Giäi Thoát

жi s¯ng con ngßòi luôn n¢m trong sñ trói buµc. Sñ trói buµc quây qu¥n khó có th¬ tháo gÞ ra ðßþc. Nªu hi¬u theo nghîa trói buµc là liên h®, tß½ng quan xây dñng ð¬ t°n tÕi, thì nghîa này là nghîa ð©p hß¾ng ðªn sñ tÕo dñng s¯ng còn. Nhßng hi¬u theo nghîa cüa nhân duyên, duyên sanh trong ðÕo Ph§t thì ðây là mµt vòng tròn trong sanh tØ, mang tính ch¤t phi«n não kh± ðau. Cái nhìn theo nhân duyên sinh tØ · ðây là mµt sñ th§t, không liên h® ðªn nghîa bi quan hay lÕc quan. B·i vì ðã có b¯n chân lý ( TÑ Di®u Ъ )* chÑng minh r°i. tuy nhiên cûng t× b¯n chân lý này vòng trói buµc cûa ð¶i s¯ng có th¬ phá vÞ. Hi¬u mµt cách g¦y g÷n cüa phá vÞ vòng sanh tØ là tháo gÞ hay m· trói. Tháo gÞ nói theo nghîa tôn giáo là giäi thoát. Nhßng quan ni®m giäi thoát cüa m²i tôn giáo có th¬ khác nhau. V¾i ðÕo Ph§t giäi thoát không có nghîa là giäi thoát · ðây ð¬ ðªn ch² kia, giäi thoát cõi ng߶i v« cõi tr¶i, giäi thoát cõi tr¶i v« cõi B° Tát v.v....Mà giäi thoát · nghîa r¯t ráo theo nhà Ph§t là không có gì ð¬ giäi thoát, nghîa là giäi thoát luôn cä ý ni®m mu¯n giäi thoát. Vì còn nghî ðªn cänh ðây cänh kia, là còn sñ ham thích v¾i các cänh ðó, mà còn ham thích là còn ràng buµc, v§y thì vçn còn trói buµc. Hi¬u nhß v§y m¾i th¤y Giäi Thoát cüa nhà Ph§t là siêu vi®t và ng߶i hành ðßþc nhß thª m¾i th§t là B° Tát.

Bây gi¶ thØ tìm hi¬u giäi thoát thñc tª cüa ng߶i s½ c½ h÷c Ph§t nhß ða s¯ chúng ta ngày nay trong th¶i mÕt pháp.

Nói ðªn giäi thoát là nói ðªn sñ có m£t cüa trói buµc, phi«n não v.v...Vì không có phi«n não con ng߶i ðâu có lo vi®c tr× khæ, tiêu di®t. Và nhß thª không c¥n gì giäi thoát.

Nhß v§y trong ð¶i s¯ng con ng߶i quä có nhi«u trói buµc, cho nên ta m¾i mu¯n tháo gÞ. Sñ trói buµc trong thân tµc h÷ hàng trong tình thß½ng cha m©, trong tình cäm anh ch¸ em và ð§m ðà nh¤t trong tình yêu ch°ng vþ. Nhæng tình yêu thß½ng này ðã trói buµc chúng ta t× vô thï kiªp và s¨ còn mãi mãi nªu ta không tìm cách tháo gÞ. Ngày Ph§t còn tÕi thª, Ph§t cûng ðã dÕy các ð® tØ cüa Ngài mµt cách cø th¬ rõ ràng sñ trói buµc này - Nhân trong chuyªn du hành ho¢ng pháp. Trên ð߶ng ði hôm ðó, mµt cänh tßþng tµi hình xãy ra trß¾c m¡t Ngài và ð® tØ - Mµt v¸ ð® tØ thßa - BÕch Thª Tôn - hãy trông kìa mµt ng߶i th§t ðáng thß½ng hÕi ðang b¸ nhi«u dây xích trói buµc trong ng߶i...Ph§t dÕy - Ng߶i ¤y cûng chÆng g÷i là ðáng thß½ng l¡m và sñ trói buµc kia cûng chÆng gì ghê g¾m nªu so v¾i sñ trói buµc thß½ng yêu cüa cänh vþ ch°ng....v¾i nhau. (lßþc trích trong tÕp chí T× Quang, trß¾c 2026) L¶i Ph§t dÕy · ðây không có nghîa phäi tuy®t dÑt m÷i yêu thß½ng, mà có nghîa phäi thång hoa sñ yêu thß½ng. Vì tình thß½ng yêu chân th§t tñ nó không phäi là trói buµc, nhßng b·i chúng ta ðã không th¬ biªn tình thß½ng ðó ðßþc cao ð©p h½n và vßþt lên cái yêu thß½ng v¸ kÖ, hÕn h©p trong cái tñ ngã h©p hòi, nên nó ðã tr· thành th¤p kém và ràng buµc. Ði«u này ðßþc chÑng minh trong th¶i Ph§t tÕi thª, các ð® tØ tÕi gia (cß sî) cüa Ph§t có r¤t nhi«u và các v¸ này vçn giæ ð¸a v¸ cüa mµt cß sî nhß v§y ðªn tr÷n ð¶i. 

Ðó là ph¥n trói buµc ð¯i v¾i ngoÕi cänh tác ðµng vào thân tâm. Riêng bän g¯c trói buµc bên trong chính là ði«u ðáng tháo gÞ nh¤t. Nªu tháo gÞ ðßþc bên trong này, thì trói buµc ngoÕi cänh không còn tác døng nguy hi¬m næa. Bên trong chính là ba nghi®p Tham, Sân, Si. khi ba sþi dây ðµc trong ng߶i b¸ ðÑt lìa thì con ng߶i tr· nên nh© nhàng thanh thoát.

Ng߶i ta không th¬ nào nh© nhàng thoäi mái khi còn tham mu¯n, và không bao gi¶ ðßþc an lÕc, ôn hòa khi còn sân h§n; lÕi ch¡c ch¡n không bao gi¶ sáng su¯t trß¾c sñ cám d² døc lÕc khi còn say mê. do v§y giäi thoát cån bän là giäi thoát Tham, giäi thoát Sân, giäi thoát Si. trong ba ði«u giäi thoát ðó có mµt ði«u ðáng lo ngÕi, nªu không khéo vçn chßa ra khöi trói buµc, mà h¬ ðã b¸ trói buµc, thì ð¯i v¾i cái gì ði næa cûng là trói buµc. Cûng nhß b¸ trói b¢ng sþi dây xích b¢ng s¡t hay sþi dây xích b¢ng vàng cûng ð«u g÷i là b¸ trói cä. Sñ lo ngÕi này là sþi dây Tham. Chúng ta ðã c¯ g¡ng bö ði vi®c tham ði«u b¤t thi®n, ð¬ thay vào vi®c tham thi®n làm lành, nhßng vì quá tham làm lành, di®t ði«u ác mà tr· thành tham ch¤p. Ь r°i b¸ trói buµc vào cái ngã ch¤p ( tñ cho có mình làm vi®c thi®n, ð¬ t× ðó sinh ra phân bi®t ng߶i khác...), Pháp ch¤p ( tñ cho vi®c mình làm là ðúng, r°i phân bi®t vi®c ng߶i khác làm ...). V¾i tß tß·ng, quan ni®m nhß thª hai chæ giäi thoát vçn còn vß¾ng lÕi, và ðã còn vß¾ng lÕi thì cái gì trói buµc vçn còn ðó. Nhß thª giäi thoát là sñ giäi thoát hoàn toàn mà không dính m¡c vào ðâu. Và ng߶i hành ðÕo giäi thoát phäi dè d£t tháo g· t×ng sþi dây mµt. Trß¾c hªt là nhæng sþi dây bên ngoài, b¢ng cách b¾t tÕo duyên v¾i ngoÕi cänh, nh¶ không tÕo duyên v¾i ngoÕi cänh, gút m¡c bên trong m¾i lõng d¥n. B¤y gi¶ m¾i yên tâm l¥n dò tháo gÞ bên trong. khi ba dây ðµc tham Sân si bên trong ðã ðÑt lìa, lúc này m¾i hoàn toàn an lÕc, ch×ng ¤y g£p ngoÕi cänh không còn b¸ trói buµc næa.

Tóm lÕi giäi thoát là mµt sñ tháo gÞ ð¬ ðßþc nh© nhàng thân tâm. Và sñ tháo gÞ này không có nghîa ch¯i bö, dÑt tr× t¤t cä. Vì ng߶i giäi thoát vçn có ð¥y ðü nhæng ð¯i tßþng (gia ðình và s· hæu v§t ch¤t) trong cuµc s¯ng nhßng không còn b¸ l® thuµc vào ð¯i tßþng nào. Và nhß v§y nªu ng߶i nào s¯ng ngay th¶i ðÕi này có ð¥y ðü v§t ch¤t, có tình thß½ng tròn ð¥y mà vçn không b¸ nô l® ð¬ b¸ ba sþi dây (tham, sân, si ) trói buµc thì ng߶i ðó xem nhß ðang ði trên ð߶ng giäi thoát. 

Vu lan 2026

Thích Ph± Huân

* TÑ Di®u Ъ: Kh±, T§p (nguyên nhân kh±), Di®t ( trÕng thái an lÕc khi ch¤m dÑt kh±), ÐÕo ( con ð߶ng hß¾ng dçn di®t kh± {Bát chánh ðÕo} )