Ông philip Kapleau, ðßþc xem là mµt trong nhæng Thi«n sß ng߶i MÛ ð¥u tiên, mµt Thi«n sß ng߶i phß½ng Tây n±i tiªng · kh¡p nß¾c MÛ và các nß¾c · châu Âu. Ông sinh nåm 1912 trong mµt gia ðình theo ðÕo tin Lành ; ông h÷c ngành lu§t và sau khi ra tr߶ng làm thß ký nhi«u nåm · Tòa án Liên bang MÛ. trong thª chiªn thÑ ii (1939-1945), ông ðßþc chï ð¸nh làm báo cáo viên tÕi hai phiên tòa xØ tµi ác chiªn tranh Tòa án Quân sñ Qu¯c tª tÕi Nuremberg-ÐÑc và tÕi Tokyo-Nh§t Bän. Ðây cûng là nhân duyên ð¦y ðßa ông ðªn v¾i Ph§t giáo (PG).

Tháng 3 nåm 1947, ông cùng v¾i ng߶i bÕn trë richarch demartino ðªn làm vi®c tÕi Tòa án Quân sñ Qu¯c tª tÕi Tokyo. Khác v¾i phiên xØ nhæng tµi phÕm khüng b¯ cüa phe trøc phát xít · Nuremberg, phiên xØ · tokyo d­ ch¸u h½n, ít cång thÆng h½n. Vì ng߶i Nh§t nhìn chung biªt ch¤p nh§n h§u quä chiªn tranh v¾i sñ ði«m tînh và tñ k«m chª mình. qua tìm hi¬u, kapleau biªt r¢ng ng߶i Nh§t ch¤p nh§n quä kh± này là dña trên "Lu§t nghi®p quä báo Ñng" (The law of karmic retribution). Khái ni®m v« lu§t nhân quä này ðßþc hoÕt ðµng trên bình di®n ðÕo ðÑc kích thích sñ chú ý cüa Kapleau, vì nó ngßþc lÕi hoàn toàn v¾i sñ tñ bào chæa r¤t th߶ng nghe · ÐÑc. V¾i sñ tò mò v« v¤n ð« nghi®p lñc, cu¯i cùng kapleau ðßþc ng߶i ta ðßa ðªn g£p ÐÕi sß Suzuki. TÕi Kamakura, ông g£p và tiªp xúc v¾i Suzuki, nghe giäng giäi v« c¯t lõi cüa nghi®p quä và giáo lý thi«n ÐÕi th×a. kapleau r¤t vui m×ng và b¡t ð¥u quan tâm ðªn PG.

Tiªp ðó, ông t¾i thåm trung hoa r°i tr· v« MÛ, ông tiªp tøc ði làm · th¸ tr¤n Connecticut, nhßng cuµc s¯ng cüa ông không th¬ tr· lÕi ±n ð¸nh ðßþc sau hai phiên xØ tµi ác chiªn tranh, có hàng tråm ¤n tßþng và suy nghî chßa giäi quyªt ðßþc, cÑ l½ lØng trong ð¥u ông, gi¯ng nhß có nhi«u ð° gi£t c¥n ph½i khô và xªp lÕi. Cuµc s¯ng cüa ông tr¯ng r²ng, không còn ý nghîa nhßng vçn chßa có gì thay thª ðßþc, ngoài vi®c tìm ðªn new york vào nhæng ngày cu¯i tu¥n ð¬ xem xét nhæng tôn giáo l¾n châu Á. Không có th¥y dÕy thi«n, ông tham gia vào mµt l¾p giáo lý ðÕo bahai và nhæng cuµc h÷p cüa Hµi V® Ðà, nhßng r¯t cuµc không giúp gì ðßþc cho ông. Sñ quan tâm ðªn ð¶i s¯ng tâm linh ðã héo mòn. Nåm 1950, tiªn sî suzuki ðªn MÛ nhóm ngòi n± mà sau này làm n± ra "sñ bùng n± thi«n" (Zen boom). philip kapleau li«n ghi danh h÷c triªt lý Ph§t giáo thi«n cùng v¾i 20 h÷a sî, nhà sáng tác, nhà th½, bác sî tâm lý, các giáo sß triªt h÷c tÕi ÐÕi h÷c Columbia. suzuki nh¡c nh· các h÷c trò : "Thi«n không phäi là triªt h÷c mà là mµt l¯i s¯ng. Nªu các v¸ mu¯n h÷c thi«n nên ðªn thÆng Nh§t Bän, các v¸ phäi s¯ng v¾i nó và cuµc ð¶i cüa các v¸ s¨ thay ð±i".

Nåm 1953, · tu±i 44, kapleau bö vi®c làm và ðªn xin xu¤t gia tu h÷c. Trß¾c tiên ông ðã g£p chß¾ng ngÕi, hai Thi«n sß Nh§t Bän không nh§n ông làm ð® tØ, vì ông không biªt nói tiªng Nh§t. tuy nhiên, v¾i lòng nhi®t thành c¥u ðÕo, cu¯i cùng Lão sß soen ðã tiªp nh§n kapleau · tu tÕi chùa Phát Tâm (Hosshinji). Ông tu · ðây ðßþc 3 nåm, sÑc khöe cüa ông ngày càng mµt t® ði vì b¥u không khí cång thÆng, gi¾i lu§t kh¡c nghi®t và chª ðµ ån u¯ng thiªu th¯n. theo l¶i gi¾i thi®u cüa Lão sß Soen, kapleau ðªn c¥u pháp v¾i Thi«n sß BÕch Vân (Yasutani), ng߶i th×a tñ pháp cüa Lão sß ÐÕi Vân (Harada), lúc b¤y gi¶ Thi«n sß BÕch Vân không có tu vi®n, ði«u ki®n tu h÷c r¤t khó khån. Thi«n sß BÕch Vân khuyên kapleau : "SÑ m®nh cüa con là ðem thi«n sang truy«n bá · phß½ng Tây, nên con phäi kham nhçn ð¯i v¾i m÷i thÑ · ðây". Nh¶ sñ n² lñc thi«n t§p mà trong khóa tu thÑ 20 (mùa Hè nåm 1958) v¾i ts BÕch Vân, kapleau ðã ðÕt ngµ, ðßþc Thi«n sß BÕch Vân ¤n chÑng và ban cho danh hi®u "Roshi" - Lão sß (mµt danh hi®u khó ðÕt ðßþc, chï ðßþc ban cho nhæng ai ðã ðÕt ngµ chân lý).

V¾i khä nång ghi t¯c ký cüa ng߶i báo cáo viên cµng v¾i khä nång thành thÕo Nh§t ngæ cüa mình, thi«n nhân philip kapleau ðßþc Lão sß BÕch Vân cho phép ghi lÕi h¥u hªt các bài giäng v« thi«n, ð£c bi®t là nhæng bài giäng nh§p môn tu thi«n. Cu¯i cùng kapleau ðã biên soÕn thành cu¯n sách v¾i tña ð« là "Ba Trø Thi«n" (Three pillars of Zen), in tÕi Nh§t Bän vào nåm 1965. Ði«u ðáng chú ý, ðây là quy¬n sách tiªng anh viªt chi tiªt v« cách thÑc thñc t§p thi«n. trong ph¥n l¶i nói ð¥u, kapleau nói rõ møc tiêu cüa ông : "Ng߶i phß½ng Tây thích tu thi«n, nhßng g£p mµt chß¾ng ngÕi l¾n là không có tài li®u chï dçn. Sñ thiªu th¯n này không nhæng hÕn chª trong tiªng anh mà còn cä trong nhæng ngôn ngæ châu Âu khác næa (...). do ðó, h÷c c¥n có mµt bän ð° mà tâm trí cüa h÷ có th¬ tin tß·ng ðßþc, ðây là mµt phác h÷a lµ trình tâm linh mà h÷ có th¬ tin ðßþc trß¾c khi kh·i hành".

150.000 bän tiªng anh (quy¬n ba Trø Thi«n) ðßþc phát hành ði kh¡p thª gi¾i, ðªn nay nó ðßþc d¸ch ra nhi«u thÑ tiªng nhß Pháp, ÐÑc, Tây ban Nha, B° Ðào Nha, Hà Lan, ba Lan, Vi®t nam (Do в Ðình H°ng d¸ch)... Rõ ràng ðây là loÕi sách kinh ði¬n cüa thi«n và nó s¨ tiªp tøc ðßþc sØ døng nhß cu¯n sách hß¾ng dçn cho nhæng ai mu¯n tu thi«n trong tß½ng lai, nåm 1980 tÕi MÛ lÕi tái bän cu¯n sách này.

Sau 13 nåm tu h÷c tÕi Nh§t, nåm 1965, kapleau tr· v« nß¾c và b¡t ð¥u sÑ m®nh truy«n giáo. Kh·i ð¥u Ngài ðßþc thïnh v« Rochester, mµt vùng thuµc mi«n Tây bang new York, n½i ðã có nhi«u tôn giáo phát sinh trong quá khÑ. Nåm 1966, Ngài cho xây dñng trung tâm thi«n rochester và liên tøc m· nhæng khóa tu nhiªp tâm cho thi«n sinh MÛ ðªn dñ. B¤y gi¶ cu¯n "Ba Trø Thi«n" ðã gây ðßþc tiªng vang l¾n. T× giæa th§p niên sáu mß½i ðªn giæa th§p niên bäy mß½i, Lão sß kapleau ði kh¡p nß¾c MÛ ð¬ thuyªt giäng cho m÷i t¥ng l¾p trong xã hµi MÛ. Ngài nói chuy®n · tr߶ng cao ðÆng, vi®n ðÕi h÷c, trung tâm phát tri¬n và các hµi ngh¸ chuyên ð«, Ngài xu¤t hi®n trß¾c nhæng t± chÑc tôn giáo và nhæng nhóm tham v¤n. Ngài cûng ðßþc m¶i ðªn Canada, Mexico, costa Rica, ÐÑc, Pháp và ba Lan. Sñ hi®n di®n cüa Ngài, phong cách bình d¸, kinh nghi®m và ð¥y khôi hài, ðã khÆng ð¸nh thêm nhæng giá tr¸ mà Ngài ðã hÑa h©n trong tác ph¦m "Ba Trø Thi«n". Ngài là ng߶i phß½ng Tây hoàn toàn tñ nhiên quen thuµc v¾i thi«n. H½n næa, qua phong thái, hành ðµng, cØ chï cho th¤y Ngài ðã tiªn sâu vào lãnh vñc cüa thi«n, Ngài ðã vßþt qua và giäi quyªt r¤t nhi«u ði«u t×ng làm cän tr· và làm th¤t v÷ng · nhi«u ng߶i ðang l¡ng nghe Ngài. Kªt quä trß¾c tiên là dòng chäy, r°i ðªn mµt dòng su¯i r°i mµt bi¬n ng߶i ð± v« trung tâm thi«n rochester ð¬ ðßþc Ngài hß¾ng dçn tu h÷c.

Nåm 2026, c½n höa hoÕn tàn kh¯c ðã thiêu røi t¤t cä chï còn lÕi cái s߶n cüa trung tâm. Lão sß kapleau cùng v¾i ð® tØ tái tÕo lÕi trung tâm tu h÷c và trung tâm ðã ðßþc m· rµng k¬ t× ðó và nhi«u sñ cäi thi®n ðã ðßþc thñc hi®n. Dù b¸ höa hoÕn, nhæng ð« án xây dñng, nhæng thay ð±i liên tøc, th¶i khóa tu h÷c, t÷a thi«n, nhiªp tâm, hµi thäo, l­ lÕc... vçn ðßþc thñc hi®n. Nhæng bu±i l­ truy«n th¯ng ðã ðßþc ch÷n và ðßþc ði«u chïnh lÕi ð¬ ðáp Ñng nhæng ðòi höi phù hþp v¾i th¶i ðÕi và n«n vån hóa MÛ. tuy v§y, Lão sß kapleau vçn không ng×ng giæ gìn tinh th¥n thi«n ðßþc các ti«n b¯i ÐÕi Vân và BÕch Vân ð¬ lÕi.

Hai mß½i nåm sau t× ngày ¤n hành quy¬n ba Trø Thi«n, nåm 1980, lão sß kapleau ðã cho in quy¬n Thi«n, ánh bình minh · phß½ng Tây (Zen, dawn in the West, ðang in bän Vi®t ngæ tác ph¦m giá tr¸ này). Ðây cûng là mµt quy¬n sách thi«n có giá tr¸, nó chuyên ch· mµt nµi dung cû trong mµt hình thÑc m¾i, nó phän ánh sñ tác ðµng cüa thi«n · nhæng ng߶i B¡c, nam MÛ và châu Âu, nhæng phän Ñng thân thi®n và khác nhau trong chính b¯i cänh vån hóa Tây phß½ng. trong phong cách thi«n, nó trä l¶i nhæng câu höi mà h÷ háo hÑc ði tìm và nhæng hoài nghi thÆng th×ng cüa h÷. Cûng nhß quy¬n ba Trø Thi«n, quy¬n sách này cûng trình bày nhæng cuµc ð¯i thoÕi giæa th¥y và trò, nhæng lá thß mang ðªn xoáy sâu vào nhæng e dè cüa nhæng ng߶i m¾i tu thi«n. Ь giúp ðÞ các thi«n sinh Tây phß½ng, lão sß kapleau ðã d¸ch nhæng bài k®, kinh thi«n chính yªu ra tiªng anh ð¬ cho h÷ th÷ trì hàng ngày.

Уc bi®t trong ph¥n cu¯i cu¯n sách, tác giä ðã ð« c§p ðªn v¤n ð« ðÕo ðÑc trong xã hµi MÛ. Ngài viªt : "Ng߶i ta nói r¢ng thi«n · trên ðÕo lý nhßng ðÕo lý không n¢m dß¾i thi«n. Câu phát bi¬u mâu thuçn này cùng v¾i sñ tñ do thoát khöi sñ ða cäm và nhæng thuyªt giäng ðÕo ðÑc ðã näy sinh khái ni®m sai l¥m là thi«n ch¯ng lÕi ðÕo lý và làm ng½ trách nhi®m xã hµi. Th§t ra, ðµc giä s¨ khám phá thì v¤n ð« s¨ hoàn toàn ngßþc lÕi, thi«n nuôi dßÞng hành vi ðÕo ðÑc và có trách nhi®m v¾i xã hµi b¢ng cách chª ngñ ng÷n lØa tham, sân si ðang ð¯t cháy con ng߶i".

M£c dù ðßþc xem là ng߶i có tß tß·ng tñ do, phóng khoáng, nhßng Lão sß kapleau r¤t kh¡t khe ð¯i v¾i nhæng ai bß¾c vào trung tâm Thi«n cüa Ngài. Nhæng ðòi höi cüa Ngài ð¯i v¾i ng߶i ð® tØ cûng l¾n nhß nhæng ðòi höi ðßþc thñc hi®n · chùa Phát Tâm khi xßa · Nh§t Bän. Ngài không tha thÑ cho sñ buông thä và tñ ti, Ngài cûng không ch¤p nh§n các l¶i xin l²i ho£c l¶i c¥u xin ð£c bi®t, Ngài chï mong ðþi sñ thành tâm và tinh t¤n · m÷i ð® tØ. Ngài t×ng nh¡c nh· h÷c trò cüa mình r¢ng : "Nªu trò không b¢ng th¥y ho£c h½n th¥y, thì ð«u xem là th¤t bÕi". Lão sß philip kapleau rõ ràng là mµt ng߶i Tây phß½ng v×a ðÕt ngµ, v×a là mµt Pháp sß, mµt Thi«n sß n±i tiªng tÕi MÛ, ng߶i biªt ðßþc nhæng nghi ng¶, nhæng m¯i quan tâm và nhæng hy v÷ng cüa nhæng ng߶i thiên v« kÛ thu§t th¶i hi®n ðÕi. Th§t hiªm th¤y mµt con ng߶i có ðßþc sñ kªt hþp các ph¦m ch¤t ðµc ðáo nhß v§y./.

* Theo các tài li®u: 

- zen : dawn in the West, anchor Press, USA, 1980)
- how the swans came to the Lake, a narrative history of buddhidm in America. USA, 1992