1. Pháp Hµi Nhân do (Nguyên do cüa Pháp hµi)

Kinh vån:

Nhß th¸ ngã vån: Nh¤t th¶i Ph§t tÕi Xá V® Qu¯c, KÏ Th÷ C¤p Cô еc Viên, dæ ðÕi TÏ Khßu chúng, thiên nh¸ bách ngû th§p nhân câu. Nhî th¶i Thª Tôn thñc th¶I, trß¾c y trì bát, nh§p Xá V® ðÕi thành kh¤t thñc. ¿ kÏ thành trung thÑ ð® kh¤t dî, hoàn chí b±n xÑ. PhÕn thñc ng§t, thu y bát, t¦y túc dî, phu tòa nhi t÷a.

(Tôi nghe nhß v¥y: Mµt thu· n÷, ðÑc Ph§t · nß¾c Xá-V®, tÕi r×ng KÏ-Ðà v߶n C¤p Cô еc, cùng v¾i chúng ðÕi tÏ-kheo là mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸. Lúc ¤y g¥n ðªn gi¶ th÷ trai cüa ðÑc Thª-tôn, Ngài ð¡p y mang bát vào ðÕi thành Xá-v® kh¤t thñc. trong thành ¤y, Ngài theo thÑ l¾p kh¤t thñc, xong tr· v« n½i cû. Th÷ trai xong, Ngài c¤t y bát, rØa chân, r°i träi tòa ra ng°i.)

Chú-giäi:

Kinh kim Cang chia thành 32 ðoÕn. Ph¥n kinh vån trên thuµc ðoÕn thÑ nh¤t, nói v« nguyên do cüa pháp hµi. Nguyên là, ðoÕn thÑ nh¤t v« "nguyên do pháp hµi" cùng v¾i ðoÕn thÑ nhì v« "thi®n hi®n thßa höi" không có trong kinh vån, ðó là ng߶i ð¶i sau thêm vào ð¬ giúp chúng ta d­ hi¬u ý kinh. ÐoÕn trên cho biªt v« nguyên do gì mà có pháp hµi. ai là ng߶i ðã thuyªt trß¾c pháp hµi? Ðó là ðÑc Ph§t Thích-ca Mâu-ni.

M· ð¥u cüa m²i bµ kinh ð«u có sáu loÕi thành tñu:

1. Thành tñu v« tín,

2. Thành tñu v« nghe,

3. Thành tñu v« th¶i gian,

4. Thành tñu v« chü,

5. Thành tñu v« n½i,

6. Thành tñu v« chúng.

Nhß thª nào là thông tñ, và nhß thª nào là bi®t tñ? Thông tñ là cái tñ chung cho cä các kinh, b¤t cÑ kinh ði¬n nào cûng phäi có thông tñ ki¬u ðó. Bi®t tñ là cái tñ riêng cho kinh này, chï có kinh này m¾i có tñ ðó. Các kinh khác cûng có bi®t tñ, nhßng các bi®t tñ không gi¯ng nhau. Ðó là nói v« thông tñ và bi®t tñ. Còn sáu loÕi thành tñu trong m²i bµ kinh là dùng ð¬ chÑng minh kinh có th¬ tin ðßþc, do chính Ph§t ðã nói.

Thông tñ còn mµt tên næa g÷i là kinh ti«n tñ, theo ý nghîa là ph¥n ðó là ph¥n phía trß¾c hay m· ð¥u cüa kinh. Ng߶i ta lÕi còn g÷i thông tñ là kinhh§u tñ næa. cho nên khi giäng kinh, nói là ti«n cûng ðßþc, mà h§u cûng ðßþc. sao lÕi không nh¤t ð¸nh nhß v§y? Ðß½ng nhiên là không có gì nh¤t ð¸nh cä, vì nªu có cái gì nh¤t ð¸nh thì cái ðó chÆng phäi là Ph§t pháp. Ch¶ khi nào ði vào nµi dung cüa Kinh kim Cang, chúng ta s¨ hi¬u, do ðó m¾i có câu: "Không có pháp nào nh¤t ð¸nh g÷i là A-n§u-ða-la-tam-mi®u tam-b°-ð«."

Nªu nhß ta mu¯n có cái gì nh¤t ð¸nh, tÑc là ðã có sñ ch¤p trß¾c, mà ðã ch¤p trß¾c, tÑc có sñ chß¾ng ngÕi, và chß¾ng ngÕi là có phi«n não. Nhß không ch¤p trß¾c thì tÑc là không, mà không thì hªt phi«n não, t¤t cä sñ tình, chuy®n gì cûng là không hªt thì ðâu còn cái gì ð¬ so ðo tính toán? Ь buông bö không n±i? B·i ðâu chúng ta sinh tâm phi«n não? B·i chúng ta không th¤y ðßþc cái "không" (khán không), không nhìn xuyên su¯t ðßþc sñ vi®c (khán phá), không buông bö ðßþc (phóng hÕ), cho nên ðâu ðâu cûng th¤y gai g¯c, n½i nào cûng ðøng ð¥u. Nhß thª nào là ðøng ð¥u? Nghîa là ði t¾i b¤t cÑ ð¸a phß½ng nào cûng nhß g£p t߶ng vách cän tr·. Còn gai g¯c là kim châm cüa thäo mµc, b¸ gai chích thì ðau l¡m. TÕi sao ta lÕi b¸ gai g¯c chích làm cho ðau ð¾n? B·i vì cái thân th¬ này, ta không th¤y ðßþc cái "không", ta không buông bö, cho nên ta m¾i có cái cäm giác ðau ð¾n vì gai chích. Nªu ta th¤y ðßþc r¯t ráo cái l¨ "không ng߶i, không ta, không chúng sinh, không th÷ giä," cái gì cûng không hªt, v§y ðau, thì ai ðau ðây? Cä cái ng߶i ðau cûng không có thì ta còn sinh phi«n não næa chång? Cái phi«n não này nó sinh ra t× ðâu v§y? Giäng thì nhß v§y ðó, hành chÑng ðßþc ði«u này chÆng phäi là chuy®n d­ dàng.

Sao lÕi kêu là kinh h§u tñ? Nguyên là khi thuyªt pháp không có ðoÕn kinh vån này. Ph§t ðâu có nói: "Tôi nghe nhß v¥y," chÆng qua ðó là l¶i cüa ông a-nan thêm vào mà thôi. V§y khi trß¾c thì không có, sau này, trong th¶i gian kiªt t§p kinh ði¬n, ông a-nan thêm vào, cho nên m¾i có tên là h§u tñ. Ti«n tñ cûng còn mµt tên næa là phát kh·i tñ.

Tôi nghe nhß v¥y: M· ð¥u bµ kinh là b¯n chæ này. TÕi sao lÕi dùng b¯n chæ này? „y là Ph§t d£n dùng m¤y chæ này. Nhß ðã nói, trong kinh vån nguyên không có m¤y chæ này. S¯ là tÕi r×ng song Th÷ (cây sa-la), khi Ph§t nói xong các Kinh Pháp-hoa, kinh иa-tÕng, kinh Ph§t di Giáo và kinh Niªt-bàn, Ph§t sØa soÕn nh§p niªt-bàn. Th¤y v§y các ð® tØ m¾i c¤t tiªng khóc vang lên. S¯ ð® tØ này là các v¸ A-la-hán, h÷ mà cûng khóc sao? B·i h÷ ðã t×ng th÷ ½n pháp nhû (sæa pháp) cüa Ph§t, mµt ½n sâu d¥y. H÷ là hàng Thanh-vån A-la-hán, t× bao nhiêu nåm nay ðßþc hß·ng sæa pháp, trong lòng cäm kích, chßa biªt l¤y gì ð¬ báo ðáp tr÷ng ân, nay th¤y Ph§t s¡p nh§p niªt-bàn, nên tr¶i, ng߶i, tÏ kheo, a-la-hán, t¤t cä ð«u khóc lên bi thäm. Nh¤t là tôn giä a-nan lÕi càng khóc th¯ng thiªt h½n, khóc mê man, không còn biªt t¾i sñ gì khác næa.

Giæa lúc ¤y, tôn giä A-na-lu§t (A-nâu-lâu-ðà, v¸ ðÑng hÕng nh¤t v« thiên nhãn) m¾i khuyên a-nan nhß sau: "Ông không nên khóc! Ông còn phäi ðäm ðß½ng nhi«u vi®c tr÷ng yªu næa." Tôn giä a-nan höi: "Có chuy®n gì mà tr÷ng yªu? ÐÑc Ph§t s¨ nh§p niªt-bàn, tôi cûng s¨ ði theo Ph§t thôi!" Tôn giä A-na-lu§t ðáp: "Không th¬ ðßþc, ông nghî nhß thª là sai!" Tôn giä a-nan höi: "V§y phäi làm sao?" Tôn giä A-na-lu§t m¾i nói: "Hi®n tÕi có b¯n ði«u, ông phäi ði thïnh giáo ðÑc Ph§t. Ði«u thÑ nh¤t là sau khi ðÑc Ph§t nh§p di®t, mu¯n kªt t§p kinh tÕng, thì ph¥n ð¥u m²i bµ kinh phäi ghi nhæng l¶i gì ð¬ làm cån cÑ? Ði«u thÑ hai là trong khi Ph§t tÕi thª, chúng ta cùng ðÑc Ph§t ð«u trø · mµt n½i, v§y sau khi Ph§t di®t ðµ, chúng ta phäi trø · n½i nào? Ði«u thÑ ba là khi Ph§t tÕi thª, Ph§t là th¥y cüa chúng ta, v§y sau khi Ph§t di®t ðµ, chúng ta l¤y ai làm th¥y? Ði«u thÑ tß là khi Ph§t tÕi thª, ð¯i v¾i các tÏ-kheo x¤u, nhæng ng߶i không giæ kÖ lu§t, ðÑc Ph§t ð«u có cách ði«u phøc h÷, nay nªu Ph§t di®t ðµ r°i, thì phäi làm cách nào ði«u phøc các tÏ kheo x¤u? B¯n ði«u nói trên là tr÷ng yªu vô cùng, ông phäi ði ngay thïnh giáo ðÑc Ph§t!"

Ông a-nan y theo l¶i, ðªn höi Ph§t, ðúng lúc ðÑc Ph§t s¡p nh§p ð¸nh. Ông bèn vµi vàng bÕch Ph§t: "Thßa Thª Tôn! Ю tØ có m¤y v¤n ð« mu¯n thßa höi, li®u có th¬ ðßþc giäi ðáp hay không? Ði«u thÑ nh¤t là sau khi Thª Tôn nh§p niªt-bàn, các ð® tØ kªt t§p kinh ði¬n, thì trên ð¥u m²i bµ kinh s¨ ghi nhæng chæ gì ð¬ bi¬u th¸ ðây là kinh Ph§t nói?" ÐÑc Ph§t ðáp: "M· ð¥u m²i bµ kinh là b¯n chæ ‘tôi nghe nhß v¥y.’ " Ông a-nan höi tiªp: "Ði«u thÑ hai là sau khi Ph§t nh§p niªt-bàn, các ð® tØ s¨ y vào ðâu ð¬ trø?" Ph§t ðáp: "Y vào tÑ ni®m xÑ mà trø." TÑ ni®m xÑ là quán thân b¤t t¸nh, quán th÷ là kh±, quán tâm là vô th߶ng, quán pháp là vô ngã. Ông a-nan höi ði«u thÑ ba: "Khi Ph§t tÕi thª, Ph§t là th¥y cüa chúng con, v§y sau khi Ph§t nh§p niªt-bàn, thì chúng con s¨ tôn ai làm th¥y?" Ph§t ðáp: "Các ông s¨ tôn ba-la-ð«-mµc-xoa làm th¥y." Ba-la-ð«-mµc-xoa là tÕng lu§t, tÑc là gi¾i lu§t, l¤y gi¾i lu§t làm th¥y.

T¤t cä nhæng ai xu¤t gia ð«u phäi coi ba-la-ð«-mµc-xoa là th¥y, b·i vì ðó là do Ph§t chª ra. Nªu kë xu¤t gia chÆng th÷ gi¾i, thì cûng nhß không có th¥y. B·i v§y ta th¤y nhæng ng߶i xu¤t gia ð«u phäi th÷, gi¾i sa-di, gi¾i tÏ-kheo, gi¾i B°-tát, ba loÕi gi¾i.

Cu¯i cùng tôn-giä a-nan hß¾ng Ph§t, bÕch luôn ði«u thßa höi thÑ b¯n: "Яi v¾i các tÏ kheo x¤u, khi còn tÕi thª thì Ph§t quän chª ðßþc sáu hÕng này, sau khi Ph§t nh§p niªt bàn, ð¯i v¾i tÏ kheo x¤u phäi làm sao ði«u phøc ðßþc h÷?" Ph§t trä l¶i: "Phäi l£ng yên, bö m£c h÷." L£ng yên tÑc là không cùng v¾i h÷ chuy®n trò, nhß v§y h÷ s¨ cäm th¤y không hÑng thú mà tñ ðµng ði khöi; bö m£c h÷, không lý t¾i, h÷ cûng s¨ r¶i ði n½i khác.

Vào th¶i ðó "Løc qu¥n tÏ kheo" (b÷n sáu ông tÏ kheo x¤u) không ch¸u giæ kÖ lu§t, mà còn hay phá phách. tuy nhiên so v¾i bây gi¶ h÷ cûng hãy còn hay h½n mµt s¯ tÏ kheo biªt giæ gi¾i.

Ph§t trä l¶i b¯n v¤n ð« cüa Ông a-nan xong thì Ngài nh§p di®t.

Bây gi¶ chúng ta ði vào chính kinh vån.

Mµt thu· n÷: Có mµt lúc n÷, trong th¶i gian Ph§t · tÕi nß¾c Xá-v®.

Nß¾c Xá-v®: Ng߶i ta g÷i n½i này là "Phong ÐÑc," vì nß¾c này có b¯n ð£c tính sau: (1) tài v§t không thiªu, (2) phong cänh ð©p, (3) nhi«u nhân tài, (4) lþi cho giäi thoát, mµt xÑ th§t là phong phú. Ðây là kinh thành cüa mµt nß¾c mà qu¯c vß½ng là vua Ba-tß-n£c.

R×ng KÏ-ðà v߶n C¤p-cô-ðµc· v« phía ðông-nam cüa thành Xá-v®, cách thành này ch×ng nåm d£m. xin k¬ ra ðây mµt công án: chæ "KÏ-ðà" là ð¬ kÖ ni®m vø qu¯c vß½ng Ba-tß-n£c sanh hÕ ðßþc thái tØ, ð£t tên là KÏ-ðà, và theo tiªng PhÕn thì chæ này có nghîa là "chiªn th¡ng." Vì lý do nào mà ð£t tên ðó? Vì lúc sanh ra thái tØ, vua Ba-tß-n£c v×a ð¡c th¡ng trong mµt vø giao tranh v¾i nß¾c láng gi«ng. R×ng KÏ-ðà là nói r×ng cây thuµc quy«n s· hæu cüa thái tØ KÏ-ðà.

V߶n C¤p-cô-ðµc: Chæ "c¤p" nghîa là chu c¤p, là b¯ thí. B¯ thí cho cô nhi, cho kë cô quä.

Nói v« nß¾c Trung-hoa, th¶i nhà Châu, Châu Vån-Vß½ng áp døng mµt chính sách nhân chính ð¬ tr¸ nß¾c. Vi®c ð¥u tiên là chu c¤p cho nhæng kë quan, quä, cô, ðµc, tÑc b¯n hÕng ng߶i coi nhß kh¯n cùng nh¤t. Ðàn ông góa vþ, g÷i là quan phu, ðàn bà góa ch°ng, g÷i là quä phø. Trë con m¤t cha là cô nhi, l¾n tu±i mà không con g÷i là cô ðµc. Các hÕng ng߶i này ð«u kh¯n kh±, vì h÷ không còn ai ð¬ nß½ng tña, không ai sån sóc h÷, nên Vån Vß½ng m¾i ð£c bi®t chiªu c¯ b¯n hÕng ng߶i trên.

TÕi ð¸a phß½ng n½i v߶n C¤p-cô-ðµc có mµt v¸ trß·ng giä, tên là Tu-ðÕt-ða (Sudatta), cûng là mµt v¸ quan trong tri«u vua Ba-tß-n£c. Ông r¤t giàu có, th߶ng chu c¤p cho các cô nhi và nhæng ai g£p cänh cô ðµc, nên ng߶i ta g÷i ông là "C¤p-cô-ðµc." V߶n nói trên là mµt loÕi v߶n tr°ng hoa, v¯n thuµc quy«n s· hæu cüa thái tØ KÏ ðà. Ông mua lÕi khu v߶n này cüa thái tØ c¯t ð¬ thïnh Ph§t v« thuyªt pháp. Ông l¤y gì ð¬ mua v§y? B¢ng nhæng thöi vàng. bao nhiêu thöi? B¢ng s¯ lßþng nhæng thöi vàng mà ông ch· t¾i, ðü ð¬ lát kín khu v߶n này.

Nhân duyên gì khiªn ông ðã mua khu v߶n này ð¬ cúng d߶ng Ph§t? S¯ là mµt hôm ông có công chuy®n phäi t¾i thành Vß½ng-xá. Ông tÕm trú tÕi nhà ng߶i bÕn tên là San-ðàn-na. Khoäng nØa ðêm, ông th¤y ông bÕn trß·ng giä này thÑc d§y, trang hoàng nhà cØa, chång ðèn kªt hoa, b¥y bi®n r¤t là mÛ l®.

Th¤y v§y, ông höi bÕn: "Có chuy®n gì mà ông lÕi sØa sang bày bi®n nhà cØa ð©p ð¨ nhß v§y? " San-ðàn-na ðáp: "Tôi chu¦n b¸ m¶i ðÑc Ph§t t¾i nhà th÷ trai ð¬ cúng d߶ng Ngài."

T× trß¾c trß·ng giä Tu-ðÕt-ða chßa t×ng nghe ai nói t¾i danh t× "Ph§t." Lúc ðó, nghe xong câu nói, ông th¤y nhß các chân lông trong toàn thân m÷c dñng lên, ông cäm th¤y th§t kÏ quái bèn höi tiªp: "Ph§t là thª nào?" San-ðàn-na k¬ cho ông hay: "ÐÑc Ph§t nguyên là mµt v¸ thái tØ, con vua T¸nh-phÕn, nhßng Ngài không ham cä ngai vàng mà xu¤t gia tu hành, tu sáu nåm tÕi Tuyªt s½n, lÕi du h÷c m¤y nåm, sau ðªn thành ca-da (Gaya) tu dß¾i g¯c cây b°-ð«. Mµt ðêm, trông lên sao sáng, Ngài b×ng ngµ ðÕo, chÑng quä thành Ph§t."

Trß·ng giä Tu-ðÕt-ða v¯n ðã có sÇn cån lành, nên nghe xong câu chuy®n ðó, cäm th¤y trong mình nóng n¦y, bÑt ð¥u, bÑt tai, mu¯n ði ngay tìm g£p Ph§t. Lòng cüa ông, mu¯n tÑc kh¡c th¤y Ph§t, r¤t là thành kh¦n, ðã t¾i mÑc ðµ biªn thành cäm Ñng, ðµng t¾i Ph§t, nên ông ðßþc Ph§t phóng quang chiªu t¾i. Lúc ðó, Thích-ca Mâu-ni Ph§t ðß½ng · tÕi tinh-xá Trúc-lâm, cách thành ch×ng sáu, bäy d£m ð߶ng v« phía ðông-nam. khi Tu-ðÕt-ða th¤y hào quang phóng t¾i, cho là tr¶i ðã sáng, bèn l§p tÑc khoác áo ð¬ ði ra c±ng thành mà không biªt r¢ng, gi¶ ðó hãy còn nØa ðêm, c±ng thành còn ðóng kín. tuy nhiên, vì có Ph§t dùng th¥n lñc, m· c±ng thành, nên trß·ng giä Tu-ðÕt-ða m¾i qua ðßþc c±ng, r°i theo ánh sáng l¥n ði t¾i ch² Ph§t.

Lúc ra m¡t Ph§t, ông không biªt phäi cß xØ thª nào, l­ nghi ra sao, ông không biªt cách kh¤u ð¥u ðänh l­. may khi ðó, có b¯n v¸ tr¶i, hóa thành tÏ-kheo, cùng ðªn ch² Ph§t. Ð¥u tiên h÷ quÏ g¯i, ch¡p tay, ba l¥n bÕch Ph§t, sau ðó hß¾ng bên tay m£t nhi­u xung quanh Ph§t ba vòng. Ông cûng b¡t chß¾c cách ¤y ðänh l­ trß¾c chân Ph§t, bÕch r¢ng: "Ph§t th§t là t¯t quá, t× trß¾c t¾i nay, con chßa ðßþc g£p Ph§t, l¥n này là l¥n ð¥u tiên ðßþc th¤y Ph§t, con không mu¯n xa Ph§t næa, nay con thïnh Ph§t ðªn mµt ð¸a ði¬m g¥n nhà cüa con, chÆng hay có ðßþc hay không? ÐÑc Ph§t nói: "Có th¬ ðßþc. Ông có ch² chång? — ðây, ta có mµt ngàn hai tråm nåm mß½i ð® tØ, th߶ng ngày cùng v¾i ta, ån chung và · chung mµt n½i, Ông có ðßþc mµt ð¸a ði¬m rµng l¾n nhß v§y chång?" Trß·ng giä Tu-ðÕt-ða bÕch: "Khi v« nhà, con s¨ kiªm, nh¤t ð¸nh s¨ tìm ra ðßþc mµt ch² ð¬ ðÑc Ph§t trú."

Tr· v« nhà, ông bö công ði kiªm ð¤t, kiªm t¾i kiªm lui, kiªm ra v߶n bông cüa thái tØ KÏ-ðà. Ông th¤y ð¸a ði¬m này, g¥n thành Xá-v®, phong cänh tú mÛ, ð¤t linh, nhân ki®t, cái gì cûng hay, k©t mµt n²i khu v߶n này là tài sän cüa thái tØ KÏ-ðà. Ông bèn nh¶ ng߶i ði g£p thái tØ, ß¾m höi vi®c mua ð¤t.

Thái tØ nói ðùa mµt câu nhß sau: "Ðßþc! Tu-ðÕt-ða mu¯n mua ß? Có thñc nhi«u ti«n thì hãy ðem vàng thöi räi kín khu v߶n thì ta s¨ bán cho." Thái tØ cÑ nghî r¢ng chÆng khi nào Tu-ðÕt-ða có th¬ mua n±i. Ðâu ng¶! Ông trß·ng giä quá nhi«u ti«n. Sñ thành kh¦n cüa ông m¶i Ph§t thuyªt pháp ð£c bi®t ðªn n²i, khu v߶n có ð¡t giá thêm næa, ông cûng có th¬ mua. Ông cho l¤y vàng t× các ch² mà lâu nay ông c¤t gi¤u trong kho cüa nhà, ðem t×ng thöi lát kín khu v߶n nói trên.

Th¤y quang cänh nhß v§y, trong lòng thái tØ KÏ-ðà không vui chút nào. TÕi sao v§y? Thái tØ ðâu có tính bán v߶n, nói bán chï là l¶i nói ðùa mà thôi. khi khu v߶n ðã räi kín b¢ng nhæng thöi vàng, thái tØ nói v¾i ông trß·ng giä nhß sau: "Ông hãy thâu vàng lÕi ði, lúc trß¾c tôi chï c¯t nói ðùa v¾i ông, ch¾ không phäi là l¶i nói th§t. Lúc ðó tôi nghî, làm sao ông có th¬ bö ra ch×ng ðó ti«n ðßþc. Nay, tuy ông ðã làm ðúng nhß v§y, vàng ðã b¥y ra kh¡p v߶n, nhßng v߶n hoa này tôi không bán, dù ông có bao nhiêu ti«n ði chång næa cûng v§y."

Trß·ng giä Tu-ðÕt-ða ðáp: "L¶i cüa thái tØ mµt khi ðã nói ra thì không th¬ coi là l¶i nói ðùa. Nªu nay l¶i nói cüa thái tØ không ðáng tin, mai này khi làm vua toàn dân ai còn tin l¶i thái tØ næa."

Thái tØ KÏ-ðà nghî, r°i nói v¾i ông trß·ng giä: "Ðúng là ông ðã räi vàng kh¡p khu v߶n, nhßng ch² cây cao thì không th¬ dùng vàng b¥y lên ðßþc. Bây gi¶ làm nhß thª này v§y! V߶n thì ông cúng d߶ng ðÑc Ph§t, còn cây thì do tôi cúng d߶ng Ph§t." Trß·ng giä Tu-ðÕt-ða ð°ng ý. do ðó cä hai cùng cúng d߶ng ðÑc Ph§t khu v߶n, nên v« sau ð¸a ði¬m này ðßþc ð« tên là "R×ng KÏ-ðà, v߶n C¤p-cô-ðµc." Vì lý do trong tß½ng lai, thái tØ s¨ là qu¯c vß½ng, nên tên cüa thái tØ ghi trß¾c tên cüa ông trß·ng giä. V§y là cây là cüa thái tØ KÏ-ðà, mà v߶n là cüa ông trß·ng giä Tu-ðÕt-ða.

Tu-ðÕt-ða theo nghîa cüa tiªng PhÕn là "thi®n thí", tÑc là hay b¯ thí.

Cùng v¾i chúng ðÕi tÏ kheo: TÏ-kheo có ba nghîa: kh¤t sî, b¯ ma và phá ác, do ðó danh t× này vçn ð¬ nguyên tiªng PhÕn, chï phiên âm mà thôi. "Chúng" là có ý nói s¯ nhi«u. bao nhiêu v§y? Mµt ngàn hai tråm nåm mß½i v¸.

Sau khi thái tØ T¤t-ðÕt-ða thành Ph§t, ð¥u tiên Ngài t¾i v߶n nai (Lµc uy¬n) ðµ cho nhóm A-nhã Ki«u-tr¥n-nhß g°m nåm tÏ-kheo. Kª ðó là ba anh em Ca-diªp. M¤y ng߶i này thuµc giòng Bà-la-môn, theo ngoÕi ðÕo th¶ lØa. H÷ có ðßþc ít nhi«u th¥n thông, nhßng khi g£p Ph§t, th¥n thông phóng höa cüa h÷ không thñc hi®n ðßþc næa, h÷ bèn quy y Ph§t. Ng߶i anh l¾n tên là ¿u-lâu-ð¥u-t¥n-loa, có 500 ð° ð®, ng߶i em thÑ nhì là Ca-da, ng߶i em thÑ ba là Na-ð«, m²i ng߶i có 250 ð° ð®. ba anh em su¤t lãnh cä ðám ð° ð® cùng nhau quy y Ph§t, r°i xu¤t gia làm tÏ-kheo. H÷ ð«u là nhæng ng߶i lâu nay ðßþc vua và th¥n dân tín phøng, cho nên vi®c h÷ nh¤t loÕt quy y là mµt tin ch¤n ðµng trong toàn qu¯c. Ít lâu sau, Xá-lþi-ph¤t và Møc-ki«n-liên, v¯n là nhæng h÷c giä trong sáu phái ngoÕi ðÕo ðß½ng th¶i (ngoÕi ðÕo løc sß), cä hai ð«u là nhæng b§c trí hu® h÷c v¤n, có tiªng tåm th¶i b¤y gi¶, cûng mang các ð° chúng, 100 ng߶i, ðªn xin quy y Ph§t. Ph§t cûng còn ðµ cho b÷n Da-xá 50 ng߶i. V§y là t±ng cµng mµt ngàn hai tråm nåm mß½i låm ng߶i, nhßng bö s¯ lë ði nên chï k¬ là mµt ngàn hai tråm nåm mß½i ng߶i. Các s¯ ð® tØ làm thành pháp hµi, th߶ng theo Ph§t h÷c Ph§t pháp.

Lúc ¤y g¥n ðªn gi¶ th÷ trai cüa ðÑc Thª-tôn: Ý nghîa cüa chæ Thª-tôn nhß thª nào? Ðây là mµt trong m߶i tên hi®u cüa ðÑc Ph§t. M²i v¸ Ph§t ð«u có m߶i tên hi®u nhß v§y. Ph§t Thích-ca t× t¥ng tr¶i Ðâu-su¤t giáng thª, · phía bên hông bà ma-da mà l÷t lòng m©, ra ð¶i thì ði luôn bäy bß¾c, dß¾i chân ðÕp lên bông sen, mµt tay chï lên tr¶i, mµt tay chï xu¯ng ð¤t mà nói r¢ng: "Thiên thßþng ð¸a hÕ, duy ngã ðµc tôn." khi nói xong câu này, li«n có chín con r°ng phun nß¾c, t¡m cho ðÑc Ph§t. B·i ðó, tên hi®u cüa Ph§t là Thª-tôn, vì · thª gian cûng nhß · các t¥ng xu¤t thª gian, t¤t cä ð«u suy tôn và kính ngßÞng Ngài.

Ngài ð¡p y mang bát, vào ðÕi thành Xá v® kh¤t thñc. Сp y: y có ba loÕi. Mµt là áo an-ðà-hµi, tiªng PhÕn này d¸ch nghîa là "áo làm vi®c," nghîa là khi làm vi®c thì m£c áo này. Ng߶i ta còn g÷i là "áo nåm mänh," mänh ng¡n ch¡p v¾i mänh dài. LoÕi áo thÑ hai kêu là u¤t-ða-la-tång, d¸ch nghîa là "áo bäy mänh," dành cho ng߶i xu¤t gia m£c. LoÕi thÑ ba là tång-già-lê, còn g÷i là "t± y," là "ðÕi y," g°m có nåm mänh, v¾i 108 mänh vøn. Ý này có nghîa gì v§y? Áo này ðßþc coi là áo "phß¾c ði«n," hay là ruµng phß¾c vì m²i mänh vøn tßþng trßng cho mµt thØa ruµng, do nhæng ng߶i tÕi gia cúng d߶ng cho tam bäo, trß¾c m£t m¤y ng߶i xu¤t gia ð¬ c¥u phß¾c. Ý nghîa cûng gi¯ng nhß vi®c gieo tr°ng · ruµng, l¤y công ðÑc gieo xu¯ng ruµng, nên áo này m¾i có tên là áo phß¾c ði«n. Ng߶i xu¤t gia m²i khi m£c áo này thì có l¶i chú nguy®n nhß sau: Thi®n tai giäi thoát y, vô thßþng phß¾c ði«n y, ngã kim ðänh ðái th÷, thª thª th߶ng ð¡c phi (lành thay áo giäi thoát, áo phß¾c ði«n vô thßþng, tôi nay kính lãnh th÷, ð¶i ð¶i áo ðßþc mang), coi nhß không còn gì trên ð¶i cao thßþng b¢ng áo ðó.

Áo này ðßþc mang vào nhæng lúc nào? Vào nhæng d¸p ðång ð߶ng giäng kinh, thuyªt pháp, ho£c vào cung vua ð¬ ðßþc cúng d߶ng. Ði ra ngoài hóa duyên kh¤t thñc cûng l¤y y này ð¡p lên.

Ph§t ðªn gi¶ th÷ trai, cûng ð¡p y mang bát, mình thì mang y, tay thì c¥m bát.

Mang bát: danh t× "bát" cûng là tiªng PhÕn, kêu là bát-ða-la (patra), nói g÷n lÕi chï còn mµt âm là bát. Bát là mµt "Ñng lßþng khí," nghîa là mµt ð° dùng tß½ng ßng v¾i mµt lßþng, ý mu¯n nói s¯ lßþng thñc ph¦m ðñng trong bát là v×a ðü cho mình ån. Bát cüa Ph§t Thích-ca Mâu-ni là bát b¢ng s¡t do vua tr¶i TÑ-thiên vß½ng cung hiªn.

Ph§t mang bát ði vào thành nß¾c Xá-v® ð¬ xin ån. TÕi sao ng߶i xu¤t gia lÕi phäi ði xin ån? xin ån chính là mang c½ hµi ðªn cho chúng sanh, ð¬ h÷ có th¬ gieo phß¾c trß¾c tam bäo. Ði t¾i t×ng nhà mà xin, có thuyªt nói là bäy nhà, có thuyªt thì chÆng k¬ bao nhiêu nhà, khi nào xin ðü ån thì thôi.

Kh¤t thñc thì "ch¾ bö nhà nghèo mà t¾i nhà gi¥u, bö nhà hèn mà t¾i nhà sang." trong Kinh Lång-nghiêm có ðoÕn nhß sau: "Ông a-nan v¯n biªt, ðÑc Nhß-lai Thª tôn, qu· ông Tu-b°-ð« và ông ðÕi Ca-diªp, làm A-la-hán mà tâm chßa quân bình." Có chuy®n gì mà lÕi qu· trách hai v¸ này v§y? S¯ là tôn giä Tu-b°-ð« suy nghî nhß thª này: "Vì duyên c¾ gì ng߶i ta có ðßþc nhi«u ti«n? B·i vì kiªp trß¾c ng߶i ta ðã làm ðßþc công ðÑc, kiªp này hß·ng phß¾c báo, nay nªu không cùng h÷ hóa duyên, ð£ng giúp h÷ c½ hµi gieo phß¾c thì kiªp này h÷ không ðßþc làm công ðÑc, kiªp sau t¤t h÷ s¨ b¥n cùng." B·i lý do này mà tôn giä Tu-b°-ð« chuyên gõ cØa các nhà có ti«n ð¬ hóa duyên. Cûng có lý do là thÑc ån cüa nhæng ng߶i có ti«n ð«u là thÑc ån ngon; tôi cho r¢ng tôn giä Tu-b°-ð« thích ån cüa ngon, nên ng߶i m¾i ðªn nhà giàu ð¬ xin ån. Tôi nói nhß v§y không biªt ch×ng, ðã phï báng tôn giä Tu-b°-ð«, ho£c giä, tôn giä không có ý này, không ham ð° ån ngon nhß b÷n chúng ta ngày nay, mà thñc lòng mu¯n cho các ng߶i giàu ðßþc c½ hµi ð£ng tiªp tøc gieo phß¾c lành.

Tôn giä ðÕi Ca-diªp là mµt ð¥u-ðà tu kh± hÕnh, m²i ngày chï ån mµt bæa. Ông không ðªn nhæng nhà giàu ð¬ hóa duyên, chï t¾i các nhà nghèo, vì ông có ý nghî nhß thª này: "Nhæng ng߶i nghèo ðó, b·i c¾ gì h÷ nghèo? B·i trong kiªp xßa, h÷ không biªt làm công ðÑc, nên kiªp hi®n tÕi h÷ nghèo, nay ta hãy ðªn ðµ cho h÷ mµt phen, cho h÷ ðßþc gieo chút phß¾c trß¾c tam bäo, ð£ng kiªp sau h÷ ðßþc phú quý." Nghî v§y nên Tôn giä ðÕi Ca-diªp m¾i chuyên ði hóa duyên các ng߶i nghèo. Tôi cho r¢ng, vì T±-sß Ca-diªp tu kh± hÕnh, không ham ån ð° ngon, và biªt rõ nhà gi¥u th߶ng có ð° ån ngon, còn mình thì không mu¯n ån ð° ngon, nên chï ðªn nhà nghèo mà hóa duyên là ý ðó. Ng߶i trung hoa có câu ngÕn ngæ: "Giäm y tång th÷, giäm thñc tång phúc," tÑc là giäm thi¬u ån và m£c thì phß¾c th÷ tång. Lúc Tôn giä ðÕi Ca-diªp quy y Ph§t, Ngài ðã mµt tråm hai mß½i tu±i r°i.

Ông Tu-b°-ð« chuyên hóa ng߶i giàu, ông ðÕi Ca-diªp chuyên hóa ng߶i nghèo, tß tß·ng cüa cä hai ð«u có ý thiên mµt bên, không hþp v¾i l¨ trung ðÕo, nên Ph§t m¾i qu· r¢ng h÷ là A-la-hán mà còn thiên, không thu§n v¾i l¨ trung ðÕo. Ph§t thì ði kh¤t thñc trong mµt tinh th¥n bình ðÆng, không ch÷n ng߶i có ti«n, cûng không kiªm ng߶i b¥n cùng, và ông a-nan cûng gi¯ng nhß v§y, ði kh¤t thñc mµt cách bình ðÆng: "Trong tâm ông nghî, ð¯i v¾i trai chü, chÆng k¬ thÑc ån d½ sÕch, dòng Sát-ðª-l¸ hay chiên-ðà-la, chÆng k¬ quý ti®n, phát tâm t× bi ð¬ thành tñu t¯t ð©p cho t¤t cä chúng sanh ð«u hß·ng công ðÑc vô lßþng."

Trong thành ¤y, Ngài theo thÑ l¾p kh¤t thñc, xong tr· v« n½i cû. TÕi sao biªt ðÑc Ph§t không ch÷n lña? Vì Ngài l¥n lßþt t×ng nhà, kh¤t thñc xong nhà này, Ngài ðªn nhà khác, theo ðúng thÑ l¾p.

Khi nào kh¤t thñc xong, Ngài tr· v« n½i cû. N½i cû (b±n xÑ) ðây là r×ng KÏ-ðà v߶n C¤p-cô-ðµc.

Th÷ trai xong, Ngài c¤t y bát, rØa chân r°i träi tòa ra ng°i. Ngài th÷ trai, ån xong Ngài xªp y, thâu d÷n bát r°i rØa chân, vì theo t§p quán ðß½ng th¶i là khi ra ngoài không mang gi¥y, mang bí-t¤t, ð¬ chân tr¥n, ðÕp ð¤t. Chï khi nào v« nhà, ån xong m¾i rØa chân sÕch s¨.

Khi làm xong t¤t cä các ði«u này r°i, ðÑc Ph§t làm gì? Ngài ng°i tham thi«n. Bän vån cüa Hán tÕng d¸ch ch² này là "phu tòa nhi t÷a." phu tòa nghîa là träi lÕi t÷a cø ngay ng¡n ð¬ ng°i cho thß thái, chÆng gi¯ng chúng ta bây gi¶, ð®m ch² ng°i cho th§t d¥y, th§t êm, ng°i sao cho thoäi mái, còn Ph§t thì chï xªp ch² ng°i cho t« chïnh mµt chút thôi.

Trong b¤t cÑ mµt hành vi nào, nhß lúc Ph§t ån u¯ng, ð¡p áo, ho£c làm mµt vi®c nhö nh£t nào khác trong cuµc s¯ng, không k¬ gi¶ nào trong ngày, Ngài ð«u bi¬u hi®n thñc tß¾ng bát-nhã, b±n ð¸a phong quang, không phäi là cách thÑc c¯ ý làm ra cho ki¬u cách. Nªu chúng ta hi¬u rõ Ph§t pháp thì m÷i hành vi cØ chï ð«u là tu hành, chÆng phäi chï tu lúc ng°i tînh t÷a. Ng°i tÕi mµt ch² nào thì làm nhß mµt kë ðã tu mµt cách thu¥n thành, còn ngoài lúc ng°i ra thì khoa tay múa chân, nói ðông nói tây, toàn chuy®n trên tr¶i dß¾i bi¬n. Ng߶i tu ðÕo phäi tñ lo li®u hành vi cØ chï cüa mình, ði ðÑng n¢m ng°i không lìa chánh ni®m. Nhæng ng߶i tu ðÕo cùng · mµt ch², phäi giäm thi¬u b¡t chuy®n v¾i nhau, vì nói nhi«u s¨ phí th¶i gi¶ công phu cüa ng߶i xung quanh, mà døng công tu ðÕo thì nh¤t cØ nh¤t ðµng không th¬ làm phß½ng hÕi ðªn ng߶i khác. Vô lu§n ðÑc Ph§t làm vi®c gì, không bao gi¶ th¤y có sñ °n ào, to tiªng, và lúc nào cûng th¤y có sñ yên l£ng, cho nên, v¾i bao nhiêu ng߶i · cùng mµt n½i, mà t× s¾m ðªn t¯i, không th¤y có ai chuy®n trò, ho£c nªu có tiªng nói nào thì thanh âm cûng nhö nh©, không làm phi«n t¾i mµt ai.

2. Thi®n Hi®n Khäi Thïnh

Xem Tiªp: Kim cang Lßþc Giäi 4 Thi®n Hi®n Khäi Thïnh