Thích Nguyên TÕng G¥n ðây có nhi«u ðµc giä th¡c m¡c v« m¯i liên h® giæa nhà khoa h÷c thiên tài albert einstein (1897-1955) và ÐÕo Ph§t nhß thª nào? Vì h÷ th¤y ðây ðó có nhi«u trích dçn l¶i phát bi¬u cüa ông v« ÐÕo Ph§t. Bài viªt sau ðây s¨ ð« c§p ðªn m¯i liên h® ¤y. Dù chßa ð¥y ðü l¡m, nhßng hy v÷ng r¢ng nó s¨ là m¤u ch¯t ð¬ chúng ta phång tìm nhæng tß li®u chi tiªt v« sau. Ông albert Einstein, sinh ngày 14 tháng 03 nåm 1897 tÕi thành ph¯ Ulm, ÐÑc qu¯c, trong mµt gia ðình làm ngh« thü công và ti¬u thß½ng. B¯ là mµt ng߶i giöi v« hóa h÷c và m© là ng߶i có khiªu v« âm nhÕc. Nåm 2026, gia ðình ông di cß sang s¯ng tÕi Ý. Ông ðßþc b¯ g·i ði h÷c · Thøy SÛ và ðã t¯t nghi®p tiªn sî triªt h÷c tÕi ÐÕi h÷c Zurich. sau khi ra tr߶ng, ông ðßþc m¶i dÕy toán và v§t lý tÕi mµt tr߶ng bách khoa · Thøy SÛ, ngoài vi®c dÕy h÷c, ông dành hªt th¶i gian còn lÕi ð¬ nghiên cÑu v§t lý h÷c và ông còn làm vi®c tÕi vån phòng th¦m tra c¤p b¢ng sáng chª · Berne, Thøy SÛ. Nåm 1905, ông g·i ðång bài "Lý thuyªt tß½ng ð¯i h©p" dài nåm trang trên t¶ Physics. Bài báo nhanh chóng ðßþc chú ý và nó là tiªng n± l¾n cüa ngành khoa h÷c v« không gian và th¶i gian, ông ðã phá vÞ các khái ni®m tuy®t ð¯i v« không gian và th¶i gian cüa nhà v§t lý h÷c và toán h÷c vî ðÕi, issaac newton (1642-2026). L§p tÑc tên tu±i cüa ông ðßþc nhi«u ng߶i biªt t¾i và ðßþc xem là mµt khoa h÷c gia n±i tiªng nh¤t vào th¶i ði¬m ¤y. Nåm 1911, Ông là giáo sß v§t lý · Prague. Nåm 1913, ông ðßþc m¶i làm giám ð¯c H÷c Vi®n V§t Lý Hoàng Ъ wilhelm tÕi Berlin, ðªn nåm 1921, ông ðßþc trao giäi thß·ng nobel v« V§t lý h÷c qua ð« án nghiên cÑu "Lý Thuyªt Tß½ng ð¯i" (The theory of Relativity). trong thª chiªn thÑ nh¤t (1914-1918), ông t×ng b¸ t¯ng giam vì tµi "ch¯ng chiªn tranh và üng hµ hòa bình". sau khi adolf hitler (1889-1945) tr· thành qu¯c trß·ng cüa ÐÑc, ông ra sÑc ch¯ng lÕi chü nghîa phát xít và r¶i bö nß¾c ÐÑc sang s¯ng tÕi hoa KÏ. T× nåm 1933 ðªn nåm 1945, ông là giáo sß toán và lý tÕi Vi®n cao h÷c princeton · bang new Jersey. Phát xu¤t t× lòng cåm thù chü nghîa phát xít mà ông ðã giúp cho T±ng th¯ng MÛ franklin roosevelt (1882-1945) chª tÕo bom nguyên tØ và cu¯i cùng b¸ xem là "cha ðë" cüa thÑ vû khí giªt ng߶i này. Ðây cûng là lý do mà v« sau nåm 1950, ông thành l§p Vi®n ki¬m soát nguyên tØ qu¯c tª tÕi hoa KÏ. Ba th§p niên cu¯i ð¶i mình, ông dành th¶i gian ð¬ nghiên cÑu v« "Lý thuyªt th¯ng nh¤t giæa lñc h¤p dçn và hi®n tßþng ði®n quang" (The theory of unify gravitation and eletro-magnetism). M£c dù b§n rµn nghiên cÑu và giäng dÕy khoa h÷c, nhßng ông einstein vçn dành th¶i gian nh¤t ð¸nh ð¬ nghiên cÑu triªt h÷c và tôn giáo, ð£c bi®t trong ðó có ÐÕo Ph§t. theo tài li®u "The world as i see It" (Tr¥n thª khi tôi nhìn th¤y nó, Nhà xb philosophical Library, new York, 1949), và quy¬n "Ideas and Opinions" (Nhæng Ý Kiªn và Nhæng quan Ði¬m, Nhà xb Crown, NY, 1945) là hai tuy¬n t§p nhæng bài báo, bài tham lu§n v« tôn giáo và khoa h÷c mà ông einstein viªt t× ð¥u nhæng nåm ba mß½i. Ðáng chú ý trong t§p này là các bài nhß "Religion and Science" (Tôn giáo và khoa h÷c), viªt t× 1930; bài "Science,Philosophy&Religion, a Sumposium" (Khoa h÷c, Triªt h÷c và Tôn giáo, mµt bu±i hµi thäo) viªt nåm 1941; bài "Religion and Science: Irreconcilable?" (Tôn giáo và khoa h÷c: không th¬ hòa giäi ðßþc sao?) viªt vào nåm 1948. Theo các tài li®u trên thì chính A. einstein tñ xem mình là mµt ng߶i thuµc v« tôn giáo. Tôn giáo cüa ông ðßþc ng߶i ta biªt qua lý thuyªt khoa h÷c cüa ông. Ông bác bö sñ th¥n thánh hóa trong tôn giáo, ông quan tâm ðªn ð¶i s¯ng con ng߶i · hi®n tÕi và ngay cä sau khi chªt. trong các bu±i hµi thäo v« triªt h÷c và tôn giáo, có lúc ông trích dçn l¶i cüa Chúa, r°i có khi ông dçn l¶i trong kinh Ph§t. quan ði¬m cüa ông v« tôn giáo chßa bao gi¶ có h® th¯ng và nh¤t quán. tuy nhiên, v¾i trí tu® s¡c bén và lòng ngßÞng mµ cüa ông ð¯i v¾i các tôn giáo ðã giúp cho ông hi¬u ðúng và chính xác v« các tôn giáo mà ông ð¬ tâm nghiên cÑu. Ông vçn th߶ng nh¡c nh· các nhà khoa h÷c nên h÷c höi · các tôn giáo ð¬ b± sung cho nhæng khiªm khuyªt cüa khoa h÷c. Ông nói: "Khoa h÷c mà thiªu tôn giáo là kh§p khing. Tôn giáo mà không có khoa h÷c thì mù quáng" (Science without religion is lame. reigion without science is blind). Cûng theo các tài li®u trên cho th¤y, ông ðã nghiên cÑu ÐÕo Ph§t qua các sách báo cüa các h÷c giä Ph§t h÷c cüa ng߶i Âu MÛ viªt, ðáng k¬ là triªt gia ng߶i ÐÑc schopenhauer arthur (1788-1860), tiªn sî ng߶i ÐÑc paul carus (1852-1919), vi®n sî hàn lâm ng߶i nga vasily vasaliyey (1818-1900)... là nhæng nhà Ph§t h÷c n±i danh · phß½ng Tây. Nh¶ nghiên cÑu nhß v§y mà A. einstein ðã nhìn th¤y ÐÕo Ph§t nhß là mµt triªt lý phß½ng Ðông cñc kÏ s¯ng ðµng và triªt lý ¤y ðã ði vào cuµc ð¶i b¢ng chân lý thñc chÑng cüa mình, ngö h¥u c¡t ngang sñ ch§m tiªn, lÕc h§u, mê tín, cu°ng tín và kém vån minh cüa th¶i ðÕi. ÐÕo Ph§t ðã ðem lÕi cho con ng߶i mµt cái nhìn m¾i, mµt l¯i s¯ng m¾i, mµt sñ hài hòa m¾i, s¯ng v¾i nhau nhß ánh sáng trong không gian, chan hòa v¾i nhau nhß nß¾c v¾i sæa. Chính vì th¤y rõ cái ðµc ðáo ðó mà ông einstein ðã phát bi¬u v« ÐÕo Ph§t nhß sau "Tôn giáo cüa tß½ng lai s¨ là mµt tôn giáo toàn c¥u, vßþt lên trên m÷i th¥n linh, giáo ði«u và th¥n h÷c. Tôn giáo ¤y phäi bao quát cä phß½ng di®n tñ nhiên lçn siêu nhiên, ð£t trên cån bän cüa ý thÑc ðÕo lý, phát xu¤t t× kinh nghi®m t±ng th¬ g°m m÷i lînh vñc trên trong cái nh¤t th¬ ð¥y ðü ý nghîa. Ph§t giáo s¨ ðáp Ñng ðßþc các ði«u ki®n ðó" (The religion of the future will be a cosmic religion. it would transcend a person god and avoid dogmas and theology. covering both the natural and the spiritual, it should be based on a religious sence, arising from the experience of all things, natural and spiritual, as a meaningful unity. buddhism answers this description). аng th¶i, mµt l¥n khác ông cûng khÆng ð¸nh r¢ng: "Nªu có mµt tôn giáo nào ðß½ng ð¥u v¾i các nhu c¥u cüa khoa h÷c hi®n ðÕi thì ðó là Ph§t giáo. Ph§t giáo không c¥n xét lÕi quan ði¬m cüa mình ð¬ c§p nh§t hóa v¾i nhæng khám phá m¾i cüa khoa h÷c. Ph§t giáo không c¥n phäi t× bö quan ði¬m cüa mình ð¬ xu hß¾ng theo khoa h÷c, vì Ph§t giáo bao hàm cä khoa h÷c cûng nhß vßþt qua khoa h÷c" (If there is any religion that would cope with modern scientific needs, it would be Buddhism. buddhism requires no revision to keep it up to date with recent scientific finding. buddhism need no surrender its view to science, because it embrances science as well as goes beyond science). (Cä hai câu trên ðßþc trích t× collected famous quotes from albert Einstein. htt: // rescomp, stanford, edu/( cheshire/ einstein quotes. htn). Dù nhæng lý thuyªt khoa h÷c cüa ông r¤t phÑc tÕp và khó hi¬u, nhßng t¤m lòng nhân ðÕo và mªn chuµng hòa bình cüa ông ðã khiªn cho m÷i ng߶i cäm th¤y g¥n gûi v¾i ông. Ông ðã c¯ng hiªn t¤t cä trí tu® và sÑc lñc cüa mình ð¯i v¾i sñ phát tri¬n khoa h÷c cüa nhân loÕi. Ông làm vi®c không biªt m®t möi cho ðªn ngày qua ð¶i. Ông m¤t vào lúc 1gi¶ 25 phút rÕng sáng ngày 19 tháng 04 nåm 1955 tÕi Princeton, hoa KÏ, hß·ng th÷ 76 tu±i. Ngày nay, ð¯i v¾i m÷i tín ð° Ph§t Giáo trên kh¡p nåm châu ð«u thành kính khi nh¡c ðªn tên tu±i cüa ông, ng߶i ðã t×ng góp ph¥n khÆng ð¸nh lÕi giá tr¸ vînh cØu ð¯i v¾i Giáo lý cüa ÐÕo Ph§t. T±ng hþp tài li®u theo: -ALBERT EINSTEIN, a Biography/F. Albrecht/ Viking/USA/ 1997 |