Pháp DÕy Ng߶i Cüa Løc T± ÐÕi Sß

ÐÕi Lãn

I. T× Hoàng mai Ъn Ðông S½n.

Sau khi Løc t± ÐÕi sß ð¡c Pháp t× Ngû t± Ho¢ng Nhçn · Hoàng mai, cho ðªn ngày ð¡c Gi¾i tÕi Ðông s½n là khoäng th¶i gian dài m߶i låm nåm ¦n tu trong ðám thþ sån. trong khoäng th¶i gian này, bài pháp ð¥u tiên ð¬ dÕy ng߶i cüa Løc t± ÐÕi sß , là bài pháp näy sanh t× lòng tr¡c ¦n, và cái thª chÆng ð£ng ðÑng trß¾c lòng ngoa ngøy cüa con ng߶i, vào lúc ðó Løc t± không th¬ ch¯i t× ðßþc ( vì trß¾c ðó Løc t± ðã ðßþc Ngû t± d£n dò trß¾c khi ra khöi Hoàng mai, là không ðßþc vµi vàng nói pháp cho b¤t cÑ ai, vì sþ r¢ng Ph§t pháp khó hßng th¸nh sau này). 

Bài pháp ð¥u tiên này nói ra ð¬ ðµ cho kë ðang mu¯n ðoÕt y-bát và ngay cä mÕng s¯ng cüa mình v¾i b¤t cÑ giá nào! Ði«u ðó ðã chÑng tö ðßþc lòng vô úy và t× bi cüa ng߶i nhß thª nào r°i. qua ðây Hu® minh ðã nhìn lÕi ðßþc Bän lai di®n møc cüa chính mình qua vi®c :" Không nghî thi®n không nghî ác, ngay lúc ðó cái gì là bän lai di®n møc cüa Hu® minh thßþng t÷a?" (Pháp Bäo Ðàn). 

Ngoài bài pháp ð¥u tiên dành cho Hu® minh thßþng t÷a trên bß¾c ð߶ng lçn tránh vào nam, và nhæng bài pháp mà Løc t± ÐÕi sß ðã phß½ng ti®n tùy nghi nói cho b÷n thþ sån trong vòng m߶i låm nåm không ghi chép lÕi, còn có hai bài pháp næa ðó là bài " Tâm ðµng" và " Pháp không hai". Ðây là hai bài pháp m· ð¥u cho sñ xu¤t hi®n sau này cüa Løc t± ÐÕi sß khi ra dÕy ng߶i, và cûng là hai bài pháp trñc tiªp ðßa ðªn vi®c ð¡c Gi¾i tÕi Ðông s½n cüa ng߶i. trong kinh Pháp Bäo Ðàn, ph¥n cu¯i cüa ph¦m Hành do viªt:

" Mµt hôm Løc T± suy nghî ðã ðªn lúc nên ra ho¢ng pháp, không nên ¦n lánh mãi ðßþc, li«n ði ðªn chùa Pháp Tánh tÕi Quäng Châu, g£p lúc pháp sß „n Tông ðang giäng kinh Niªt bàn.

Lúc b¤y gi¶, gió th±i lay ðµng lá phß¾n. Mµt v¸ tång bäo r¢ng gió ðµng, mµt v¸ tång khác bäo là phß¾n ðµng, tranh lu§n nhau mãi. Hu® Nång bß¾c ðªn bäo r¢ng:

ChÆng phäi gió ðµng, cûng chÆng phäi phß¾n ðµng, mà chính tâm hai nhân giä ðµng ðó! Cä chúng ð«u gi§t mình. 

„n Tông m¶i lên ch² cao ng°i và, gÕn höi nghîa lý sâu xa. Th¤y l¶i ð¯i ðáp cüa Hu® Nång ð½n giän, nhßng nghîa lý lÕi chính xác, mà không theo vån tñ cú pháp nào.

Tông nói:

- Hành giä nh¤t ð¸nh không phäi là ng߶i th߶ng. T× lâu ðã nghe Y-pháp cüa Hoàng mai truy«n vào phß½ng nam, chÆng phäi là hành giä thì ai ðây?

Hu® Nång nói:

- ChÆng dám!

Tông li«n làm l­, và xin cho ðÕi chúng ðßþc xem Y-bát truy«n lÕi.

Tông höi:

- khi phó chúc Hoàng mai truy«n dÕy nhß thª nào?

Hu® Nång bäo:

Truy«n dÕy thì không, nhßng chï lu§n v« "th¤y tánh" chÑ chÆng lu§n v« thi«n ð¸nh hay giäi thoát gì cä.

Tông höi:

- TÕi sao không lu§n v« thi«n ð¸nh hay giäi thoát?

Hu® Nång bäo:

- Vì hai pháp chÆng phäi Ph§t pháp, mà Ph§t pháp là pháp không hai.

Tông lÕi höi:

- sao g÷i pháp không hai là Ph§t pháp?

Hu® Nång nói:

- Pháp sß giäng kinh Niªt bàn ðã làm rõ Ph§t tánh, thì ðó chính là pháp không hai cüa Ph§t pháp. Nhß B° tát cao quí ÐÑc vß½ng bÕch Ph§t : 

- Ng߶i phÕm vào c¤m gi¾i thuµc B¯n tµi n£ng, tÕo Nåm tµi ngh¸ch cùng b÷n Nh¤t xi¬n ð« thì Ph§t tánh thi®n cån cüa h÷ có b¸ ðoÕn m¤t không?

Ph§t dÕy:

- Thi®n cån có hai: Mµt là th߶ng, hai là vô th߶ng; còn Ph§t tánh thì chÆng phäi th߶ng, chÆng phäi vô th߶ng cho nên chÆng b¸ ðoÕn, ðó g÷i là không hai. Mµt là thi®n hai là b¤t thi®n, còn Ph§t tánh chÆng phäi thi®n chÆng phäi b¤t thi®n, ðó g÷i là không hai. U¦n và Gi¾i phàm phu th¤y hai, ng߶i trí li­u ðÕt tánh cüa chúng không hai, tánh không hai là Ph§t tánh.

„n Tông nghe xong nói:

- Tôi giäng kinh nhß gÕch ngói, còn nhân giä lu§n nghîa nhß vàng ròng.

Nhân ðây xu¯ng tóc cho Hu® Nång và nguy®n th¶ làm th¥y. Hu® Nång li«n m· pháp môn Ðông S½n dß¾i cây B° ð«".

Qua ba bài pháp này, · ðây thÑ nh¤t Hu® minh thßþng t÷a ðã ngµ ðßþc cái chi ngay lúc "không nghî thi®n không nghî ác"? Ðây phäi chång là bài pháp báo hi®u m· ð¥u cho phß½ng pháp dÕy ng߶i sau này qua "Vô ni®m" cüa ng߶i ð¬ qua ðó nh§n ra ngay cái bän lai diêîn møc cüa m²i chúng ta trong cuµc s¯ng. Ðây là cách th¬ hi®n Tông chï cüa B° Ы ÐÕt ma qua "Trñc chï nh½n tâm kiªn tánh thành Ph§t" theo th¬ ði®u và phß½ng pháp thñc ti­n cüa ng߶i trung hoa ð¯i v¾i cuµc s¯ng. Sñ th¬ hi®n này, ðßþc áp døng ngay trong bài pháp thÑ hai khi Løc t± ra chùa Pháp Tánh · Quäng Châu nhân g£p hai v¸ Tång ðang tranh lu§n v« "Gió ðµng hay Phß¾n ðµng". Mµt câu trä l¶i m¾i nghe ra nhß là ð½n giän, nhßng ðã ðánh ðµng làm chao ðäo t§n ngu°n g¯c tâm thÑc m÷i ng߶i. 

— ðây, gió ðµng hay phß¾n ðµng? T¤t cä ð«u là cänh ngoài, chúng không có b¤t cÑ giá tr¸ thñc hæu nào, vì chúng không can h® gì ðªn chúng ta. Chúng chï có giá tr¸ ðßþc khi tâm chúng ta kh·i lên tác ý và, chúng ðßþc v÷ng tâm cüa chúng ta áp ð£t lên chúng nhæng gía tr¸ mà chúng không bao gi¶ có. do ðó, chúng tr· nên là th§t có ð¯i v¾i mµt tâm h°n mê m¶ mà thôi, trên thñc tª chúng chï là nhæng chiªc bóng không th§t. qua ðây rõ ràng chúng ta ðã tñ ðánh m¤t b±n tâm, ðã tñ vong thân ch¤p vào nhæng pháp giä huy­n không th§t có · bên ngoài cho là thñc hæu, và vì v§y cho nên có Gió ðµng hay Phß¾n ðµng. Sñ hi®n hæu cüa Gió ðµng hay Phß¾n ðµng · ðây chï là cái bóng cüa v÷ng tâm (hæu tâm) áp ð£t lên chúng chÑ cûng chßa phäi là v÷ng tâm ( Cái tâm ðµng (v÷ng tâm) này, th§t ra · ðây chúng cûng chßa phäi bµ m£t th§t cüa Bän lai di®n møc cüa chúng ta, mà chúng m¾i chï ðßþc coi nhß là phß½ng pháp phß½ng ti®n dùng ðµc tr¸ ðµc, chÑ chßa phäi là pháp Vô ni®m vßþt thoát trong pháp môn dÕy ng߶i cüa Løc t±). V§y ngay ðªn cái v÷ng tâm chúng ta chßa nh§n ra ðßþc chúng, hu¯ng chi là cái chân tâm cüa v÷ng (hæu tâm) làm sao chúng ta nh§n ra ðßþc? Ðó là chúng ta chï m¾i ð« c§p ðªn v÷ng và chân thuµc hæ-vô cüa hæu tâm mà thôi, chÑ chßa nói ðªn cái Vô Tâm vßþt ra ngoài cái hæu-vô cüa ngôn ngæ bi¬u tßþng, mà Løc T± ðã ð« c§p trong bài pháp thÑ ba dÕy ng߶i cüa Ngài qua pháp" Không hai" ð¬ nói lên pháp " Vô ni®m" hay" Vô tâm" sau này cüa ngài. — ðây " tâm ðµng" cüa hai v¸ tång chính là cái hæu tâm cüa v÷ng tâm, thuµc v« "Hæu" ð¯i l§p v¾i "Vô" mà chính chúng ta không nh§n ra, nên chúng ðã b¸ bö qua và, b¸ quên lãng ð¬ r°i chúng chÕy theo cái bóng cüa chính nó · bên ngoài qua các duyên ðßþc bi¬u hi®n tác døng theo cái v¸, và nhæng tß¾ng trÕng sai bi®t ðßþc bi¬u hi®n ra bên ngoài mà thôi, trong khi các pháp tñ chúng bình ðÆng trong cái Tánh qua pháp không hai tÑc là Ph§t tánh.

Ph§t tánh này, chúng xa lià t¤t cä m÷i quan ni®m, m÷i khái ni®m, chúng không l® thuµc vào pháp nh¸ nguyên nhân quä. Vì pháp nhân quä nh¸ nguyên chúng nói lên tánh cách l® thuµc trói buµc vào nhau, theo ðó quä luôn luôn tùy thµc vào nhân mà hi®n hæu. Sñ hi®n hæu này nói lên tánh cách m¤t tñ tÕi cüa các pháp ð¯i v¾i sñ giäi thoát mà chính ðÑc ðÕo sß ðã t×ng xi¬n dß½ng. do ðó, tánh không hai · ðây mang mµt ý nghîa vßþt thoát không còn l® thuµc vào các pháp m£c dù chúng ðang th¬ hi®n cái døng v¾i nhau. Sñ vßþt thoát này chúng ðßþc sØ døng mµt cách tñ tÕi vô ngÕi vào b¤t cÑ lúc nào, b¤t cÑ n½i ðâu. Tánh không hai này cûng g÷i là Ph§t tánh. Ph§t tánh này chúng ta c¥n phäi th¤y (kiªn), nhß ngài ðã dÕy · trên qua vi®c Hoàng mai truy«n dÕy nhß thª nào khi „n Tông höi. Ngài bäo: "Truy«n dÕy thì không, nhßng chï lu§n v« th¤y tánh, chÑ chÆng lu§n v« thi«n ð¸nh hay giäi thóat" vì thi«n ð¸nh và giäi thoát cûng chï là mµt m£t cüa pháp nh¸ nguyên nhân hay quä mà thôi. — ðây, b¤t cÑ pháp nào còn b¸ l® thuµc vào cái khác ð«u không th¬ g÷i là pháp không hai ðßþc, nhß thi®n cån chÆng hÕn, ðÑc Ph§t dÕy: Mµt là th߶ng còn, hai là vô th߶ng; còn ngßþc lÕi Ph§t tánh chÆng l® thuµc vào th߶ng hay vô th߶ng. Cái nào còn l® thuµc vào cái khác, thì cái ðó còn b¸ trói buµc dù là th߶ng h¢ng hay ðoÕn di®t; ngßþc lÕi cái nào không còn b¸ l® thuµc vào cái khác thì cái ðó ðßþc g÷i là tñ tÕi giäi thoát, là không hai, là Ph§t tánh. 

Trên ðây là ba bài pháp ð¥u tiên ðßþc ghi lÕi, sau khi Løc T± ÐÕi sß ð¡c pháp tÕi Hoàng mai cho ðªn lúc ngài ð¡c gi¾i (th÷ gi¾i TÏ kheo) tÕi Ðông S½n, ngoài ra còn nhæng bài pháp tùy nghi khác, không ðßþc ghi lÕi trong vòng m߶i låm nåm cùng · v¾i b÷n thþ sån mà chúng ta không ðßþc biªt. qua ðây chúng báo hi®u cho chúng ta mµt phß½ng pháp dÕy ng߶i, nh¢m vào cuµc s¯ng thñc ti­n cüa môn nhân mà ngài khai tri¬n. Pháp môn này, trß¾c hªt ngài l§p Vô-Ni®m làm Tông, Vô-Tß¾ng làm Th¬, và Vô-Trø làm G¯c nhß chín ph¦m cu¯i trong kinh Pháp Bäo Ðàn ðã ghi. Ðó chính là giai ðoÕn t× Ðông S½n ðªn Tào Khê sau này ðã ðßþc ngài th¬ hi®n.

II. T× Ðông S½n Ъn Tào Khê 

Sñ ð¡c gi¾i cüa Løc t± ÐÕi sß tÕi Ðông s½n, là mµt cái duyên trñc tiªp, ð¬ ðßa ðªn vi®c truy«n pháp Яn giáo, m· ð¥u cho mµt khuynh hß¾ng thñc ti­n mang ð§m màu s¡c trung hoa sau này. Gi¶ ðây, ngài ðã tr· thành v¸ t± thÑ sáu, Thi«n phái Яn ngµ phß½ng nam, cüa hai phái nam-b¡c vào lúc b¤y gi¶, và chúng ðã tr· thành mµt tr· ngÕi cho nhæng ng߶i ði sau, nhß chính trong ph¦m thÑ tám Яn-Tiêîm cüa Pháp Bäo Ðàn ðã ð« c§p:

" Lúc b¤y gi¶, cä hai tông ð«u thÕnh hành, nên phân ra hai phái 'Яn-Ti®m' khiªn ng߶i h÷c ÐÕo không biªt theo ðâu."

Th§t ra pháp chï có mµt chÑ không hai, nhßng vì cån c½ chúng sanh có ch§m có nhanh, có sáng có t¯i, có thông minh có ngu si, nên pháp cûng rtùy thuµc vào cån c½ ðó mà có Яn-Ti®m ð¬ phù hþp v¾i kiªn giäi cüa m²i ng߶i. Sñ ki®n này ðßþc th¬ hi®n qua hai phß½ng pháp tu hành hòan tòan ð¯i ngh¸ch nhau, qua cuµc tiªp xúc giæa Løc t± và ng߶i ð® tØ thông minh nhi«u trí cüa ngài Th¥n Tú là Chí Thành, là mµt ð½n cØ cø th¬ cho hai pháp này:

" Sß bäo:

Th¥y nhà ngß½i dÕy chúng nhß thª nào?

Thßa:

Th¥y th߶ng dÕy chúng trø tâm quán tînh, ng°i mãi không n¢m.

Sß bäo:

Trø tâm quán tînh là b®nh chÆng phäi Thi«n. Ng°i mãi bó thân, ð¯i v¾i lý chä có ích gì ... ta nghe nói th¥y cüa nhà ngß½i dÕy Gi¾i-иnh-Tu® cho m÷i ng߶i, nhßng ta chßa rõ hành tß¾ng cüa Gi¾i-иnh-Tu® nhß thª nào? Nói cho ta nghe coi.

Thành thßa, Tú ðÕi sß dÕy r¢ng:

"Các ði«u ác không làm là Gi¾i
Các ði«u lành vâng làm là Tu®
Tñ sÕch tâm ý mình là иnh."

Ngài dÕy nhß v§y, không rõ Hòa thßþng dùng pháp gì ð¬ dÕy m÷i ng߶i? ...

Hãy nghe bài k® cüa ta:

"Tâm ð¸a không tà là Gi¾i tñ tánh
Tâm ð¸a không mê là Tu® tñ tánh
Tâm ð¸a không l÷an là иnh tñ tánh
Không thêm không b¾t là kim cß½ng
Thân ðªn hay ði là tam muµi."

Chï c¥n qua hai bài k® này, chúng ta cûng có th¬ xác ð¸nh ðßþc phß½ng pháp tu cüa hai v¸ T± sß này. — ðây, mµt bên ðÑng trên m£t tß¾ng mà l§p cß¾c, và m£t kia lÕi ðÑng trên tñ tánh mà th¬ hi®n. do ðó, dù mu¯n dù không ði næa, chúng ta không th¬ phü nh§n sñ sai bi®t trên l§p tr߶ng v« Gi¾i-иnh-Tu® cüa hai ngài, mà qua ðó chúng l® thuµc vào cån c½ cüa ng߶i ðßþc tiªp dµ. Chính Løc t± dÕy:

" Gi¾i-иnh-Tu® cüa th¥y nhà ngß½i dÕy, chï ð¬ tiªp ðµ ng߶i ÐÕi th×a, còn Gi¾i-иnh-Tu® cüa ta dÕy, là ð¬ tiªp ðµ nhæng b§ T¯i thßþng th×a. S· dî ngµ-giäi không ð°ng, vì kiªn giäi có ch§m có nhanh. Nhà ngß½i th¤y ta nói có gi¯ng th¥y nhà ngß½i không? ta nói pháp không lìa tñ tánh. Nªu lìa bän th¬ mà nói pháp, tÑc chï nói ðªn hi®n tß¾ng, còn tñ tánh vçn mê. Phäi biªt muôn pháp, t¤t cä ð«u tñ tñ tánh mà kh·i lên hi®n tßþng tác døng, ðó là pháp Gi¾i-иnh-Tu® chân th§t."

Ðây chính là tß tß·ng chï ðÕo m¤u ch¯t, ð¬ ðßa ðªn pháp dÕy ng߶i qua "Vô ni®m" cüa ngài. tuy ngài ðã t×ng bäo: " Nªu bäo r¢ng ta có pháp ð¬ trao cho ng߶i, thì ra ta nói d¯i v¾i ngß½i. Nhßng ta tùy theo ch² trói buµc mà m· trói, tÕm g÷i là tam muµi." tam muµi · ðây, chính là pháp Vô ni®m cüa Løc t±. T× tñ tánh kh·i lên (Vô ni®m) hi®n tßþng tác døng ð¬ muôn pháp hi®n hæu trong cái tam muµi Vô ni®m ¤y. Ðây chính là sñ th¬ hi®n cüa tñ tánh qua th§t tß¾ng cüa muôn pháp, mà Vô ni®m chính là con ð߶ng trung ðÕo ð¬ hành giä th¬ hi®n bß¾c ði cüa mình. trong ph¦m иnh-Tu® thÑ tß, Løc t± ðã th¬ hi®n con ð߶ng này qua иnh-Tu®, Sß dÕy chúng:

" Thi®n tri thÑc! Pháp môn này cüa ta l¤y иnh-Tu® làm g¯c. ÐÕi chúng ch¾ l¥m bäo r¢ng иnh-tu® khác nhau. иnh-tu® cùng mµt th¬ chÆng phäi hai. иnh tlà Th¬ cüa Tu®, Tu® là Døng cüa иnh. khi có tu® thì ð¸nh · trong tu®, khi ðã có ð¸nh thì tu® · trong ð¸nh. Nªu biªt ðßþc nghîa này thì иnh-Tu® cùng h÷c."

Con ð߶ng này vßþt qua khöi con ð߶ng nhân quä cüa Gi¾i-иnh-Tu®. — ðây, không còn có vi®c ' nhân Gi¾i sanh иnh, nhân иnh phát tu®' mà chúng ðßþc th¬ hi®n qua ð¸nh thÑc Duyên kh·i "cái này có thì cái kia có, cái này không thì cái kia không, cái này sanh thì cái kia sanh, cái này di®t thì cái kia di®t." Ðây là con ð߶ng cüa hi®n kh·i tùy duyên. N½i nào có Gi¾i thì n½i ðó có иnh-tu®, n½i nào có иnh thì n½i ðó có Gi¾i-tu®, n½i nào có Tu® thì n½i ðó có Gi¾i-ð¸nh. Sñ hi®n hæu cüa chúng cùng lúc b¡t ð¥u và chung cuµc. Sñ hi®n hæu cüa chúng luôn luôn tùy thuµc t¤t yªu vào nhau, không có cái nào trß¾c, cái nào sau cä. 

— ðây, chúng ta nªu mu¯n tìm hi¬u, phân tích chúng, thì s¨ không ðÕt ðßþc nhæng gì mà chúng ta mu¯n. BÞi vì chúng luôn luôn s¯ng ðµng và biªn d¸ch theo duyên, do ðó chúng ta b¡t chúng d×ng lÕi, r°i c¡t xén chúng thành nhæng mänh vøn manh mún, trong cái dòng biªn d¸ch s¯ng ðµng này, ð¬ ð¸nh nghîa tìm hi¬u, thì nhæng mänh vøn b¸ chúng ta c¡t ra ðó, trß½c hªt chúng là nhæng sñ ki®n hi®n thñc chªt, b¤t ðµng, không h°n; sau næa chúng không mang b¤t cÑ mµt ý nghîa nào cüa dòng s¯ng, vì chúng ðang b¸ cô l§p, ðang b¸ c¡t xén, ðang b¸ phân hüy. Chúng không còn là cái Ðang-là cüa dòng biªn d¸ch luôn luôn m¾i toanh này. cho dù chúng ta ðÑng trên mµt giä l§p tß½ng ð¯i, mang tính ph± quát ð¯i v¾i th¶i gian, mà tìm hi¬u hay phân tích ði chång næa, chúng ðã ðßþc giä ð¸nh tùy thuµc vào nhau trong mµt cái tòan th¬ nh¤t ð¸nh nhß v¤n ð«: " иnh là th¬ cüa Tu®, Tu® là Døng cüa иnh" chÆng hÕn, chÑ không phäi là cái riêng r¨. Th§t ra · ðây, vì ðÑng trên m£t tß½ng ð¯i cüa ngôn ngæ nên có sñ liên h® Duyên kh·i cüa Th¬ và Døng v§y thôi. Nhßng nªu ðÑng trên m£t tòan th¬, thì chúng chï là mµt, không hai không khác. ðây chính là sñ liên h® m¤u ch¯t, làm c½ bän n«n täng cho pháp dÕy ng߶i cüa Løc t± ÐÕi sß qua pháp môn "Vô ni®m" cüa ngài.

"Thi®n tri thÑc! Pháp môn này cüa ta t× trên xu¯ng dß¾i, trß¾c hªt l§p Vô ni®m làm Tông, Vô tß¾ng làm Th¬, Vô trø làm G¯c." 

Pháp môn này là con ð߶ng trung ðÕo, theo ðó Vô ni®m ðßþc coi nhß là mµt phß½ng pháp vßþt thóat giæa nhæng ð¯i cñc cüa cuµc s¯ng. Chúng vßþt qua khöi m÷i h® th¯ng tß½ng ð¯i có giá tr¸ trên m£t nhân quä, ð¬ t× ðó tÕo cho hành giä mµt bß¾c ði m¾i qua tùy duyên, không can h® l® thuµc vào các ð¯i cñc lßÞng biên tà kiªn. — ðây, chúng tôi h½i dài dòng mµt tí, là phäi trích dçn nhæng gì mà chính ngài ðã dÕy v« con ð߶ng Vô ni®m trung ðÕo này, m£c dù ngài có ð« c§p ðªn Vô tß¾ng, Vô trø. Nhßng ði«u này chúng chï làm sáng tö thêm sñ th¬ hi®n Vô ni®m · trong chúng, ð¬ tùy thuµc vào Th¬-tß¾ng-døng mà qua ðó chúng ðã th¬ hi®n theo duyên thôi.

" Vô tß¾ng là · trong ni®m mà không ni®m. Vô trø nghîa là bän tánh cüa con ng߶i ð¯i v¾i nhæng vi®c thi®n ác, t¯t x¤u cho ðªn kë oán ng߶i thân · thê gian; ho£c khi nói nång xúc phÕm, khinh khi tranh ch¤p, ð«u coi nhß không, chÆng nghî ðªn vi®c trä thù hÕi ng߶i. T×ng ni® không nghî ðªn nhæng cänh ðã qua. Nªu ni®m trß¾c ðªn ni®m này qua ni®m sau, mà ni®m n¯i tiªp nhau không dÑt, ðó g÷i là trói buµc. Яi v¾i các pháp, ni®m-ni®m không trói buµc, vì v§y nên l¤y Vô trø làm g¯c là v§y.

" Thi®n tri thÑc! Bên ngoài lìa t¤t cä tß¾ng g÷i là Vô tß¾ng. Lìa khöi tß¾ng thì Th¬ pháp thanh t¸nh, vì thª nên l¤y Vô tß¾ng làm Th¬.

" Thi®n tri thÑc! Яi v¾i các cänh, tâm không ð¡m nhi­m, thì g÷i là Vô ni®m ...

" Thi®n tri thÑc! Vì sao l§p Vô ni®m làm Tông? Vì ng߶i mê mi®ng chï biªt nói th¤y tánh, nhßng ð¯i v¾i cänh thì sanh v÷ng ni®m. T× v÷ng ni®m kh·i lên tà kiªn, r°i t× ðó t¤t cä nhæng tr¥n lao v÷ng tß·ng sinh ra. Tñ tánh v¯n không có mµt pháp nào ð¬ ðßþc. Nªu có ðÕt ðßþc thì ðó cûng chï là thÑ h÷a phß¾c ph¸a nói mà thôi. Ðó chính là tr¥n lao tà kiªn, cho nên pháp môn này l§p Vô ni®m làm Tông."

Qua pháp môn l¤y Vô ni®m làm Tông, Vô tß¾ng làm Th¬, Vô trø làm G¯c, Løc t± nói lên ðßþc tác døng cüa Th¬-Døng nhi®m m¥u cüa các pháp, mà · ðó chúng tùy theo duyên mà th¬ hi®n. T× ðây m÷i hi®n tßþng tác døng ð«u kh·i lên t× tñ tánh, do ðó m÷i hi®n tßþng ð«u mang vào chúng mµt toàn th¬ vô phân bi®t, vô ch¤p. Nhæng tác døng · ðây tñ tÕi, thông su¯t, không b¸ trói buµc. Ðây là hi®u quä tác døng cüa con ð߶ng trung ðÕo Vô ni®m th¬ hi®n. con ð߶ng này ðã ðßþc Løc t± di­n tä nhß sau:

" Thi®n tri thÑc! Vô là Vô cái gì? Ni®m là ni®m v§t chi? Vô là không có hai tß¾ng, không có nhæng tâm tr¥n lao. Ni®m là ni®m b±n tánh chân nhß. Chân nhß là th¬ cüa ni®m, ni®m là døng cüa chân nhß. Tñ tánh chân nhß kh·i ni®m, chÑ không phäi m¡t, tai, mûi, lßÞi kh·i ni®m. Vì chân nhß có tánh nên kh·i ni®m, nªu chân nhß không có tánh thì m¡t, tai, màu s¡c, âm thinh s¨ b¸ hoÕi tÑc kh¡c.

" Thi®n tri thÑc! khi tñ tánh chân nhß kh·i ni®m, thì sáu cån có th¤y, nghe, hi¬u biªt, nhßng vçn không nhi­m vào muôn cänh. Vì tánh chân nhß luôpn luôn tñ tÕi, nên kinh dÕy: Th߶ng khéo phân bi®t các pháp, nhßng ð¯i v¾i Ю nh¤t nghîa vçn b¤t ðµng."

Hay trong ph¦m thÑ hai Bát nhã, Løc t± cûng ð« c§p ðªn v¤n ð« này. Ь làm sáng tö và d­ hi¬u h½n Løc t± tñ ð£t v¤n ð« ð¯i v¾i Vô ni®m và tñ trä l¶i.

" sao g÷i là Vô ni®m? Là th¤y t¤t cä m÷i pháp mà tâm không ð¡m nhi­m, thì ðó g÷i là Vô ni®m. Nó di®u døng kh¡p n½i, nhßng không dính m¡c vào b¤t cÑ ch² nào. Chï c¥n thanh t¸nh bän tâm, ð¬ cho sáu thÑc khi tiªp xúc v¾i sáu tr¥n qua sáu cån không b¸ tÕp nhi­m, ðªn ði tñ do, th¬ døng không vß¾ng m¡c. Ðó là Bát nhã tam muµi tñ tÕi giäi thoát, cûng g÷i là hÕnh Vô ni®m. Nªu tråm vi®c không nghî t¾i, thì s¨ khiªn cho ni®m m¤t. Nhß thª là pháp b¸ trói buµc buµc, g÷i là th¤y mµt bên."

Qua cách ð£t v¤n ð« này, Løc t± cho chúng ta mµt cái nhìn ð£c trßng v« Vô ni®m, mà ngài sþ r¢ng m÷i ng߶i s¨ hi¬u l¥m v« t× Vô ni®m này. Vì ðÑng v« m£t tích cñc tác ðµng hi®n tßþng, hình nhß chúng không có b¤t cÑ mµt giá tr¸ hªt ngoài v¤n ð« phü nh§n. Nhßng ðÑng v« m£t tiêu cñc chúng ðang hình thành mµt tác ðµng vßþt thoát, mà · ðó chúng ðang tác ðµng t¯i ða cho bß¾c ði tñ tÕi cüa m²i chúng ta. Vô ni®m · ðây hoàn toàn không có nghîa là không nghî gì hªt, mà ngßþc lÕi · ðây cái nghî luôn luôn vçn hi®n hæu, nhßng không ch¤p vào b¤t cÑ ð¯i tßþng nào trong cûng nhß ngoài. Cái hi®n hæu · ðây tùy duyên, nhßng không trø vào duyên, vì v§y mà chúng tr· thành tñ tÕi trong dòng biªn d¸ch cüa các pháp. theo ngài nªu tråm vi®c không nghî t¾i thì khiªn cho ni®m m¤t, nhß v§y thì chúng r½i vào pháp trói buµc cüa ðoÕn di®t, cûng g÷i là cái th¤y mµt bên. trong ph¦m thÑ hai Bát nhã, Løc t± viªt:

" Thi®n tri thÑc! Nªu dùng trí tu® quán chiªu thì s¨ th¤u tri®t rõ ràng trong ngoài, và tñ biªt b±n tâm. khi ðã biªt b±n tâ thì ðó là n«n täng cüa giäi thoát. Nªu ðã ðßþc giäi thoát tÑc là ðã ðÕt ðßþc Bát nhã tam muµi, ðó là Vô ni®m."

— ðây, theo Løc t± thì Bát nhã tam muµi chính là Vô ni®m, là giäi thoát, là m· trói. T× ðó cho chúng ta mµt cái nhìn cån ð¬ h½n v« mµt n«n täng giäi thoát, mà · ðó không có b¤t cÑ mµt sai bi®t nào giæa Gi¾i-иnh-Tu®, khi con ð߶ng trung ðÕo Vô ni®m ðßþc th¬ hi®n. Vì Gi¾i-иnh-Tu® có ðßþc chï tùy thuµc vào giá tr¸ nhân quä, trong khi Vô ni®m không tùy thuµc vào b¤t cÑ giá tr¸ nhân quä nào. cho dù trên m£t tß¾ng trÕng tÕm phân bi®t ð¬ ðánh giá nó mµt cách tÕ th¶i qua Th¬-Tß¾ng-Døng ði næa, thì sñ ðánh giá này vçn tùy thuµc vào các duyên. khi các pháp còn l® thuµc vào nhau ð¬ hi®n hæu, thì pháp này ðßþc giáng xu¯ng hàng giá tr¸ nhân quä trói buµc, chßa phäi là giäi thoát.

Tóm lÕi con ð߶ng Vô ni®m trung ðÕo là con ð߶ng tóm thâu t¤t cä m÷i con ð߶ng trong Pháp Bäo Ðàn kinh, qua ðó ðßþc phân chia thành m߶i chß½ng. trong m߶i chß½ng này Løc t± có ð« c§p ðªn nhi«u v¤n ð« ð¬ khª hþp v¾i t×ng cån c½ hành giä, nhßng trên thñc tª chúng vçn qui v« mµt m¯i, ðó là con d߶ng trung ðÕo Vô ni®m vßþt thoát, ðßþc th¬ hi®n trong t×ng bß¾c ði cüa m²i môn nh½n ð® tØ xu¤t gia cûng nhß tÕi gia.