Hoài Häi Thi«n Sß 

Bá Trßþng Ngæ Løc 

Thích duy Lñc d¸ch t× Hán sang Vi®t và lßþc giäi

T× Ân Thi«n Ð߶ng hoa KÏ Xu¤t Bän 1992

---

Höi :
- Ch£t cây, cu¯c cö, khai mß½ng, ðào ð¤t, có tß¾ng tµi báo không ?
Sß ðáp :
- Không th¬ nh¤t ð¸nh nói là có tµi hay không tµi. Vi®c có tµi hay không tµi là do n½i ng߶i ðó. Nªu tham nhi­m t¤t cä pháp có không, có tâm l¤y bö, không th¤u su¯t nghîa ba câu, thì nói ng߶i này nh¤t ð¸nh có tµi. Nªu th¤u su¯t nghîa ba câu, tâm nhß hß không, cûng chÆng có cái nghî tß·ng hß không, thì ng߶i này nh¤t ð¸nh là không tµi. LÕi næa, nªu tµi ðã tÕo r°i mà nói là không th¤y có tµi th§t là vô lý. Nªu không tÕo tµi mà nói là có tµi thì cûng là vô lý. Nhß trong lu§t nói : "Ng߶i hôn mê giªt ng߶i và trong chiêm giªt ng߶i còn không b¸ tµi giªt", hu¯ng là sñ truy«n th×a cüa Thi«n tông, chÆng trø mµt pháp nào, tâm nhß hß không, cûng không có tß¾ng hß không, thì tµi ð£t 𬠷 ch² nào ? * * * Xßa nªu có nay thì nay cûng có xßa, nghîa là ngày xßa có Ph§t thì ngày cûng có Ph§t. Hi®n tÕi nªu ðßþc mµt ni®m chÆng b¸ t¤t cä pháp có không quän nhiªp, thì thÆng ðªn t§n v¸ lai cûng ðßþc nhß v§y. Xßa cûng nhß nay, Ph§t chï là ng߶i, ng߶i chï là Ph§t, cûng là chánh ð¸nh, chÆng c¥n ðem ð¸nh nh§p ð¸nh, chÆng c¥n ðem thi«n tß·ng thi«n, chÆng c¥n ðem Ph§t tìm Ph§t, nhß nói : "Pháp chÆng c¥u pháp, pháp chÆng ð¡c pháp, pháp chÆng hành pháp, pháp chÆng th¤y pháp, thì tñ nhiên ð¡c pháp, chÆng nh¶ ð¡c ð¬ ð¡c thêm". cho nên B° tát c¥n phäi chánh ni®m nhß v¥y : Яi v¾i pháp r²ng không ðµc t°n, cûng không biªt cái pháp ðµc t°n, thì chí tánh tñ nhß nhß, chÆng phäi do nhân làm ra, cûng g÷i là th¬ kªt, cûng g÷i là th¬ t§p, chÆng phäi là trí biªt, chÆng phäi là thÑc biªt, bÕch ch² suy l߶ng, tµt cái th¬ ngßng t¸ch, sñ suy nghî dÑt hÆn nhß nß¾c bi¬n cÕn sÕch, sóng không còn sanh kh·i næa.

Cûng nói : Nhß nß¾c bi¬n l¾n không có gió mà lßþn sóng lån tån, b²ng biªt lßþn sóng lån tån ¤y là cái biªt thô trong tª, quên cái biªt n½i biªt vçn còn là cái tª trong tª. Nói cänh gi¾i Ph§t là t× cái biªt ð¥u tiên này sanh ra t¤t cä tam muµi, cûng g÷i là ðänh tam muµi, cûng g÷i là vua tam muµi, cûng g÷i là nhî-di®m- trí (trí s· tri), dùng nhæng tam muµi này tß¾i trên ðänh ð¥u cüa các v¸ pháp vß½ng tØ, khiªn cho · n½i t¤t cä cõi nß¾c (s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp) ð«u thành ÐÆng Chánh Giác, khi ¤y trong ngoài thông ðÕt chÆng gì ngån cách mµt s¡c mµt tra¥n, mµt Ph§t mµt s¡c, t¤t cä Ph§t t¤t cä s¡c, t¤t cä tr¥n t¤t cä Ph§t, do ðªn t¤t cä s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, m²i m²i cùng kh¡p t¤t cä cõi nß¾c cûng ð«u nhß thª. Ðây là thô trong tª, là cänh gi¾i thi®n, trong cänh gi¾i này kiªn vån giác tri là t¤t cä thßþng lßu, xu¤t sanh nh§p tØ ðµ t¤t cä "có, không" cûng là thßþng lßu, Niªt bàn cûng là thßþng lßu, Vô Thßþng ÐÕo, Vô ÐÆng ÐÆng Chú cûng là thßþng lßu.... Phàm s· thuyªt cüa thßþng lßu là cái thuyªt ð® nh¤t, · trong các thuyªt r¤t là thâm sâu, không ng߶i nào có th¬ ðªn ðßþc. Nói chß Ph§t hµ ni®m nghîa là khéo nói cái døng thâm sâu quäng ðÕi cüa t¤t cä nß¾c trong và ðøc nên m¾i ðßþc chß Ph§t hµ ni®m.

Kinh nói : "Ði ðÑng n¢m ng°i nªu ðßþc nhß thª, lúc ¤y ta li«n hi®n thân thanh t¸nh quang minh". LÕi nói : "Nhß ngß½i thân b¢ng, ngæ b¢ng, ta cûng b¢ng nhß thª, cho ðªn mµt Ph§t sát (l) thanh, mµt Ph§t sát hß½ng, mµt Ph§t sát vi, mµt Ph§t xúc, mµt Ph§t sát sñ, thäy ð«u nhß thª. T× ðây lên ðªn thª gi¾i Liên hoa TÕng cao rµng thäy ð«u nhß v§y".

Nªu giæ l¤y cái biªt ð¥u tiên làm tri giäi, g÷i là ðänh kªt (phi«n não cao tµt), cûng g÷i là ð÷a ðänh kªt, là cån bän cüa t¤t cä tr¥n lai. Vô c¾ tñ sanh tri kiªn g÷i là không dây mà tñ trói. TÕi sao v§y ? Vì có s· tri nên b¸ cái s· tri ¤y tàng buµc trong gam gi¾i. LÕi næa cái biªt ð¥u tiên n¥y có th¬ làm tan t¤t cä cØa phi«n não trói buµc, Nh¸ th×a g÷i là nhî-di®m-thÑc (thÑc s· tri), cûng g÷i là vi tª phi«n não, hàng Nh¸ th×a biªt ðßþc l§p tÑc dÑt tr×. Ðã dÑt tr× xong, g÷i là ðem th¥n tánh tr· v« cái hang không, cûng g÷i là b¸ rßþu tam muµi làm say, cûng g÷i là b¸ ma giäi thoát trói buµc. Thª gi¾i thành hoÕi, ð¸nh lñc Nh¸ th×a có th¬ duy trì, nhßng vçn b¸ l÷t vào qu¯c ðµ khác mà chÆng hay biªt, nên g÷i là ch² h¥m sâu giäi thoát ðáng sþ häi. Còn hàng B° tát thì xa lìa hªt thäy. ghi CHÚ : (l) Mµt Ph§t sát : Mµt tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i.

* * * Sß nói :
- Phát nguy®n c¥u vô thßþng Niªt Bàn còn là tà nguy®n. N½i thân ngû ¤m cüa mình b¸ ng߶i m± xë, không cäm th¤y phi«n não, cûng không mµt ni®m sanh tâm nhân ngã, nªu y trø cái không mµt ni®m ðó cho là phäi, g÷i là pháp tr¥n c¤u. Ng߶i th§p ð¸a thoát chÆng ðßþc còn trôi vào sông sanh tØ, hu¯ng là nhæng kë ðu±i theo danh lþi, c¯ng cao ngã mÕng, nói "ta ðßþc t¤t cä vô ngÕi", ¤y chï là tñ d¯i thôi.
 Sß nói :
- T± ÐÕt ma nói : "Tâm cho là có ch² ðúng ¡t phäi có ch² sai". Nêu quý mµt v§t thì b¸ mµt v§t mê ho£c, nªu tin thì b¸ tin mê ho£c, nªu không tin lÕi thành phï báng. V§y ch¾ nên quý ch¾ nên không quý, ch¾ nên tin ch¾ nên không tin. * * * Höi :
- Thª nào là "hæu tình không Ph§t tánh" và "vô tình có Ph§t tánh" ?
Sß ðáp :
- T× ng߶i ðªn Ph§t là tình ch¤p thánh, t× ng߶i ðªn ð¸a ngøc là tình ch¤p phàm. Nhß nay ð¯i v¾i hai cänh phàm thánh có tâm ái nhi­m thì g÷i là "hæu tình không Ph§t tánh". Còn nhß ð¯i v¾i hai cänh phàm thánh và t¤t cä pháp có không ð«u không có tâm l¤y bö, cûng không có cä cái tri giäi v« không l¤y bö thì g÷i là "vô tình có Ph§t tánh". do vì không b¸ tình ch¤p ràng buµc nên g÷i là vô tình, chÑ không phäi ð°ng v¾i các loÕi vô tình nhß g², ðá, hß không, hoa vàng, trúc biªc, mà cho là có Ph§t tánh. Nªu nói vô tình có Ph§t tánh, tÕi sao trong kinh không th¤y th÷ ký cho chúng thành Ph§t ? Chï nhß hi®n nay cái giác chiªu soi không b¸ loài hæu tình änh hß·ng mà biªn ð±i, nên dø nhß trúc biªc ; t¸ch mà th߶ng chiªu, sÆn sàng Ñng c½, chÆng phäi không biªt th¶i tiªt, th¶i tiªt ðªn thì hoa n·, nên dø nhß hoa vàng.
LÕi nói :
"Nªu bß¾c lên n¤c thang Ph§t là vô tình có Ph§t tánh, còn chßa bß¾c lên n¤c thang Ph§t là hæu tình không Ph§t tánh". Lúc chßa ngµ g÷i là m©, ngµ r°i g÷i là con, cûng không có tri giäi v« ngµ và chßa ngµ g÷i là m© con ð«u m¤t. * * * Sß nói :
- T¤t cä ngôn giáo chï là tr¸ b®nh. Vì b®nh chÆng ð°ng nên thu¯c cûng chÆng ð°ng, do ðó có lúc nói có Ph§t, có lúc nói không Ph§t, møc ðích chính là tr¸ b®nh. B®nh nªu ðßþc lành, m²i l¶i ð«u là l¶i th§t, nªu tr¸ b®nh không lành, m²i l¶i ð«u là hß v÷ng. cho l¶i th§t là l¶i hß v÷ng là vì sanh kh·i kiªn ch¤p, cho l¶i hß v÷ng là l¶i th§t là vì mu¯n ðoÕn dÑt tß·ng ðiên ðäo cüa chúng sanh. KÏ th§t b®nh v¯n là hß v÷ng thì phäi dùng thu¯c hß v÷ng ð¬ ð¯i tr¸ mà thôi. * * * Sß nói :
- N½i thánh ð¸a h÷c t§p nhân phàm, là Ph§t vào trong chúng sanh ð¬ dçn d¡t dÕy bäo ð°ng loÕi. Cûng nhß vào ðÕo ngã quÖ cùng h÷ ch¸u kh±, m¾i có d¸p thuyªt Bát Nhã ba la M§t cho h÷ khiªn h÷ phát tâm, nªu cÑ · thánh ð¸a mãi thì làm sao có d¸p ðªn thuyªt pháp cho h÷. Ph§t vào các loài chúng sanh làm ghe thuy«n cho h÷, cùng h÷ ch¸u kh±, lao nh÷c biªt bao ! Ph§t vào ch² kh± cûng ð°ng nhß chúng sanh ch¸u kh±, Ph§t chï là ði · tñ do chÆng ð°ng v¾i chúng sanh thôi. Ph§t chÆng phäi hß không, ch¸u kh± ðâu th¬ không kh±, nªu nói không kh± là không ðúng.

Bình th߶ng ch¾ nên nói Ph§t có th¥n thông tñ tÕi hay không tñ tÕi. Ng߶i biªt h± th©n thì không dám nói Ph§t là hæu vi hay là vô vi, không dám nói Ph§t là tñ do hay không tñ do. Ngoài sñ tán thán phß½ng thu¯c hay, không ðßþc hi¬n lµ sñ tß½ng ð¯i. kinh nói : "Nªu ng߶i ðem Ph§t, B° ð« ð£t bên ch² ðúng thì ng߶i ¤y b¸ tµi l¾n". Cûng nói : "Nªu · trß¾c ng߶i không biªt Ph§t pháp mà nói v¾i h÷ nhß thª thì không l²i". Thí dø sæa bò vô l§u hay tr¸ b®nh hæu l§u, bò ¤y không · trên cao nguyên, không · dß¾i ¦m th¤p, thì sæa bò này nên làm thu¯c. cao nguyên dø cho Ph§t, ¦m th¤p dø cho chúng sanh. Cûng nhß nói : "Th§t trí cüa Pháp Thân Nhß lai bi®n tài vô ngÕi, ði · tñ tÕi, b¤t sanh b¤t di®t, g÷i là sáng, còn sanh lão b®nh tØ, ðau kh± m÷i thÑ, g÷i là t¯i, nhß ån canh n¤m trúng ðµc mà chªt ¤y là t¯i. Nªu tiêu di®t d¤u tích, sáng t¯i ð«u lìa vô thü vô y thì chÆng sáng chÆng t¯i".

Nói Ph§t sanh n½i cung vua, l¤y vþ da du Ðà La, cho ðªn träi qua tám giai ðoÕn thành Ph§t, ¤y là sñ v÷ng tß·ng ch¤p th§t cüa hàng thanh Vån và ngoÕi ðÕo. Tñ tánh b¤t nh¸, chÆng mµt chÆng hai, ng߶i m¡t sáng c¥n phäi ðü hai con m¡t ð¬ chiªu soi, chiªu phá vi®t hai ð¥u (tß½ng ð¯i). Nªu chï có mµt con m¡t thiên hß¾ng mµt bên thì phäi bö m¤t bên kia. Ng߶i xßa nói : "Dù Công ÐÑc Thiên, H¡c Ám Næ ði theo, ng߶i chü có trí thì cä hai ð«u chÆng nh§n". Ng߶i h÷c ðÕo nên tâm nhß hß không, s· h÷c m¾i ðßþc thành tñu.

Løc T± nói : "Thi®n ác ð«u ch¾ suy nghî". Mã T± nói : "Nhß ng߶i mê chÆng phân bi®t phß½ng ðßþc hß¾ng". Tång Tri®u nói : "Bª t¡c trí hu® thông minh, ðµc giác mênh mông". Vån Thù nói : Vì tâm ð°ng hß không Kính l­ vô s· quán kinh ði¬n r¤t thâm sâu ChÆng nghe chÆng th÷ trì. Chï nhß nay ð¯i v¾i các pháp có không chÆng th¤y chÆng nghe, løc cån ðóng bít, nêu h÷c ðßþc nhß thª, trì kinh nhß thª, m¾i có ph¥n tu hành. L¶i này ð¡ng mi®ng ngh¸ch tai, nªu ng߶i nào thñc hành ðßþc thì ðªn kiªp thÑ nhì ho£c kiªp thÑ ba ¡t ðßþc · ch² không có Ph§t mà t÷a ðÕo tràng, th¸ hi®n thành ÐÆng Chánh Giác, biªn ác thành thi®n, biªn thi®n thành ác, dùng pháp ác giáo hóa th§p ð¸a B° tát, dùng pháp thi®n giáo hóa ð¸a ngøc ngÕ quÖ, g£p ch² sáng thì khéo m· trói cho sáng, g£p ch² t¯i thì khéo m· trói cho t¯i. Cûng nói : "T× s¡c gi¾i tr· lên, b¯ thí là b®nh, bön xën là thu¯c, t× s¡c gi¾i tr· xu¯ng, bön xën là b®nh, b¯ thí là thu¯c". Cûng nói : "T× ng߶i ðªn Ph§t là ð¡c, t× ng߶i ðªn ð¸a ngøc là th¤t, th¸ phi cûng v§y". tam T± nói : "Сc th¤t th¸ phi, nh¤t th¶i buông bö". N¡m vàng thành ð¤t, n¡m ð¤t thành vàng, tñ do biªn hóa, t¤t cä ð«u làm ðßþc. Ngoài h¢ng sa thª gi¾i có kë c¥u cÑu, Ph§t li«n hi®n ra ba mß½i hai tß¾ng t¯t trß¾c m£t ng߶i ¤y, dùng tiªng nói cüa h÷ thuyªt pháp cho h÷, tùy c½ cäm Ñng, tùy loÕi biªn hóa, mà hi®n hình khác nhau, lìa ngã và ngã s·. Làm nhæng ðßþc vi®c này vçn chï là ti¬u døng, cûng còn n¢m trong cØa Ph§t sñ. Nªu là ðÕi døng : ðÕi thân ¦n n½i vô hình, ðÕi âm d¤u n½i hy thanh (âm thanh ngoài t¥n s¯ nghe), nhß læa · trong g² cây, nhß tiªng · trong chuông tr¯ng, khi chßa ðü nhân duyên chÆng thª nói ðó là có hay không. Яi v¾i quä báo cöi tr¶i, bö nó nhß nh± nß¾c miªng, ð¯i v¾i løc ðµ vÕn hÕnh cüa B° tát nhß nh¶ tØ thi làm bè qua sông, cûng nhß chui l² c¥u tiêu ð¬ ra khöi tù. Ph§t ð¡p ba mß½i hai tß¾ng t¯t g÷i là ð¡p cái y cáu b¦n.

* * * Sß nói :
- ChÆng thi®n trói, chÆng ác trói, chÆng Ph§t trói, chÆng chúng sanh trói, cho ðªn chÆng t¤t cä s¯ lßþng trói. Nên nói : "Ph§t là ng߶i · ngoài trói buµc".

Nhæng ng߶i tham ð¡m tri giäi nghîa cú nhß m© thß½ng con, chï biªt cho con ån nhi«u tô lÕc, tiêu hay không tiêu ð«u không màng ðªn. L¶i này dø cho : - Hàng th§p ð¸a th÷ sñ cúng d߶ng cüa tr¶i ng߶i là tôn quý phi«n não. - Thi«n ð¸nh sanh vào s¡c gi¾i, vô s¡c gi¾i, là phß¾c lÕc phi«n não. - Ðßþc th¥n thông tñ tÕi bay ði ¦n hi®n kh¡p t¸nh ðµ m߶i phß½ng chß Ph§t, là nghe pháp phi«n não. - H÷c t× bi hÖ xä là nhân duyên phi«n não. - H÷c lý không, bình ðÆng, là trung ðÕo phi«n não - H÷c tam minh løc thông là tÑ vô ngÕi phi«n não. - H÷c tâm ðÕi th×a là phát tÑ ho¢ng th® nguy®n phi«n não. - S½ ð¸a, nh¸ ð¸a, tam ð¸a, tÑ ð¸a là minh giäi phi«n não. - Ngû ð¸a, løc ð¸a, th¤t ð¸a là chß tri kiªn phi«n não. - Bát ð¸a, cØu ð¸a, th§p ð¸a là song chiªu nh¸ ðª (chân ðª và tøc ðª) phi«n não.

Cho ðªn h÷c Ph§t quä là bá vÕn a tång kÏ chßa hÕnh phi«n não.

Lßþc giäi : Các thÑ phi«n não k¬ trên có th¬ khiªn ng߶i ð÷c nghi ng¶ nên chúng tôi luþc giäi : Bän nång cüa tñ tánh v¯n ð¥y ðü, cùng kh¡p không gian và th¶i gian, nªu ðßþc phát hi®n (kiªn tánh) thì tùy duyên cäm Ñng chÆng thiªu sót. nay còn h÷c thêm làm thêm cüng nhß trên ð¥u m÷c thêm ð¥u, chï tñ thêm lao nh÷c, cho nên nói là phi«n não. Lßþc giäi hªt.

Chï biªt tham ð¡m nghîa cú tri giäi chÆng biªt ðó là trói buµc phi«n não, nên nói : "Giòng sông kiªn ch¤p hay cu¯n trôi hß½ng tßþng (loài voi l¾n · hi Mã LÕp S½n, dø cho hàng B° tát)".

* * * Sß nói :
- Nªu ch¤p v¯n thanh t¸nh, v¯n giäi thoát, tñ là Ph§t, tñ là thi«n ðÕo, có kiªn giäi này, tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo tñ nhiên.
Nªu ch¤p nhân duyên tu thành, chÑng ð¡c, tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo nhân duyên.
Ch¤p có tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo th߶ng kiªn.
Ch¤p không tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo ðoÕn kiªn.
Ch¤p cûng có cûng không tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo biên kiªn.
Ch¤p chÆng có chÆng không tÑc thuµc v« phái ngoÕi ðÕo không kiªn, cûng g÷i là ngoÕi ðÕo ngu si.

Hi®n nay ch¾ cho là kiªn (th¤y) Ph§t, kiªn Niªt bàn, kiªn t¤t cä pháp có không..., cûng không phäi là vô kiªn, m¾i ðßþc g÷i là chánh kiªn. Không có t¤t cä vån (nghe), cûng không phäi là vô vån, m¾i ðßþc g÷i là chánh vån.

Vån Thù là T± Sß cüa bäy Ph§t, cûng là B° tát b§c nh¤t trong cõi ta Bà, vô c¾ n±i lên cái tß·ng kiªn Ph§t, cái tß·ng vån pháp, nên b¸ sÑc oai th¥n cüa Ph§t ðày ði núi Nh¸ Thiªt Vi. Ngày chÆng phäi là không hi¬u, chï vì ð£c bi®t mu¯n làm mô phÕm cho ng߶i h§u h÷c, kiªn ng߶i ð¶i sau ch¾ nên móng kh·i nhæng kiªn vån nhß thª. H­ không ch¤p t¤t cä các pháp hæu vô, hæu kiªn vô kiªn... m²i m²i th¤u su¯t ngoài ba câu, ¤y g÷i là Nhß Ý Bäo, cûng g÷i là BØu Liên hoa hÑng chân. Nªu sanh kh·i Ph§t kiªn pháp kiªn và t¤t cä các kiªn hæu vô, g÷i là con m¡t b¸ nh£m vì có nång kiªn s· kiªn, nên g÷i là kiªn ràng buµc, cûng g÷i là kiªn che khu¤t, cûng g÷i là kiªn nghi®p. Nhß nay ni®m ni®m ð¯i v¾i t¤t cä kiªn vån giác tri và t¤t cä tr¥n c¤u ðßþc t¦y sÕch hªt thì mµt tr¥n mµt sát tr÷n là mµt Ph§t. H­ kh·i mµt ni®m "tr÷n là mµt Ph§t", ni®m ni®m tß½ng tøc trong tam thª ngû ¤m không có s¯ lßþng, ¤y g÷i là Ph§t ð¥y kh¡p hß không, cûng g÷i là phân thân Ph§t (Sß t×ng nói : "H­ có cØ tâm ðµng ni®m ð«u g÷i là phá gi¾i". TÕi sao ni®m này lÕi ðßþc g÷i phân thân Ph§t ? Vì thiên ma ba Tu¥n mu¯n tìm ch² mµt ni®m kh·i cüa B° tát ð¬ khu¤y phá, nhßng ch² kh·i ni®m n¥y có th¬ tìm ðßþc chång ? Nªu chÆng th¬ tìm thì tÕi sao Vån Thù kiªn Ph§t, vån pháp b¸ ðày ði núi Nh¸ Thiªt Vi).

* * * Sß nói :
- Không có ma phàm phu ðªn là ðÕi th¥n chú, không có ma Nh¸ th×a ðªn là ðÕi minh chú, không có ma B° tát ðªn là vô thßþng chú, không có ma Ph§t ðªn là vô ðÆng ðÆng chú.

Mµt biªn chúng sanh là si¬m-khúc tu-la (l), hai biªn Nh¸ th×a là si¬m-khúc tu-la, ba biªn B° tát là si¬m-khúc tu-la. Ðó là tam biªn t¸nh ðµ (2). T¤t cä pháp có không, phàm thánh,... dø nhß qu£ng vàng, tñ mình ðúng lý dñ nhß vàng. Vàng v¾i qu£ng tách r¶i nhau thì vàng th§t lµ ra. Nªu có ng߶i mu¯n ti«n thì li«n biªn vàng thành ti«n cho ng߶i ¤y dùng. Cûng nhß bµt mì th§t, nªu có ng߶i ðªn xin bánh li«n làm thành bánh cho ng߶i ðó. Cûng nhß viên quan h¥u c§n có trí, khéo hi¬u ðßþc ý nhà vua, vua lúc mu¯n ði, kêu "Tiên ðà bà", li«n ðem ngña ðªn ; lúc vua mu¯n ån, kêu "Tiên ðà bà", li«n ðem búa ðªn. Nhæng vi®c trên dø cho ng߶i h÷c huy«n chï, khéo ðßþc thông ðÕt thì Ñng c½ chÆng sai l¥m, nên cûng g÷i là løc tuy®t sß tØ (tñ tánh). Ngài Chí Công nói : "Tùy ng߶i tÕo tác, tråm sñ biªn hóa". Hàng B° tát Th§p ð¸a chÆng ðói chÆng no, vào nß¾c không chìm, vào lØa không cháy, nhßng nªu mu¯n cháy cûng chÆng th¬ cháy, vì các v¸ ¤y còn b¸ s¯ lßþng hÕn chª. Ph§t thì chÆng phäi nhß thª, vào lØa chÆng cháy, còn nhß mu¯n cháy li«n cháy, vào nß¾c chÆng chìm, mu¯n chìm li«n chìm. Ngài xØ døng tÑ ðÕi ðßþc tñ do, t¤t cä s¡c là s¡c Ph§t, t¤t cä thanh là thanh Ph§t, c£n bã nh½ uª cüa tâm si¬m khúc sÕch hªt, th¤u su¯t nghîa ba câu m¾i ðßþc nói l¶i n¥y : B° tát thanh t¸nh, ð® tØ sáng su¯t, có nói ra ði«u gì cûng chÆng ch¤p có không, t¤t cä chiªu døng chÆng lÕc vào thanh hay trßþc.

Ng߶i có b®nh mà không u¯ng thu¯c là ng߶i ngu. Ng߶i không b®nh mà u¯ng thu¯c là hàng thanh Vån. Ng߶i ch¤p quyªt ð¸nh vào mµt pháp g÷i là ð¸nh tánh thanh Vån. Ng߶i luôn luôn ða vån g÷i là tång thßþng mÕn thanh Vån. Ng߶i ham biªt các pháp ngoài tâm g÷i là hæu h÷c thanh Vån. Ng߶i tr¥m không tr® t¸ch và tñ biªt mình g÷i là vô h÷c thanh Vån.

Tham sân si là ðµc, m߶i hai ph¥n giáo là thu¯c, ðµc chßa tiêu hªt, thu¯c không ðßþc bö, không b®nh mà u¯ng thu¯c, thu¯c tr· thành b®nh. B®nh hªt mà thu¯c không bö nên m¾i nói : "B¤t sanh b¤t di®t là nghîa vô th߶ng". kinh Niªt Bàn nói : "Tu sî có ba ði«u ác døc : Mµt là mu¯n ðßþc tÑ chúng vây quanh, hai là mu¯n m÷i ng߶i làm môn ð° mình, ba là mu¯n m÷i ng߶i biªt ta là thánh nhân (có trí hu® cao)".

Kinh ca Diªp nói : "Có b¯n ði«u ác døc : Mµt là mu¯n c¥u th¤y Ph§t v¸ lai, hai là mu¯n c¥u làm Chuy¬n Luân Vß½ng, ba là mu¯n c¥u vào dòng Sát Ъ Lþi, b¯n là mu¯n ðßþc vào hàng Bà la môn nhçn ðªn chán sanh tØ c¥u Niªt Bàn". Nhæng ði«u ác døc nhß v§y trß¾c hªt phäi dÑt tr×. Hi®n tÕi h­ có d¤y ni®m ð¡m nhi­m ð«u g÷i là ác døc, ð«u thuµc v« sáu cõi tr¶i døc gi¾i, b¸ ma ba Tu¥n cai quän.

GHI CHÚ :
(l) Si¬m-khúc tu-la : a-tu-la có ba nghîa :
l.- Vô ðoan : x¤u xí (ðoan = ðoan trang).
2.- Vô tØu : quä báo không có rßþu.
3.- phi thiên : gi¯ng thiên (tr¶i) mà hÕnh không b¢ng thiên. Gi¯ng thiên, tánh hay sân, mÕn, nghi, tâm ch¤p trß¾c r¤t mÕnh, d¥u ðßþc giáo hóa tâm cûng không ðµng (tñ không biªt qu¤y), d¥u nghe l¶i hay cûng không ðßþc chÑng ngµ, lÕi r¤t ð¯ kÜ Ph§t thuyªt pháp. Ph§t nói tÑ ni®m xÑ thì nó nói ngû ni®m xÑ, Ph§t nói ba mß½i bäy ph¦m trþ ðÕo thì nó nói ba mß½i tám ph¦m, ðó là b¸ cái tâm co khúc che l¤p. Nhß v§y si¬m-khúc tu-la là x¤u xí (m£t) cong queo (tâm).
(2) tam biªn t¸nh ðµ : Ph¦m Bäo - tháp trong kinh Pháp Hoa, có vi®c nhß v¥y : "M߶i phß½ng phân thân Ph§t cüa ÐÑc Thích ca Mâu Ni, m²i m²i thân phân Ph§t này ð«u d¡t theo mµt B° tát ði cúng d߶ng tháp Ða Bäo, khi ðªn núi linh KhÑu, Ph§t Thích ca dùng th¥n lñc biªn uª ðµ thành t¸nh ðµ : - ban ð¥u biªn mµt thª gi¾i ta bà thành t¸nh ðµ. - Kª ðó biªn hai tri®u Ñc cõi nß¾c thành t¸nh ðµ. - sau biªn hai tri®u Ñc na do tha cõi nß¾c thành t¸nh ðµ. theo ðó g÷i là tam biªn t¸nh ðµ.

* * * Sß nói :
- tin th§t có t¤t cä pháp g÷i là lòng tin chÆng ðü, cûng g÷i là tin chÆng viên tròn, cûng g÷i là tin thiên l®ch mµt bên, nên g÷i là Nh¤t Xi¬n Ы. Nhß nay mu¯n ðßþc thÆng ðªn giác ngµ c¥n phäi nhân pháp ð«u quên, nhân pháp ð«u tuy®t, nhân pháp ð«u không, th¤u su¯t nghîa ba câu, g÷i là ng߶i chÆng ð÷a chß s¯, ¤y m¾i ðßþc g÷i là kë tin pháp. * * * Sß nói :
- Ph§t là ng߶i · ngoài ràng buµc, chÆng có mäy may ái thü, cûng chÆng có không ái thü, cûng không có tri giäi vª ái thü hay không ái thü, g÷i là ð¥y ðü løc ðµ vÕn hÕnh. Nªu c¥n ð° trang nghiêm thì m²i m²i ð«u sÆn có, nªu không c¥n thì cûng không m¤t. Luôn luôn tñ do ði«u khi¬n nhân quä phß¾c trí. * * * Höi :
- Chß T± t× xßa ð«u có m§t ngæ trao truy«n cho nhau là nhß thª nào ?
Sß ðáp :
- Không có m§t ngæ. Nhß lai không có tÕng bí m§t. Vì cái giác chiªu soi này, l¶i nói rõ ràng mà tìm hình tß¾ng chÆng th¬ ðßþc, nên nói là m§t ngæ. T× tu Ðà Hoàn tr· lên cho ðªn Th§p ð¸a h­ có ngæ cú ð«u thuµc v« pháp tr¥n c¤u, h­ có ngæ cú ð«u thuµc v« bên phi«n não, h­ có ngæ cú ð«u thuµc v« giáo b¤t li­u nghîa, h­ có ngæ cú ð«u chÆng cho. Giáo li­u nghîa vçn là sai lÕi còn ðòi m§t ngæ gì næa ! * * * Sß nói :
- Kë chân cúng d߶ng chÆng trø tam nghi®p : ti«n tª (quá khÑ) không phi«n não ð¬ ðoÕn, trung tª (hi®n tÕi) không tñ tánh ð¬ giæ, h§u tª (v¸ lai) không Ph§t ð¬ thành, ðó là tam tª ðoÕn, là ba nghi®p thanh t¸nh, là tam luân th¬ không, là tam ðàn (l) không.

TÕi sao nói tÏ kheo h¥u hÕ n½i Ph§t ? Nghîa là ng߶i løc cån vô l§u, cûng g÷i là "trang nghiêm KHÔNG, vô chß l§u", "R×ng cây trang nghiêm KHÔNG, vô chß nhi­m", "Hoa quä trang nghiêm KHÔNG, vô Ph§t nhãn".

GHI CHÚ : (l) tam ðàn : Ng߶i b¯ thí, ng߶i nh§n b¯ thí và tài v§t b¯ thí.

* * * Höi :
- L¶i nói nhß cái mô ð¤t ð¬ ch¸u tên b¡n. L¶i nói sanh ra không th¬ nào chÆng b¸ hÕi nhß cái mô ð¤t kia (mô ð¤t dø nhß thân, ch¸u tên b¡n dø nhß b®nh, thân ðã sanh r°i thì t¤t nhiên s¨ có b®nh). tai hÕi ðã ð°ng ðúng sai làm sao bi®n bi®t ?
Sß ðáp :
- Nhß hai ng߶i b¡n tên nhau, hai ð¥u mûi tên ðøng nhau giæa ð߶ng, nªu nhß sai ch®ch mµt chút ¡t có kë b¸ thß½ng. trong hang tìm tiªng, nhi«u kiªp cûng không có hình, tiªng · bên mi®ng. Ðúng sai là · n½i ng߶i ðªn höi. Nªu cái höi sai thì cái ðáp theo ðúng l¶i höi cûng phäi sai, v§y cä hai phäi b¸ trúng tên. * * * Höi :
- "ÐÕi Thông Trí Th¡ng Ph§t (Bích chi Ph§t), m߶i kiªp ng°i ðÕo tràng, Ph§t pháp chÆng hi®n ti«n, chÆng th¬ thành Ph§t ðÕo" là thª nào ?
Sß ðáp :
- Kiªp nghîa là m¡c k©t, cûng có nghîa là trø. Trø n½i mµt ði«u thi®n, m¡c k©t n½i th§p thi®n. „n е nói Ph§t, trung hoa d¸ch là Giác, cái giác chiªu soi cüa chính mình nªu b¸ k©t n½i thi®n g÷i là ng߶i thi®n cån không Ph§t tánh, nên nói Ph§t pháp chÆng hi®n ti«n, chÆng th¬ thành Ph§t ðÕo.

G£p ác trø n½i ác, g÷i là cái giác cüa chúng sanh, g£p thi®n trø n½i thi®n, g÷i là cái giác cüa th×a thanh Vån. ChÆng trø hai bên thi®n ác mà cho sñ chÆng trø là ðúng, g÷i là giác cüa th×a Duyên Giác. Ðã chÆng y trø hai bên thi®n ác và cûng chÆng kh·i tri giäi v« chÆng y trø, ðó là cái giác cüa th×a B° tát. Ðã chÆng kh·i tri giäi v« chÆng y trø cûng không có cái biªt v« kh·i hay chÆng kh·i m¾i ðßþc g÷i là ðÕi giác cüa Ph§t.
 

Nhß nói Ph§t chÆng trø n½i Ph§t, g÷i là chân phß¾c ði«n, nªu · trong nghìn muôn ng߶i mà có ðßþc mµt ng߶i nhß thª thì g÷i là cüa báu vô giá. Ng߶i ¤y · kh¡p m÷i n½i làm ðÕo sß. Ch² không có Ph§t nói là Ph§t, ch² không có pháp nói là pháp, ch² không có tång nói là tång, ð¤y g÷i là chuy¬n ðÕi pháp luân. 

.