- Thª Tôn có oai ðÑc l¾n, khéo vì chúng sanh hi¬n bày ð® nh¤t nghîa ðª cüa Nhß Lai. Thª Tôn th߶ng khen con là b§c nh¤t trong nhæng ng߶i thuyªt pháp, mà nay con nghe pháp âm nhi®m m¥u cüa Nhß Lai, cûng nhß ng߶i ðiªc, cách xa tråm bß¾c mà nghe tiªng mu²i bay, v¯n chÆng th¬ th¤y, hu¯ng là ðßþc nghe ! Ph§t dù chï rõ, khiªn con dÑt tr× l²i l¥m, nhßng con còn chßa th¤u su¯t ch² chÆng nghi ho£c cüa nghîa n¥y.

- Thª Tôn, hàng hæu l§u nhß a Nan, dù ðßþc khai ngµ, nhßng chßa dÑt t§p khí phi«n não, còn chúng con là b§c vô l§u trong hµi n¥y, nay nghe pháp âm cüa Nhß lai còn m¡c phäi nhæng ði«u nghi ng¶. - Thª Tôn, nªu t¤t cä các thÑ cån, tr¥n, ¤m, xÑ, gi¾i v.v... cüa thª gian ð«u là Nhß lai TÕng, bän tánh v¯n trong sÕch, sao lÕi b²ng sanh các tß¾ng hæu vi nhß núi sông, ð¤t ðai, thành r°i hoÕi, hoÕi r°i thành, thành hoÕi chÆng ng×ng ?

LÕi Nhß lai nói иa, Thüy, Höa, Phong, bän tánh viên dung, cùng kh¡p pháp gi¾i, trÕm nhiên th߶ng trø. Thª Tôn, nªu tánh иa cùng kh¡p, thì làm sao dung nÕp ðßþc Thüy ? Nªu tánh Thüy cùng kh¡p thì Höa chÆng th¬ sanh ; sao lÕi nói hai tánh Thüy và Höa ð«u cùng kh¡p hß không, chÆng ðoÕt m¤t nhau ?

- Thª Tôn, tánh иa thì ngån ngÕi, tánh không thì tr¯ng r²ng, làm sao hai tánh ¤y ð«u cùng kh¡p pháp gi¾i ? nay con chÆng biªt nghîa n¥y thª nào, xin Ph§t t× bi, khai m· lòng mê muµi cüa con và ðÕi chúng.

Nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, kính mong l¶i dÕy Vô Thßþng cüa Nhß Lai.

B¤y gi¶, Thª Tôn bäo Phú Lâu na và hàng a la Hán l§u t§n vô h÷c trong Hµi r¢ng :

- Hôm nay, Nhß lai vì cä chúng trong Hµi n¥y hi¬n bày tánh ch½n th¡ng nghîa trong th¡ng nghîa, khiªn hàng ð¸nh tánh thanh Vån và t¤t cä a la Hán chßa ðßþc Nh¸ Không (nhân ngã không và pháp ngã không), phát tâm hß¾ng v« thßþng th×a, ð«u ðßþc ch² tu hành ch½n chánh, thiªt thñc chÆng xao ðµng cüa cänh gi¾i t¸ch di®t nh¤t th×a, các ngß½i hãy chú ý nghe.

Phú Lâu na và ðÕi chúng kính vâng pháp âm cüa Ph§t, yên l£ng ng°i nghe.

Ph§t bäo :

- Phú Lâu Na, nhß l¶i ngß½i nói, bän tánh trong sÕch, sao lÕi b²ng sanh núi sông ð¤t ðai. Ngß½i chÆng th߶ng nghe Nhß lai dÕy r¢ng : Tánh giác di®u minh, bän giác minh di®u hay sao ?

TÑc di®u th߶ng minh mà chÆng l§p s· minh, cûng chÆng phäi b¤t minh, nên nói di®u minh, tÑc minh th߶ng di®u, mà chÆng b¸ k©t n½i minh, nên nói minh di®u. Nªu ch¤p th§t cho là giác minh, bèn l÷t vào tình thÑc, thành ra lìa giác chÆng minh, thì ðâu th¬ nói là di®u, nên kinh nói : "Do giác minh thành l²i l¥m" v§y.

- BÕch Thª Tôn, vâng Õ, con th߶ng nghe Ph§t khai th¸ nghîa n¥y.

Ph§t bäo :

- Ngß½i nói giác minh, là do tánh minh ðßþc g÷i là giác ; hay là cái giác b¤t minh, g÷i là minh giác ?
Phú Lâu na nói :

- Nªu cái b¤t minh n¥y g÷i là giác, thì chÆng có s· minh.

Ph§t bäo :

- Nªu chÆng có s· minh thì chÆng có minh giác, có s· chÆng phäi là giác, không s· chÆng phäi là minh, chÆng minh lÕi chÆng phäi tánh trÕm nhiên sáng tö cüa bän giác. Vì tánh giác ¡t minh, v÷ng cho là minh giác, b±n giác chÆng phäi s· minh, do ch¤p sñ minh nên l§p s· minh, s· minh ðã v÷ng l§p, thì sanh cái nång minh hß v÷ng cüa ngß½i.

— trong chÆng ð°ng d¸, v÷ng ch¤p thành d¸, khác v¾i cái d¸ n¥y, do sñ d¸ mà l§p sñ ð°ng, tß¾ng ð°ng d¸ ðã sanh, t× ðó lÕi l§p ra cái chÆng ð°ng chÆng d¸. Nhi­u loÕn nhß thª, ð¯i ðãi nhau sanh ra möi m®t, möi lâu thành tr¥n, tñ h²n tÕp lçn nhau, do ðó sanh ra tr¥n lao phi«n não, kh·i d§y thành thª gi¾i, t¸ch l£ng thành hß không ; hß không là ð°ng, thª gi¾i là d¸, do ð°ng d¸ l§p ra chÆng ð°ng chÆng d¸, ¤y là pháp hæu vi, cái v¯n chÆng ð°ng d¸ cüa bän giác, m¾i th§t là pháp vô vi.

Bän giác tánh không, chÆng minh chÆng vô minh, tùy theo nghi®p thÑc biªn hi®n nên vô minh b¡t ð¥u ; mµt ni®m vô minh b²ng kh·i, thì bän giác lìa tánh không mà sanh v÷ng minh, tánh không cûng lìa bän giác mà sanh ám muµi. Bän giác sanh v÷ng minh thì phát ra thÑc, ch² trong l£ng chÆng lay ðµng cüa thÑc tinh (ngu°n g¯c cüa thÑc) tÑc là Thüy, tánh "không" sanh ám muµi, kªt tø thành s¡c, tÑc là иa (trái ð¤t), иa và Thüy nhi­u loÕn nhau thành Phong (B¥u khí quy¬n bao phü trái ð¤t). Vì tánh "không" b¸ ám muµi, c¯ ch¤p cái nång minh thành chß¾ng ngÕi, nên v÷ng cho bän giác là s· minh, nång s· nhi­u loÕn, nên v÷ng có tánh biªn hóa cüa Höa, ng÷n Höa xông lên, nên có h½i Thüy kh¡p cä m߶i phß½ng hß không. Höa b¯c lên, Thüy chäy xu¯ng, giao lµn v÷ng l§p thì Thüy ß¾t thành bi¬n cä, ð¤t khô thành løc ð¸a. do nghîa n¥y, nên trong bi¬n cä Höa th߶ng phun lên, trong løc ð¸a sông ngòi th߶ng chäy. Thª Thüy kém thª Höa thì kªt thành núi, nên khi ð§p ðá núi thì có tia lØa ; thª иa kém thª Thüy thì m÷c lên thành cö cây, nên ð¯t cö cây thì thành ð¤t, v¡t ra thì có nß¾c. TÑ ðÕi giao lµn lçn nhau v÷ng sanh nhân quä, do nhân duyên n¥y nên thª gi¾i tß½ng tøc.

Theo lý thuyªt Ngû hành là sáng l§p t× trung Qu¯c, ng߶i „n е thì chÆng biªt h÷c thuyªt n¥y. Nên các kinh Ph§t chï nói tÑ ðÕi, ngû u¦n, løc nh§p, th§p nh¸ xÑ, th§p bát gi¾i, cho ðªn th¤t ðÕi, ðoÕn n¥y t× tiªng PhÕn d¸ch sang tiªng Hán, mà d¸ch giä mßþn ngû hành ð¬ sáng tö nghîa Kinh, lý thuyªt ngû hành ng߶i xßa còn có th¬ hi¬u ðßþc, ð¶i nay thì ít ng߶i th¤u su¯t. cho nên ðµc giä ð¶i nay cäm th¤y r¤t khó hi¬u, nªu không hi¬u ðßþc thì ðánh m¤t tác døng cüa l¶i kinh. Vì Ph§t thuyªt pháp, hay dùng nhæng sñ v§t cüa chúng sanh ðã hi¬u biªt, ð¬ chÑng tö tri kiªn cüa chúng sanh chÆng ðúng. do ðó, nên chúng tôi lßþc bö ph¥n ngû hành, chï dña theo tÑ ðÕi mà d¸ch ðoÕn kinh n¥y, xin ðµc giä t× bi hoan hï cho.

- LÕi næa, Phú Lâu Na, cái minh hß v÷ng n¥y chÆng phäi gì khác, do giác minh thành l²i l¥m ; s· minh ðã v÷ng l§p, thành lý minh có ng¢n mé. Vì v§y, nên nghe chÆng ra ngoài tiªng, th¤y chÆng vßþt khöi s¡c, sáu thÑ s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp ðã v÷ng l§p, do ðó chia ra Kiªn, Vån, Giác, Tri. Cµng nghi®p ràng buµc lçn nhau mà có hþp, ly, thành, hóa ; do kiªn ch¤p cüa s· minh nên sanh kh·i s¡c tß¾ng, do nång minh cüa kiªn ch¤p thì thành tß tß·ng , ý kiªn khác v¾i mình thì thành ghét, tß tß·ng ð°ng v¾i mình thì thành yêu, gieo cái yêu thành hÕt gi¯ng, thu nÕp tß tß·ng thành cái thai, giao c¤u phát sanh, h¤p dçn cµng nghi®p, nên có nhân duyên sanh ra bào thai.

- Các loài thai sanh, noãn sanh, th¤p sanh, hoá sanh, tùy theo sñ cäm Ñng mà thành : noãn do tß·ng ni®m mà sanh, thai do ái tình mà có, th¤p sanh do hþp mà cäm Ñng, hóa sanh do tách ly mà hi®n. Tình, tß·ng, hþp, ly, thay ð±i lçn nhau, các loài th÷ nghi®p theo ðó mà thång tr¥m, do nhân duyên n¥y, nên chúng sanh tß½ng tøc.

- Phú Lâu Na, do tß tß·ng thß½ng yêu liên kªt thành nghi®p, yêu mãi không r¶i thì nhæng cha m© con cháu trong thª gian sanh nhau chÆng ng×ng, ¤y ð«u t× g¯c Døc Tham sanh kh·i.

- Lòng tham ái giúp nhau tång trß·ng, tham mãi không thôi thì các loÕi thai, noãn, th¤p, hóa trong thª gian, tùy sÑc mÕnh yªu, ån nu¯t lçn nhau, ¤y ð«u t× g¯c Sát Tham sanh kh·i.

- Ng߶i ån th¸t dê, dê chªt làm ng߶i, ng߶i chªt làm dê, nhß v§y cho ðªn m߶i loÕi chúng sanh, chªt s¯ng s¯ng chªt, ån nu¯t lçn nhau, ác nghi®p lan tràn cùng tµt ð¶i v¸ lai, ¤y ð«u t× g¯c ÐÕo Tham (trµm c¡p) sanh kh·i.

- Ngß½i nþ mÕng ta, ta trä nþ ngß½i, do nhân duyên n¥y, träi qua tråm ngàn kiªp, th߶ng · trong dòng sanh tØ ; ngß½i yêu tâm ta, ta ßa s¡c ngß½i, do nhân duyên n¥y träi qua tråm ngàn kiªp, th߶ng · trong dòng ràng buµc, ¤y ð«u t× g¯c Sát, ÐÕo, Dâm sanh kh·i. do nhân duyên n¥y nên nghi®p quä tß½ng tøc.

Phú Lâu Na, ba thÑ ðiên ðäo k¬ trên tß½ng tøc nhß v§y, ð«u do sñ l²i l¥m cüa giác minh cho là có tánh li­u tri cüa nång minh r°i biªn hi®n s¡c tß¾ng, t× v÷ng kiªn ðó sanh kh·i các tß¾ng hæu vi nhß núi sông ð¤t ðai, theo thÑ tñ d¶i ð²i, vì hß v÷ng n¥y nên xoay chuy¬n chÆng ng×ng.

Phú Lâu na nói:

- Thª Tôn ! Nªu Di®u Giác n¥y v¯n nhi®m m¥u sáng tö, cùng v¾i tâm Nhß lai chÆng thêm, chÆng b¾t, khi không b²ng sanh các tß¾ng hæu vi nhß núi sông, ð¤t ðai ; nay Nhß lai ðã chÑng Di®u Giác, làm sao núi sông ð¤t ðai và các t§p khí hæu l§u còn ðßþc sanh tr· lÕi ?

Ph§t bäo Phú Lâu na :

- Ví nhß ng߶i mê · mµt xóm làng, nh§n l¥m phß½ng nam thành phß½ng B¡c, v§y sñ mê l¥m n¥y t× mê ra hay t× ngµ ra ?

Phú Lâu na ðáp :

- Ng߶i mê nhß v§y chÆng t× mê ra, cûng chÆng t× ngµ ra ? TÕi sao ? Mê v¯n chÆng g¯c, làm sao t× mê ra ? Ngµ chÆng sanh mê, sao nói t× ngµ ra ?

Ph§t nói :

- Ng߶i mê kia ðang trong lúc mê, b²ng có ng߶i ngµ chï th¸ cho ngµ, Phú Lâu Na, ý ngß½i thª nào ? Ng߶i ¤y dçu mê, ð¯i v¾i xóm làng này, còn mê lÕi næa chång ?

- BÕch Thª Tôn, không Õ !

- Phú Lâu Na, m߶i phß½ng Nhß lai cûng nhß v§y, sñ mê n¥y v¯n chÆng có g¯c, tánh r¯t cuµc là không, xßa v¯n chÆng mê, do v÷ng ch¤p nên tña nhß có mê có giác, giác ðßþc cái mê thì mê li«n di®t, giác chÆng sanh mê.

Cûng nhß ng߶i nh£m th¤y hoa ð¯m trên không, nªu tr× ðßþc b®nh nh£m thì hoa ð¯m n½i không li«n di®t. B²ng có ng߶i ngu · ch² hß không mà hoa ð¯m ðã di®t kia, mong ðþi hoa ð¯m sanh næa, ngß½i xét ng߶i n¥y là ngu hay trí ?

Phú Lâu na ðáp :

- Hß không v¯n chÆng có hoa ð¯m, v÷ng th¤y có sanh di®t, th¤y hoa ð¯m di®t ðã là ðiên ðäo r°i, lÕi còn mu¯n hoa ð¯m sanh næa, thì th§t là ðiên dÕi, làm sao còn g÷i ng߶i ðiên nhß v§y là ngu hay trí ! Ph§t bäo :

- theo nhß ngß½i hi¬u, sao lÕi còn höi Di®u Giác cüa chß Ph§t lÕi sanh núi sông ð¤t ðai næa ! Cûng nhß qu£ng vàng, ð¤t cát lµn v¾i vàng ròng, khi qu£ng ðã luy®n thành vàng ròng thì chÆng tr· thành qu£ng næa ; nhß cây ðã ð¯t thành tro, thì chÆng tr· lÕi thành cây næa. B° Ы Niªt Bàn cüa chß Ph§t cûng nhß v§y.

- Phú Lâu Na, ngß½i còn höi v« bän tánh viên dung, cùng kh¡p pháp gi¾i cüa иa, Thüy, Höa, Phong nghi r¢ng tánh Thüy và Höa sao chÆng ðoÕt m¤t nhau, và höi sao hß không và tánh иa ð«u kh¡p pháp gi¾i, l¨ ra chÆng dung nÕp nhau.

- Phú Lâu Na, ví nhß hß không chÆng phäi các tß¾ng, cûng chÆng ngån ngÕi các tß¾ng phát huy. TÕi sao ? Phú Lâu Na, · n½i hß không, m£t tr¶i chiªu thì sáng, mây che thì t¯i, gió th±i thì ðµng, tr¶i tÕnh thì trong, sß½ng mù thì ðøc, bøi n±i thì m¶, nß¾c l£ng thì lóng lánh, ý ngß½i thª nào ? Các tß¾ng hæu vi khác nhau nhß v§y, là tñ sanh hay t× hß không ra ? Phú Lâu Na, nªu m²i m²i tñ sanh , khi lúc m£t tr¶i chiªu, ðã là m£t tr¶i chiªu sáng, thì m߶i phß½ng hß không ð«u thành màu s¡c cüa m£t tr¶i, tÕi sao lÕi còn th¤y m£t tr¶i trên không ? Nªu hß không tñ sáng, thì hß không phäi tñ chiªu sáng, tÕi sao lúc giæa ðêm mây mù lÕi chÆng th¤y sáng ? Nên biªt cái sáng nhß v§y chÆng phäi m£t tr¶i, chÆng phäi hß không, cûng chÆng ngoài m£t tr¶i và hß không. Xét các tß¾ng ¤y v¯n là hß v÷ng, chÆng th¬ chï bày, cûng nhß mu¯n hoa ð¯m trên không kªt thành quä hß không, làm sao còn höi cái nghîa chÆng ðoÕt m¤t nhau ? Di®u Tâm sáng tö, v¯n chÆng phäi thüy, höa, tÕi sao lÕi còn höi v« nghîa chÆng dung nÕp nhau ?

- Tánh sáng tö cüa Di®u Tâm cûng v§y, nªu ngß½i phát minh cái hß không thì hß không hi®n ra; ð¸a, thüy, höa, phong m²i m²i phát minh thì m²i m²i hi®n ra, nªu cùng phát minh thì cùng hi®n ra.
- Thª nào là cùng hi®n ? Phú Lâu Na, nhß trong mµt dòng nß¾c, hi®n ra bóng m£t tr¶i, hai ng߶i cùng xem bóng ðó, r°i ng߶i ði phß½ng Ðông, ng߶i ði phß½ng Tây, m²i ng߶i ð«u th¤y m£t tr¶i theo mình, mµt cái ði v« phß½ng Ðông, mµt cái ði v« phß½ng Tây, chÆng có nh¤t ð¸nh. Không nên höi r¢ng : M£t tr¶i là mµt, sao lÕi m²i cái ði theo m²i ng߶i ? Bóng m£t tr¶i trong nß¾c ðã thành hai, tÕi sao trên tr¶i chï có mµt ? Sñ hß v÷ng quanh lµn nhß thª chÆng có cån cÑ.

- Phú Lâu Na, ngß½i cho tß¾ng S¡c, Không ðoÕt m¤t lçn nhau n½i Nhß lai TÕng, thì Nhß lai TÕng tùy theo s¡c không cùng kh¡p pháp gi¾i, nên · trong ðó, gió th±i thì ðµng, hß không thì l£ng, m£t tr¶i thì sáng, mây mù thì t¯i, chúng sanh mê muµi, trái giác tánh, hþp cänh tr¥n, phát kh·i tr¥n lao, nên có tß¾ng thª gian.

- ta dùng tánh chÆng sanh di®t cüa di®u tâm sáng tö hþp v¾i Nhß lai TÕng, thì Nhß lai TÕng chï duy nh¤t mµt di®u tâm sáng tö, tròn ð¥y chiªu kh¡p pháp gi¾i, nên · trong ðó, mµt là vô lßþng, vô lßþng là mµt, trong nhö hi®n ra l¾n, trong l¾n hi®n ra nhö, ðÕo tràng chÆng ðµng mà kh¡p m߶i phß½ng thª gi¾i, thân th¬ bao hàm vô t§n hß không, n½i ð¥u mµt mäy lông hi®n ra cõi Ph§t, ng°i trong vi tr¥n chuy¬n ðÕi pháp luân, ngh¸ch cänh tr¥n, hþp giác tánh, nên hi®n ra tánh Ch½n Nhß sáng tö cüa di®u tâm.

- Cái di®u tâm sáng tö n¥y, phi tâm, phi không, phi ð¸a, thüy, höa, phong ; phi nhãn, nhî, tÖ, thi®t, thân, ý ; phi s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp ; phi nhãn thÑc gi¾i cho ðªn phi ý thÑc gi¾i ; phi minh, phi vô minh, phi minh vô minh t§n, nhß thª cho ðªn phi lão phi tØ, phi lão tØ t§n ; phi kh±, t§p, di®t, ðÕo ; phi trí, phi ð¡c, phi b¯ thí, trì gi¾i, tinh t¤n, nhçn nhøc, thi«n ð¸nh, trí hu® ; phi ðªn b¶ bên kia, cho ðªn phi Nhß Lai, phi ºng Cúng, phi chánh Biªn tri ; phi ÐÕi Niªt Bàn, phi th߶ng ðÑc, lÕc ðÑc, ngã ðÑc, t¸nh ðÑc, (tÑ ðÑc cüa Niªt Bàn), cho ðªn các pháp thª gian và xu¤t thª gian ð«u phi cä.

- Cái di®u tâm sáng tö n¥y tÑc tâm, tÑc không, tÑc ð¸a, thüy, höa, phong ; tÑc nhãn, nhî, tÖ, thi®t, thân, ý ; tÑc s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp ; tÑc nhãn thÑc gi¾i, cho ðªn tÑc ý thÑc gi¾i ; tÑc minh, tÑc vô minh, tÑc minh vô minh t§n ; cho ðªn tÑc lão, tÑc tØ, tÑc lão tæ t§n, tÑc kh±, t§p, di®t, ðÕo ; tÑc trí, tÑc ð¡c ; tÑc b¯ thí, trì gi¾i, tinh t¤n, nhçn nhøc, thi«n ð¸nh, trí hu® ; tÑc ðªn b¶ bên kia, cho ðªn tÑc Nhß Lai, tÑc ºng Cúng, tÑc Chánh Biªn tri ; tÑc ÐÕi Niªt Bàn, tÑc th߶ng ðÑc, lÕc ðÑc, ngã ðÑc, t¸nh ðÑc ; cho ðªn các pháp thª gian và xu¤t thª gian ð«u tÑc nhß thª cä.

- Cái di®u tâm sáng tö n¥y lìa TÑc lìa Phi, cûng TÑc cûng Phi TÑc, tÕi sao chúng sanh tam gi¾i cüa thª gian và các hàng thanh Vån, Duyên Giác cüa xu¤t thª gian mu¯n dùng cái tâm s· tri ð¬ suy l߶ng Vô Thßþng B° Ы cüa Nhß lai ; mu¯n dùng l¶i nói cüa thª gian ð¬ nh§p tri Kiªn Ph§t, ðâu có th¬ ðßþc !

- Ví nhß nhæng cây ðàn : c¥m s¡t, tÏ bà, dù có di®u âm, nªu chÆng có sñ khéo léo cüa ngón tay, thì di®u âm chÆng th¬ phát ra. Cûng v§y, cái di®u tâm ch½n th§t cüa ngß½i và chúng sanh m²i m²i v¯n sÇn ð¥y ðü. Nhßng n½i ta khi búng tay thì häi ¤n phát ra ánh sáng, (häi ¤n là : lâu ðài b²ng hi®n trên m£t bi¬n, dø cho sÑc døng vô biên cüa tñ tánh tñ hi®n), còn n½i các ngß½i, v×a móng tâm thì tr¥n lao ðã kh·i ; ¤y là do chÆng c¥u vô thßþng B° Ы, ham thích ti¬u th×a, ðßþc ít cho là ðü.

Phú Lâu na nói :

- Di®u tâm sáng tö cüa con và Nhß lai ð«u viên mãn không hai. N½i con, vì xßa kia m¡c phäi v÷ng tß·ng t× vô thï, ch¸u luân h°i ðã lâu, nay dù chÑng ðßþc thánh quä, nhßng chßa ðªn ch² r¯t ráo. N½i Thª Tôn thì t¤t cä v÷ng tß·ng ð«u di®t, chï di®u tâm ch½n th߶ng hi®n hành. V§y xin höi Nhß lai : T¤t cä chúng sanh vì sao có v÷ng, tñ che khu¤t di®u tâm, cam ch¸u chìm ð¡m ?

Ph§t bäo Phú Lâu na :

- Ngß½i dù tr× ðßþc lòng nghi, nhßng còn có mê ho£c chßa dÑt sÕch, nay ta ðem nhæng vi®c cüa thª gian höi ngß½i. Ngß½i há chÆng nghe trong thành Th¤t la Phi®t, có ông Di­n Nhã ÐÕt Ða, bu²i sáng l¤y gß½ng soi m£t, nhìn th¤y m£t mày, b²ng ßa cái ð¥u trong gß½ng, r°i tñ trách ð¥u mình sao chÆng tñ th¤y m£t mûi, cho là yêu m¸, khi không phát ðiên bö chÕy. Ý ngß½i thª nào ? Ng߶i ¤y vì sao khi không bö chÕy ?

Phú Lâu na ðáp : - Ng߶i ¤y tâm ðiên, chÑ chÆng do gì khác.

Ph§t nói :

- Di®u tâm v¯n tròn ð¥y sáng tö, ðã g÷i là v÷ng, làm sao có nhân ? Nªu có cái nhân, sao còn g÷i là v÷ng ? Chï do các v÷ng tß·ng xoay v¥n, tñ làm nhân cho nhau, t× mê thêm mê, träi qua vô lßþng kiªp, dù ðßþc Ph§t phát minh ðÕi nghîa, còn chÆng ch¸u quay v«. Cái nhân mê nhß v§y, do mê tñ có, biªt cái mê vô nhân thì v÷ng chÆng ch² dña ; sanh còn chÆng có, l¤y gì ð¬ di®t ?

- Ng߶i ð¡c ðÕo B° Ы, nhß ng߶i tïnh gi¤c nói vi®c trong chiêm bao ; tâm dù rõ ràng, làm sao l¤y ðßþc nhæng v§t trong chiêm bao ra ? Hu¯ng là vô nhân, v¯n chÆng có gì ! Nhß Di­n Nhã ÐÕt Ða, ðâu có nhân duyên gì mà tñ sþ ð¥u mình bö chÕy. Nªu b²ng nhiên hªt ðiên, cái ð¥u ðâu phäi t× ngoài mà ðßþc ; dù chßa hªt ðiên, ð¥u cûng chÆng m¤t. Phú Lâu Na, tánh v÷ng nhß thª, làm sao có nhân ?

Nªu ngß½i chÆng duyên theo thª gian, nghi®p quä, chúng sanh, ba thÑ phân bi®t n¥y xoay chuy¬n liên tøc, ba duyên ðã di®t thì ba nhân chÆng sanh, tánh ðiên cüa Di­n Nhã ÐÕt Ða trong tâm ngß½i tñ dÑt, dÑt tÑc là B° Ы. V§y di®u tâm sáng tö v¯n kh¡p pháp gi¾i, chÆng t× ng߶i khác mà ðßþc, chÆng nh¶ nh÷c nh¢n tu chÑng mà có.

- Ví nhß có ng߶i, n½i áo mình có hÕt châu nhß ý mà chÆng tñ biªt, nghèo nàn rách rß¾i, ån xin n½i phß½ng xa. Ng߶i ¤y dù nghèo, hÕt châu chßa t×ng m¤t, b²ng ðßþc ng߶i trí chï ra hÕt châu, li«n thành giàu sang tùy theo ý mu¯n, m¾i ngµ bäo châu chÆng t× bên ngoài mà có.

- TÑc th¶i, a nan · trong chúng ðänh l­ chân Ph§t, bÕch Ph§t r¢ng :

- nay Thª Tôn, nói ba nghi®p Sát, ÐÕo, Dâm di®t r°i thì ba nhân chÆng sanh, và tánh ðiên cüa Di­n Nhã ÐÕt Ða trong tâm tñ dÑt, dÑt tÑc là B° Ы, chÆng t× ng߶i khác mà ðßþc. Thª thì rõ ràng là nhân duyên r°i, làm sao Nhß lai bác bö nghîa nhân duyên ? Chính con do nhân duyên mà tâm ðßþc khai ngµ.

- Thª Tôn, nghîa n¥y chÆng nhæng hàng thanh Vån hæu h÷c trë tu±i nhß chúng con, cä ÐÕi Møc Ki«n Liên, Xá Lþi Ph¤t và tu B° Ы trong hµi n¥y, ð«u t× n½i ông lão PhÕn Chí nghe cái thuyªt nhân duyên cüa Ph§t, tâm ðßþc khai ngµ, thành quä vô l§u. nay Ph§t nói B° Ы chÆng do nhân duyên, v§y thì cái thuyªt tñ nhiên cüa b÷n ngoÕi ðÕo Câu Xá ly lÕi thành ð® nh¤t nghîa sao ? xin Ph§t ðÕi bi, khai phá ch² mê muµi cho chúng con.

Ph§t bäo a nan :

- Nhß Di­n Nhã ÐÕt Ða, nªu di®t tr× ðßþc cái nhân duyên phát ðiên, thì tánh chÆng ðiên tñ nhiên hi®n ra, lý cùng tµt cüa nhân duyên và tñ nhiên là v§y.

- a nan ! Nªu ð¥u cüa Di­n Nhã ÐÕt Ða v¯n tñ nhiên, ðã là tñ nhiên, thì tÕi sao sþ ð¥u bö chÕy ? „y là do nhân duyên nào ?

- Nªu ð¥u tñ nhiên do nhân duyên nên phát ðiên, tÕi sao chÆng tñ nhiên do nhân duyên mà m¤t ði ? Ð¥u v¯n chÆng m¤t, tÕi sao vçn còn v÷ng sanh ðiên sþ ? Thª thì ðâu phäi nh¶ nhân duyên ?

- Nªu bän tánh v¯n tñ nhiên có ðiên sþ, v§y khi chßa ðiên, cái ðiên ¦n núp · ch² nào ? Nªu tánh chÆng ðiên là tñ nhiên, ð¥u v¯n chÆng v÷ng, sao lÕi bö chÕy ?

- Nªu ngµ ðßþc cái ð¥u v¯n chÆng m¤t, tánh ðiên cu°ng v¯n v÷ng danh, thì nhân duyên và tñ nhiên ð«u là hý lu§n.

- cho nên ta nói ba duyên di®t r°i tÑc là tâm B° Ы. Tâm B° Ы sanh, thì tâm sanh di®t ðßþc di®t, ¤y cûng là sanh di®t ; khi sanh và di®t ð«u sÕch, m¾i g÷i là vô công døng ðÕo.

- Nªu có sñ chÆng sanh, chÆng di®t g÷i là tñ nhiên, thì tâm tñ nhiên n¥y là do sanh di®t ðã sÕch mà hi®n, ¤y cûng là pháp sanh di®t, chÆng phäi B° Ы. Cái lý chÆng sanh di®t kia g÷i là tñ nhiên, cûng nhß các tß¾ng lçn lµn thành mµt th¬ cüa thª gian, g÷i là tánh hòa hþp ; cái chÆng hòa hþp thì g÷i là tñ nhiên. Tñ nhiên chÆng phäi tñ nhiên, hòa hþp chÆng phäi hòa hþp, tñ nhiên và hòa hþp ð«u lìa, có lìa có hþp ð«u sai, ðªn ch² n¥y m¾i ðßþc g÷i là pháp chÆng hý lu§n.

Nªu dña vào ch² n¥y ð¬ thü chÑng Vô Thßþng B° Ы và Niªt Bàn thì quä Ph§t vçn còn cách xa l¡m. TÕi sao ? Vì ch¤p do døng công tu chÑng mà có s· ð¡c v§y. KÏ th§t, B° Ы Niªt Bàn v¯n sÇn ð¥y ðü, chï có th¬ sát na ngµ nh§p, chÆng do nhi«u kiªp siêng nång tu chÑng mà ðßþc, dçu cho nh¾ hªt di®u lý thanh t¸nh nhß cát sông H¢ng trong m߶i hai bµ kinh cüa m߶i phß½ng Nhß Lai, chï càng thêm hý lu§n.

- Ngß½i dù nói lý nhân duyên, tñ nhiên ch¡c ch¡n rõ ràng, ng߶i ð¶i khen ngß½i ða vån b§c nh¤t, v¾i cái huân t§p ða vån nhi«u kiªp n¥y, chÆng th¬ tránh khöi nÕn ma Ðång Già, phäi nh¶ th¥n chú cüa ta, làm cho ma Ðång Già d§p t¡t lØa dâm, sông ái khô cÕn, chÑng quä a na Hàm, n½i pháp ta thành tñu tinh t¤n, khiªn ngß½i giäi thoát. a Nan, ngß½i dù nhi«u kiªp ghi nh¾ nhæng l¶i bí m§t nhi®m m¥u cüa Nhß Lai, chÆng b¢ng mµt ngày tu nghi®p vô l§u, xa lìa hai kh± yêu, ghét cüa thª gian. Nhß ma Ðång Già xßa kia là dâm næ, do sÑc th¥n chú, tiêu di®t lòng ái døc, nay trong pháp ta g÷i là TÏ kheo ni Tánh v¾i gia du Ðà la (m© cüa la H¥u La), cùng ngµ nhân xßa, biªt ðßþc nhân duyên nhi«u kiªp, ð«u do tham ái làm kh±, chï mµt ni®m huân tu pháp vô l§u thi®n, nay ng߶i thì ra khöi ràng buµc, ng߶i thì ðßþc Ph§t th÷ ký, sao ngß½i còn tñ d¯i, k©t n½i th¤y nghe ?

A nan và ðÕi chúng nghe l¶i Ph§t dÕy, nghi ho£c tiêu tr×, tâm ngµ th§t tß¾ng, thân ý khinh an, ðßþc pháp chßa t×ng có, r½i l® ðänh l­ chân Ph§t, quÏ g¯i ch¤p tay bÕch Ph§t r¢ng :

- Lòng trong sÕch vô thßþng ðÕi bi cüa Ph§t, khéo khai ngµ cho tâm chúng con, dùng ðü thÑ nhân duyên và phß½ng ti®n dìu d¡t kë chìm ð¡m ra khöi bi¬n kh±. Thª Tôn, nay con dù ðßþc nghe pháp âm nhß thª, nh§n biªt di®u tâm sáng tö kh¡p m߶i phß½ng thª gi¾i, trùm chÑa các cõi Ph§t thanh t¸nh trang nghiêm trong m߶i phß½ng qu¯c ðµ. Nhß lai lÕi trách con ða vån vô ích, chÆng b¢ng tu t§p, nay con nhß ng߶i phiêu bÕt, b²ng ðßþc Thiên Vß½ng ban cho cái nhà sang, dù ðßþc nhà l¾n, nhßng phäi biªt ch² cØa vào. V§y xin Nhß lai t× bi khai th¸ cho nhæng kë mê muµi trong hµi n¥y, lìa bö ti¬u th×a, ð«u ðßþc bß¾c lên con ð߶ng ðã phát tâm t× xßa nay, thÆng ðªn Vô Dß Niªt Bàn cüa Nhß Lai, khiªn hàng hæu l§u biªt cách u¯n d©p tâm phan duyên t× lâu ð¶i, ðßþc pháp t±ng trì, chÑng nh§p tri Kiªn Ph§t.

Nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, cä chúng trong hµi mµt lòng mong ðþi l¶i dÕy cüa Ph§t.

Lúc b¤y gi¶, Thª Tôn thß½ng xót hàng thanh Vån, Duyên Giác trong hµi chßa ðßþc tñ tÕi n½i tâm B° Ы, và nhæng chúng sanh phát tâm B° Ы trong ð¶i mÕt pháp, khai th¸ pháp tu nhi®m m¥u cüa Vô Thßþng Th×a, bäo a nan và ðÕi chúng r¢ng :

- Các ngß½i quyªt ð¸nh phát tâm B° Ы, ð¯i v¾i pháp tam ma Ы nhi®m m¥u cüa chß Ph§t, chÆng sanh möi m®t, trß¾c hªt nên biªt hai nghîa quyªt ð¸nh trong lúc m¾i phát tâm.

Xem Tiªp trang Kª  V-Kln-4A