháp sß dharmapala và ðÕi tá Olcott, ông arnold r¤t ðau lòng khi th¤y nhæng thánh tích pg tÕi „n е b¸ lãng quên và b¸ sØ døng sai møc ðích. Ông ðã viªt nhi«u bài báo ðång trên t½ daily telegraph ð¬ kêu g÷i thª gi¾i quan tâm ðªn sñ hüy di®t này.

Ánh sáng Á châu xßa nay vçn ðßþc xem là mµt tác ph¦m hàng ð¥u có công trong vi®c truy«n bá pg · thª gi¾i phß½ng Tây, và nó s¨ tiªp tøc töa sáng nhß mµt ng÷n häi ðång soi ðß½ng cho chúng sanh trên kh¡p thª gi¾i, ngõ h¥u giúp h÷ tìm ðªn ðßþc bªn b½ yên vui, và ðây cûng là møc ðích chính khi ông arnold b¡t tay thñc hi®n tác ph¦m này. Ði«u này ðã ðßþc ông ð« c§p trong ph¥n kªt lu§n cüa thi ph¦m Ánh Sáng Á Châu nhß sau:

K¬ t× thành ðÕo B° ð«
B¯n mß½i chín tuª chþ quê giäng truy«n
Thuyªt b¢ng ngôn ngæ các mi«n
Chï cho m÷i l¯i dÑt phi«n ð¡c an
Ánh minh „n е r÷i lan
Á châu r°i lÕi kh¡p tràn nåm châu
Gió lành büa cä hoàn c¥u
SÑc linh phß¾c hu® ð±i s¥u hóa vui.

(theo bän d¸ch cüa Ðoàn trung Còn, Sðd)

(Theo tài li®u "Biographical sketch of sir edwin Arnold", buddhist Society, May, 1997)