Phø Løc

Yªu Chï
Trung Quán Lu§n

L¶i Nói Ð¥u

Có ng߶i höi: "Ph§t pháp có th¬ chia nhi«u tông, tÕi sao không th¬ chia nhi«u phái?" Nên biªt Ph§t pháp là ð¬ hi¬n bày bän th¬ tñ tánh b¤t nh¸ cüa Di®u giác nên chÆng th¬ chia. Có th¬ chia là giáo pháp (chÆng phäi Ph§t pháp). Chß Ph§t chß T±, vì mu¯n thích Ñng cån c½ trình ðµ cüa m÷i chúng sanh, nên vì khª hþp ðß½ng c½ mà chia nhi«u tông, tÑc là trên phù hþp ý Ph§t (Ph§t pháp chÆng th¬ chia), dß¾i khª hþp ðß½ng c½ (giáo pháp có th¬ chia) là v§y.

Giáo pháp thích hþp v¾i ng߶i phß½ng Ðông ðßþc chia làm nåm h®: Thi«n, Giáo, Lu§t, T¸nh, và M§t. Thi«n, Lu§t, T¸nh, M§t, m²i h® có mµt tông. Giáo môn lÕi chia thành b¯n tông: Thiên Thai, Hi«n Thü, tam Lu§n và duy ThÑc, cµng chung là tám tông ðÕi th×a.

Lu§n này, vì mu¯n phá ch¤p nh¸ biên tß½ng ð¯i, nên phß½ng ti®n thiªt l§p trung Quán. Ngu°n g¯c cüa nh¸ biên là "hæu" và "vô". "Hæu" bao g°m hæu vi pháp, "vô" bao g°m vô vi pháp. Nh¸ biên ðã phá thì "Trung" không có ch² ð¬ an l§p. Nhß thª, ðâu có h÷c thuyªt cao siêu ð¬ cho nghiên cÑu mà dñng l§p h÷c phái trung Quán!

Løc T± nói thuyªt pháp chÆng lìa tñ tánh, tñ tánh là b¤t nh¸. kinh ÐÕi Th×a li­u nghîa do Ph§t thuyªt ð«u là b¤t nh¸. Chß T± cån cÑ theo kinh li­u nghîa l§p lu§n s¾ giäi cûng là b¤t nh¸. B¤t nh¸ thì chÆng có tß½ng ð¯i, chÆng có tß½ng ð¯i thì chÆng th¬ dùng bµ não suy nghî, chÆng th¬ dùng l¶i nói vån tñ di­n ðÕt, cho nên ÐÕi Th×a Kh·i Tín Lu§n nói: lìa "tß¾ng tâm duyên", lìa "tß¾ng danh tñ" v.v...

Nên biªt, nhæng phß½ng ti®n do chß Ph§t chß T± thiªt l§p chï mu¯n khiªn chúng sanh ngay ðó khai ngµ, chÑ chÆng phäi mu¯n chúng sanh nghiên cÑu tìm hi¬u lý ðÕo. do ðó chÆng th¬ xem nhß mµt h÷c thuyªt ð¬ nghiên cÑu mà chia ra nhi«u h÷c phái.

Trung Quán Lu§n g°m 27 ph¦m, m£c dù có quán có phá, kÏ thñc quán cûng là phá. B¤t cÑ hæu vi pháp, vô vi pháp, t¤t cä ð«u phá. Nhß các ph¦m Quán Nhß Lai, Quán Niªt Bàn là thuµc v« phá pháp vô vi, nhæng ph¦m Quán Nhân Duyên, Quán KhÑ lai thuµc v« phá pháp hæu vi. Hæu vô t¤t cä pháp ð«u phá. Phàm có nh¸ biên tß½ng ð¯i ð«u phá hªt.

Chß Ph§t chß T± dùng pháp phá làm phß½ng ti®n ð¬ phá sñ ch¤p trß¾c cüa chúng sanh. Chúng sanh có cái s· ch¤p nào, thì phá cái s· ch¤p n¤y. Nªu chúng sanh chÆng có ch¤p trß¾c, thì pháp phá cûng thành dß th×a. nay chúng tôi biên t§p yªu chï trung Quán Lu§n này, chï · trong m²i ph¦m rút ra vài bài k® chü yªu, ð¬ sáng tö yªu chï v« pháp phá cüa tác giä mà thôi.


Ph¦m ThÑ Nh¤t
Phá Nhân Duyên

Ph¦m thÑ nh¤t là phá t¤t cä pháp, b·i vì t¤t cä pháp ð«u t× nhân duyên mà sanh.

Giäi thích. Các pháp t× nhân duyên mà sanh, duyên sanh thì chÆng có tñ tánh (duyên hþp m¾i có, duyên lìa thì không) tÑc là nghîa vô sanh v§y. Các pháp 27 ph¦m trong lu§n này ð«u là nhân duyên tß½ng ð¯i, nên ð«u có th¬ dùng bài k® thÑ hai ð¬ phá tr×. Các pháp t× nhân duyên sanh thì chÆng phäi tñ sanh (các pháp chÆng tñ sanh). Tha cûng có tñ th¬ cüa nó, nên Tha cûng ð°ng nhß Tñ (cûng chÆng t× tha sanh). V§y Tñ v¾i Tha ð«u chÆng th¬ thành l§p, thì l¤y gì ð¬ cµng. LÕi pháp ðã t× nhân duyên sanh thì chÆng phäi vô nhân (chÆng cµng, chÆng vô nhân), cho nên biªt t¤t cä pháp ð«u vô sanh. Ng߶i chÑng ngµ tÑc là ngµ cái pháp "vô sanh" này v§y.

Ph¦m ThÑ Nhì
Phá KhÑ Lai

Giäi thích. "Ðang ði cûng chÆng ði": L¯i giäi thích trong nguyên vån cüa lu§n dùng "kë ði" v¾i "pháp ði" r¤t khó hi¬u. nay dùng máy quay video ð¬ thí dø thì d­ hi¬u h½n. Ví nhß kë ði bß¾c 10 bß¾c, máy quay phim quay 100 t¤m hình, khi phóng änh ra, coi cûng nhß lúc ðang ði, nhßng xét kÛ trong 100 t¤m hình, thì chÆng mµt t¤m hình nào có ði. Nhß thª thì chÑng minh "ðang ði" cûng "chÆng ði". Cûng là nghîa sát na (1 giây = 60 sát na) vô trø v§y.

Ph¦m ThÑ Ba
Phá Løc Tình

Ghi chú. Løc tình: Løc thÑc ð¯i v¾i løc cån, løc tr¥n, sanh kh·i tình ch¤p, nên g÷i là løc tình (có cäm tình ch¤p ðó là thñc)

Giäi thích. kinh Lång Nghiêm nói: Lúc th¤y sáng, kiªn tinh (tánh th¤y) chÆng phäi là sáng; lúc th¤y t¯i, kiªn tinh chÆng phäi là t¯i; lúc th¤y thông, kiªn tinh chÆng phäi là thông; lúc th¤y ngh¨n, kiªn tinh chÆng phäi là ngh¨n. B¯n nghîa trên chÑng tö kiªn tinh chÆng theo cänh tr¥n sanh di®t. Ngß½i còn nên biªt "kiªn kiªn chi th¶i" (lúc cái bän kiªn tñ hi®n), "kiªn phi th¸ kiªn" (kiªn chÆng phäi là kiªn), "kiªn do ly kiªn" (kiªn còn phäi lìa kiªn), "kiªn b¤t nång c§p" (vì kiªn chÆng th¬ th¤y ðßþc kiªn).

Theo cái nhìn cüa Thi«n Tông

„y là Thª Tôn hi¬n bày ð® nhÑt nghîa ðª, cûng là di®u b° ð« ðÕo v§y. Kiªn và kiªn duyên g°m có nåm nghîa: Sáng, t¯i, thông, ngh¨n (tr¥n) là b¯n thÑ kiªn duyên (s· kiªn), còn kiªn tinh là mµt thÑ kiªn v÷ng (nång kiªn). Thª Tôn · ðây phân bi®t nång kiªn (kiªn tinh) và kiªn duyên (tß¾ng sáng, t¯i, thông, ngh¨n). Bän th¬ cüa di®u giác g÷i là ch½n kiªn, dø nhß ð® nh¤t nguy®t, th߶ng chiªu rõ kiªn tinh, mà kiªn tinh (ð® nh¸ nguy®t) thì chÆng th¬ th¤y ðßþc ch½n kiªn. Nên cho kiªn tinh là v÷ng (do døi m¡t s· hi®n tÑc là v÷ng). Cái kiªn tinh cüa nång kiªn ðã là v÷ng, thì s¡c tß¾ng do kiªn tinh th¤y ðßþc dî nhiên cûng là v÷ng. Nång s· ð«u v÷ng, thì chÆng có "kë nång kiªn" và s¡c tß¾ng cüa "s· kiªn". theo ðó suy lu§n thì biªt nhæng cänh tr¥n do nhî, tÖ, thi®t, thân, ý cäm nh§n ðßþc cûng nhß thª. Nên kinh Bäo Tích nói: "Pháp thân" chÆng th¬ dùng kiªn vån giác tri ð¬ c¥u; chÆng phäi s· kiªn cüa nhøc nhãn, vì vô s¡c; chÆng phäi s· kiªn cüa thiên nhãn, vì vô v÷ng; chÆng phäi s· kiªn cüa hu® nhãn, vì lìa tß¾ng; chÆng phäi s· kiªn cüa pháp nhãn, vì lìa "chß hành" (vô th߶ng); chÆng phäi s· kiªn cüa Ph§t nhãn, vì lìa "chß thÑc". Nªu chÆng cho là có nhæng cái th¤y k¬ trên thì g÷i là tri kiªn Ph§t (tÑc là di®u giác).

Công án Thi«n Tông (chÑng minh nhæng ði«u trên)

Tång Vån Thùy · chùa Báo T× có nghiên cÑu kinh Thü Lång Nghiêm, g£p thi«n sß Pháp Nhãn, trình s· h÷c cüa mình, cho là phù hþp ý chï trong kinh.

Nhãn höi: Lång Nghiêm há chÆng phäi có nghîa bát hoàn ß? (tám thÑ trä v« ngu°n g¯c)

Thùy ðáp: Phäi.

Höi: Sáng hoàn cái gì?

Ðáp: Sáng hoàn nh§t luân (m£t tr¶i)

Höi: Nh§t hoàn cái gì?

Vån Thùy ng½ ngác, chÆng th¬ trä l¶i. T× ðó khâm phøc thïnh pháp. Nhß thª có th¬ biªt "chü trong chü" thñc chÆng phäi ghi chú, giäi thích có th¬ ðªn ðßþc.

Ph¦m ThÑ Tß
Phá Ngû „m (Ngû U¦n)

Giäi thích. Vû trø vÕn v§t ð«u chÆng th¬ truy cÑu nhân ð¥u tiên, nên Ph§t nói là vô thï (chÆng có b¡t ð¥u) cûng là nghîa "vô sanh" (trong ph¦m Nhân Duyên ðã phá). S¡c ¤m phá nhß thª, thì th÷, tß·ng, hành, thÑc, b¯n ¤m kia cûng phá nhß s¡c ¤m.

Ph¦m ThÑ Nåm
Phá Løc Chüng (Sáu ThÑ)

Ghi chú. иa Thüy Höa phong tÑ ðÕi, thêm Không ðÕi và Kiªn ðÕi, cµng chung là løc chüng.

Giäi thích. Nªu trß¾c ðã "vô tß¾ng" thì sau cûng phäi vô tß¾ng. Nªu có tß¾ng, thì tÕi sao chÆng có s· tß¾ng (chÆng có tß¾ng s· hæu cüa hß không). "S· tß¾ng" chÆng có, thì "tß¾ng" ðß½ng nhiên cûng chÆng có (chÆng có tß¾ng mÕo cüa hß không). иa, thüy, höa, phong, kiªn, nåm thÑ "ðÕi" cûng ð°ng nhß hß không, chÆng th¬ thành l§p.

Ph¦m ThÑ Sáu
Phá Nhi­m Và Kë Nhi­m

Giäi thích. Løc tr¥n thuµc v« pháp nhi­m. Chúng sanh ham thích løc tr¥n thuµc v« kë nhi­m. Nªu cho r¢ng lìa pháp nhi­m mà kë nhi­m có trß¾c, thì quä thuyªt này chÆng th¬ l§p. Nªu chúng sanh chÆng ham thích løc tr¥n, thì chÆng thành kë nhi­m. Nªu chÆng có kë nhi­m, thì làm sao có pháp nhi­m? Nªu pháp nhi­m v¾i kë nhi­m cùng mµt lúc, thì chÆng có nhân duyên tß½ng ð¯i, tÑc là chÆng vì kë nhi­m mà có pháp nhi­m, cûng chÆng vì pháp nhi­m mà có kë nhi­m. Thª thì hai thÑ "kë nhi­m" và "pháp nhi­m" phäi là "th߶ng" (không ðoÕn). Nªu thª thì chúng sanh vînh vi­n chÆng có ngày giäi thoát. Nhßng sñ thñc thì ð¶i ð¶i ð«u có chúng sanh giäi thoát.
Ph¦m ThÑ Bäy
Quán tam Tß¾ng (Sanh, Trø, Di®t)
Giäi thích. Sanh, trø, di®t, ba tß¾ng thuµc v« pháp hæu vi. Nªu hþp thì tam pháp trái ngßþc nhau, chÆng th¬ cùng · mµt lúc, nghîa là lúc sanh thì chÆng có tß¾ng trø di®t, lúc trø thì chÆng có tß¾ng sanh di®t, lúc di®t thì chÆng có tß¾ng sanh trø. Nªu lìa thì chÆng có "s· tß¾ng", tÑc là sanh chÆng có tß¾ng "s· sanh", trø chÆng có tß¾ng "s· trø", di®t chÆng có tß¾ng "s· di®t". Nªu thuµc v« pháp vô vi, thì chÆng có tam tß¾ng.

Ph¦m ThÑ Tám
Quán Phá "Pháp Tác" Và "Kë Tác"
(pháp làm và kë làm)

Giäi thích. "Pháp tác" v¾i "kë tác" và "nghi®p s· tác". ba thÑ hòa hþp nên có quä báo, ba thÑ trên nªu thuµc hæu vi, thì trong hæu vi ðã phá. Nªu thuµc vô vi, thì trong vô vi ðã phá. KÏ thñc pháp phá cüa m²i ph¦m ð«u gi¯ng nhau, tÑc là dùng nghîa trung ðÕo ð¬ phá nh¸ biên cüa tß½ng ð¯i v§y.
Ph¦m ThÑ Chín
Phá Bän Trø (bän lai v¯n ðã có)
Giäi thích. theo sñ suy xét kÛ càng v« bän trø n½i nhãn nhî các cån, trß¾c ðã không có, thì sau cûng phäi không có. Nªu tam thª (quá khÑ, hi®n tÕi, v¸ lai) ð«u không, tÑc là pháp "vô sanh", thì · n½i nào mà sanh ra pháp bän trø?

Ph¦m ThÑ M߶i
Phá "Яt" Và "S· Яt"

Giäi thích. Яt là lØa, s· ð¯t là cüi, kë tác là ng߶i, s· tác là nghi®p. Nªu ð¯t v¾i s· ð¯t là mµt, thì kë tác v¾i s· tác cûng phäi là mµt. Nhß thþ g¯m tác bình, thþ g¯m chÆng phäi bình, bình chÆng phäi thþ g¯m, tác và s· tác chÆng th¬ thành mµt. Nªu nói chÆng th¬ thành mµt thì phäi khác. Nªu khác thì lìa s· ð¯t mà có ð¯t (lìa cüi mà có lØa). Nhßng thñc tª thì chÆng th¬ ðßþc, nên nói khác cûng không ðßþc. Thª thì ðßþc biªt: "ð¯t" v¾i "s· ð¯t" ð«u chÆng th¬ thành l§p.

Ph¦m ThÑ M߶i Mµt
Phá Bän Tª (thñc tª bän lai v¯n sÇn)

Giäi thích. Ph§t nói bän tª ð¥u tiên cüa sanh tØ b¤t khä ð¡c, b·i vì sanh v¾i tØ ð«u chÆng th¬ có b¡t ð¥u. ChÆng b¡t ð¥u thì chÆng cu¯i cùng. Nªu sanh có trß¾c r°i m¾i có già chªt, thì chÆng do già chªt mà có sanh. V§y thì già chªt v¾i sanh m²i m²i tñ ðµc l§p. Nªu sanh ðµc l§p, thì chÆng có già chªt. Nhßng sñ thñc thì có sanh phäi có chªt, sanh v¾i chªt chÆng th¬ lìa nhau. Nªu già chªt có trß¾c, sau m¾i có sñ sanh, thì già chªt chÆng có nhân, tÑc là chÆng có sanh mà lÕi có già chªt. cho nên Bát Nhã Tâm kinh nói: "Vô lão tØ, di®c vô lão tØ t§n", là ðáng tin v§y.

Ph¦m ThÑ M߶i Hai
Phá Kh±

Giäi thích. Lúc ðói chÆng ðßþc ån, thì phäi ch¸u cái kh± nh¸n ðói. Lúc lÕnh chÆng ðßþc áo m£c, thì phäi ch¸u cái kh± b¸ lÕnh. Ng߶i giàu ån m£c ð¥y ðü, thì không có cái kh± ch¸u lÕnh ðói. Kë nghèo, nªu ðßþc ng߶i b¯ thí cûng ðßþc ðü ån m£c, cûng khöi ch¸u cái kh± ðói lÕnh. Cái kh± nªu trß¾c ðã tñ có, thì chÆng vì b¸ lÕnh ðói mà lÕi có kh± lÕnh ðói (vô lý). Cái kh± nªu trß¾c ðã không có, thì ðâu th¬ có kh±. Kh± nªu nh¤t ð¸nh có, thì ng߶i nào cûng phäi ch¸u cái kh± lÕnh ðói (vô lý). Kh± nªu nh¤t ð¸nh không có, thì ðâu th¬ có kh±. Nhæng kh± v« lão, b¸nh, tØ, cûng có th¬ y theo pháp phá k¬ trên mà suy lu§n. Nghîa là t¤t cä ð«u chÆng th¬ thành l§p kh±.

Tñ tác, tha tác, cµng tác, vô nhân tác ðã phá trong ph¦m thÑ nh¤t.

Ph¦m ThÑ M߶i Ba
Phá "Hành"

Giäi thích. "Hành" là sñ hành vi biªn hóa. Hành vi biªn hóa là sát na sinh di®t, nên Ph§t nói chß hành vô th߶ng. Vô th߶ng thì chÆng th§t, chÆng th§t nên hß v÷ng. Hß v÷ng thì chÆng th¬ ch¤p l¤y. Ph§t nói hß v÷ng chÆng th¬ ch¤p l¤y là mu¯n hi¬n bày nghîa không v§y. Vì các pháp khác nhau thì m²i m²i chÆng có tñ tánh. Pháp chÆng tñ tánh thì pháp chÆng có, nên nói t¤t cä pháp không. Ph§t thuyªt pháp không là dùng ð¬ phá 62 thÑ kiªn ch¤p và phá phi«n não cüa nghi®p ái vô minh. "Không" là công cø dùng ð¬ phá ch¤p, nªu tr· lÕi ch¤p "không" thì ng߶i ¤y chÆng th¬ giáo hóa. Nhß có b®nh m¾i c¥n u¯ng thu¯c, nªu ch¤p thu¯c thành b®nh, thì chÆng th¬ tr¸. Cûng nhß lØa t× cüi ra, dùng nß¾c có th¬ di®t lØa. Nªu lØa t× nß¾c ra, thì phäi dùng cái gì ð¬ di®t? "Không" dø cho nß¾c, có th¬ d©p t¡t nhæng lØa phi«n não. Nªu lÕi · n½i "không" mà sanh kh·i kiªn ch¤p, ho£c cho là có cái "không", ho£c cho là chÆng có cái "không", vì tranh ch¤p "hæu" "vô" lÕi sanh kh·i phi«n não næa. Nªu dùng "không" ð¬ giáo hóa ng߶i này, thì h÷ nói tôi biªt "không" ðã lâu. Nªu lìa "không" thì chÆng có ðÕo niªt bàn. Nhß kinh nói: Không, vô tß¾ng, vô tác, n½i ba cØa này ðßþc giäi thoát. Фy chï là ngôn thuyªt mà thôi. (Không, vô tß¾ng: thì chÆng th¬ tu; vô tác: thì không có tu, v§y ðâu th¬ giäi thoát)
Ph¦m ThÑ M߶i B¯n
Phá "Hþp"
Giäi thích. "Kiªn" là nhãn cån, "s· kiªn" là s¡c tr¥n, "kë kiªn" là ta, ch² cüa ba thÑ khác nhau. Nói khác ch² là: Nhãn cån · trong thân, s¡c tr¥n · ngoài thân, còn "tôi" ho£c nói · trong thân ho£c nói · kh¡p n½i, cho nên chÆng th¬ hþp (hþp chÆng ðßþc). Tñ th¬ cüa các pháp chÆng th¬ hþp, nhß ngón tay chÆng th¬ hþp v¾i ngón tay, m²i pháp cách bi®t · m²i n½i, cûng chÆng th¬ hþp, nên "pháp hþp" b¤t khä ð¡c. "Pháp hþp" ðã b¤t khä ð¡c, thì "kë hþp" "lúc hþp" ð«u b¤t khä ð¡c.
Ph¦m ThÑ M߶i Låm
Phá Hæu Vô
Giäi thích. Nªu pháp là thñc "hæu", thñc hæu thì chÆng th¬ hoÕi di®t mà thành vô. Nªu thñc "vô", thñc vô thì chÆng th¬ sanh "hæu". T¤t cä hi®n tßþng trong vû trø ð«u là pháp sanh di®t. sanh di®t thì chÆng thuµc v« hæu vô. Nªu chÆng sanh di®t là pháp vô vi, lÕi chÆng dính líu ðªn sñ hæu vô. cho nên ch¤p hæu, ch¤p vô ð«u chÆng phäi nghîa chân th§t cüa Ph§t pháp v§y.

Ph¦m ThÑ M߶i Sáu
Quán Trói M·

Giäi thích: T× thân hài nhi ðªn thân ti¬u ð°ng, cho ðªn thân thanh niên, thân lão niên, ð«u cùng mµt thân. T× mµt thân ðªn mµt thân, tÑc là kë vãng lai vô thân (t× nhö t¾i già chï có mµt thân thì không có thân khác vãng lai). Nªu trß¾c ðã có thân thì chÆng nên còn có t× thân ðªn thân. Nªu trß¾c chÆng có thân, làm sao có sanh tØ vãng lai? Nªu thân ngû ¤m g÷i là trói, chúng sanh ðã có ngû ¤m trß¾c thì chÆng th¬ trói, vì mµt ng߶i chÆng có hai thân (trß¾c có thân ngû ¤m, sau lÕi có thân næa). Nªu chÆng có thân thì chÆng có ngû ¤m. TÕi sao mà có trói? ChÆng trói thì chÆng m·, nên trói m· ð«u chÆng thành l§p.
Ph¦m ThÑ M߶i Bäy
Quán Nghi®p
Giäi thích. Nghi®p nªu t× trø cho ðªn th÷ báo, nghi®p ¤y tÑc là th߶ng (th߶ng là pháp vô vi). Sñ thñc thì chÆng phäi v§y, vì nghi®p là tß¾ng sanh di®t. Nh¤t ni®m còn chÆng trø, hu¯ng là t× trø ðªn quä báo, nªu di®t thì chÆng có nghi®p. ChÆng nghi®p làm sao sanh ra quä báo.

Ph¦m ThÑ M߶i Tám
Quán "Pháp"

Ph§t thuyªt các pháp t× nhân duyên sanh, thì m²i m²i chÆng có tñ tánh, tÑc là vô ngã.

Giäi thích. Thñc quán thì ðßþc sáng tö "t¤t cä các pháp vô sanh".
Ph¦m ThÑ M߶i Chín
Quán "Th¶i"
Giäi thích. B·i vì có quá khÑ m¾i biªt có v¸ lai; do quá khÑ, v¸ lai m¾i biªt có hi®n tÕi. Nªu th¶i gian ðã quá khÑ thì chÆng hi®n tÕi, hi®n tÕi chÆng có, v¸ lai cûng chÆng có. cho nên tam th¶i ð«u không có. Cûng nhß sát na vô trø, thì chÆng có hi®n tÕi, quá khÑ, v¸ lai v§y.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i
Quán Nhân Quä

Giäi thích. trong nhân vô quä, thì chÆng th¬ sanh quä. trong nhân ðã có quä, cûng chÆng th¬ có thêm quä næa. TÕi sao? Cûng nhß ng߶i chÆng có thai thì làm sao sanh con? Nªu ðã có thai trß¾c, thì ðâu th¬ còn có thai thêm mà sanh con næa.
Ph¦m ThÑ hai Mß½i M¯t
Quán Thành HoÕi
Giäi thích. sanh tÑc là "thành", chªt tÑc là "hoÕi". Nªu chia ra thì m²i m²i ðµc l§p. Nghîa là sanh chÆng có chªt và chÆng c¥n sanh mà có sñ chªt. Nªu sanh tØ hþp mµt, thì sanh v¾i tØ ð°ng th¶i (vô lý). do ðó, thành v¾i hoÕi ð«u chÆng th¬ thành l§p.
Ph¦m ThÑ hai Mß½i Hai
Quán Nhß Lai
Giäi thích. Nhß lai tÑc là gi¯ng nhß b±n lai, b±n lai thì vô thï vô sanh, vô sanh thì chÆng th¬ sanh "hæu", cûng chÆng th¬ sanh "vô", nên có Nhß lai hay không có Nhß lai ð«u sai. ChÆng th¬ kiªn l§p nghîa Nhß Lai.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i Ba
Quán "Ðiên Ðäo"

Giäi thích. Nªu phi«n não do t¸nh, b¤t t¸nh, ðiên ðäo tß·ng nh¾ phân bi®t mà sanh, tÑc chÆng có tñ tánh (do nhân duyên cüa tß·ng nh¾ phân bi®t m¾i sanh, chÆng phäi tñ sanh, chÆng tñ sanh thì chÆng có tñ tánh). cho nên phi«n não chÆng th§t. Phi«n não ðã chÆng th§t, thì cái nhân ðiên ðäo cûng phäi chÆng th§t.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i B¯n
Quán TÑ Ðª

Giäi thích. иnh và b¤t ð¸nh ð«u chÆng th¬ thành l§p, nên pháp TÑ Thánh Ъ cûng chÆng th¬ thành l§p.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i Låm
Quán Niªt Bàn

Giäi thích. T¤t cä pháp, t¤t cä th¶i, t¤t cä chüng tØ ð«u do nhân duyên sanh, nên cÑu cánh không. trong cÑu cánh không, tñ tánh t¤t cä pháp ð«u b¤t khä ð¡c. do ðó, các pháp có s· hæu ð«u ngßng, hý lu§n ð«u di®t. Hý lu§n di®t, nên thông ðÕt "thñc tß¾ng vô tß¾ng" cüa các pháp.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i Sáu
Quán Th§p Nh¸ Nhân Duyên

Giäi thích. Vì có ðÕi kh± ¤m tø t§p, nên phàm phu vô trí, mà sanh kh·i cái cån bän chß hành cüa sanh tØ này, ng߶i trí thì chÆng có kh·i. do sñ th¤y nhß thñc, thì vô minh di®t, vì vô minh di®t, thì chß hành cûng di®t, vì nhân di®t nên quä cûng di®t. tu t§p cái trí quán th§p nh¸ nhân duyên sanh di®t nhß thª, nên cái sñ ¤y di®t. Vì sñ ¤y di®t, cho ðªn sanh, lão, tØ, ßu bi (ßu s¥u, bi thäm), ðÕi kh± ¤m ð«u nhß thñc di®t hªt. Nªu pháp có th¬ di®t, thì chÆng phäi pháp th§t, pháp th§t thì chÆng có sanh di®t.

Ph¦m ThÑ hai Mß½i Bäy
Quán Tà Kiªn

Giäi thích. Løc ðÕo luân h°i là hi®n tßþng trong chiêm bao, dù có mà chÆng th§t, nên ng߶i nào có ch¤p th§t ð«u thuµc v« tà kiªn (xin xem thêm trong Yªu Chï Ph§t Pháp bài "Hai thÑ chiêm bao do duy thÑc biªn hi®n".)

L¶i Kªt

Pháp sß Di®u Nhân, ngày 22 tháng 12 nåm 2026, khi ð÷c "Nh§p trung Lu§n", có bút ký r¢ng:

Các ðÕi lu§n sß „n е nhß Ph§t Hµ, thanh Bi®n, Nguy®t Xßng, T¸nh MÕng, ð«u kª th×a h÷c thuyªt trung Quán cüa long Th÷. Nhßng vì quan ði¬m chÆng ð°ng trong v¤n ð« cho v¾i chÆng cho "có ngoÕi cänh" mà sanh ra h÷c phái chÆng ð°ng.

Thanh Bi®n lu§n sß phá duy ThÑc Lu§n, trong danh ngôn kiªn l§p tông phái cho "có ngoÕi cänh". Phái này g÷i là "Kinh Bµ HÕnh trung Quán Sß".

T¸nh MÕnh lu§n sß thì l§p cái thuyªt "vô ngoÕi cänh". Phái này g÷i là "Du Già HÕnh trung Quán Sß".

Nguy®t Xßng lu§n sß thì cho là "Trung Quán Kiªn cüa Ph§t Hµ lu§n sß" thù th¡ng nh¤t, mà theo phái Ph§t Hµ, lÕi nói ð¶i sau ph¥n nhi«u trung Quán sß ð«u tùy thu§n h÷c thuyªt cüa Ph§t Hµ v¾i Nguy®t Xßng. Còn các phái Tát Ca, phái ca CØ và phái Cách L² cüa Ph§t giáo Tây TÕng cûng theo "Trung Quán Kiªn" cüa Nguy®t Xßng lu§n sß, ð°ng th¶i kiªn l§p Nh§p trung Lu§n Tøng và Giäi Thích, cûng cho biªt danh hi®u phái Ñng Thành và phái Tñ Tøc cüa trung Quán v.v...

Than ½i! Tác giä trung Lu§n dùng trung Quán ð¬ phá kiªn ch¤p cüa nh¸ biên tß½ng ð¯i. Nªu nh¸ biên ðã phá thì ðâu có cái "trung" ð¬ an l§p, tÕi sao các ðÕi lu§n sß „n е, m²i m²i ð«u có "Trung Quán Kiªn" cüa h÷, mà sanh ra nhi«u h÷c phái chÆng ð°ng nhß danh hi®u b¯n phái k¬ trên. Th§m chí änh hß·ng Ph§t giáo Tây TÕng cûng sanh "Trung Quán Kiªn". Nªu theo ðó suy lu§n thì Ph§t giáo các nß¾c khác, cûng có th¬ b¸ truy«n nhi­m kiªn ch¤p cüa h÷ mà chÆng tñ biªt, khiªn chß Ph§t chß T± mu¯n phá mà h½i sÑc ðâu phá hªt!

Trung Lu§n là v¸ thu¯c ð¬ phá tr× kiªn ch¤p nh¸ biên. Nªu ch¤p thu¯c thành b®nh thì chÆng th¬ tr¸, nhß trong ph¦m Phá "Hành" ðã ghi rõ v§y. Nªu bút ký cüa pháp sß Di®u Nhân là th§t, thì các ðÕi lu§n sß k¬ trên cûng là thuµc v« kë chß Ph§t chÆng th¬ giáo hóa ß!