Ái Nhî lan (Ireland) là mµt qu¯c gia n¢m · mi«n B¡c Châu Aâu, thü ðô Dublin, di®n tích: 70.280km2, dân s¯: 3.720.000 ng߶i , m§t ðµ dân cß 52,9 ng߶i/km2. Trình ðµ vån hóa c¤p 2 : 98%. thu nh§p bình quân ð¥u ng߶i:10.600 ðô la, ð½n v¸ ti«n t®: livre Ireland, ngôn ngæ chính: anh và Ireland. Ph§t giáo là mµt trong tám tôn giáo (bao g°m : ky Tô giáo, tin Lành, bahai , H°i giáo, Aán giáo...)có m£t tÕi Aùi Nhî Lan.

Trong mµt cuµc th¯ng kê g¥n ðây tÕi Aùi Nhî Lan, có khoäng 1.500 ng߶i tñ nh§n mình là Ph§t tØ, ph¥n l¾n trong s¯ ð«u theo truy«n th¯ng Ph§t giáo Tây TÕng ( PGTT)và pg nam tông. Tính ðªn nay có khoäng 15 tñ vi®n và trung Tâm Ph§t giáo ( TTPG) trên kh¡p Aùi Nhî Lan, và B¡c Aùi Nhî Lan. 

Ph§t giáo ðßþc truy«n vào Aùi Nhî lan vào ð¥u th§p niên b¯n mß½i cüa thª kÖ này, do công cüa nhæng nhà truy«n giáo cß sî ng߶i anh thuµc Hµi Thi®n Hæu Ph§t Giáo Phß½ng Tây ( the friends of the western buddhist Order). Hµi này ðã xây dñng mµt ttpg tÕi thü ðô dublin vào nåm 1944 v¾i møc ðích ðßa l¶i Ph§t dÕy vào thª gi¾i phß½ng Tây. Chü trß½ng cüa Hµi này kªt hþp nhi«u truy«n th¯ng Ph§t giáo · phß½ng Ðông ð¬ mang lÕi nhæng lþi ích thiªt thñc cho xã hµi phß½ng Tây. Hi®n tÕi Hµi này vçn còn hoÕt ðµng mÕnh. 

Ъn nåm 1977, tu vi®n samyedzong ðßþc thành l§p do nhu c¥u ngày càng ðông cüa ng߶i Ph§t tØ tÕi n½i này. Thành viên ban ð¥u cüa tu vi®n ph¥n l¾n là ng߶i theo Aùi Nhî lan và ng߶i theo ðÕo ky Tô. H÷ ðªn v¾i tu vi®n trß¾c hªt là tò mò h½n là h÷c höi, vì h÷ quá chán ngán nhæng cänh xung ðµt giæa các tôn giáo tÕi xÑ s· này. L¥n h°i h÷ phát hi®n ra r¢ng trong Ph§t giáo có mµt cái gì ðó r¤t bao dung và thoäi mái trong cách xØ thª cüa ng߶i tín ð° Ph§t giáo ð¯i v¾i ng߶i theo ÐÕo khác. H÷ tìm th¤y · ÐÕo Ph§t có mµt sñ hài hòa và sÆn sàng hþp tác v¾i tôn giáo giáo khác ð¬ có th¬ mang lÕi sñ bình an và công b¢ng cho xã hµi. Ðây là mµt trong nhæng thu§n lþi cüa Ph§t giáo khi ðßþc truy«n sang nhæng vùng ð¤t m¾i nhß Aùi Nhî lan này.Vì ðây là trung tâm có tång sî hoÕt ðµng ð¥u tiên tÕi Aùi Nhî Lan, cho nên nó thu hút r¤t nhi«u s¡c dân khác nhau kéo ðªn nhß Tây TÕng, trung Hoa, Vi®t nam và ng߶i bän xÑ.

Nh¶ vào chü trß½ng phóng khóang , không tông phái, chÆng bao lâu tu vi®n samydzong ðã tr· nên mµt trung tâm pg l¾n nh§t tÕi Aùi Nhî lan trong vi®c truy«n bá Chánh Pháp. Hµi viên th߶ng trñc hi®n nay là khoäng t× ba ðªn b¯n tråm ng߶i ðªn tu vi®n sinh hoÕt hàng tu¥n. anh john O'Neill, thß ký cüa tu vi®n k¬ lÕi nhæng kh·i ð¥u cüa tu Vi®n vào cu¯i th§p niên bäy mß½i: '' trong nhæng nåm ð¥u samyedzong g£p nhì«u khó khån trong vi®c tìm mµt n½i ð¬ xây dñng trung tâm và cÑ phäi d¶i ði d¶i lÕi nhi«u n½i khác nhau giæa dublin và nhæng thành ph¯ lân c§n. T× nåm 1981, m÷i sinh hoÕt tøng kinh, ng°i thi«n, nghe pháp ð«u di­n ra trong mµt ngôi chánh ði®n và mµt thß vi®n nhö trong mµt cån nhà · Inchicore. tuy nhiên, các cuµc ho¢ng Pháp vçn ðßþc t± chÑc kh¡p các n½i · ireland nhß tïnh Bray, galway và Waterford. T× nåm 1977 ðªn 1993, tu vi®n ðã t± chÑc t¤t cä ðßþc sáu mß½i chuyªn ði ho¢ng Pháp trên kh¡p Ai-len''.

Nåm 1991, tu vi®n góp ph¥n thành công v¾i chß½ng trình l­ nhÕc truy«n th¯ng cüa Tõây TÕng và Mông C± trong d¸p cung ðón ÐÑc ÐÕt lai LÕt ma viªng thåm Aùi Nhî Lan. tu vi®n cûng ðã bäo trþ cho bäy tång sî Tây TÕng ðang theo ðu±i chß½ng trình cao h÷c tÕi Aán е, và tu vi®n cûng ðã ¤n t¯ng nhi«u kinh sách ph± biªn cho m÷i gi¾i ðµc giä · ðây. tu vi®n cûng ðßþc m¶i nói chuy®n trên h® th¯ng truy«n thông ðÕi chúng và ðßþc m¶i di­n thuyªt tÕi nhi«u tr߶ng h÷c và nhi«u vi®n nghiên cÑu khác nhau · Aùi Nhî Lan.

Ъn tháng giêng nåm 1994, tu vi®n mua ðßþc mµt tòa nhà l¾n tÕi trung tâm thành ph¯ kilmainham và tu vi®n ðßþc d¶i v« ðây. Tòa nhà chï ðßþc sØa sang lÕi chút ðïnh cho phu hþp v¾i tu vi®n và sñ tu h÷c ðßþc thiªt l§p tr· lÕi nhß cû mà không có mµt sñ xáo trµn nào. Hi®n tÕi, tu vi®n ðang theo ðu±i mµt chß½ng trình tu h÷c nhß sau : thÑ ba, t× 8 gi¶ t¯i: ng°i thi«n và thäo lu§n v« triªt h÷c Ph§t giáo , bao g°m cä vi®c höi và giäi ðáp; thÑ nåm, t× 8 gi¶ t¯i, l¾p giáo lý cho ng߶i s½ c½, thäo lu§n , t÷a thi«n và trà ðÕo ; sáng thÑ bäy, t× 9 gi¶, l¾p giáo lý, nghi thÑc và thi«n t§p theo truy«n th¯ng cüa pg Tây TÕng.

Ng߶i lãnh ðÕo tinh th¥n Ph§t giáo ireland nói chung và tu vi®n samtdzong , là Thßþng toÕ akong Rinpoche, mµt tång sî ng߶i Tây TÕng. Ngài xu¤t gia nåm 1941, lúc chï m¾i hai tu±i sau khi ðßþc th×a nh§n là h§u thân cüa v¸ trø trì chùa dolma lhakang · Tây TÕng. Ngài ðã ðßþc nuôi dÕy r¤t kÛ theo truy«n th¯ng pgtt ð¬ có th¬ tr· thành nhà truy«n giáo sau này. Ngài cûng ðßþc ðào tÕo nhß mµt bác sî ð¬ chæa b®nh theo truy«n th¯ng y h÷c Tây TÕng. Nåm 1959, ngài ðã ðào thoát ra khöi quê hß½ng cüa mình và sang t¸ nÕn tÕi Aán е khi quân lính trung hoa xâm chiªm Tây TÕng. Ngài tiªp tøc tu h÷c tÕi Aán cho ðªn ð¥u nhæng nåm sáu mß½i, ngài b¡t ð¥u chuyªn ho¢ng Pháp ðªn châu Aâu. sau chuyªn du hóa này, ngài ðã xây dñng tu vi®n samye ling tÕi Tô Cách lan ( Scottland), ðây là mµt nhæng c½ s· truy«n truy«n giáo ð¥u tiên cüa pgtt · phß½ng Tây th¶i b¤y gi¶.

ÐÕi sß akong rinpoche là mµt lÕt ma tu theo Hoàng mao phái cüa Tây TÕng. Ngoài vi®c chåm nom hai c½ s· tÕi Aùi Nhî lan và Tô Cách Lan, ngài còn b§n rµn cho nhæng chuyªn ho¢ng Pháp · kh¡p châu Aâu và ðang xây dñng mµt s¯ trung tâm pg tÕi trung Aâu và nam Phi.

Mµt c½ s· Ph§t giáo ðßþc nhi«u ng߶i biªt tÕi Aùi Nhî lan là Nhóm tu Thi«n Quán Ni®m ( insight medition Group), nhóm này thành l§p vào nåm 1976 tÕi thành ph¯ glenageary , theo truy«n th¯ng cüa Ph§t giáo nam Tông. Hµi viên cüa nhóm này n¢m räi rác kh¡p ai-len và anh qu¯c. Hàng tu¥n, vào t¯i thÑ tß và thÑ bäy, t× 8 ðªn 9 gi¶, ð«u có l¾p dÕy thi«n quán ni®m ( cä lý thuyªt lçn thñc hành), thu hút r¤t nhi«u tín ð° ðªn tham dñ, ð£c bi®t g¥n ðây có r¤t nhi«u ng߶i theo ðÕo ky Tô cûng tìm ðªn h÷c höi. 

Song song v¾i ðà phát tri¬n pg tÕi Aùi Nhî lan , pg tÕi B¡c Aùi Nhî lan cûng t×ng bß¾ùc thành l§p và phát tri¬n. Hi®n tÕi n½i này có t¤t cä nåm ttpg ðang làm công tác truy«n bá Chánh Pháp. N±i b§t nh¤t trong trung Tâm Ph§t giáo Tây TÕng tashi Khyil, ðßþc Thßþng t÷a panchen otrul thành l§p vào nåm 1990 tÕi vùng Crossgar, ð¬ làm n½i tu h÷c cho tín ð° trong vùng, ð£c bi®t là ng߶i Tây TÕng và Aán е t§p trung tÕi n½i này r¤t ðông. Mµt ttpg khác là Vi®n Ph§t H÷c Asanga, ðßþc thành l§p vào nåm 1979 tÕi Belfast, theo truy«n th¯ng pg Theravada. Hµi viên th߶ng trñc hi®n nay là 50 ng߶i, ph¥n ðông là ng߶i Aùi Nhî Lan. m²i tu¥n g£p nhau mµt l¥n vào ngày chü nh§t t× 11 gi¶ ðªn 13 gi¶ ð¬ h÷c giáo lý , tøng kinh và t÷a thi«n.

Theo các bän báo cáo cüa các cµng ð°ng s¡c tµc, thi m÷i ng߶i d߶ng nhß hi«n hòa h½n và ít gây h¤n h½n t× khi h÷ tr· v« v¾i PG. Mµt s¯ vùng thôn quê · Aùi Nhî lan có v¨ chßa hi­u gì nhi«u v« giáo lý nhà Ph§t nhßng ði«u mà ai cûng biªt ðó là tinh th¥n t× bi và trí tu® luôn ðßþc nuôi dßÞng và khuyªn khích phát tri¬n trong m÷i cµng ð°ng. Mµt lý do khác khiªn cho ng߶i Aùi Nhî lan thích thú PG, b·i vì pg không nh¡m vào vi®c ði tìm và khuyªn khích ng߶i khác ð±i ðÕo, ðây là mµt nguyên t¡c ðµc ðáo cüa pg giúp tránh khöi m÷i xung ðµt và tôn tr÷ng tín ngßÞng cüa ng߶i bän xÑ. Mµt vài ý kiªn cho r¢ng co mµ s¯ ù gi¾i lu§t cüa pg h½i kÏ lÕ ð¯i v¾i ð¶i s¯ng v§t ch¤t và vån hóa cüa Aùi Nhî Lan, tuy nhiên ðó không phäi là t¤t cä. Nhß là mµt cµng ð°ng, pg tÕi Aùi Nhî lan v×a làm công tác truy«n bá và bäo v® truy«n th¯ng v¯n có cüa mình nh¢m ðem lÕi nhæng nhu c¥u thiªt thñc cho xÑ s· này. Mµt phát ngôn viên cüa pg Aùi Nhî lan , anh john O' neill phát bi¬u :'' Tôi tñ hào ð¬ nói r¢ng, tôi chßa bao gi¶ nghe th¤y b¤t kÏ mµt sñ xung ðµt, thù h¢n nào xäy ra giæa các cµng ðµng Ph§t giáo · trên ð¤t nß¾c này''.

Nhìn chung, Ph§t giáo tÕi Aùi Nhî lan so v¾i các qu¯c gia · Châu Âu, nhß ÐÑc , Anh, Pháp... thì vçn còn quá non trë, và phát tri¬n mµt cách ch§m chÕp t× khi ðßþc truy«n vào , ði«u này cûng d­ hi¬u, vì thiªu quá nhi«u phß½ng ti®n truy«n bá cûng nhß quý tång sî không th߶ng xuyên lui t¾i n½i này, vi®c h÷c và tu Ph§t tÕi xÑ này xßa nay, ph¥n l¾n ð«u nh¶ vào các v¸ cß sî có tâm ðÕo. mong r¢ng các nhà truy«n bá Chánh Pháp trong th¶i hi®n ðÕi này ðêü tâm cho nhæng xÑ s· Ph§t giáo quá non kém nhß Aùi Nhî lan ./.

T±ng hþp theo tài li®u : another IRELAND, an introduction to ireland 's ethnic-religious minority Communities. belfast 1996.)