M²i khi chúng ta có d¸p ðªn l­ viªng chùa chi«n, chiêm ngßÞng kim thân chß Ph§t, B° Tát, th߶ng thì ngay trên b® th¶ giæa chánh ði®n tôn trí mµt pho tßþng ð¤ng Thª Tôn Thích ca Mâu ni Ph§t, ho£c tam tôn tam thª Ph§t, b¢ng ðü m÷i ch¤t li®u ð°ng, g², ciment, thÕch cao.... tßþng ng°i ho£c ðÑng, dáng thª uy nghi, t× bi viên mãn, và chúng ta r¤t d­ dàng trông th¤y mµt d¤u ¤n trß¾c ngñc kim thân Ph§t, ðßþc ng߶i ð¶i g÷i là d¤u chæ VÕn, bi¬u trßng cho thøy tß¾ng cüa ð¤ng Giác ngµ. Nhßng có tßþng thì chæ vÕn (*) quay phía trái thu§n theo chi«u kim ð°ng h°, còn nhæng tßþng c± xßa tÕi Vi®t nam (còn r¤t ít) ho£c tßþng trong mµt s¯ chùa trung Qu¯c ða ph¥n d¤u chæ vÕn () quay phía phäi ngßþc chi«u kim ð°ng h°. V¤n ð« này s¨ có không ít ng߶i trong chúng ta không khöi th¡c m¡c, mu¯n hi¬u rõ ràng h½n.

ThØ tìm hi¬u xem, v¤n ð« này (d¤u chæ vÕn nhà Ph§t) có liên quan gì ðªn phù hi®u chæ "vÕn"  cüa ðäng Qu¯c xã nß¾c ÐÑc th¶i Hít-le? Thñc ra, nªu chúng ta nh§n xét kÛ s¨ th¤y rõ nét khác nhau cüa hai hình chæ "vÕn" này, hình chæ "vÕn"  cüa Ph§t giáo hß¾ng quay v« bên phäi, ngßþc chi«u kim ð°ng h°, ðó là mµt hình v¨ có t× xa xßa, trong tß tß·ng Ðông phß½ng tßþng trßng cho m£t tr¶i và lØa, bi¬u ý t§p trung sñ rñc rÞ kiªt t߶ng; các nhà tÕo tßþng Ph§t trung Qu¯c thª kÖ 6, 7 ðem áp døng hình "*" này trang sÑc trên ngñc tßþng ðÑc Thích Tôn, bi¬u trßng cho "thøy tß¾ng" cüa ðÑc Ph§t, d¤u hình "*" này ðßþc truy«n nh§p t× „n е, tiªng PhÕn là "Th¤t lÜ mÕt tha lÕc" tÑc Kiªt t߶ng häi vân tß¾ng (Svastika = kiªt t߶ng). Ngài Cßu ma la Th§p th¶i Diêu T¥n và ngài tam TÕng Huy«n trang ð¶i Ð߶ng ð«u d¸ch là chæ "ÐÑc", và th¶i B¡c ngøy ngài B° Ы Lßu chi thì d¸ch là chæ "vÕn" hàm nghîa là "công ðÑc viên mãn". Nhß v§y d¤u "*" trang sÑc này nó ch¤t chÑa ý ni®m "tß¾ng" h½n là "tñ" (chæ), chúng ta có th¬ coi ðó là "Kiªt t߶ng häi vân tß¾ng" ho£c "Công ðÑc viên mãn tß¾ng" (mµt trong 32 tß¾ng t¯t cüa ðÑc Ph§t, theo truy«n th¯ng kinh tÕng), hay là tß¾ng "*" (ÐÑc, vÕn), hình quay hß¾ng bên phäi ngßþc chi«u kim ð°ng h°, nó Ñng hþp v¾i d¤u tß¾ng "BÕch hào" giæa hai hàng mi ðÑc Ph§t, chòm lông tr¡ng (BÕch hào) này cûng cuµn tròn v« phía phäi, ngoài ra trong nghi thÑc l­ sám cüa Ph§t giáo: nhi­u Ph§t, nhi­u pháp cûng ð«u hß¾ng v« phía phäi nhi­u hành" (theo trung Qu¯c Ph§t tßþng ngh® thu§t, Nhà xb trung Qu¯c Thª gi¾i ngæ, 1993).

M£c d¥u v§y, cho t¾i ngày nay ng߶i ta cûng vçn quen g÷i tß¾ng "*" là chæ "vÕn", có th¬ thông tøc này có t× nåm tr߶ng th÷ thÑ 2 tri«u Võ H§u T¡c Thiên (CN 693) ð¶i Ð߶ng, bà chiªu chï khâm ð¸nh d¤u "*" ð÷c là chæ "vÕn" (m߶i ngàn) dùng là bi¬u ý cüa "VÕn ðÑc kiªt t߶ng", hình v¨ quay v« bên phäi "*" là chính, quay v« bên trái "*" là sai, ðªn nay ðã thành truy«n th¯ng? Và phäi chång chính t× hình chæ "vÕn" này mà näy sinh sñ liên quan ðªn phù hi®u chæ "vÕn" cüa ðäng Qu¯c Xã ÐÑc Hít-le? TÕi sao? theo thi¬n kiªn ðó là do ngµ nh§n hình "*" này là chæ "vÕn"? Vì nó cûng m߶ng tßþng v½í chæ "vÕn "Ph§t giáo, cách g÷i cüa dân mµt s¯ nß¾c có h¤p thø nên vån hóa trung Hoa, và tÕi Vi®t nam th¶i kÏ thª chiªn thÑ hai bùng n±, quân ÐÑc hoành hành tÕi Âu châu, lúc ¤y ng߶i viªt còn nh¾ nhß in cái câu "lá c¶ chæ vÕn cüa phát xít ÐÑc". Nhß v§y th¶i b¤y gi¶ ng߶i ta ðã ð°ng hóa hai chæ "vÕn" nhß nhau, b·i không bi®n bi®t t§n t߶ng sñ khác nhau cüa hai chæ vÕn "*" nên näy sinh v¤n ð«. — ðây ng߶i viªt mu¯n nói ðªn cái sñ l¥m lçn lµn vàng thau này dçn ðªn ngày nay tÕi Vi®t nam có không ít tßþng Ph§t v¾i thøy tß¾ng "*" quay phía trái.

Th§t ra · phß½ng Tây ng߶i ta g÷i ðäng huy cüa ÐÑc Qu¯c xã là chæ "th§p ngo£c" (coix brisée), Ðäng Qu¯c xã Hít-le dùng 2 chæ "S", chæ ð¥u cüa hai t× "State" (qu¯c gia) và "Social" (xã hµi) ð£t tréo nhau  làm ðäng huy v¾i màu ðen trên n«n tr¡ng, màu cüa tang tóc chªt chóc (theo Tây phß½ng) và nó cûng xu¤t hi®n t× th§p niên 30, 40 cüa thª kÖ 20 này thôi, còn hình  m¾i ðúng là chæ "vÕn" (theo vån hóa „n е và trung Hoa), thøy tß¾ng cüa ð¤ng Giác ngµ mà các nhà tÕo tßþng Ph§t trung Qu¯c áp døng trang sÑc trß¾c ngñc tßþng kim thân ÐÑc Ph§t, thông th߶ng h÷ úng màu vàng kim cho bi¬u tßþng này. Chúng ta cûng nên biªt màu vàng kim là màu tôn quý cüa ng߶i „n е và trung Hoa, có nghîa là ðoan trang và mang ðªn vinh hoa kiªt t߶ng. Bi¬u tßþng thøy tß¾ng ðÑc Ph§t xu¤t hi®n trong các tñ vi®n Ph§t giáo trên ngàn nåm nay, nhß v§y v¤n ð« ðã sáng tö, Ph§t giáo ð° chúng ta nên ch¤n chïnh lÕi sñ lçn lµn ðã tÕo ra mµt s¯ tßþng Ph§t không ít tÕi các chùa chi«n ngày nay. D¤u thøy tß¾ng trên kim thân ðÑc Ph§t lçn lµn v¾i d¤u hi®u "th§p ác b¤t xã, tai ß½ng nhân loÕi" cüa phát xít ÐÑc.

Pháp Nhß Lý Nhßþc Tam