"Pháp lý cüa Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t là chánh pháp cüa 2000 nåm l¸ch sØ ðÕo lý và vån hiªn trên ð߶ng m· nß¾c, giæ nß¾c và cÑu nß¾c; c½ s· cüa ghpgvntn là nông thôn, thành th¸, núi r×ng và häi ðäo dß¾i hào quang cüa trí tu® và t× bi; ð¸a v¸ cüa ghpgvntn là 80% dân chúng, già trë l¾n bé..."

Hòa Thßþng Thích Huy«n quang sinh ngày 19 tháng 9 nåm 1919, tÕi Bình иnh, xu¤t thân t× mµt gia ðình s¯ng v« ngh« nông và ti¬u thß½ng. Ngài ðã theo ðu±i vi®c h÷c liên tøc t× lúc 6 tu±i cho ðªn 26 tu±i. Lúc nhö h¤p thø n«n vån hóa Kh±ng MÕnh, cho ðªn nåm 13 tu±i Ngài xu¤t gia. Ngài ðã t×ng ði nhi«u n½i và hi¬u biªt t߶ng t§n cä hai mi«n trung và nam Vi®t Nam.

Nåm 1945, lúc 26 tu±i, sau khi hoàn t¤t chß½ng trình tu h÷c, Ngài tham gia và tr· thành nhà lãnh ðÕo cüa phong Trào Ph§t Giáo CÑu Qu¯c, ð¤u tranh ch¯ng Pháp tÕi vùng Bình иnh và Liên khu 5 (Quäng Nam, Quäng Ngãi, Bình иnh và Phú Yên). trong cùng th¶i gian ðó, Ngài cûng ð¤u tranh ch¯ng lÕi nhæng ng߶i cµng sän, và ðßa ðªn vi®c Ngài b¸ Vi®t minh b¡t giam t× nåm 1952 ðªn nåm 1954 (sau hi®p ð¸nh Genève).

Sau biªn c¯ 1963, Ngài tr· thành ng߶i lãnh ðÕo s¯ 2 trong Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t, ðßþc hình thành vào nåm 1964. trong vòng 10 nåm sau ðó, Ngài giæ trách vø T±ng Thß Ký Vi®n Hóa ÐÕo Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t. trong th¶i gian này, Ngài ðã tham dñ các cuµc hµi thäo cüa Ph§t Giáo Qu¯c Tª ðßþc t± chÑc kh¡p n½i trên thª gi¾i (Tokyo 1970, geneva 1973, brussels 1974).

Tháng Tß nåm 1975, Vi®t cµng cßÞng chiªm mi«n nam làm thay ð±i t¤t cä ð¤t nß¾c, Vi®n Hóa ÐÕo cûng b¸ änh hß·ng. Tháng 3 nåm 1977, Ngài gØi mµt lá thß phän ð¯i ðªn Thü tß¾ng PhÕm Vån аng, v« 85 tr߶ng hþp Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t b¸ ðàn áp. Vì thª, Ngài cùng v¾i 5 v¸ lãnh ðÕo tinh th¥n khác b¸ b¡t, v¾i tµi danh ch¯ng ð¯i chính sách cüa chª ðµ hi®n th¶i. B¸ ðem ra xét xØ vào ngày 8 tháng 12 nåm 1978, Ngài b¸ kªt án treo 2 nåm v¾i tµi "khích ðµng ch¯ng lÕi nghîa vø quân sñ và nhæng b±n ph§n xã hµi khác". sau ðó vì Ngài vçn liên tøc ch¯ng lÕi kª hoÕch ð°ng hóa Giáo Hµi theo chính sách cüa nhà c¥m quy«n Cµng Sän Vi®t Nam, Ngài b¸ b¡t trong vòng 24 tiªng ð°ng h° vào tháng 10 nåm 1981, kª ðªn là l¥n thÑ ba, ngày 25 tháng 2 nåm 1982, và b¸ quän thúc tÕi chùa Hµi Phß¾c, tïnh Quäng Ngãi.

Trong cùng th¶i gian, Ngài ðßþc dß lu§n qu¯c tª biªt ðªn khi hai nhân ðã t×ng nh§n giäi nobel Hòa Bình , mairead corrigan (1976) et betty williams (1976), ð« ngh¸ Ngài vào danh sách nhæng ng߶i có th¬ ðßþc trao giäi nobel Hòa Bình. T× nåm 1992, tÕi n½i quän thúc, Ngài ðã gØi ði hàng loÕt vån thß phê phán chª ðµ Cµng Sän Vi®t nam v« cái mà h÷ g÷i là "бi M¾i", khiªn Ngài càng g£p nhi«u khó khån v¾i chª ðµ.

Nhæng lá thß này nêu rõ v¸ trí cüa Ph§t Giáo trong n«n vån hóa Vi®t Nam, Giáo Hµi ðßþc công nh§n mµt cách hþp pháp, chính danh ð¯i v¾i các chùa chi«n tÕi Vi®t Nam, và phü nh§n chü nghîa Cµng Sän nhß là mµt tß tß·ng phù hþp cho ng߶i Vi®t Nam. Ngài có quy«n lên tiªng nhß thª, vì trß¾c khi qua ð¶i, Hòa Thßþng Thích Ðôn H§u ðã ch÷n Hòa thßþng Thích Huy«n quang là ng߶i kª v¸ lãnh ðÕo Giáo Hµi Ph§t Giáo Vi®t nam Th¯ng Nh¤t, và Ngài ðã lãnh trách vø này trong bu±i l­ an táng Hòa Thßþng Thích Ðôn H§u vào tháng 4 nåm 1992.

Ngày 29 tháng 12 nåm 1994, lñc lßþng công an ðªn chùa Hµi Phß¾c, cßÞng ðoÕt t¤t cä vån thß và ¤n tín cüa Giáo Hµi, ðßa Hòa Thßþng Thích Huy«n quang ðªn ð¸a ði¬m giam giæ m¾i, hoàn toàn cô l§p v¾i bên ngoài. trong ði«u ki®n tu±i tác cao cµng thêm b¸nh cao áp huyªt, vi®c trä tñ do và chåm sóc sÑc khoë cho Ngài là mµt yêu c¥u vô cùng c¤p bách.