Thích Nguyên TÕng Th¶i gian g¥n ðây, có nhi«u ðµc giä th¡c m¡c v« m¯i liên h® giæa ÐÕo Ph§t và nhà vån nga leo Tostoy. Vì h÷ phát hi®n trong nhi«u sách truy®n cüa ông có nhi«u quan ði¬m r¤t tß½ng ð°ng v¾i giáo lý nhà Ph§t. trong bài viªt này, dù chßa ð¥y ðü l¡m, nhßng hy v÷ng nó s¨ cung c¤p cho ðµc giä mµt ít khám phá m¾i v« m¯i liên h® ¤y. Leo tolstoy (1828-1910) là mµt bá tß¾c, nhà th½, nhà vån, nhà tß tß·ng ng߶i nga n±i tiªng và ðßþc kính tr÷ng trên kh¡p thª gi¾i qua tác ph¦m Chiªn tranh và Hòa bình (War and Peace), và h÷c thuyªt mang chính tên ông - H÷c thuyªt Tolstoy. Ông ra ð¶i vào ngày 28 tháng 8 nåm 1828 trong mµt gia ðình quý tµc lâu ð¶i tÕi ði«n trang yasnaya Polyana, tïnh Tula, Liên Xô (cû). Ông m° côi cha lçn m© t× lúc lên bäy. tu±i 16, ông b¡t ð¥u h÷c ngành lu§t và ngôn ngæ phß½ng Ðông tÕi ðÕi h÷c Kazan. Nåm 2026, b¤t mãn v¾i l¯i giáo døc b¢ng c¤p tÕi n½i này, ông ðã bö ngang vi®c h÷c và tr· lÕi quê nhà ð¬ quän lý trang trÕi gia ðình v¾i 300 nông nô và s¯ng mµt cuµc ð¶i xa hoa quý tµc. Nåm 1851, theo l¶i khuyên cüa ng߶i anh ruµt, ông gia nh§p quân ðµi, tham gia chiªn ð¤u · caucasus và chï mµt nåm sau ðßþc tuy¬n vào trung ðoàn pháo binh. TÕi n½i ðóng quân này ðã ð¬ lÕi trong ông nhi«u ¤n tßþng ð©p ð¨ và chính nó ðã thúc ð¦y ông b¡t ð¥u sñ nghi®p vån chß½ng cüa mình qua tác ph¦m ð¥u tay : ''Câu chuy®n hôm qua'' (An account of yesterday, xb 2026), tiªp ðó ông lÕi cho ra mµt loÕt sách h°i ký vån h÷c v« ð¶i mình Th¶i th½ ¤u (Childhood, xu¤t bän 1852), Th¶i thiªu niên (Boyhood, xb 1854) và Th¶i thanh niên (Youth, xb 1857). Nhà vån chiªn sî này viªt r¤t khöe, ông viªt m÷i lúc m÷i n½i, t× ðó ðªn su¯t sáu mß½i nåm hoÕt ðµng vån h÷c, d߶ng nhß không có ngày nào mà ông không viªt. sau khi giäi ngû (nåm 1856), ông b¡t ð¥u ði mµt vòng du l¸ch sang các nß¾c Pháp, Thøy Sî, Ý và ÐÑc. Ông ðã viªt nhi«u truy®n ng¡n cho chuyªn ði này. sau khi tr· lÕi quê hß½ng, ông m· tr߶ng dÕy cho trë em nghèo · làng yasnaya Polyana. trong chuyªn du l¸ch châu Âu l¥n hai (1860-61) ông nghiên cÑu ngành giáo døc cüa h÷, r°i cho xu¤t bän tÕp chí giáo døc và nhi«u loÕi sách giáo khoa. Nåm 1862, ông kªt hôn v¾i sonya A. Bers, mµt phø næ xinh ð©p và có h÷c, nhö h½n ông 16 tu±i, hai ng߶i ðã s¯ng r¤t hÕnh phúc và có v¾i nhau 15 ng߶i con. Leo tolstoy luôn quan tâm và giúp ðÞ nhæng ng߶i nghèo kh± cûng nhß tìm cách cäi thi®n ð¶i s¯ng cüa h÷. Ông ðßa ra triªt lý r¢ng con ng߶i ð×ng c¯ g¡ng tö ra khôn ngoan h½n cuµc s¯ng và tñ nhiên. Lý thuyªt này ðßþc th¬ hi®n trong su¯t Chiªn tranh và Hòa Bình (Voyni i mir / war and Peace, viªt và xb trong khoäng 2026-69), tác ph¦m ðßþc xem là mµt bµ ti¬u thuyªt anh hùng ca hi®n ðÕi trong l¸ch sØ vån h÷c nga và vån h÷c thª gi¾i. Và sau ðó nó ðã nhanh chóng ðßþc d¸ch ra nhi«u thÑ tiªng trên thª gi¾i (bän tiªng Vi®t do h÷c giä Nguyn Hiªn Lê d¸ch và Lá B¯i xu¤t bän l¥n ð¥u tiên 1969). Leo tolstoy và ÐÕo Ph§t : Sau cuµc khüng hoäng tinh th¥n cá nhân vào cu¯i th§p niên 1870, tolstoy ðã c¯ng hiªn hªt th¶i gi¶ cüa mình cho vån h÷c và nhu c¥u tâm linh cüa mình. Nhæng nåm cu¯i ð¶i, ông s¯ng mµt cuµc s¯ng thanh b¥n, giän d¸ và thoát tøc nhß mµt th¥y tu. Ông ðã ð¬ lÕi toàn bµ gia sän cho vþ con và cùng v¾i ng߶i con út thñc hi®n mµt chuyªn ði vô ð¸nh, nhßng vài ngày sau ðó, ông b¸ cäm lÕnh và qua ð¶i tÕi mµt nhà ga nhö · Astapovo, th÷ 82 tu±i. Ông ðã ð¬ lÕi cho chúng ta 160 tác ph¦m các loÕi. Toàn bµ trong s¯ này ð«u ð« c§p ðªn ðÕo ðÑc xã hµi, triªt h÷c, tôn giáo, nh¤t là quan ni®m duy tâm v« v¤n ð« sinh tØ, v« tình thß½ng yêu ð°ng loÕi... t¤t cä ð«u g¥n gûi và phän ánh ðúng v¾i tâm tß và nguy®n v÷ng cüa hàng vÕn con tim trên hành tinh này. Tolstoy v¯n xu¤t thân t× mµt gia ðình quý tµc và theo Chính Th¯ng giáo. Nhßng ông là ng߶i có ð¥u óc phóng khoáng, mu¯n nghiên cÑu nhi«u ðÕo giáo khác nhau ð¬ có lþi cho ð¶i s¯ng tâm linh cûng nhß làm giàu có thêm v¯n liªng trong lînh vñc viªt vån cüa mình. Уc bi®t ông quan tâm và nghiên cÑu giáo lý ÐÕo Ph§t trong mµt th¶i gian dài và kªt quä là giáo lý này ðã ít nhi«u änh hß·ng ðªn quan ni®m nhân sinh quan cüa ông. Trong thß vi®n riêng cüa ông, v¾i h½n 20 ngàn cu¯n sách ðü các th¬ loÕi, chü ð«, ng߶i ta tìm th¤y r¤t nhi«u kinh sách Ph§t giáo và Triªt h÷c n. Ði¬n hình trong các s¯ ðó là nhß kinh Ph§t (Buddhist sacred Text) cüa friendrich max mueller (1823-1900) ; ÐÑc Ph§t, cuµc ð¶i, l¶i dÕy và giáo ðoàn cüa Ngài (Buddha, his life, his teachings & his Order, xb 1881) cüa hermann Odenberg, L¶i dÕy cüa Ph§t (the gospel of buddha cüa paul Carus, xb tÕi MÛ 1896) ; Niªt bàn, câu chuy®n triªt h÷c Ph§t Giáo (Nirvana : a story of buddhist philosophy cüa paul Carus, xb tÕi chicago 1896, quy¬n này ðßþc ông boulanger d¸ch sang tiªng nga và ¤n hành tÕi Mátc½va nåm 1901), Cuµc ð¶i và l¶i dÕy cüa Ph§t (The life and teachings of gautama Buddha, xb 1878) cüa nhà Ph§t h÷c ng߶i anh rhys Davids, Ánh sáng Á châu (The light of Asia, xb 1879) cüa thi sî edwin Arnold, L¶i dÕy cüa Ph§t (The word of the Buddha, cüa TÏ kheo ng߶i ÐÑc Nyanatiloka, xb tÕi Miªn Ði®n 1907), ð£c bi®t trong s¯ này có quy¬n Ph§t giáo : Nghiên cÑu và Tài li®u (Buddhism : studies and Materials, xb tÕi St. Petersburg, Nga, nåm 1887) tác giä là mµt nhà Ph§t h÷c ng߶i nga ivan P. minayev và mµt s¯ kinh Ti¬u Th×a (Hinayana sutras) b¢ng tiªng nga cûng do ðÕo hæu này chuy¬n ngæ và in tÕi Mátc½va vào nåm 1888. Ng߶i ta cûng tìm th¤y nhi«u ðoÕn trích chép tay cüa tolstoy khi ð÷c qua nhæng quy¬n kinh h® nikaya này. Qua nhæng tài li®u trên cho th¤y r¢ng tolstoy ðã biªt ðªn Ph§t giáo t× ð¥u th§p niên tám mß½i cüa thª kÖ thÑ 19. Nhß v§y là ông biªt và nghiên cÑu ÐÕo Ph§t qua tài li®u và sách báo cüa h¥u hªt các nhà nghiên cÑu Ph§t h÷c Tây Phß½ng. Уc bi®t là các kinh sách Ph§t h÷c theo h® tß tß·ng pg nam Truy«n. Ði«u ðó cho th¤y r¢ng quan ði¬m cüa ông v« tôn giáo và sñ hi¬u biªt cüa ông chính yªu v« pg chï gi¾i hÕn trong khuôn kh± cüa giáo lý h® Nikaya. Ði«u này ðã th¬ hi®n qua tác ph¦m L¶i Thú Tµi (A confession, xb 1882), bµc lµ n±i kh± tâm, d¢n v£t trß¾c nhæng cänh b¤t công trên ð߶ng ông ði tìm chân lý cho ng߶i nông nô nghèo kh±. trong tác ph¦m này ông ðã viªt v« pg mµt cách trñc tiªp h½n nhæng cu¯n sách khác. Уc bi®t ông nh¡c lÕi sñ ki®n xu¤t tr¥n cüa Thái tØ T¤t ÐÕt Ða, Ng߶i ðã nh§n ra ðßþc cái hß äo cüa tiªn trình sanh, già, b®nh và chªt cüa kiªp ng߶i mà Ngài ðã mÕnh dÕn t× bö cung vàng ði®n ng÷c ð¬ ði tìm chân lý. tolstoy kªt lu§n r¢ng : ''Thích ca Mâu ni ðã nh§n ra ðßþc cái chân tß¾ng không ch¡c th§t cüa cuµc ð¶i và Ngài ðã khÆng ð¸nh r¢ng cuµc ð¶i là mµt b¬ kh± c¥n phäi ðßþc thoát ly. Ngài ðã minh chÑng cho t¤t cä th¤y r¢ng chính nh¶ vào sñ n² lñc không ng×ng cüa bän thân mà Ngài ðã thoát ra khöi cänh kh± ðau cüa vòng sinh tØ luân h°i, chÑng thành ðÕo quä và không bao gi¶ tr· lÕi trÕng thái kh± ðau ¤y næa. Nhi«u ngu°n tài li®u cüa n е ðã ð« c§p ðªn sñ ki®n này''. Trong quy¬n ''Nhæng gì tôi tin tß·ng'' (What i believe, xb 1883) tolstoy ðã nh¤n mÕnh r¢ng cái c¯t lõi cüa ÐÕo Ph§t là giúp cho con ng߶i nh§n ra cuµc s¯ng luôn · trong vòng kh± ðau và c¥n phäi ðßþc giäi thoát. trong tác ph¦m ''R°i chúng ta phäi làm gì ?'' (What then must we can do ? xb 1886), trong ph¥n ông ð« c§p ðªn nhæng nhà tß tß·ng l¾n, tolstoy ðã tôn vinh ÐÑc Thích ca Mâu ni là mµt trong nhæng tß tß·ng gia vî ðÕi nh¤t cüa l¸ch sØ loài ng߶i. Hai bän d¸ch kinh Pháp hoa tiªng anh : the lotus of the true law (do ðÕo hæu H. kern d¸ch và in 1884) và tiªng Pháp : le lotus de la bonne loi (do ông eugene burnouf d¸ch và in 1840) không tìm th¤y trong thß vi®n cüa ông. tuy nhiên, vào th¶i ði¬m ¤y, r¤t có th¬ ông ðã biªt ðªn sñ hi®n hæu cüa hai bän kinh ÐÕi th×a này · châu Âu. B·i vì trong thß vi®n cüa ông có mµt quy¬n khác b¢ng tiªng anh là Nhæng sßu t¥m v« lînh vñc Ph§t giáo: nghiên cÑu v« sñ truy«n th×a và linh h°n tÕi mi«n vin Ðông'' (Gleanings in buddhafields : studies of hand and soul in the far East, xb 1897), quy¬n sách không ðßþc hoàn häo, vì b¸ m¤t mµt s¯ trang. Nhßng ngay ð¥u chß½ng b¯n ta ðã th¤y có mµt ðoÕn trích l¤y t× Ph¦m Th߶ng B¤t khinh B° Tát cüa kinh Pháp Hoa, ðßþc in nghiêng : Tôi r¤t kính tr÷ng các bÕn, không dám khinh mÕn và xem th߶ng các bÕn. Vì sao? Vì các bÕn ðang thñc hành ðÕo B° tát và s¨ ðßþc thành Ph§t'' (I deeply revere you. i dare not slight and contemn you. Wherefore? because you all walk in the bodhisattva-way and are to become Buddha). qua ðây, ta có th¤y r¢ng, ch¡c ch¡n tolstoy ðã t×ng biªt qua tß tß·ng cüa kinh Pháp Hoa, mµt bµ kinh ðßþc xem là vua trong các thÑ kinh (the king of all sutras) cüa h® tß tß·ng ÐÕi Th×a Ph§t giáo. Trên tinh th¥n ðó, sñ tß½ng ð°ng giæa nhæng quan ði¬m v« nhân sinh quan cüa nhà vån nga vî ðÕi này và kinh Pháp hoa là ði«u không th¬ tránh khöi, vì quan ni®m chính cüa tolstoy khi viªt vån là ''Vß½ng qu¯c cüa Thßþng Ъ luôn · bên trong bÕn'' (God's kingdom is within you). tolstoy c¯ g¡ng chuy¬n ðÕt thông ði®p r¢ng sñ hÕnh phúc ðích thñc cüa con ng߶i chï tùy thuµc vào cái ti«m lñc bên trong h÷ mà thôi, ngoài ra không gì khác, ði«u này ðã ðßþc ÐÑc Thích ca tuyên b¯ t× trß¾c trong kinh Pháp hoa : "m÷i ng߶i ð«u có tánh Ph§t và s¨ thành Ph§t''. S¯ng an vui, không bÕo ðµøng, thß½ng yêu và giúp ðÞ m÷i ng߶i ngay cä nhæng kë ð¯i ð¥u v¾i mình là nhæng nguyên t¡c c½ bän và ðóng vai trò chính trong triªt thuyªt ðÕo ðÑc nhân sinh cüa leo Tolstoy. Ông cûng cho r¢ng møc ðích cüa con ng߶i là mu¯n hÕnh phúc và không ai mu¯n kh± ðau là ði¬m t¯i quan tr÷ng cho ð¶i s¯ng con ng߶i. Nªu có mµt bän phân tích và so sánh rõ ràng giæa giáo lý nhà Ph§t và quan ði¬m nhân sinh quan cüa leo tolstoy vào nhæng nåm cu¯i ð¶i, nh¤t là qua các v· k¸ch sau cùng cüa ông SÑc mÕnh cüa bóng t¯i (the power of Darkness, 1887), ÐÕo quä cüa Giác Ngµ (the fruits of Enlightenment, 1889), Thây ma s¯ng (The living Corpse, 1910)... ch¡c ch¡n s¨ cho chúng ta nhi«u ði«u lý thú, cûng nhß giúp ta biªt rõ h½n v« m¯i liên h® giæa leo tolstoy và Ph§t giáo./. T±ng hþp theo các tài li®u : - echoes of lotus sutra in Tolstoy's philosophy / dharma work / japan / 10-1998
|