Mµt h÷c giä Ph§t giáo, d¸ch giä và tác giä ng߶i hoa KÏ, cô besty napper ðã t× bö công vi®c dÕy h÷c cüa mình · ÐÕi h÷c ð߶ng stanford vào nåm 1990 ð¬ ðªn làm vi®c tÕi dharamsala - „n е, giúp ðÞ sß bà rinchen Khadro, ði«u hành mµt kª hoÕch xây dñng mµt ni vi®n và mµt tr߶ng Ph§t h÷c cho ni gi¾i Tây TÕng. "Tôi có cái may m¡n mà ng߶i phø næ Tây TÕng không có ðßþc", cô ðã trä l¶i phöng v¤n v¾i sß cô robina courtin vào tháng sáu trong chuyªn ði ng¡n tr· lÕi hoa KÏ ð¬ in l¸ch Tây TÕng nåm 1996. "Tôi th§t sñ mu¯n làm môît công vi®c gì ðó ð¬ giúp thay ð±i hoàn cänh s¯ng cüa ni gi¾i Tây TÕng, nhß là mµt phß½ng cách ð¬ ð«n ðáp lÕi".

Cô besty ð§u b¢ng Tiªn sî Ph§t h÷c (Ph.D in buddhist Studies) tÕi tr߶ng ðÕi h÷c virginia vào nåm 1985. sau ðó cô lßu lÕi dÕy TÕng ngæ cho ðÕi h÷c này và có mµt nåm làm giäng viên cho khoa tôn giáo h÷c · tr߶ng ðÕi h÷c Stanford.

TÕi sao cô bö ngh« dÕy h÷c cüa mình ?

- Tôi th§t sñ không thích thú ð¶i s¯ng h÷c vi®n · Stanford. H÷ yêu c¥u tôi dÕy v« Kh±ng giáo và Lão giáo và mµt s¯ môn khác. Nhßng tôi thì không biªt gì v« các ð« tài này. Trên thñc tª. tôi ðang làm mµt công vi®c mà nhi«u ng߶i có th¬ làm ðßþc. Cái tôi thích là tôi mu¯n ðem sñ hi¬u biªt và tài nång cüa mình ð¬ giúp ðÞ cho ni gi¾i Tây TÕng.

- Tôi cho r¢ng tôi ðã thñc sñ may m¡n, vì lúc ðó có nhi«u h÷c giä n±i tiªng t× truy«n th¯ng Ph§t giáo phái gelugpa (phái Hoàng mao thuµc pg Tây TÕng) ðªn ðÕi h÷c virginia trong lúc tôi ðang làm vi®c · ðó và tôi ðã có c½ hµi ð¬ h÷c Ph§t t× các v¸ ¤y, vì thª tôi ðã ðßþc sñ giáo døc Ph§t giáo hoàn häo.

- M£t khác tôi nh§n ra r¢ng mình có nhi«u thu§n lþi mà ng߶i phø næ Tây TÕng không có ðßþc. Vì v§y tôi th§t sñ mu¯n làm mµt công vi®c gì ðó ð¬ giúp thay ð±i hoàn cänh s¯ng cüa ni gi¾i Tây TÕng nhß là mµt phß½ng cách ð¬ ð«n ðáp. Thêm vào ðó tôi lÕi ðÕt ðßþc mµt n«n h÷c v¤n cüa mµt tång sî Ph§t giáo và ðã b¸ änh hß·ng r¤t mÕnh m¨ b·i truy«n th¯ng này. Nên tôi quan tâm tìm hi¬u nhi«u h½n v« ni gi¾i, vì thª tôi b¡t ð¥u nghiên cÑu xem nhæng gì ðang xäy ra ð¯i v¾i h÷. Tôi ðã nhanh chóng khám phá r¢ng có nhi«u nhu c¥u không ðßþc ðáp Ñng và có nhi«u vi®c mà tôi có th¬ góp sÑc ð¬ ðáp Ñng lÕi nhu c¥u kia.

- Vào mùa xuân nåm 1990, sau khi r¶i ðÕi h÷c Stanford, tôi ðã ðªn „n е và lßu trú · ni vi®n ganden choling · dharamsala (B¡c „n). Tôi quan sát ði«u ki®n s¯ng cüa chß ni · ðây và khám phá ra cái dñ án cüa chß ni h¥u nhß không hoÕt ðµng. Mµt nhóm chúng tôi t§p hþp lÕi và quyªt ð¸nh làm vi®c c§t lñc ð¬ nó hoÕt ðµng tr· lÕi. Chúng tôi hình thành ngay mµt kª hoÕch là xây dñng mµt tu vi®n và mµt ngôi tr߶ng Ph§t h÷c.

- Chúng tôi thñc sñ t§p trung nhi«u vào vi®c xây dñng ngôi tr߶ng, chúng tôi ðã cung c¤p mµt s¯ ti«n ð¬ mua miªng ð¤t; vi®c mua ðang xúc tiªn, thì thình lình có mµt s¯ ðông ni sinh kéo ðªn t× Tây TÕng vào ð¥u nåm 1991. H÷ dñng l«u · tÕm bên ngoài tu vi®n. Vì v§y chúng tôi phäi l§p tÑc ngßng công vi®c dài lâu kia ð¬ t§p trung vào vi®c lo ån · cho t¤t cä nhæng ng߶i này.

- Có quá nhi«u công vi®c phäi làm lÕi t× ð¥u. Ph¥n l¾n trong s¯ h÷ ð«u mù chæ và chúng tôi phäi cung c¤p cho h÷ mµt chß½ng trình giáo døc c½ bän.

Chß½ng trình có ðào tÕo cho ni sinh tr· thành giáo viên không?

- Có chÑ, møc tiêu ðßþc t§p trung nhi«u vào vi®c ¤y: có chß½ng trình dÕy v« Trø trì ni vi®n, có l¾p dÕy v« phß½ng pháp phøc vø cµng ð°ng v¾i nhæng vai trò khác nhau nhß giáo viên, nhân viên y tª, cûng có l¾p ðào tÕo cho h÷ hoÕt ðµng tích cñc h½n trong hµi chúng cüa h÷. Nói chung không có vi®c gì ngån cän lÕi v¤n ð« ðào tÕo ni sinh tr· thành giáo viên ngoÕi tr× chính h÷ thiªu tñ tin mà thôi.

Còn các thói quen cû và quan ði¬m bäo thü thì sao?

- Cûng có, tuy nhiên nó có th¬ ðßþc kh¡c phøc b·i vi®c h÷c. Nªu chúng ta suy nghï v« mµt vi®c mà 30 nåm trß¾c phø næ không ðßþc ði h÷c và bây gi¶ ðã thay ð±i hÆn, nam næ ð«u bình ðÆng trong h÷c hành, th§m chí có th¬ 50% phø næ là giáo viên. Nói chung không có gì ngån cän ðßþc h÷. tuy v§y, · mµt s¯ tu vi®n vçn còn giæ quan ni®m bäo thü, h÷ ð£c bi®t ðào sâu vào vi®c ðào tÕo cho tång gi¾i, vì thª ði«u này dçn ðªn vi®c thay ð±i r¤t ch§m. Nhßng tôi nghî nó s¨ xäy ra. ÐÑc ÐÕt lai LÕt ma hoàn toàn üng hµ vi®c này, do ðó tôi tin ch¡c là s¨ có sñ thay ð±i.

Cô là ð°ng chü nhi®m Dñ án v¾i Sß bà rinchen Khadro?

- Ðúng v§y, tuy nhiên Sß bà là ng߶i ðÑng ð¥u toàn bµ và là ng߶i gây quÛ chính cho công trình này. Tôi ðã ðßþc gây ¤n tßþng mÕnh m¨ t× n½i bà. Bà là ng߶i c¯ng hiªn hªt sÑc mình cho ÐÕo pháp.

Khi Sß bà ðßþc b¥u làm Bµ trß·ng giáo døc trong chính quy«n lßu vong (tÕi „n е). Bà buµc phäi thôi giæ các chÑc vø · các t± chÑc phi chính phü. tuy nhiên, chß ni thß½ng kính bà, nên ðã thïnh c¥u ÐÑc ÐÕt lai LÕt ma cho phép bà ðßþc · lÕi trong dñ án này và Ngài ðã ch¤p thu§n.

Ch¡c hÆn chß ni sinh xem cô là mµt t¤m gß½ng t¯t?

- , nó ch¡c ch¡n là trao cho h÷ mµt t¤m gß½ng cüa mµt ng߶i làm ðßþc nhi«u công vi®c. tuy nhiên t¤t cä nhæng kinh nghi®m h÷c v¤n cüa tôi thì không có nghîa gì ð¯i v¾i h÷.

Chß ni · ðó trë hay già? h÷ ðªn t× Tây TÕng hay là ng߶i ð¸a phß½ng („n е)?

- Có ng߶i l¾n tu±i, nhßng ph¥n l¾n ð«u trë, t× m߶i tám ðªn hai mß½i låm tu±i. H÷ ðªn t× Tây TÕng, ho£c h÷ làm chính tr¸, ho£c bö tr¯n hay chï vì không ch¸u n±i sÑc ép cüa ði«u ki®n s¯ng · Tây TÕng mà h÷ tìm ðªn.

SÑc mÕnh và lòng dûng cäm cüa h÷ tö ra ð¬ ðªn ðßþc ð¤t „n là mµt ði«u ðáng khâm phøc. H÷ không ðßþc h÷c hành ho£c biªt b¤t cÑ mµt ngành ngh« nào. do v§y có nhi«u ði«u ð¬ hu¤n luy®n cho h÷, nhi«u vi®c h÷ c¥n phäi h÷c c¤p t¯c.

Nhi«u ng߶i trong s¯ h÷ cho th¤y sÑc mÕnh khi quyªt ð¸nh ð¬ tr· thành næ tu. Tôi không biªt r¢ng t¤t cä h÷ có biªt trß¾c nhæng gì s¨ xäy ra khi h÷ tr· thành næ tu hay không, nhßng tôi th¤y h÷ thñc sñ c¯ g¡ng. H÷ cho r¢ng ng߶i Tây phß½ng nhanh chóng phát nguy®n ði tu r°i cûng nhanh chóng t× bö, và h÷ không có sñ ch÷n lña tß½ng tñ. — mµt phß½ng di®n nào ðó, ði«u này giúp cho h÷ dai sÑc h½n trên ð߶ng tu cüa mình.

Có mµt sñ nh§n thÑc nào giæa các næ tu Tây TÕng v« vi®c th÷ ðÕi gi¾i không?

- Không, không nhi«u, ch¡c ch¡n là không có ð¯i v¾i chß ni · ni vi®n dolma Ling. H÷ có nhi«u v¤n ð« khác ð¬ ð¯i phó h½n, h÷ ðang v§t lµn v¾i vi®c ån, · và h÷c hành. do v§y v¤n ð« th÷ gi¾i cûng không khác m¤y. 

Ði«u ðó ðßþc quan tâm nhi«u h½n ð¯i v¾i chß ni · ni vi®n ganden Choling, vì các v¸ tu lâu h½n và có hi¬u biªt nhi«u h½n. trong thñc tª thì h÷ không th¬ hoàn t¤t vi®c h÷c nªu h÷ không th÷ ðÕi gi¾i, và h÷ không th¬ tr· thành mµt geshe (h÷c v¸ Tiªn sî trong pg Tây TÕng) ðßþc. Ðó là ði«u mà tôi không ðßþc biªt t× trß¾c.

Kinh phí cho dñ án xây dñng có l¾n không?

- cho ðªn nay có l¨ chúng tôi ðã chi khoäng 250.000 ðô la cho công tác xây dñng, và chúng tôi ðang c¥n thêm khoäng 500.000 ðô la næa.

Ngân quÛ này ðªn t× ðâu?

- Kh¡p m÷i n½i, m²i ng߶i mµt ít.

Dß án có ðßþc üng hµ nhi«u không?

- Có r¤t nhi«u sñ quan tâm và üng hµ. Nhi«u phø næ Tây phß½ng ðang ð¬ tâm giúp ðÞ ni chúng Tây tÕng. Chúng tôi cûng nh§n ðßþc sñ üng hµ t× bên trong cµng ð°ng Tây TÕng, m£c dù mÑc ðµ üng hµ dành cho phø næ có ph¥n ít h½n mÑc ðµ dành cho nam gi¾i. Nhßng ðó vçn là ni«m vui cho ni gi¾i Tây TÕng.

Nhi«u phø næ Tây phß½ng ðªn thïnh ý ÐÑc ÐÕt lai LÕt ma là tÕi sao các nhà lãnh ðÕo Ph§t Giáo Tây TÕng không tÕo nhæng ði«u ki®n t¯t h½n cho ni gi¾i? Và h÷ nghî r¢ng Ngài s¨ tung chiªc g§y th¥n ð¬ hóa phép cho tình hình ðßþc t¯t h½n. Nhßng thñc tª ði«u ðó ðã không xäy ra gi¯ng nhß thª mà l¨ ra nó phäi ðßþc nhß thª. Trên c½ bän thì mµt vài quan ði¬m cho r¢ng ng߶i phø næ phäi tñ lo li®u l¤y. Và ði«u ðó hi®n ðang xäy ra.

Theo TÕp chí MANDALA, tháng 10/1995