- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhßþc nhân mãn tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i th¤t bäo, dî døng b¯ thí, th¸ nhân s· ð¡c phß¾c ðÑc, ninh vi ða phü?

Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ða, Thª Tôn! Hà dî c¯? Th¸ phß¾c ðÑc tÑc phi phß¾c ðÑc tánh, th¸ c¯ Nhß lai thuyªt phß¾c ðÑc ða.

- Nhßþc phøc hæu nhân ß thØ kinh trung th÷ trì nãi chí tÑ cú k® ðÆng, v¸ tha nhân thuyªt, kÏ phß¾ùc th¡ng bï. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«, nh¤t thiªt chß Ph§t c§p chß Ph§t A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« pháp, giai tùng thØ kinh xu¤t. Tu-b°-ð«, s· v¸ Ph§t pháp giä tÑc phi Ph§t pháp.

D˜CH:

Y N´I CHÁNH PHÁP MÀ sanh ra T„T CÄ QUÄ V˜.

- Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nªu có ng߶i dùng bäy báu ð¥y cä tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i ð¬ b¯ thí, ng߶i ¤y ðßþc phß¾c ðÑc th§t nhi«u chång?

Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn r¤t nhi«u! Vì c¾ sao? Vì phß¾c ðÑc ¤y tÑc chÆng phäi là tánh phß¾c ðÑc, thª nên Nhß lai nói phß¾c ðÑc nhi«u.

- Nªu lÕi có ng߶i · trong kinh này, th÷ trì cho ðªn b¯n câu k® v.v... vì ng߶i khác giäng nói thì phß¾c ðÑc này còn h½n phß¾c ðÑc cüa ng߶i kia. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, t¤t cä chß Ph§t và pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cüa chß Ph§t ð«u t× n½i kinh này ra. Này Tu-b°-ð«, nói là Ph§t pháp ðó tÑc chÆng phäi Ph§t pháp.

GIÄNG:

Quí v¸ nghe giäi nghîa ðoÕn này có d­ hi¬u không? ÐÑc Ph§t nói r¢ng: Giä sØ có ng߶i ðem bäy báu (vàng, bÕc, lßu ly, pha lê, xa c×, xích châu, mã não) ð¥y dçy cä tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i ra b¯ thí. tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i quá rµng ð¯i v¾i chúng ta, giä sØ ðem bäy báu ð¥y dçy cä thª gi¾i cüa chúng ta ra b¯ thí thì quí v¸ nghî phß¾c nhi«u ít? Th§t tình là phß¾c r¤t nhi«u. cho nên ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn phß¾c r¤t nhi«u. Nhßng khi nói phß¾c r¤t nhi«u ngài Tu-b°-ð« sþ chúng ta hi¬u l¥m Ngài th¤y phß¾c ðÑc là mµt vi®c có th§t cho nên Ngài nói: Phß¾c ðÑc ¤y không phäi tánh phß¾c ðÑc thª nên nói là phß¾c ðÑc nhi«u. B·i vì theo tinh th¥n kinh kim cang lúc nào ðÑc Ph§t cûng chï cho chúng ta th¤y r¢ng t¤t cä pháp · thª gian, t× nhæng hình tß¾ng ðªn tâm tß·ng danh ngôn ð«u là pháp nhân duyên, mà ðã là nhân duyên hòa hþp thì không có tñ tánh, tÑc là chúng không có cái tánh th§t. Quí v¸ nh¾ phàm nhæng gì do nhân duyên hòa hþp thì tñ bän tánh nó không có th§t, nªu có th§t thì ðâu do duyên hòa hþp. Ðã là hòa hþp thì ngay bän tánh nó không th§t, phäi do cái này cái kia hþp lÕi thành, nªu có cái th§t thì không ðþi duyên hþp. Thª nên ngài Tu-b°-ð« sþ chúng ta hi¬u l¥m là phß¾c ðÑc có tñ tánh th§t nên Ngài nói tiªp: Phß¾c ðÑc ¤y tÑc không phäi tánh phß¾c ðÑc nên nói phß¾c ðÑc nhi«u. Nó không có tánh c¯ ð¸nh vì v§y mà nói nhi«u. Nói nhi«u là mµt l¯i nói tùy theo tâm ni®m, tùy theo s· ch¤p cüa chúng sanh, ch¾ không phäi nó có tánh th§t. ÐÑc Ph§t ðßa thí dø trß¾c, tiªp theo Ngài m¾i so sánh v¾i pháp. Nªu có ng߶i ðem bäy báu, chúng ta chï nói mµt thÑ báu t¥m th߶ng là vàng thôi, giä sØ có ng߶i ðem vàng ð¥y chùa này ra b¯ thí, quí v¸ nghî phß¾c ðÑc nhi«u ít? M¤y mß½i kiªp mình làm chßa ðü vàng chÑa ð¥y chùa này, nªu ðem bao nhiêu ðó ra b¯ thí thì phß¾c cûng quá nhi«u r°i, hu¯ng næa là ð¥y dçy cä quä ð¸a c¥u. song thØ höi ch×ng bao nhiêu kiªp chúng ta làm ðßþc s¯ vàng ð¥y dçy cä quä ð¸a c¥u? Mµt ð¶i mình, nªu may m¡n làm ðâu ðßþc ðó thì cûng chï có th¬ làm ðßþc ch×ng vài tråm lßþng, tÑc khoäng ch×ng mµt giö xách. Làm ðâu ðßþc ðó trong mµt ð¶i mà chï ðßþc ch×ng mµt giö xách thì bao nhiêu ð¶i m¾i ðßþc mµt làng, r°i bao nhiêu ð¶i m¾i ð¥y cä mµt nß¾c, bao nhiêu ð¶i m¾i ð¥y ðßþc cä thª gi¾i? Nªu tính s¯ vàng ð¥y cä tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i thì ít ra phäi cä tri®u tri®u kiªp m¾i có th¬ có ðßþc. Cä tri®u tri®u kiªp kh± công nh÷c nh¢n mà gom lÕi ðem b¯ thí hªt thì chúng ta tß·ng tßþng phß¾c ðÑc nhi«u ít? Không th¬ tính n±i. B¤y gi¶ ðÑc Ph§t m¾i so sánh: Nªu có ng߶i · trong kinh này th÷ trì cho ðªn b¯n câu k® v.v..., vì ng߶i khác nói thì phß¾c cüa ng߶i th÷ trì b¯n câu k® này còn h½n phß¾c cüa ng߶i b¯ thí bäy báu kia. Quí v¸ tin n±i không? Ðó là ði«u th§t hy hæu, th§t khó tin mà tin ðßþc là chuy®n phi th߶ng. V§y mà tôi tin, chuy®n khó tin mà tin ðßþc m¾i là lÕ. Nhß tôi th߶ng ví dø m²i sáng chúng ta th¤y nhæng hÕt sß½ng ð÷ng · ðuôi nhæng lá cây, khi m£t tr¶i lên nhæng hÕt sß½ng ðó lóng lánh gi¯ng nhß nhæng hÕt kim cß½ng, nhæng hÕt kim cß½ng ðem ra ngoài ánh n¡ng cûng lóng lánh nhß thª. Nhßng có ng߶i ðßþc hÕt kim cß½ng ch×ng b¢ng ngón tay cái, có ng߶i nói: À hÕt kim cß½ng cüa ch¸ lóng lánh nhß nhæng hÕt sß½ng trên lá cây, chúng tôi xin ð±i hÕt kim cß½ng này b¢ng mµt tri®u hÕt sß½ng lóng lánh ðó. ThØ höi quí v¸ ch¸u không? Không ch¸u. M߶i tri®u hÕt sß½ng, mµt tÖ tri®u hÕt sß½ng ðßþc không? Vçn không ð°ng ý. Kh¡p cä thª gi¾i có bao nhiêu hÕt sß½ng tôi h¯t hªt ðem ð±i hÕt kim cß½ng, quí v¸ ð°ng ý không? Dî nhiên là không. TÕi sao? B·i kim cß½ng là th§t, hÕt sß½ng là giä, b·i giä cho nên bao nhiêu cûng không ð±i ðßþc cái th§t.

Trên nhân gian này, khi ng߶i ta quan ni®m vàng là quí thì vàng là quí, nªu ng߶i ta cho r¢ng vàng không quí thì vàng hªt quí. Nhß v§y cái quí ðó chï là do quan ni®m cüa con ng߶i, ch¾ không phäi nó th§t quí. Nó là cái giä tÕm do con ng߶i ð£t ra.

Trì ðây ð×ng hi¬u là ð÷c. Thí dø nhß cÑ ð÷c: Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng, nhßþc kiªn chß tß¾ng phi tß¾ng tÑc kiªn Nhß Lai, ð÷c mãi nhß v§y có phäi là trì chßa? Ð×ng hi¬u chæ trì theo nghîa quá t¥m th߶ng ðó. Trì là th÷ trì, th÷ là nh§n, trì là giæ. Chúng ta nh§n hi¬u ðßþc kinh kim cang và s¯ng ðßþc v¾i nó g÷i là trì; th÷ trì là s¯ng ðßþc v¾i trí tu® Bát-nhã, mà trí tu® Bát-nhã là cái chân th§t muôn ð¶i muôn kiªp không bao gi¶ hoÕi. song ð¯i v¾i ðÑc Ph§t, Ngài th¤y nó th§t, còn ð¯i v¾i chúng ta, vì chßa th¤y nên khó hi¬u, khó tin. Nhß v§y trí tu® Bát-nhã là cái th§t, t¤t cä vàng bÕc cüa báu thª gian là cái giä, v§y phäi ðem bao nhiêu cái giä ð¬ chúng ta ð°ng ý ð±i mµt cái th§t? Cûng nhß phäi ðem bao nhiêu hÕt sß½ng lóng lánh ð¬ chúng ta nh§n ð±i mµt hÕt kim cß½ng? Ch¡c ch¡n không bao gi¶ chúng ta ð°ng ý. Cái giä dù nhi«u thª m¤y cûng không bì ðßþc mµt cái th§t. cho nên khi nào chúng ta ngµ ðßþc th¬ kim cang Bát-nhã, chúng ta m¾i th¤y r¢ng t¤t cä thª gian không cái gì bì ðßþc v¾i nó cä. Vì thª ðÑc Ph§t bäo: Dù ðem bao nhiêu cüa báu thª gian b¯ thí, công ðÑc cûng không b¢ng trì b¯n câu kim Cang. Th÷ trì nghîa là s¯ng ðßþc v¾i cái chân th§t ðó thì muôn tri®u cái giä cûng không bì k¸p. LÕi vì ng߶i khác nói, chï cho ng߶i biªt và s¯ng ðßþc thì ðó là phß¾c ðÑc không có gì bì k¸p.

Kª ðªn, ðÑc Ph§t bäo: Này Tu-b°-ð«, t¤t cä chß Ph§t và pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cüa chß Ph§t ð«u t× kinh này mà ra. Câu này quí v¸ làm sao hi¬u? Nhß v§y s¨ có ng߶i höi: Ph§t nói kinh kim cang mà tÕi sao kinh kim cang lÕi nói r¢ng chß Ph§t ð«u t× kinh này ra? V§y kinh này sanh ra Ph§t hay Ph§t sanh ra kinh này? do ðó có mµt nghi v¤n là: kinh có trß¾c hay Ph§t có trß¾c? Nªu kinh này sanh ra chß Ph§t thì kinh có trß¾c. Nhßng mà ai nói kinh? Ph§t nói kinh là Ph§t có trß¾c. TÕi sao nói chß Ph§t và pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cüa chß Ph§t ð«u t× kinh này ra? Nhß thª tÑc là kinh này có trß¾c. Nªu chúng ta hi¬u kinh này theo nghîa vån tñ thì không bao gi¶ hi¬u n±i. Có mµt v¸ höi mµt thi«n sß: Pháp có trß¾c hay Ph§t có trß¾c? Thi«n sß trä l¶i: Nói thì Ph§t trß¾c pháp sau, nghe thì pháp trß¾c Ph§t sau. Câu trä l¶i ðó quí v¸ hi¬u không? Nói thì Ph§t trß¾c pháp sau, tÕi sao? B·i vì nói thì ðÑc Ph§t ngµ ðÕo r°i Ngài m¾i nói ðßþc kinh, tÑc là Ph§t trß¾c pháp sau. Còn nghe thì pháp trß¾c Ph§t sau, quí v¸ là ng߶i chßa ngµ cho nên nghe kinh r°i m¾i ngµ, sau m¾i thành Ph§t, v§y là pháp trß¾c Ph§t sau.

— ðây nói kinh này là m© t¤t cä chß Ph§t và cä pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Trí tu® kim cang Bát-nhã là trí tu® b¤t sanh b¤t di®t. Trí tu® ðó ai cûng sÇn có, nªu quên nó là chúng sanh, ngµ ðßþc nó thì thành Ph§t. Nhân ngµ trí tu® ðó mà thành Ph§t thì chính trí tu® ðó sanh ra Ph§t, nhân trí tu® ðó di­n ðÕt cho ng߶i ta hi¬u, là pháp. Nhß v§y là t× trí tu® ðó sanh ra pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Thª nên nói "Kinh này" không có nghîa ð½n giän là bao nhiêu chæ, bao nhiêu t¶ mà là chï thÆng trí tu® Bát-nhã chân th§t. Vì kinh này nói v« trí tu® Bát-nhã chân th§t nên trí tu® ðó tÑc là kinh này. Hi¬u nhß thª m¾i g÷i là hi¬u. Trì b¯n câu k® cüa kinh này là trì ngay tinh th¥n cüa kinh ch¾ không phäi trì vån tñ cüa kinh. Có nhi«u ng߶i nói kinh này phß¾c l¾n quá, nên ngày nào cûng ð÷c b¯n câu k® r°i tñ hào r¢ng tôi có phß¾c ðÑc vô lßþng vô biên, nhß v§y ðúng chßa? Ðó là chúng ta ch¤p tß¾ng ch¾ chßa ðúng ðßþc tinh th¥n công ðÑc. Thª nên · ðây nói kinh này ð¬ chï cho trí tu® Bát-nhã b¤t sanh b¤t di®t, là m© cüa chß Ph§t, là m© cüa t¤t cä kinh.

ÐÑc Ph§t lÕi bäo ngài Tu-b°-ð«: Nói Ph§t pháp tÑc không phäi Ph§t pháp. Vì chúng ta nghe nói Ph§t pháp r°i ch¤p th§t Ph§t pháp, nên Ph§t li«n bác không phäi Ph§t pháp. TÕi sao? V×a có ngôn t× Ph§t pháp thì ngôn t× ðó cûng là tß¾ng duyên hþp. Th¬ cüa danh t× Ph§t pháp là không th§t, nhßng tùy theo chúng sanh mê, g÷i ðó là Ph§t pháp ð¬ cänh tïnh h÷. Bän ch¤t cüa Ph§t pháp không th§t nên nói không phäi Ph§t pháp, vì tùy chúng sanh nên g÷i là Ph§t pháp.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Tu-ðà-hoàn nång tác th¸ ni®m ngã ð¡c Tu-ðà-hoàn quä phü? Tu-b°-ð« ngôn: Ph¤t dã Thª Tôn! Hà dî c¯? Tu-ðà-hoàn danh vi Nh§p lßu nhi vô s· nh§p, b¤t nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, th¸ danh Tu-ðà-hoàn.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Tß-ðà-hàm nång tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c Tß-ðà-hàm quä phü? Tu-b°-ð« ngôn: Ph¤t dã Thª Tôn! Hà dî c¯? Tß-ðà-hàm danh Nh¤t vãng lai nhi th§t vô vãng lai, th¸ danh Tß-ðà-hàm.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? A-na-hàm nång tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c A-na-hàm quä phü? Tu-b°-ð« ngôn: Ph¤t dã Thª Tôn! Hà dî c¯? A-na-hàm danh vi B¤t lai, nhi th§t vô b¤t lai, th¸ c¯ danh A-na-hàm.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? A-la-hán nång tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c A-la-hán ðÕo phü? Tu-b°-ð« ngôn: Ph¤t dã Thª Tôn! Hà dî c¯? Th§t vô hæu pháp danh A-la-hán. Thª Tôn! Nhßþc A-la-hán tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c A-la-hán ðÕo, tÑc vi trß¾c ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Thª Tôn! Ph§t thuyªt ngã ð¡c Vô tránh tam-muµi, nhân trung t¯i vi ð® nh¤t, th¸ ð® nh¤t ly døc A-la-hán. Thª Tôn! Ngã b¤t tác th¸ ni®m: Ngã th¸ ly døc A-la-hán. Thª Tôn! Ngã nhßþc tác th¸ ni®m: Ngã ð¡c A-la-hán ðÕo, Thª Tôn t¡c b¤t thuyªt Tu-b°-ð« th¸ nhÕo a-lan-na hÕnh giä. Dî Tu-b°-ð« th§t vô s· hành, nhi danh Tu-b°-ð« th¸ nhÕo a-lan-na hÕnh.

D˜CH:

M"T T¿•NG KHÔNG T¿•NG.

- Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Tu-ðà-hoàn hay kh·i nghî thª này: ta ðßþc quä Tu-ðà-hoàn chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, không v§y! Vì c¾ sao? Tu-ðà-hoàn g÷i là Nh§p lßu mà không có ch² nh§p, chÆng nh§p s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, ¤y g÷i là Tu-ðà-hoàn.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Tß-ðà-hàm hay kh·i nghî thª này: ta ðßþc quä Tß-ðà-hàm chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, không v§y! Vì c¾ sao? Vì Tß-ðà-hàm tên là Nh¤t vãng lai mà th§t không có vãng lai, ¤y g÷i là Tß-ðà-hàm.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? A-na-hàm hay kh·i nghî thª này: ta ðßþc quä A-na-hàm chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, không v§y! Vì c¾ sao? A-na-hàm tên là B¤t lai mà th§t không có b¤t lai, thª nên tên A-na-hàm.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? A-la-hán hay kh·i nghî thª này: ta ðßþc ðÕo A-la-hán chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, không v§y! Vì c¾ sao? Th§t không có pháp tên là A-la-hán. BÕch Thª Tôn nªu A-la-hán kh·i nghî thª này: ta ðßþc ðÕo A-la-hán tÑc là còn ch¤p ngã nhân chúng sanh th÷ giä. BÕch Thª Tôn! Ph§t nói con ðßþc Vô tránh tam-muµi là b§c ð® nh¤t trong s¯ ng߶i ðó, là A-la-hán ly døc ð® nh¤t. BÕch Thª Tôn! con không kh·i nghî con là ly døc A-la-hán. BÕch Thª Tôn! Nªu con kh·i nghî: con ðßþc ðÕo A-la-hán, Thª Tôn ¡t chÆng nói Tu-b°-ð« là ng߶i ßa hÕnh A-lan-na. do Tu-b°-ð« th§t không có s· hành nên g÷i là Tu-b°-ð« ßa hÕnh A-lan-na.

GIÄNG:

Trß¾c nói v« b¯n quä thanh vån, ðó là Tu-ðà-hoàn, Tß-ðà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Ng߶i tu Ph§t, tu theo thanh vån th×a, chúng ta th߶ng g÷i là Ti¬u th×a, thì chÑng b¯n quä, quä thÑ nh¤t là Tu-ðà-hoàn, quä thÑ hai là Tß-ðà-hàm, quä thÑ ba là A-na-hàm, quä thÑ tß là A-la-hán.

Quä thÑ nh¤t là Tu-ðà-hoàn, trung hoa d¸ch ra hai nghîa. Nghîa thÑ nh¤t là Th¤t lai. Th¤t là bäy, lai là tr· lÕi. Tu-ðà-hoàn là nhæng v¸ có chÑng quä nhßng vçn còn tr· lÕi tr¥n gian bäy phen næa m¾i chÑng A-la-hán, m¾i không còn sanh tØ. Nghîa thÑ hai là Nh§p lßu, nh§p là vào, lßu là dòng, nghîa là vào ðßþc dòng Thánh. Ng߶i tu chÑng quä Tu-ðà-hoàn, tuy còn sanh tØ song nh¤t ð¸nh không lui søt, t× ðó tiªn vào dòng Thánh ðªn tr÷n v©n thành A-la-hán. Thª nên c¯ ð¸nh là bäy phen tr· lÕi r°i chÑng A-la-hán, trong bäy phen ðó d¥u ai làm gì cûng không lui søt cho nên g÷i là vào dòng Thánh.

Quä thÑ hai là Tß-ðà-hàm, trung hoa d¸ch là Nh¤t lai. Nh¤t là mµt, lai là lÕi. Nhæng v¸ này chï còn mµt phen tr· lÕi nhân gian r°i chÑng quä A-la-hán nên g÷i là Nh¤t lai.

Quä thÑ ba là A-na-hàm, trung hoa d¸ch là B¤t lai. B¤t là chÆng, lai là lÕi. Nhæng v¸ chÑng A-na-hàm chï còn mµt phen sanh lên cõi Ngû A-na-hàm Thiên, lên cõi tr¶i ðó r°i chÑng A-la-hán, nh§p Niªt-bàn ch¾ không tr· lÕi tr¥n gian næa nên g÷i là B¤ât lai.

Ъn quä thÑ tß là A-la-hán. A-la-hán d¸ch nghîa là Vô sanh. V¸ này không còn sanh tØ næa, ðó là viên mãn trong b¯n quä thanh vån.

Ðây là kinh ÐÕi th×a, v§y tÕi sao ðÑc Ph§t lÕi l¤y b¯n quä thanh vån ð¬ ð¯i chiªu? Ðó là ý nói r¢ng dù cho trong b¯n quä thanh vån nhßng tinh th¥n ÐÕi th×a vçn hþp, vçn không khác. Tu-ðà-hoàn không kh·i nghî: ta ðßþc quä Tu-ðà-hoàn , nªu kh·i nghî có quä Tu-ðà-hoàn thì không g÷i là Tu-ðà-hoàn næa. TÕi sao Tu-ðà-hoàn g÷i là Nh§p lßu mà th§t không có s· nh§p, tÑc là không có ch² nh§p? Không ch² nh§p nghîa là sao? TÑc là không k©t vào s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp. Nhß Løc t± không dính vào sáu tr¥n nên Ngài th¤y ðßþc ch² ßng vô s· trø nhi sanh kÏ tâm. Ngài ngµ ðÕo tÑc là ngài Nh§p lßu r°i. Vì v§y nên Ngài th¯t lên: À, mình có mµt cái mà t× trß¾c ðªn nay chßa t×ng th¤y, ð¥y ðü, thanh t¸nh, chßa t×ng sanh di®t v.v... Ðó là Nh§p lßu mà th§t không có ch² nào ð¬ nh§p, th¤y rõ không dính v¾i sáu tr¥n mà hi®n có cái chân th§t, ðó g÷i là Tu-ðà-hoàn, là bß¾c vào dòng Thánh.

Ъn quä Tß-ðà-hàm, cûng g÷i là Nh¤t lai. Nh¤t lai mà th§t không có vãng lai. Ъn quä này là còn mµt phen qua lÕi, nghîa là còn sanh ra trên thª gian mµt l¥n næa, nhß v§y tÑc có ðªn, có ði, nhßng sñ th§t · ðây không có ðªn có ði m¾i g÷i là Tß-ðà-hàm. TÕi sao? Vì trên ch² chân th§t b¤t sanh b¤t di®t không có ðªn có ði, còn th¤y có ðªn có ði là chßa nh§p ðßþc trong ðó. Thª nên nói r¢ng nªu còn th¤y có ðªn có ði thì chßa phäi là Tß-ðà-hàm. Th§t không có ðªn, ði tÑc là an trø, không còn qua lÕi næa, ðó m¾i là Tß-ðà-hàm.

A-na-hàm tÑc là B¤t lai, nhæng v¸ này cûng không kh·i nghî ta ðßþc quä A-na-hàm. TÕi sao? A-na-hàm là chÆng lÕi, song th§t không có cái chÆng lÕi. Có ði m¾i nói có lÕi, mà Nhß lai là vô s· tùng lai di®c vô s· khÑ c¯ danh Nhß Lai, nghîa là Nhß lai không t× ðâu ðªn cûng không ði ðâu nên g÷i là Nhß Lai. — ðây tuy nói b¯n quä thanh vån nhßng sñ th§t ð«u nh¢m chï cái th¬ chân th§t Nhß Lai. Trên cái th¬ chân th§t Nhß lai ðó, ng߶i nào còn kh·i ni®m ch¤p thì không th¬ ðÕt ðßþc.Thª nên Tu-ðà-hoàn do buông xä sáu tr¥n m¾i nh§p ðßþc th¬ Nhß lai ðó, ðªn Tß-ðà-hàm do an trø ðßþc trong ðó, không vãng lai, ðªn ðây ðã an trø r°i thì ðâu còn qua lÕi, nªu còn qua lÕi thì chßa phäi an trø; ðªn quä A-na-hàm nói là B¤t lai mà sñ th§t không phäi B¤t lai, ¤y m¾i g÷i là A-na-hàm.

Ъn quä cu¯i cùng là A-la-hán. A-la-hán có kh·i nghî mình chÑng A-la-hán không? Ngài Tu-b°-ð« nói không. Vì c¾ sao? Vì th§t không có pháp tên A-la-hán... TÕi sao? trong kinh th߶ng nói ðªn A-la-hán mà · ðây nói không có pháp tên A-la-hán? Chúng ta mßþn vi®c thª gian ð¬ hi¬u qua nghîa Ph§t pháp. Nhß hi®n gi¶ quí v¸ m²i ng߶i ðßþc mang mµt cái tên, song ng߶i biªt tên quí v¸ là th§t biªt quí v¸ chßa? Nhß có ng߶i tên là BÕch mai nghîa là mai tr¡ng, khi ng߶i khác nghe tên BÕch mai thì có ¤n tßþng cô ¤y ch¡c tr¡ng l¡m, không ng¶ ng߶i tên BÕch mai lÕi ðen. V§y quí v¸ nghî thª nào? Tên chßa hÆn th§t là ng߶i phäi không? ChÆng qua là giä danh do cha m© ho£c Th¥y T± ð£t cho, thª nên nghe tên, biªt tên chßa phäi là biªt ng߶i, g£p ng߶i, th¤y ðßþc ng߶i m¾i g÷i là biªt ng߶i. Tên chï là giä danh bên ngoài, ðâu phäi là bän ch¤t cüa ng߶i ðó. trong Ph§t pháp cûng v§y, A-la-hán là chï cho cái b¤t sanh b¤t di®t, ngµ ðßþc cái b¤t sanh b¤t di®t g÷i là A-la-hán, hay s¯ng ðßþc v¾i cái b¤t sanh b¤t di®t ðó là A-la-hán. Nhß v§y, A-la-hán là mµt cái tên chï ng߶i s¯ng ðßþc v¾i cái ðó, tên chßa phäi là bän ch¤t b¤t sanh b¤t di®t, vì v§y nói th§t không có pháp tên A-la-hán. Tên A-la-hán chï là giä danh còn cái b¤t sanh b¤t di®t ðó không có tên. Vì thª ngài Tu-b°-ð« m¾i nói: BÕch Thª Tôn, nªu A-la-hán kh·i nghî ta ðßþc ðÕo A-la-hán tÑc là ch¤âp ngã nhân chúng sanh th÷ giä. Quí v¸ th¤y câu này làm sáng nghîa trên vô cùng, b·i vì A-la-hán nªu kh·i nghî ta ðßþc ðÕo A-la-hán là còn có ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. TÕi sao? ta ðßþc ðÕo thì ðÕo A-la-hán là cái b¸ ðßþc và ta là ng߶i hay ðßþc, nhß v§y tÑc nhiên là có ngã, mà có ngã thì có nhân, có chúng sanh có th÷ giä không nghi ng¶ gì næa. Thª nên ðªn ch² ðó Ph§t không th¤y mình là ng߶i hay ðßþc, không th¤y mình là ng߶i hay ðßþc m¾i là cái ðßþc chân th§t. Ъn ch² ðó, nh§p vào ðó mà không có ni®m, không ni®m thì nói gì mình ðßþc.

Quí v¸ thØ ng°i thi«n, bao gi¶ ðßþc yên t¸nh ch×ng nåm phút thôi, trong nåm phút yên t¸nh ðó quí v¸ th¤y có cái ngã nào d¤y lên không? Có nghî ðßþc không? V×a d¤y ni®m ðßþc là ðã m¤t cái an t¸nh vô sanh r°i. V×a d¤y ni®m ðßþc là m¤t li«n, ðó là ch² không d¤y ni®m, nªu nói mình ðßþc là ðã d¤y ni®m tÑc m¤t quä A-la-hán. Ch² ðó th§t là tª nh¸. Vì v§y ðªn ðây ngài Tu-b°-ð« nói thêm: BÕch Thª Tôn, Ph§t nói con ðßþc Vô tránh tam-muµi, trong s¯ ng߶i ðó con là b§c nh¤t. Vô tránh tam-muµi là cái chánh ð¸nh không còn tranh lu§n. Chúng ta hi®n nay, ng°i lÕi thì luôn luôn tranh lu§n, tranh lu§n v¾i ng߶i này, ng߶i kia... Thí dø nhß bu±i t¯i quí v¸ ng°i ni®m Ph§t, ho£c t÷a thi«n, lúc ðó quí v¸ có nói chuy®n v¾i ai không? Ng°i xu¯ng là chúng ta b¡t ð¥u lý lu§n v¾i ng߶i này, tranh lu§n v¾i ng߶i kia, s¡p ð£t vi®c n÷... khi ng°i ðó coi nhß là ng°i thi«n, thi«n là ð¸nh mà sñ th§t cÑ tranh lu§n mãi. khi nào ng°i mà không còn tranh lu§n næa g÷i là "Vô tránh tam-muµi", nghîa là ðßþc cái chánh ð¸nh không còn tranh lu§n. Không còn tranh lu§n tÑc là thanh t¸nh l£ng l¨.

Ngài Tu-b°-ð« mu¯n chï r¢ng A-la-hán không kh·i nghî mình ðßþc ðÕo A-la-hán. Ngài l¤y mình làm b¢ng chÑng. Ngài nói: Thª Tôn khen con · trong s¯ ng߶i tu v« chánh ð¸nh không còn d¤y ðµng ðó, con là b§c nh¤t. Nªu con kh·i nghî con là ng߶i lìa døc ðßþc A-la-hán, ¡t Thª Tôn không nói con là ng߶i ßa hÕnh A-lan-na. a-lan-na cûng g÷i là A-lan-nhã, tÑc là hÕnh t¸ch tînh. T¸ch là yên, tînh là l£ng, ch² r¤t là yên l£ng tÑc là ch² không còn d¤y ðµng, không còn sanh di®t. TÕi sao? Vì v×a kh·i nghî là ðã ðµng r°i, ðã ðµng thì ðâu còn ßa hÕnh t¸ch tînh næa. Ngài Tu-b°-ð« nói tiªp: do Tu-b°-ð« th§t không có s· hành nên g÷i là Tu-b°-ð« ßa hÕnh A-lan-na. Không có s· hành tÑc là không có ch² d¤y ðµng, nên m¾i th§t là ng߶i ßa hÕnh t¸ch tînh.

Nhß v§y rõ ràng trong ðoÕn này ðÑc Ph§t chï mµt tß¾ng là không tß¾ng. Mµt tß¾ng tÑc là mµt tß¾ng chân th§t vô sanh, nó không có tß¾ng mÕo. V×a có tß¾ng mÕo ho£c là th¤y mình Nh§p lßu cûng chßa phäi là Tu-ðà-hoàn, th¤y mình Vãng lai cûng chßa phäi là Tß-ðà-hàm, còn th¤y mình B¤t lai cûng chßa phäi là A-na-hàm, còn th¤y mình ðßþc ðÕo A-la-hán cûng chßa phäi là A-la-hán. Nhß v§y ch² chân th§t ðó không có tß¾ng mÕo, v×a d¤y b¤t cÑ mµt ni®m nào v« tß¾ng mÕo ð«u là sai, chßa vào ðßþc ch² ðó, dù cho A-la-hán là quä cÑu kính cüa thanh vån nhßng th§t ra cûng phäi ðªn ch² ðó m¾i g÷i là A-la-hán.

Ph§t cáo Tu-b°-ð«: ¿ ý vân hà? Nhß lai tích tÕi Nhiên Ðång Ph§t s· ß pháp hæu s· ð¡c phü?

- Ph¤t dã Thª Tôn! Nhß lai tÕi Nhiên Ðång Ph§t s·, ß pháp th§t vô s· ð¡c.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? B°-tát trang nghiêm Ph§t ðµ phü?

- Ph¤t dã Thª Tôn! Hà dî c¯? trang nghiêm Ph§t ðµ giä, tÑc phi trang nghiêm, th¸ danh trang nghiêm.

- Th¸ c¯ Tu-b°-ð«, chß B°-tát ma-ha tát ßng nhß th¸ sanh thanh t¸nh tâm, b¤t ßng trø s¡c sanh tâm, b¤t ßng trø thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp sanh tâm, ßng vô s· trø nhi sanh kÏ tâm. Tu-b°-ð«, thí nhß hæu nhân, thân nhß tu-di s½n vß½ng, ß ý vân hà? Th¸ thân vi ðÕi phü? Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ðÕi, Thª Tôn! Hà dî c¯? Ph§t thuyªt phi thân, th¸ danh ðÕi thân.

D˜CH:

TRANG NGHIÊM T˜NH Ð".

Ph§t höi Tu-b°-ð«: Ý ông nghî sao? Nhß lai thu· xßa · ch² ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ð¯i v¾i pháp, có s· ð¡c chång?

- BÕch Thª Tôn, không v§y! Nhß lai · n½i ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ð¯i v¾i pháp, th§t không có s· ð¡c.

- Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? B°-tát trang nghiêm cõi Ph§t chång?

- BÕch Thª Tôn, không v§y! Vì c¾ sao? trang nghiêm cõi Ph§t tÑc không phäi trang nghiêm, ¤y g÷i là trang nghiêm.

- Thª nên Tu-b°-ð«, các B°-tát l¾n nên nhß thª mà sanh tâm thanh t¸nh, không nên trø n½i s¡c sanh tâm, không nên trø thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp sanh tâm, nên không có ch² trø mà sanh tâm kia. Tu-b°-ð«, ví nhß có ng߶i thân to nhß núi Chúa tu-di (Sumeru), ý ông nghî sao? Thân ¤y là l¾n chång? Tu-b°-ð« thßa: R¤t l¾n, bÕch Thª Tôn! Vì c¾ sao? Ph§t nói chÆng phäi thân, ¤y g÷i là thân l¾n.

GIÄNG:

Trong ðoÕn này trß¾c tiên ðÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð«: Thu· xßa, · ch² ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ðÑc Ph§t có pháp ð¬ ðßþc chång? Nªu chúng ta ð÷c ti«n thân Ph§t thì th¤y trong ðó Ph§t k¬ thu· xßa khi Ngài còn tu B°-tát hÕnh n½i ðÑc Ph§t Nhiên Ðång (Dipamkara-buddha), do Ngài cúng d߶ng, b¯ thí nên ðßþc ðÑc Ph§t Nhiên Ðång th÷ ký sau s¨ thành Ph§t hi®u là Thích-ca Mâu-ni (Sàkyamuni). Nhß v§y · n½i ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ðÑc Ph§t Thích-ca ðã ðßþc th÷ ký thành Ph§t. Nhßng ngài Tu-b°-ð« thßa: Không, · ch² ðÑc Ph§t Nhiên Ðång, ðÑc Ph§t th§t không có pháp ð¬ ðßþc. Quí v¸ th¤y nhß là phü nh§n vi®c ðÑc Ph§t ðã nói trß¾c kia, phäi không? Nhßng không phäi. Nhß ðoÕn trß¾c nói nªu A-la-hán th¤y ðßþc ðÕo A-la-hán là còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân v.v... Nhß v§y nªu Ph§t còn th¤y có pháp ð¬ ðßþc thì cûng còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân... mà còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân thì làm sao ðßþc th÷ ký thành Ph§t? Thª nên ngài Tu-b°-ð« xác ð¸nh r¢ng ðÑc Ph§t · ch² Ph§t Nhiên Ðång th§t không có pháp ð¬ ðßþc.

Tiªp theo ðÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð«: Ý ông nghî sao, B°-tát có trang nghiêm cõi Ph§t không? Ngài Tu-b°-ð« thßa: Không. Vì c¾ sao? trang nghiêm cõi Ph§t, tÑc không phäi trang nghiêm, ¤y g÷i là trang nghiêm. TÕi sao không phäi trang nghiêm ¤y g÷i là trang nghiêm? Th߶ng trong các kinh ÐÕi th×a hay nói r¢ng: Ng߶i tu B°-tát hÕnh nên trang nghiêm cõi Ph§t hay là trang nghiêm T¸nh ðµ. Mu¯n trang nghiêm T¸nh ðµ thì cõi ðó · ðâu và chúng ta làm sao trang nghiêm? V« công hÕnh ðó, trong kinh nói: M²i ðÑc Ph§t ð«u có hÕnh nguy®n. Ví dø ðÑc Ph§t Di-ðà (Amita) có hÕnh nguy®n Di-ðà, ðÑc Ph§t Thích-ca có hÕnh nguy®n Thích-ca, hÕnh nguy®n ðó g÷i là ð¬ trang nghiêm cõi Ph§t. V¸ nào nguy®n làm hÕnh nhçn nhøc viên mãn thì khi tu hÕnh nhçn nhøc trong thª gian này là tÕo nhân trang nghiêm cõi Ph§t cüa v¸ ¤y, ho£c tu hÕnh b¯ thí · cõi này, cûng là nhân trang nghiêm cõi Ph§t cüa v¸ ¤y v« sau. Thª nên nhæng hÕnh ðó ðßþc viên mãn thì cõi Ph§t trang nghiêm ð©p ð¨ phi th߶ng. Chúng ta tu cái nhân · ðây t¯t ð©p bao nhiêu thì cõi Ph§t cüa mình cûng sang cä t¯t ð©p b¤y nhiêu. V§y ngay hi®n tÕi chúng ta hành nhæng hÕnh hþp ðÕo lý, ðó là chúng ta trang nghiêm cõi Ph§t. Chúng ta thØ l¤y ví dø trong thª gian: Nhß có ng߶i dñ trù nåm nåm næa s¨ c¤t mµt cái nhà ð©p. khi h÷ dñ ð¸nh nhß thª thì t× ðó v« sau h÷ phäi tích lûy ti«n, dñ træ s¡t, ðá v.v... H÷ chu¦n b¸ nhæng v§t li®u t¯t ð¥y ðü cho ðªn ngày xây nhà, ðªn lúc ¤y h÷ m¾i thñc hi®n ðßþc mµt cái nhà ð©p. Nhß v§y khi chúng ta chu¦n b¸ nhæng v§t li®u ho£c ti«n bÕc tÑc là chúng ta trang nghiêm cho cái nhà mai sau phäi không? Trái lÕi nªu hi®n tÕi chúng ta không dñ træ cái gì hªt, ðªn khi mu¯n c¤t nhà ð©p thì có c¤t ðßþc không?

Trong Ph§t pháp cûng v§y, khi chß Ph§t thành Ph§t r°i, cõi nß¾c các Ngài ð¥y ðü công ðÑc vô lßþng vô biên là vì khi tu B°-tát hÕnh các Ngài ðã hành nhæng công hÕnh, nhæng phß¾c ðÑc ð¬ trang nghiêm cõi nß¾c cüa các Ngài mai sau, ðªn khi thành Ph§t thì t¤t cä ð«u viên mãn. Nhß quí v¸ ð÷c kinh Di-ðà th¤y trong kinh di­n tä n½i cõi Cñc lÕc, cái gì cûng sung mãn, cái gì cûng t¯t ð©p, ðó là do khi tu hÕnh B°-tát, ðÑc Di-ðà ðã nguy®n nhß thª; cho nên m²i công hÕnh cüa Ngài ð«u hß¾ng v« cõi nß¾c cüa Ngài sau này, ðªân khi viên mãn công hÕnh thì ðßþc cõi nß¾c trang nghiêm. ÐÑc Ph§t mu¯n khi thành Ph§t ðßþc cõi nß¾c trang nghiêm thì hi®n tÕi Ngài cûng t§p nhæng công hÕnh nhß thª. V§y B°-tát có trang nghiêm cõi Ph§t không? Nhæng công hÕnh løc ðµ là trang nghiêm ch¾ gì? song · ðây ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn không, vì c¾ sao? trang nghiêm cõi Ph§t tÑc không phäi trang nghiêm, ¤y g÷i là trang nghiêm. B·i vì t¤t cä công hÕnh cüa mình ð«u là tß¾ng hæu vi, mà tß¾ng hæu vi là tß¾ng duyên hþp; ðã là tß¾ng duyên hþp thì ðâu phäi là c¯ ð¸nh, là chân th§t nên không phäi là trang nghiêm, nhßng theo thª tøc g÷i ðó là trang nghiêm. Trên bän ch¤t không phäi là trang nghiêm vì là tß¾ng duyên hþp, nhßng trên giä danh ðó là trang nghiêm. Nªu th¤y có trang nghiêm tÑc là ch¤p hành ðµng ðó th§t, tÑc phi trí tu® Bát-nhã. Không có trí tu® Bát-nhã sao ðßþc g÷i là B°-tát? Vì v§y chúng ta phäi th¤y rõ thâm ý cüa t×ng l¶i kinh, nói trang nghiêm tÑc không phäi trang nghiêm, nªu chúng ta th¤y th§t có trang nghiêm thì cõi Ph§t cüa mình là cõi giä d¯i r°i!

Tiªp ðªn ðÑc Ph§t li«n nh¡c lÕi mµt ý, tôi g÷i là ði®p khúc, tÑc là nh¡c lÕi ý khi Ngài giäng v« nghîa an trø tâm · ðoÕn trß¾c: an trø tâm là không nên trø s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp. ÐÑc Ph§t bäo: Các B°-tát l¾n nên nhß thª mà sanh tâm thanh t¸nh. Nhß thª là sao? ChÆng nên trø n½i s¡c, chÆng nên trø thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp sanh tâm, nên không ch² trø mà sanh tâm kia, tÑc là ð×ng k©t vào sáu tr¥n, ðó m¾i th§t là trang nghiêm cõi Ph§t, m¾i th§t là cÑu kính cüa hàng B°-tát. Nªu v×a kh·i ni®m mình làm vi®c này là trang nghiêm cõi Ph§t, mình làm vi®c kia ð¬ dành mai sau chÆng hÕn thì còn trø vào s¡c, thanh, hß½ng v.v..., tÑc là chßa phäi trang nghiêm cõi Ph§t, chßa phäi là B°-tát. Thª nên câu không nên k©t n½i s¡c, không k©t n½i thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp, nên không ch² k©t mà sanh tâm kia, tÑc là không có ch² trø m¾i ðúng là cái tâm thanh t¸nh chân th§t, b¤t sanh b¤t di®t.

Ph§t dÕy tiªp: Này Tu-b°-ð«, nhß có ng߶i thân nhß núi chúa Tu-di, thân ¤y l¾n chång? Quí v¸ th¤y chï c¥n nói v« kích thß¾c cüa mµt cây cµt hay là cüa mµt v§t gì tß½ng ð¯i h½i l¾n nhß cái nhà chÆng hÕn thì thân mình có b¢ng mµt cây cµt không? Chßa b¢ng. Thân mình có b¢ng cái nhà không? Cûng không b¢ng. Th߶ng trong kinh nói núi tu-di là ng÷n núi l¾n nh¤t có b¯n châu thiên hÕ · chung quanh nhß nam Thi®m bµ châu (Jambudvipa) - ch² chúng ta · - B¡c Câu Lô châu (Uttara-kuru) v.v... V§y núi tu-di khoäng bao l¾n? Có ng߶i thân l¾n b¢ng núi chúa tu-di ch¾ không phäi núi tu-di th߶ng. Giä sØ có ng߶i thân b¢ng Núi L¾n Vûng Tàu này thì quí v¸ tß·ng tßþng ng߶i ðó nhß thª nào? H÷ n£ng n«, h÷ ði t¾i ðâu thì chªt thiên hÕ t¾i ðó, không có ð߶ng sá nào h÷ ði ðßþc phäi không? Nªu b¢ng núi chúa tu di thì quá sÑc to không th¬ tß·ng tßþng. khi Ph§t höi: Ý ông nghî sao, thân ðó l¾n chång, ngài Tu-b°-ð« li«n thßa: BÕch Thª Tôn r¤t l¾n. khi nói r¤t l¾n r°i Ngài li«n chuy¬n tr· lÕi: Ph§t nói không phäi thân, ¤y m¾i g÷i là thân l¾n. TÕi sao? B·i vì nói thân l¾n thì e chúng ta tß·ng l¥m tß¾ng l¾n tß¾ng nhö là th§t, thª nên Ngài li«n nói "Không phäi thân, ¤y g÷i là thân l¾n". Không phäi thân nghîa là thân ðó là tß¾ng duyên hþp không th§t, do nhi«u duyên, nhi«u yªu t¯ hþp thành thì nói là l¾n, ch¾ sñ th§t nó không th§t có, nªu chúng ta th¤y có thân th§t thì nó không phäi l¾n. Ði«u ðó ð¬ cho chúng ta th¤y r¢ng t¤t cä nhæng tß¾ng · thª gian dù tß¾ng thân to l¾n cûng là tß¾ng duyên hþp hß giä, mà ðã là duyên hþp thì không phäi th§t l¾n, chÆng qua nói l¾n nói nhö là tùy theo giä danh mà nói thôi.

Tu-b°-ð«, nhß H¢ng hà trung s· hæu sa s¯, nhß th¸ sa ðÆng H¢ng hà. ¿ ý vân hà? Th¸ chß H¢ng hà sa, ninh vi ða phü? Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ða, Thª Tôn! Ðän chß H¢ng hà, thßþng ða vô s¯, hà hu¯ng kÏ sa.

- Tu-b°-ð«, ngã kim th§t ngôn cáo nhæ, nhßþc hæu thi®n nam tØ, thi®n næ nhân, dî th¤t bäo mãn nhî s· H¢ng hà sa s¯ tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i, dî døng b¯ thí, ð¡c phß¾c ða phü? Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ða, Thª Tôn! Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Nhßþc thi®n nam tØ, thi®n næ nhân ß thØ kinh trung, nãi chí th÷ trì tÑ cú k® ðÆng, v¸ tha nhân thuyªt, nhi thØ phß¾c ðÑc th¡ng ti«n phß¾c ðÑc.

D˜CH:

PH¿•C VÔ vi LÀ H´N HŠT.

Này Tu-b°-ð«, nhß trong sông H¢ng có bao nhiêu s¯ cát, s¯ sông H¢ng b¢ng s¯ cát nhß thª, ý ông nghî sao? S¯ cát cüa các sông H¢ng ¤y th§t là nhi«u chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, r¤t nhi«u! Chï các sông H¢ng còn nhi«u vô s¯, hu¯ng là s¯ cát kia.

- Này Tu-b°-ð«, nay ta bäo th§t v¾i ông, nªu có ng߶i thi®n nam, thi®n næ ðem bäy báu ð¥y dçy tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i b¢ng s¯ cát nhæng sông H¢ng kia ra b¯ thí thì ðßþc phß¾c nhi«u chång?

Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, r¤t nhi«u!

Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Nªu ng߶i thi®n nam thi®n næ, ð¯i trong kinh này cho ðªn th÷ trì b¯n câu k® v.v... vì ng߶i khác giäng nói, phß¾c ðÑc này nhi«u h½n phß¾c ðÑc trß¾c.

GIÄNG:

Ðây tôi giän trÕch cho quí v¸ d­ hi¬u: Sông H¢ng s¯ mµt có bao nhiêu cát, m²i mµt hµt cát ðó là mµt sông H¢ng thÑ hai. trong ðþt thÑ hai là bao nhiêu sông H¢ng? Nào ai biªt trong sông H¢ng có bao nhiêu cát, mà có bao nhiêu cát là có b¤y nhiêu sông H¢ng, v§y biªt bao nhiêu sông H¢ng mà k¬! M²i sông H¢ng thÑ hai ðó có bao nhiêu cát, quí v¸ tính thØ xem có bao nhiêu? Chï nói s¯ sông H¢ng thÑ hai là không th¬ tính r°i, hu¯ng là cát cüa nhæng sông H¢ng thÑ hai thì không làm sao tß·ng tßþng n±i. M²i mµt hµt cát là mµt tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i và trong tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i chÑa ð¥y cä bäy báu. Quí v¸ tß·ng tßþng bäy báu ð¥y khoäng bao nhiêu? Quá sÑc tß·ng tßþng cüa chúng ta, không còn con s¯ nào tính n±i!

ÐÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð«: Nªu có ng߶i ðem bäy báu ð¥y dçy cä tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i b¢ng s¯ cát cüa nhæng sông H¢ng thÑ hai ra b¯ thí thì phß¾c nhi«u chång? Phß¾c ðó chúng ta không th¬ nào tß·ng tßþng n±i. Nhß thª mà Ph§t bäo phß¾c ðÑc ðó không b¢ng phß¾c ðÑc cüa ng߶i trì b¯n câu kinh kim cang v.v... vì ng߶i nói. Chæ vân vân ðó có th¬ ho£c là ba câu, ho£c là hai câu. Nhß v§y phß¾c ðÑc cüa ng߶i này là bao nhiêu? Ðó là ch² mà ai tøng kinh kim cang cûng không th¬ tin n±i. Ðây chúng tôi nói mµt l¨ th§t. Tôi dçn thí dø này, trích trong kinh, là quí v¸ th¤y rõ nh¤t.

Ngày xßa có mµt nhà vua sanh ðßþc mµt cô công chúa. Công chúa ðµ m߶i mµt, m߶i hai tu±i, vì con mµt nên nhà vua và Hoàng h§u cßng chi«u quá mñc. Mµt bu±i sáng mùa hÕ, tr¶i mßa, công chúa thÑc d§y nhìn mßa t×ng hÕt r½i xu¯ng, ánh n¡ng xuyên qua, hÕt mßa lóng lánh. Công chúa thích quá mu¯n ðßþc mµt xâu chu²i hÕt nß¾c mßa, song vì con cßng nên nàng n¢m im trên gi߶ng không thèm nói nång. Hoàng h§u gÕn höi mãi nàng cûng không trä l¶i. Nhà vua ðßþc tin, tß·ng công chúa ðau, vµi ðªn thåm, d² dành mãi, sau cùng nàng m¾i nói: con thích ðßþc mµt xâu chu²i b¢ng hÕt nß¾c lóng lánh ðó, ðeo vào con s¨ hªt b®nh ngay, nªu không ðßþc con s¨ không ån c½m, ch¡c con s¨ chªt. vua và Hoàng h§u hoäng h¯t không biªt làm sao, e công chúa nh¸n ðói th§t, ðành phäi hÑa s¨ tìm ng߶i xâu chu²i b¢ng hÕt nß¾c mßa cho nàng. Vào tri«u, nhà vua truy«n l¸nh cho qu¥n th¥n báo cho dân chúng hay r¢ng ai có tài xâu ðßþc chu²i hÕt nß¾c mßa cho công chúa ðeo thì s¨ ðßþc phong quan chÑc. Ðã bao tháng trôi qua nhßng chßa ai thñc hi®n ðßþc. B²ng mµt hôm có mµt ông già ch¯ng g§y ðªn nói: Tôi có th¬ xâu ðßþc chu²i hÕt nß¾c cho công chúa. Nhà vua m×ng quá, không c¥n höi lý do lai l¸ch chi cä, vµi sai quan ðßa ông già ðªn trình di®n v¾i công chúa. khi nghe ông già xác nh§n có th¬ xâu ðßþc chu²i b¢ng hÕt nß¾c cho mình ðeo, công chúa vui m×ng tr²i d§y höi: bao gi¶ b¡t ð¥u? Ông già ðáp: Tôi có tài xâu hÕt chu²i nß¾c, nhßng r¤t tiªc, tôi già r°i, con m¡t s¶ s®t, v§y sáng mai, công chúa ch¸u khó ra ðÑng lña nhæng hÕt nß¾c th§t ð©p ðßa cho tôi xâu. Công chúa m×ng quá, b¢ng lòng ngay. Sáng hôm sau công chúa ðích thân ra hiên lña nhæng hÕt nß¾c mßa, còn ông già ðÑng bên cÕnh ch¶ xâu chu²i. Nàng th¤y mµt hÕt nß¾c mßa lóng lánh r½i li«n ðßa tay n¡m, hÕt nß¾c theo k¨ tay r½i m¤t. T× sáng ðªn trßa không giæ ðßþc mµt hÕt nào, công chúa m®t möi, chán nän r°i gi§n d²i, nàng nói v¾i nhà Vua: Thßa phø vß½ng, con không mu¯n ðeo chu²i hÕt nß¾c næa. khi ¤y nhà vua bäo: cha s¨ cho con xâu chu²i kim cß½ng. Nhà vua li«n bäo quan giæ kho mang xâu chu²i kim cß½ng ra, công chúa vui vë ðeo vào c±.

Nhß thª, qua câu chuy®n trên quí v¸ hi¬u thª nào? Ðó là ð¬ chï r¢ng t¤t cä cüa báu thª gian ð«u ð©p, nhßng v×a n¡m vào tay, li«n qua k¨ tay r½i m¤t. Cái ð©p thª gian là ý nghîa hÕnh phúc cüa cuµc ð¶i. — thª gian này ng߶i ta tß·ng cái gì ð©p ðó là hÕnh phúc, nhßng có hÕnh phúc nào lâu dài ðâu, v×a n¡m ðßþc nó lÕi qua k¨ tay r½i m¤t. R¯t cuµc r°i nhæng ði«u mà thª gian cho là ð©p ð¨ là hÕnh phúc ð«u không còn, càng ðeo ðu±i nó ch×ng nào thì càng m®t möi chán ch߶ng ch×ng n¤y, cu¯i cùng nhìn lÕi cûng tay không! Nhß nàng công chúa th¤y vë ð©p lóng lánh cüa hÕt nß¾c, thích quá, nhßng nhìn xa th¤y nó ð©p, ðªn khi lÕi g¥n n¡m nó thì nó theo k¨ tay r½i m¤t. Nhß v§y cä bu±i không giæ ðßþc mµt hÕt nào, ch×ng ðó m¾i chán nän không còn ham thích gì næa, ðªn khi ¤y nhà vua m¾i cho nàng xâu chu²i kim cß½ng. Nhà vua ví dø cho ðÑc Ph§t, nàng công chúa ví dø cho ai? Quí v¸ nh§n biªt là ai r°i phäi không? Nhæng v¸ hi®n gi¶ khoäng sáu mß½i tu±i tr· lên ch¡c là nhß nàng công chúa lúc bu±i chi«u, n¡m mãi các hÕt nß¾c mà ðªn chi«u vçn tay không, chán quá! Còn nhæng ng߶i khoäng m߶i låm, m߶i bäy, hai mß½i thì còn hång hái nhß nàng công chúa vào bu±i sáng, còn lña, còn n¡m b¡t các hÕt nß¾c mßa. Ъn khoäng sáu mß½i tu±i tr· lên thì m¾i chán nän, b¤y gi¶ cûng nhß nàng công chúa vào bu±i chi«u, l¡c ð¥u không thích xâu chu²i hÕt nß¾c næa, khi ðó nhà vua s¨ cho mµt xâu chu²i kim cß½ng th§t ð©p và ð¶i ð¶i không hß hoÕi. kim cß½ng ðó là kim cß½ng Bát-nhã, chính cái ðó m¾i không m¤t không hoÕi. kinh này ví dø là kim cß½ng.

Nhß v§y quí v¸ th¤y bao nhiêu hÕt nß¾c lóng lánh ð±i ðßþc xâu chu²i kim cß½ng? khi ðßþc xâu chu²i kim cß½ng r°i quí v¸ m¾i th¤y giá tr¸ xâu chu²i kim cß½ng là h½n. Giä sØ có ai nói gÕt quí v¸: Tôi ðem nhæng xâu chu²i hÕt nß¾c lóng lánh ð±i chu²i kim cß½ng cüa anh thì quí v¸ nghî sao? Dù ðem t¤t cä nhæng hÕt nß¾c lóng lánh ð¥y b¥u tr¶i ra ð±i, quí v¸ cûng không b¢ng lòng phäi không? B·i vì cái ðó là giä. Chï khi nào còn mê nhß nàng công chúa thì m¾i ham thích. Ъn khi nó qua k¨ tay r½i m¤t thì khi ¤y hªt thích, không còn thích næa thì ðßþc xâu chu²i th§t. Cûng nhß thª khi ng߶i ta chán cä hÕnh phúc thª gian r°i, ðÑc Ph§t chï cho chúng ta cái chân th§t, ch×ng ðó chúng ta ðßþc mµt xâu chu²i ð¶i ð¶i không hoÕi. cho nên cái chân th§t có giá tr¸ vô lßþng vô biên không th¬ bì, dù ðem bao nhiêu cái giä d¯i cûng không sánh ðßþc. Hi¬u nhß v§y chúng ta m¾i th¤y ðÑc Ph§t nh¡c ði nh¡c lÕi giá tr¸ kinh kim Cang, chï trì b¯n câu k® là phß¾c ðÑc h½n bao nhiêu cüa báu thª gian. Quí v¸ th¤y chúng ta gi¯ng m¤y ðÑa trë ðµ m߶i hai, m߶i ba tu±i hay làm nûng phäi không? CÑ chÕy ðu±i theo nhæng hÕt nß¾c lóng lánh trên lá cây hay t× mái nhà r½i xu¯ng hay nhæng bong bóng nß¾c mßa; cÑ mäi ðu±i b¡t nhæng cái ðó mà quên m®t. Nªu quí v¸ tr· lÕi v¾i ðÑc Ph§t, ch×ng ðó m¾i ðßþc cái chân th§t. Thª nên giá tr¸ cüa ng߶i h÷c ðÕo không th¬ tính ðßþc, không có gì so sánh ðßþc. Còn nhæng ði«u thª gian ca ngþi chï là trong ð¯i ðãi, trong tÕm bþ thôi, khi chßa ðßþc thì mình th¤y nó quí, n¡m ðßþc r°i thì nó lÕi qua k¨ tay r½i m¤t ch¾ không có gì t°n tÕi lâu dài, v§y mà ng߶i ð¶i cÑ mäi chìm mê trong ðó. Vì v§y chúng ta th¤y l¶i Ph§t dÕy r¤t ðúng khi Ngài bäo r¢ng công ðÑc trì kinh h½n t¤t cä cüa báu thª gian.

Phøc thÑ Tu-b°-ð«! Tùy thuyªt th¸ kinh nãi chí tÑ cú k® ðÆng, ðß½ng tri thØ xÑ, nh¤t thiªt thª gian thiên nhân a-tu-la giai ßng cúng d߶ng nhß Ph§t tháp miªu, hà hu¯ng hæu nhân t§n nång th÷ trì, ðµc tøng. Tu-b°-ð«! Ðß½ng tri th¸ nhân thành tñu t¯i thßþng ð® nh¤t hy hæu chi pháp. Nhßþc th¸ kinh ði¬n s· tÕi chi xÑ tÑc vi hæu Ph§t, nhßþc tôn tr÷ng ð® tØ.

D˜CH:

TÔN TRšNG kinh ÐIŒN CHÂN CHÁNH.

LÕi næa này Tu-b°-ð«, tùy n½i nói kinh này cho ðªn b¯n câu k® v.v... nên biªt ch² này, t¤t cä thª gian tr¶i, ng߶i, a-tu-la ð«u nên cúng d߶ng nhß tháp miªu cüa Ph§t, hu¯ng næa có ng߶i tr÷n hay th÷ trì ð÷c tøng. Này Tu-b°-ð«, nên biªt ng߶i ¤y thành tñu pháp t¯i thßþng ð® nh¤t hy hæu. Nªu kinh này · ch² nào ¡t là có Ph§t ho£c là nhæng ð® tØ l¾n cüa Ph§t.

GIÄNG:

Ðây nói v« vi®c tôn tr÷ng kinh. Nhß chúng ta ðã biªt trong ph¥n trß¾c, vì kinh này chï thÆng cái th¬ chân th§t b¤t sanh b¤t di®t cho nên nó có giá tr¸ vô lßþng vô biên không gì sánh ðßþc. Thª nên ng߶i biªt ðßþc giá tr¸ cüa kinh này thì · ch² nào có nói kinh này, dù là cõi ng߶i hay cõi tr¶i cûng phäi quý kính nhß là tháp miªu cüa Ph§t. Vì sao? Vì biªt kinh ðó chï cho chúng ta th¤y ðßþc l¨ th§t. L¨ th§t ðó là cái cÑu kính ít có trên thª gian này, nên kinh nói ra nhæng l¨ th§t ðó chúng ta phäi quí kính. Nhß v§y ch² nói kinh, l¶i dÕy cüa kinh mình ðã quí hu¯ng næa là ng߶i th÷ trì ð÷c tøng kinh. Thª nên ð¯i v¾i ng߶i th÷ trì, ð÷c tøng kinh mình cûng phäi quí kính, biªt ng߶i ¤y là ng߶i ðßþc pháp t¯i thßþng ð® nh¤t hy hæu, nghîa là t¯i thßþng ð® nh¤t ít có. do ðó nói kinh này · ch² nào tÑc ch² ðó có Ph§t ho£c là có ð® tØ l¾n cüa Ph§t.

Tuy nhiên chúng ta ð×ng hi¬u l¥m, cÑ ðóng cái khám ð©p, s½n son phªt vàng r°i ðem quy¬n kinh ð¬ trong ðó th¶ và nói ch² ðó có Ph§t. Nhß v§y Ph§t hi®n ðßþc không? kinh chÆng qua là chæ, là mñc là gi¤y ð¬ viªt chæ. V§y kinh này cûng chï là gi¤y mñc mà thôi, ch¾ không có giá tr¸ siêu thoát gì cä, siêu thoát chång là nhân chúng ta ð÷c, hi¬u, Ñng døng tu, ch¾ nªu chúng ta cÑ ð¬ th¶, lÕy hoài thì cûng tr· thành mê tín thôi. Chúng ta nhân n½i kinh này mà hi¬u ðÕo, hi¬u ðÕo thì biªt kinh này là quí. Quí là nhân nó mà hi¬u ðÕo ch¾ không phäi nghe nó quí r°i ð¬ th¶ hoài. Vì v§y chúng ta hi¬u ý nghîa l¶i Ph§t dÕy, giá tr¸ cüa l¶i dÕy cao siêu tuy®t ðïnh nên chúng ta r¤t quí tr÷ng kinh này. kinh ðã quí thì ng߶i th÷ trì ð÷c tøng lÕi càng quí h½n næa. Thª nên kªt lu§n là chúng ta phäi tr÷ng kinh và tr÷ng ng߶i trì kinh. Ðó là ý nghîa chân chánh.

Nhî th¶i Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Ðß½ng hà danh thØ kinh, ngã ðÆng vân hà phøng trì? Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Th¸ kinh danh vi kim cang Bát-nhã ba-la-m§t, dî th¸ danh tñ nhæ ðß½ng phøng trì. S· dî giä hà? Tu-b°-ð«! Ph§t thuyªt Bát-nhã ba-la-m§t tÑc phi Bát-nhã ba-la-m§t, th¸ danh Bát-nhã ba-la-m§t. Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Nhß lai hæu s· thuyªt pháp phü? Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Nhß lai vô s· thuyªt.

- Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i, s· hæu vi tr¥n, th¸ vi ða phü? Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ða, Thª Tôn!

- Tu-b°-ð«! Chß vi tr¥n, Nhß lai thuyªt phi vi tr¥n th¸ danh vi tr¥n. Nhß lai thuyªt thª gi¾i phi thª gi¾i th¸ danh thª gi¾i. Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Khä dî tam th§p nh¸ tß¾ng kiªn Nhß lai phü?

- Ph¤t dã Thª Tôn! B¤t khä dî tam th§p nh¸ tß¾ng ð¡c kiªn Nhß Lai. Hà dî c¯? Nhß lai thuyªt tam th§p nh¸ tß¾ng, tÑc th¸ phi tß¾ng, th¸ danh tam th§p nh¸ tß¾ng.

- Tu-b°-ð«, nhßþc hæu thi®n nam tØ, thi®n næ nhân, dî H¢ng hà sa ðÆng thân mÕng b¯ thí, nhßþc phøc hæu nhân ß thØ kinh trung nãi chí th÷ trì tÑ cú k® ðÆng, v¸ tha nhân thuyªt, kÏ phß¾c th§m ða.

D˜CH:

ÐÚNG PHÁP THš TRÌ.

Khi ¤y ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, thª nào là tên cüa kinh này, chúng con làm sao phøng trì? Ph§t bäo Tu-b°-ð«: kinh này tên là kim cang Bát-nhã Ba-la-m§t, do danh tñ ¤y ông nên phøng trì. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, Ph§t nói Bát-nhã ba-la-m§t tÑc không phäi Bát-nhã ba-la-m§t, ¤y g÷i là Bát-nhã ba-la-m§t. Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß lai có nói pháp chång? Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, Nhß lai không có nói pháp.

- Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i có bao nhiêu vi tr¥n, ¤y là nhi«u chång? Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn, r¤t nhi«u!

- Này Tu-b°-ð«, các vi tr¥n Nhß lai nói không phäi vi tr¥n, ¤y g÷i là vi tr¥n. Nhß lai nói thª gi¾i không phäi thª gi¾i ¤y g÷i là thª gi¾i. Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Có th¬ do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß lai chång?

- BÕch Thª Tôn không v§y! Không th¬ do ba mß½i hai tß¾ng ðßþc th¤y Nhß Lai. Vì c¾ sao? Nhß lai nói ba mß½i hai tß¾ng tÑc không phäi ba mß½i hai tß¾ng ¤y g÷i là ba mß½i hai tß¾ng.

- Này Tu-b°-ð« nªu có ng߶i thi®n nam, ng߶i thi®n næ ðem thân mÕng nhi«u nhß cát sông H¢ng ð¬ b¯ thí, ho£c lÕi có ng߶i · trong kinh này cho ðªn th÷ trì b¯n câu k® v.v... vì ng߶i khác nói thì phß¾c này r¤t là nhi«u.

GIÄNG:

Kinh này tên là kim cang Bát-nhã Ba-la-m§t. Nhß tôi ðã nói trong ðoÕn trß¾c kim cang là chï cho kim cß½ng cüa thª gian, vì kim cß½ng là ch¤t quí và cÑng nh¤t hay phá hoÕi m÷i kim loÕi khác mà các thÑ khác không phá hoÕi ðßþc nó. Trí tu® Bát-nhã là trí tu® b¤t sanh b¤t di®t hay phá hoÕi t¤t cä pháp sanh di®t cüa thª gian, hay th¤u su¯t ðßþc t¤t cä các pháp sanh di®t cüa thª gian, nên ví dø trí tu® ðó nhß là kim cß½ng, do ðó nói là kim cang Bát-nhã. Trí tu® ðó là trí tu® cÑu kính viên mãn nên nói là ba-la-m§t. Nhß v§y tên kinh này là trí tu® th¤u su¯t t¤t cä pháp và trí tu® ðó ðßþc tròn ð¥y, ðßþc viên mãn. V§y ng߶i phøng trì phäi phøng trì nhß thª, tÑc là phäi s¯ng ðßþc v¾i cái trí tu® ðó m¾i g÷i là phøng trì kinh này hay th÷ trì kinh này. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, Ph§t nói Bát-nhã ba-la-m§t tÑc không phäi Bát-nhã ba-la-m§t ¤y g÷i là Bát-nhã ba-la-m§t. khi nói ðªn Bát-nhã ba-la-m§t tÑc là trí tu® cÑu kính thì không phäi là trí tu® cÑu kính, b·i vì còn có ngôn thuyªt là còn có giä danh giä tß¾ng không phäi là th§t th¬, vì thª nên không phäi là Bát-nhã ba-la-m§t, nhßng tùy theo thª gian mà l§p danh nên g÷i là Bát-nhã ba-la-m§t.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Nhß lai có nói pháp chång? Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, Nhß lai không có nói pháp. Quí v¸ th¤y th¥y trò nói chuy®n nghe sao khó hi¬u quá! Ph§t ðang giäng kinh mà höi Nhß lai có thuyªt pháp không thì Ngài Tu-b°-ð« trä l¶i r¢ng Nhß lai không có thuyªt pháp. TÕi sao ðang giäng kinh mà nói không có thuyªt pháp? Quí v¸ hÆn nh¾ ðoÕn trß¾c nói còn th¤y có s· ð¡c là còn có ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. — ðây nªu còn th¤y mình nói kinh thì còn ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, thª nên nói Ph§t không nói pháp.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao, tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i có bao nhiêu vi tr¥n, ¤y là nhi«u chång? Tôi không mu¯n nói tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i e quí v¸ khó hi¬u. Quä ð¸a c¥u (hay trái ð¤t) có bao nhiêu hÕt bøi, bøi nhi«u không? Quí v¸ trä l¶i xem? Ngài Tu-b°-ð« thßa r¢ng: BÕch Thª Tôn, r¤t nhi«u! - Này Tu-b°-ð«, các vi tr¥n Nhß lai nói không phäi vi tr¥n, ¤y g÷i là vi tr¥n. sao lÕ v§y? vi tr¥n là nhæng hÕt bøi r¤t nhö. trong ðoÕn trß¾c quí v¸ th¤y ðÑc Ph§t höi: Thân nhß núi tu-di Chúa có l¾n chång? Ngài Tu-b°-ð« thßa: R¤t l¾n, nhßng Ngài nói thêm: Không phäi thân, ¤y g÷i là thân l¾n. L¾n nhß núi tu-di hay nhö nhß hÕt bøi ðÑc Ph§t cûng bäo không phäi hÕt bøi, ¤y g÷i là hÕt bøi. TÕi sao? Th߶ng chúng ta cÑ nghî r¢ng cái l¾n là do duyên hþp còn cái nhö nhß hÕt bøi ðâu phäi do duyên hþp. Chúng ta cÑ tß·ng nhæng kh¯i ð¤t có là do nhæng hÕt bøi hþp lÕi, hÕt bøi là ð½n v¸ cu¯i cùng cüa mµt kh¯i ð¤t, nhßng không ng¶ chính hÕt bøi ðó cûng chßa phäi là cu¯i cùng næa. Hi®n nay khoa h÷c chÑng minh cho chúng ta th¤y ð½n v¸ nhö nhß hÕt bøi vçn là mµt hþp th¬ do các ð½n v¸ khác h÷p lÕi. ngay ðªn nguyên tØ cûng chßa phäi là ð½n v¸ cu¯i cùng. Nhß thª m¾i th¤y rõ l¶i Ph§t dÕy: Phàm nhæng gì có tß¾ng dù nhö nhß hÕt bøi cûng ð«u là tß¾ng duyên hþp. Thª nên · ðây Ngài nói: vi tr¥n không phäi là vi tr¥n ¤y m¾i g÷i là vi tr¥n. vi tr¥n cûng là tß¾ng duyên hþp cho nên chï giä danh mà g÷i là vi tr¥n, nhßng sñ th§t nó không phäi là mµt nguyên th¬, mµt ð½n v¸ cu¯i cùng.

Nhß lai nói thª gi¾i không phäi thª gi¾i, ¤y g÷i là thª gi¾i. Nói thª gi¾i thì d­ hi¬u r°i vì nó to quá, thª gi¾i là tß¾ng duyên hþp. qua hai ðoÕn này chúng ta th¤y rõ, l¾n nhß thª gi¾i cûng là tß¾ng duyên hþp không có tñ th¬, th§t nhö nhß vi tr¥n cûng là tß¾ng duyên hþp không tñ th¬, nên không phäi thª gi¾i, vi tr¥n, ¤y tÕm g÷i là thª gi¾i, là vi tr¥n.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao, có th¬ do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß lai chång? BÕch Thª Tôn, không v§y, không th¬ do ba mß½i hai tß¾ng ðßþc th¤y Nhß Lai. Vì c¾ sao? Nhß lai nói ba mß½i hai tß¾ng tÑc không phäi ba mß½i hai tß¾ng, ¤y g÷i là ba mß½i hai tß¾ng. ban ð¥u ðÑc Ph§t nói vi tr¥n, là nhæng ð½n v¸ hþp thành thª gi¾i, r°i Ngài nói ðªn thª gi¾i; vi tr¥n là tß¾ng duyên hþp không th§t thì thª gi¾i cûng là tß¾ng duyên hþp không th§t. Ъn thân Ph§t có th§t hay không? Nhi«u khi phân tích bên ngoài thì th¤y không th§t nhßng ðªn khi tr· v« mình li«n th¤y là th§t, ðó là cái b®nh cüa phàm phu chúng ta. Thí dø cái ð°ng h° không th§t vì m· t×ng cái ch¯t, t×ng bµ ph§n ra thì không có cái ð°ng h°, chúng ta biªt nó không th§t, nhßng chúng ta ðâu có tñ m· chúng ta ðßþc phäi không? Vì v§y cÑ th¤y mình là th§t! ÐÑc Ph§t phân tích thª gi¾i vi tr¥n bên ngoài r°i tr· v« ngay n½i thân Ngài ð¬ chï dÕy chúng ta. Ngài höi có th¬ do ba mß½i hai tß¾ng th¤y Nhß lai không? Th߶ng chúng ta th¤y trong sØ di­n tä ðÑc Ph§t có tám mß½i vë ð©p và ba mß½i hai tß¾ng t¯t. Nhßng khi ð£t câu höi: Phäi do ba mß½i hai tß¾ng t¯t mà th¤y Nhß lai chång thì ngài Tu-b°-ð« trä l¶i là không th¬ do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß Lai. TÕi sao? Vì ba mß½i hai tß¾ng không phäi ba mß½i hai tß¾ng ¤y g÷i là ba mß½i hai tß¾ng. Nhß v§y ð¬ chúng ta ð×ng l¥m cho thân này là th§t. Ph§t là tánh giác không sanh không di®t, là trí tu® kim cang không sanh không di®t, còn ba mß½i hai tß¾ng là tß¾ng sanh di®t. Nªu cho ba mß½i hai tß¾ng là Ph§t thì Ph§t là sanh di®t r°i, thª nên không th¬ do ba mß½i hai tß¾ng th¤y Nhß Lai. TÕi sao? Vì Nhß lai nói r¢ng ba mß½i hai tß¾ng không phäi ba mß½i hai tß¾ng, ¤y g÷i là ba mß½i hai tß¾ng. ba mß½i hai tß¾ng là tß¾ng duyên hþp nên nó không có tñ th¬, nó không th§t nhßng tùy theo giä danh cüa thª gian, g÷i là ba mß½i hai tß¾ng. ba mß½i hai tß¾ng cüa Ph§t còn không có th§t th¬ thì cái thân không có ðßþc mµt tß¾ng t¯t nào, không có ðßþc mµt ði¬m ðáng k¬ cüa chúng ta có th§t ðßþc không? V§y mà chúng ta th¤y nó là th§t! Thân Ph§t có tám mß½i vë ð©p, ba mß½i hai tß¾ng t¯t mà Ngài còn bäo là giä, hu¯ng næa là cái thân x¤u xí cüa chúng ta mà là th§t ðßþc sao? V§y mà ai cûng ch¤p nó là th§t, cÑ bám vào nó r°i vì nó tÕo không biªt bao nhiêu thÑ nghi®p.

Này Tu-b°-ð«, nªu có ng߶i thi®n nam, thi®n næ ðem thân mÕng nhi«u nhß cát sông H¢ng ð¬ b¯ thí, ho£c lÕi có ng߶i · trong kinh này cho ðªn th÷ trì b¯n câu k® v.v... vì ng߶i khác nói thì phß¾c này r¤t là nhi«u. Phß¾c này h½n phß¾c cüa ng߶i kia, tÑc là h½n phß¾c cüa ng߶i b¯ thí thân r¤t nhi«u. — ðây, quí v¸ th¤y l¶i dÕy cüa Ph§t có h® th¯ng rõ ràng. Trß¾c hªt Ngài phân tích thân ba mß½i hai tß¾ng cüa Ph§t là giä, thân Ph§t là giä thì thân cüa chúng ta ðâu có th§t. Vì không th§t nên ðem thân này nhi«u nhß cát sông H¢ng ra b¯ thí cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. kim cang là trí tu® chân th§t, còn thân này là tß¾ng duyên hþp hß giä, dù ðem bao nhiêu thân mÕng hß giä cûng không sánh ðßþc v¾i trí tu® chân th§t. Chúng ta cho thân mÕng là cüa báu t¯i thßþng, nhßng ðem bao nhiêu thân mÕng hß giä ðó ra b¯ thí cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. ÐoÕn này chï phß¾c cüa ng߶i trì kinh h½n.

Nhî th¶i Tu-b°-ð« vån thuyªt th¸ kinh, thâm giäi nghîa thú, thª l® bi kh¤p, nhi bÕch Ph§t ngôn: hy hæu Thª Tôn! Ph§t thuyªt nhß th¸ th§m thâm kinh ði¬n, ngã tùng tích lai s· ð¡c tu® nhãn, v¸ t¢ng ð¡c vån nhß th¸ chi kinh. Thª Tôn! Nhßþc phøc hæu nhân ð¡c vån th¸ kinh, tín tâm thanh t¸nh t¡c sanh th§t tß¾ng, ðß½ng tri th¸ nhân thành tñu ð® nh¤t hy hæu công ðÑc. Thª Tôn! Th¸ th§t tß¾ng giä tÑc th¸ phi tß¾ng, th¸ c¯ Nhß lai thuyªt danh th§t tß¾ng. Thª Tôn! Ngã kim ð¡c vån nhß th¸ kinh ði¬n, tín giäi th÷ trì, b¤t túc vi nan. Nhßþc ðß½ng lai thª, h§u ngû bách tuª, kÏ hæu chúng sanh ð¡c vån th¸ kinh, tín giäi th÷ trì, th¸ nhân t¡c vi ð® nh¤t hy hæu. Hà dî c¯? ThØ nhân vô ngã tß¾ng, vô nhân tß¾ng, vô chúng sanh tß¾ng,vô th÷ giä tß¾ng. S· dî giä hà? Ngã tß¾ng tÑc th¸ phi tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng tÑc th¸ phi tß¾ng. Hà dî c¯? ly nh¤t thiªt chß tß¾ng tÑc danh chß Ph§t.

Ph§t cáo Tu-b°-ð«: Nhß th¸, nhß th¸! Nhßþc phøc hæu nhân ð¡c vån th¸ kinh b¤t kinh, b¤t b¯, b¤t úy, ðß½ng tri th¸ nhân, th§m vi hy hæu! Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Nhß lai thuyªt ð® nh¤t ba-la-m§t, tÑc phi ð® nh¤t ba-la-m§t, th¸ danh ð® nh¤t ba-la-m§t. Tu-b°-ð«! Nhçn nhøc ba-la-m§t, Nhß lai thuyªt phi nhçn nhøc ba-la-m§t th¸ danh nhçn nhøc ba-la-m§t. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Nhß ngã tích vi Ca-lþi vß½ng cát ti®t thân th¬, ngã ß nhî th¶i vô ngã tß¾ng, vô nhân tß¾ng, vô chúng sanh tß¾ng, vô th÷ giä tß¾ng. Hà dî c¯? Ngã ß vãng tích tiªt tiªt chi giäi th¶i, nhßþc hæu ngã tß¾ng, nhân tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ giä tß¾ng, ßng sanh sân h§n. Tu-b°-ð«! Hñu ni®m quá khÑ, ß ngû bách thª tác nhçn nhøc tiên nhân, ß nhî s· thª vô ngã tß¾ng, vô nhân tß¾ng, vô chúng sanh tß¾ng, vô th÷ giä tß¾ng. Th¸ c¯, Tu-b°-ð«! B°-tát ßng ly nh¤t thiªt tß¾ng phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm, b¤t ßng trø s¡c sanh tâm, b¤t ßng trø thanh hß½ng v¸ xúc pháp sanh tâm, ßng sanh vô s· trø tâm. Nhßþc tâm hæu trø , t¡c vi phi trø. Th¸ c¯â Ph§t thuyªt B°-tát tâm b¤t ßng trø s¡c b¯ thí. Tu-b°-ð«! B°-tát v¸ lþi ích nh¤t thiªt chúng sanh, ßng nhß th¸ b¯ thí. Nhß lai thuyªt nh¤t thiªt chß tß¾ng tÑc th¸ phi tß¾ng hñu thuyªt nh¤t thiªt chúng sanh tÑc phi chúng sanh. Tu-b°-ð«! Nhß lai th¸ chân ngæ giä, th§t ngæ giä, nhß ngæ giä, b¤t cu¯ng ngæ giä, b¤t d¸ ngæ giä. Tu-b°-ð«! Nhß lai s· ð¡c pháp, thØ pháp vô th§t vô hß. Tu-b°-ð«! Nhßþc B°-tát tâm trø ß pháp nhi hành b¯ thí nhß nhân nh§p ám t¡c vô s· kiªn. Nhßþc B°-tát tâm b¤t trø pháp nhi hành b¯ thí nhß nhân hæu møc, nh§t quang minh chiªu, kiªn chüng chüng s¡c. Tu-b°-ð«! Ðß½ng lai chi thª, nhßþc hæu thi®n nam tØ, thi®n næ nhân nång ß thØ kinh th÷ trì ðµc tøng tÑc vi Nhß lai dî Ph§t trí tu®, t¤t tri th¸ nhân, t¤t kiªn th¸ nhân giai ð¡c thành tñu vô lßþng vô biên công ðÑc.

D˜CH:

LÌA T¿•NG T˜CH DIŽT.

Khi ¤y ngài Tu-b°-ð« nghe Ph§t nói kinh này, hi¬u sâu ðßþc nghîa thú, r½i l® d¥m d« bÕch Ph§t r¢ng: ÐÑc Thª Tôn! R¤t ít có. Ph§t nói kinh ði¬n sâu xa nhß thª, con t× trß¾c ðªn gi¶ ðã ðßþc tu® nhãn mà chßa t×ng ðßþc nghe kinh nhß thª. BÕch Thª Tôn! Nªu lÕi có ng߶i ðßþc nghe kinh này, lòng tin thanh t¸nh ¡t sanh th§t tß¾ng, nên biªt ng߶i ¤y thành tñu ðßþc công ðÑc ít có b§c nh¤t. BÕch Thª Tôn! Th§t tß¾ng ¤y tÑc không phäi tß¾ng, thª nên Nhß lai nói tên là th§t tß¾ng.

BÕch Thª Tôn! nay con ðßþc nghe kinh ði¬n nhß thª, tin hi¬u th÷ trì không ðü làm khó. Nªu ð¶i sau, khoäng nåm tråm nåm v« sau, lúc ðó có nhæng chúng sanh ðßþc nghe kinh này, tin hi¬u th÷ trì, ng߶i ¤y ¡t là ít có b§c nh¤t. Vì c¾ sao? Vì ng߶i này không tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Vì c¾ sao? Vì tß¾ng ngã tÑc không phäi tß¾ng, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä tÑc không phäi tß¾ng. Vì sao? Vì lìa t¤t cä tß¾ng tÑc g÷i là chß Ph§t.

Ph§t bäo Tu-b°-ð«: Ðúng thª, ðúng thª! Nªu lÕi có ng߶i ðßþc nghe kinh này, không kinh, không hãi, không sþ, nên biªt ng߶i ¤y r¤t là ít có. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«! Nhß lai nói ð® nh¤t ba-la-m§t tÑc không phäi ð® nh¤t ba-la-m§t ¤y g÷i là ð® nh¤t ba-la-m§t. Tu-b°-ð«! Nhçn nhøc ba-la-m§t, Nhß lai nói không phäi nhçn nhøc ba-la-m§t ¤y g÷i là nhçn nhøc ba-la-m§t. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð« nhß thu· xßa ta b¸ vua Ca-lþi (Kali) c¡t ðÑt thân th¬, ta khi ¤y không có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Vì c¾ sao? ta thu· xßa khi thân th¬ b¸ c¡t ra t×ng ph¥n nªu còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä, l¨ nên sanh sân h§n. Tu-b°-ð«! LÕi nh¾ thu· quá khÑ nåm tråm ð¶i, ta làm tiên nhân nhçn nhøc, vào thu· ¤y không có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Thª nên, Tu-b°-ð«! B°-tát nên lìa t¤t cä tß¾ng mà phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, chÆng nên trø s¡c sanh tâm, chÆng nên trø thanh hß½ng v¸ xúc pháp sanh tâm, nên sanh tâm không ch² trø. Nªu tâm có trø ¡t là không phäi trø. Thª nên Ph§t nói tâm B°-tát không nên trø s¡c mà b¯ thí. Tu-b°-ð«! B°-tát vì lþi ích t¤t cä chúng sanh nên nhß thª mà b¯ thí. Nhß lai nói t¤t cä các tß¾ng tÑc là không phäi tß¾ng, lÕi nói t¤t cä chúng sanh tÑc không phäi chúng sanh.

Này Tu-b°-ð«! Nhß lai nói l¶i chân, l¶i th§t, l¶i nhß, l¶i không d¯i, l¶i chÆng khác. Này Tu-b°-ð«! Nhß lai ðßþc pháp, pháp này không th§t, không hß. Tu-b°-ð«! Nªu B°-tát tâm trø n½i pháp mà làm vi®c b¯ thí thì nhß ng߶i vào trong t¯i ¡t không th¬ th¤y. Nªu B°-tát tâm không trø pháp mà hành b¯ thí thì nhß ng߶i có m¡t lÕi thêm ánh sáng m£t tr¶i chiªu soi, th¤y các thÑ hình s¡c. Này Tu-b°-ð«! — ð¶i sau nªu có ng߶i thi®n nam, thi®n næ hay · trong kinh này th÷ trì ð÷c tøng ¡t là Nhß lai dùng trí tu® Ph§t ¡t biªt ng߶i ¤y, ¡t th¤y ng߶i ¤y ð«u ðßþc thành tñu vô lßþng vô biên công ðÑc.

GIÄNG:

Trong ph¥n trß¾c, quí v¸ th¤y ðÑc Ph§t ðã phân giäi rõ ràng. Ngài Tu-b°-ð« nghe Ph§t nói, hi¬u sâu ðßþc nghîa thú cüa kinh, Ngài r½i l® d¥m d«. Ngài r½i l® d¥m d« là tÕi sao? Có phäi vì Ngài tüi thân không? Ðây là Ngài lãnh hµi ðßþc tÑc Ngài ngµ ðÕo. Th߶ng ng߶i nào nghe kinh hay ð÷c kinh ðªn ch² mình hi¬u tñ nhiên sung sß¾ng li«n c߶i, ho£c cäm ðµng li«n khóc. Khóc và c߶i ð«u nói lên chüng duyên sÇn có v¾i kinh ðó, vì mình có duyên v¾i ch² mình ðã lãnh hµi, thành ra khóc và c߶i là hai trÕng thái cüa sñ ngµ ðÕo. khi ðßþc ngµ thì ho£c có ng߶i c߶i ha hä, ho£c có ng߶i khóc sß¾t mß¾t. — ðây ngài Tu-b°-ð« nghe Ph§t nói ðªn ch² này, lãnh hµi ðßþc nghîa thú nên Ngài khóc. Cûng nhß ngài Khuê phong Tông M§t khi ð÷c kinh Viên Giác r°i cûng khóc. Ðó là cái khóc lãnh hµi ch¾ không phäi cái khóc bu°n tüi chi hªt. Hi¬u nhß thª thì khi nào ð÷c kinh ðªn ch² hi¬u r°i, quí v¸ có nhæng trÕng thái nhß v§y thì biªt mình lãnh hµi ðßþc ph¥n nào trong ch² ðó.

Sau khi lãnh hµi ðßþc nghîa thú sâu xa, ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t: Thª Tôn! Th§t là ít có. Ph§t nói kinh ði¬n sâu xa nhß v§y, con t× trß¾c ðªn gi¶ ðã ðßþc tu® nhãn, tÑc là chÑng A-la-hán, mà chßa t×ng ðßþc nghe kinh nhß thª. qua l¶i cüa ngài Tu-b°-ð« quí v¸ th¤y chúng ta còn nhøc nhãn mà ðßþc nghe thì th§t là phß¾c vô lßþng vô biên. Ngài ðã ðßþc tu® nhãn mà chßa t×ng ðßþc nghe, ðªn b¤y gi¶ m¾i ðßþc nghe, còn chúng ta còn nhøc nhãn, còn phàm phu mà ðßþc nghe thì th§t là quí vô cùng.

Ngài Tu-b°-ð« nói tiªp: BÕch Thª Tôn, nªu có ng߶i ðßþc nghe kinh này, lòng tin thanh t¸nh, ¡t sanh th§t tß¾ng. Ng߶i nghe kinh này mà tin mµt cách ðúng ð¡n trong sÕch, ng߶i ðó sanh th§t tß¾ng. Th§t tß¾ng là gì? Th§t tß¾ng tÑc là phi tß¾ng. Có ch² khác nói th§t tß¾ng tÑc là vô tß¾ng. Tß¾ng không là ð¯i v¾i tß¾ng có, có ð¯i v¾i không, thành ra cái có là giä thì cái không là ð¯i ðãi, nên cûng không th§t. danh t× có không là ð¯i ðãi không th§t, còn th§t tß¾ng không thuµc tß¾ng không và tß¾ng có nên nói là vô tß¾ng. Nó không n¢m trong tß¾ng có tß¾ng không, nó là tánh giác không có tß¾ng mÕo, thª nên nói th§t tß¾ng không phäi tß¾ng. Ng߶i nào tin ðßþc kinh này mµt cách trong sÕch thì ng߶i ðó sanh th§t tß¾ng. TÕi sao? Vì chúng ta tin ðßþc kinh này mµt cách ðúng ð¡n thì chúng ta không còn ch¤p ngã là th§t, không ch¤p nhân là th§t, không ch¤p cänh là th§t... T¤t cä ð«u không th§t. Chúng ta dùng trí tu® ðó nhìn t¤t cä pháp nên không b¸ các pháp lôi, không b¸ các pháp làm mình loÕn, do ðó tß¾ng chân th§t tÑc cái tâm th¬ chân th§t hi¬n lµ nên g÷i là sanh th§t tß¾ng. Ng߶i ðßþc nhß thª thì thành tñu ðßþc công ðÑc mà tr¥n gian này r¤t ít có. tuy nhiên khi nói th§t tß¾ng, Ngài sþ chúng ta ch¤p danh t× th§t tß¾ng là th§t, nên Ngài thßa: BÕch Thª Tôn th§t tß¾ng ðó tÑc không phäi tß¾ng, thª nên Nhß lai nói tên là th§t tß¾ng.

Ъn ðây thß½ng cho ng߶i sau, Ngài thßa: nay con ðßþc nghe kinh ði¬n này r°i tin hi¬u th÷ trì không ðü làm khó. TÕi sao? Vì Ngài ðã có tu® nhãn nên nghe cao h½n mµt chút næa cûng nh§n hi¬u, ngµ và Ñng døng tu. Còn sau khi Ph§t nh§p Niªt-bàn khoäng nåm tråm nåm, khi ðó có nhæng chúng sanh ðßþc nghe kinh này, tin hi¬u th÷ trì, ng߶i ¤y ¡t là ít có b§c nh¤t. Nªu sau Ph§t Niªt-bàn nåm tråm nåm, còn trong th¶i tßþng pháp, ng߶i nghe kinh này, tin hi¬u, th÷ trì thì g÷i là ð® nh¤t ít có. Hi®n nay chúng ta sau ðªn h½n hai ngàn nåm, vào ð¶i mÕt pháp, nghe kinh tin hi¬u thì g÷i là ít có thÑ m¤y? TÑc là không biªt dùng thÑ m¤y ð¬ tính næa! Ði«u này cho th¤y r¢ng t¤t cä chúng ta · vào th¶i sau Ph§t th§t xa mà ðßþc nghe kinh r°i hi¬u, Ñng døng tu thì th§t quí vô k¬, không còn dùng ngôn t× nào nói cho xÑng. V§y còn ai tüi thân là hi®n nay mình m¾i tu thì ðã tr­ r°i không? Chúng ta ðßþc nghe, ðßþc th÷ trì, nhß v§y là ðÕi phß¾c r°i, quí vô cùng r°i, chï có ði«u nghe mà không ch¸u hi¬u, không th÷ trì, ðó m¾i ðáng bu°n thôi. Nªu nghe, tin hi¬u th÷ trì thì không có gì ðáng bu°n cä.

Ngài Tu-b°-ð« li«n ð£t câu höi tiªp: Vì c¾ sao? Vì ng߶i này không còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. TÕi sao? Vì khi nh§n ðßþc kinh này tÑc là s¯ng v¾i trí tu® Bát-nhã; ðã s¯ng v¾i trí tu® Bát-nhã thì ðâu còn th¤y có mình th§t, ng߶i th§t... Nªu nghe, hi¬u mà còn th¤y mình th§t, ng߶i th§t, ðó là hi¬u ngoài da, ðó là chßa th§t hi¬u. B·i vì kinh này nói ngã tß¾ng không th§t, nhân tß¾ng không th§t..., t¤t cä tß¾ng ð«u không th§t, nªu th¤y có mình th§t thì ðâu hi¬u kinh. Thª nên ng߶i tin hi¬u th÷ trì kinh này thì b¯n tß¾ng không còn, b¯n tß¾ng không còn tÑc là b§c Thánh r°i. Ng߶i ðó công ðÑc r¤t là hy hæu. Vì c¾ sao? Vì tß¾ng ngã tÑc không phäi tß¾ng, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä tÑc không phäi tß¾ng, nhæng tß¾ng ðó ð«u hß giä không th§t. Vì c¾ sao? Vì lìa t¤t cä tß¾ng, ¤y g÷i là chß Ph§t. Câu này xác ð¸nh mµt ði«u hªt sÑc quan tr÷ng. Ngài giäi thích: Tß¾ng ngã không phäi tß¾ng, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä, t¤t cä tß¾ng này ð«u không phäi tß¾ng, mà không phäi tß¾ng thì chúng ta ð×ng dính m¡c, ð×ng ch¤p, do ðó chúng ta lìa ðßþc t¤t cä tß¾ng, ¤y g÷i là chß Ph§t. Lìa t¤t cä tß¾ng, ðó là Ph§t. D­ hay khó? Ch¸u khó lìa các tß¾ng thì ðßþc. Nªu còn th¤y có mình th§t thì chßa lìa. Vì chßa lìa nên không phäi là Ph§t. T¤t cä tß¾ng, tß¾ng mình, tß¾ng ng߶i v.v... ð«u là hß giä, ðã là giä thì có cái nào nên ch¤p ðâu. Không ch¤p ðó là sanh tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, tÑc là Ph§t. Trái lÕi, nªu còn ch¤p, ðó là chúng sanh, thª nên nói lìa t¤t cä tß¾ng tÑc g÷i là chß Ph§t. Vì t¤t cä tß¾ng là giä d¯i, ch¤p cái giä ðó là mê, biªt giä d¯i không ch¤p, ðó là giác, giác tÑc là Ph§t. Th§t là ð½n giän, nhßng vì t§p quán lâu ð¶i nên thành khó. Ng°i suy nghî ai không biªt mình là giä. Thân là mµt túi ð° d½ bên trong chÑa máu v.v... bên ngoài là da th¸t, da thì kÏ c÷ ra ð¤t bþn, máu chäy ra thì có mùi tanh, trong thân ch² nào hß ðem c¡t bö ra thì hôi thúi... V§y mà cÑ nói nó th§t là mình, không phäi mê muµi là gì? Vì cÑ mê l¥m ch¤p th§t nên làm chúng sanh kiªp kiªp. Bây gi¶ biªt nó là giä, biªt mình giä, thì biªt ng߶i cûng giä, do ðó các tß¾ng chúng sanh, th÷ giä... cûng ð«u giä, t¤t cä sñ v§t có tß¾ng cûng là giä thì không còn bám vào các tß¾ng. Không bám tÑc là ly, ly tÑc là giác. Th§t là ð½n giän! Ch¤p thì mê, lìa thì giác, thª nên nói lìa các tß¾ng ðó là Ph§t. Th§t là g¥n! Ðang n¡m là chúng sanh, buông ra là Ph§t. TÕi sao không biªt buông bö? Không biªt ma lñc nào cÑ b¡t chúng ta n¡m mà không ch¸u buông. Biªt buông bö là Ph§t, ðâu có gì khó, v§y mà cÑ n¡m giæ ð¬ làm chúng sanh r°i ch¸u luân h°i sanh tØ. Th§t là mê muµi làm sao!

Ngài Tu-b°-ð« nói xong, ðÑc Ph§t khen ngþi: Ðúng thª, ðúng thª, ðúng nhß l¶i ông nói, lìa t¤t cä tß¾ng là chß Ph§t. Nªu lÕi có ng߶i ðßþc nghe kinh này không kinh, không hãi, không sþ nên biªt ng߶i ¤y r¤t là ít có. trong ðoÕn trß¾c ngài Tu-b°-ð« nói: nghe kinh này, th÷ trì ð÷c tøng là ít có. Ъn ðây Ph§t hÕ th¤p xu¯ng mµt t¥ng næa: nghe kinh này không kinh, không hãi, không sþ cûng r¤t là ít có. Vì nhß trong ðoÕn trß¾c có ví dø ðem cüa báu ð¥y dçy thª gi¾i b¯ thí cûng không b¢ng trì kinh này, ðem thân mÕng b¢ng s¯ cát sông H¢ng b¯ thí cûng không b¢ng trì kinh này, nghe v§y ai mà không kinh không sþ? Chúng ta nghe, hi¬u, không kinh, không sþ cûng là vi®c ít có.

Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, Nhß lai nói ð® nh¤t ba-la-m§t tÑc không phäi ð® nh¤t ba-la-m§t ¤y g÷i là ð® nh¤t ba-la-m§t. Ba-la-m§t nghîa là ðªn b¶ kia hay nghîa là cÑu kính. Cái cÑu kính b§c nh¤t không phäi là cÑu kính b§c nh¤t, b·i vì l§p ra cái cÑu kính ðó cûng là ngôn thuyªt. CÑu kính tÑc là tuy®t ð¯i, nhßng l§p cái tuy®t ð¯i cûng là ð¯i v¾i cái tß½ng ð¯i mà l§p, nên cûng là hß giä không th§t, chï tùy theo thª gian mà l§p thôi, ¤y g÷i là cÑu kính b§c nh¤t.

Tu-b°-ð«, nhçn nhøc ba-la-m§t, Nhß lai nói không phäi nhçn nhøc ba-la-m§t ¤y g÷i là nhçn nhøc ba-la-m§t. trong løc ðµ, b¯ thí, trì gi¾i, nhçn nhøc, tinh t¤n, thi«n ð¸nh, trí tu®, ðÑc Ph§t nói ðªn nhçn nhøc ba-la-m§t tÑc là nhçn nhøc cÑu kính. Nhçn nhøc cÑu kính không phäi nhçn nhøc cÑu kính, vì trong sñ nhçn nhøc còn sÑc ch¸u ðñng cüa thân và tâm, mà thân tâm là tß¾ng giä cho nên sÑc ch¸u ðñng ðó cûng là cái tß¾ng cüa duyên hþp ch¾ không th§t; dù sñ ch¸u ðñng ðó ðªn tµt ðïnh cûng vçn là tß¾ng duyên hþp hß giä, chï theo thª gian tÕm g÷i là nhçn nhøc cÑu kính.

Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, nhß ta thu· xßa b¸ vua Ca-lþi c¡t ðÑt thân th¬, ta khi ¤y không có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Vì c¾ sao? Thu· trß¾c khi thân b¸ c¡t ðÑt t×ng ph¥n nªu ta còn tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä thì nên sanh sân h§n! ÐÑc Ph§t dçn r¢ng: Thu· xßa, có mµt l¥n ðÑc Ph§t tu hÕnh nhçn nhøc, khi vua Ca-lþi ðªn höi: Ngài th§t tu hÕnh nhçn nhøc không? Ngài ðáp: Tôi th§t tu hÕnh nhçn nhøc. Nhà vua li«n l¤y gß½m c¡t t×ng mänh th¸t cüa Ngài r°i höi: Ngài có gi§n tôi không? Ngài nói: ta không gi§n. Ph§t bäo nªu Ngài còn th¤y tß¾ng ngã, tß¾ng nhân thì khi thân b¸ c¡t ðÑt t×ng ph¥n, làm sao không gi§n ðßþc. Nhß chúng ta hi®n nay, ð×ng nói là c¡t th¸t, giä sØ có ai nh± sþi tóc, sþi râu chúng ta có gi§n không? HÆn là gi§n. TÕi sao? Vì tß¾ng ngã l¾n quá nên ðµng t¾i là gi§n, còn Ngài vì không còn tß¾ng ngã nên c¡t th¸t cûng không gi§n. Thª nên ng߶i hay sân là ngã to l¡m, ðµng t¾i thân mình cûng sân, ðµng t¾i tên, t¾i danh dñ mình cûng n±i sân.

LÕi næa, Tu-b°-ð«, ta nh¾ thu· quá khÑ nåm tråm ð¶i làm v¸ tiên nhân nhçn nhøc, khi ¤y không có tß¾ng ngã, tß¾ng nhân, tß¾ng chúng sanh, tß¾ng th÷ giä. Thª nên Tu-b°-ð«, B°-tát nên lìa t¤t cä tß¾ng mà phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, chÆng nên trø s¡c sanh tâm, chÆng nên trø thanh hß½ng v¸ xúc pháp sanh tâm, nên sanh tâm không ch² trø. Nªu tâm có trø ¡t là không phäi trø. Thª nên Ph§t nói tâm B°-tát không nên trø s¡c mà b¯ thí. Ъn ðây ðÑc Ph§t chï cho chúng ta th¤y rõ nªu còn trø n½i ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä thì còn sân h§n, sñ nhçn nhøc không ðªn ch² cÑu kính. Ngài nói r¢ng: ChÆng nhæng trong mµt ð¶i Ngài ðã t×ng nhçn nhøc, mà cä nåm tråm ð¶i Ngài nhçn nhøc ðªn ch² cÑu kính là do Ngài không có b¯n tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Vì thª Ngài khuyên t¤t cä các v¸ B°-tát nên lìa t¤t cä tß¾ng mà phát tâm c¥u thành Ph§t. K¬ cä chúng ta bây gi¶ khi tu cûng nên t§p lìa t¤t cä tß¾ng. Phát tâm c¥u thành Ph§t thì phäi lìa t¤t cä tß¾ng. Mu¯n lìa t¤t cä tß¾ng thì phäi làm sao? Không nên trø tÑc không nên k©t n½i s¡c sanh tâm b°-ð«, không k©t n½i thanh hß½ng v¸ xúc pháp sanh tâm b°-ð«, nên sanh tâm không ch² trø, vì còn có ch² trø tÑc là còn k©t. Tôi th߶ng thí dø nhß trên bàn có bao kiªng, có ly, ð°ng h° v.v... nåm, bäy v§t, nªu tay tôi n¡m v§t này thì tôi m¡c k©t v§t này. khi tay tôi n¡m v§t là tôi ðµng hay là tôi trø? Ch¤p là mµt hình tß¾ng bám ch£t, bám ch£t tÑc là ðµng ch¾ ðâu phäi an trø. Thª nên trong nåm, bäy v§t · trên bàn, tôi không n¡m mµt v§t nào thì ðó m¾i là an. an trø nhß thª m¾i g÷i là tâm b°-ð«. Trái lÕi, nªu còn bám vào mµt v§t thì tâm còn ðang ðµng, ðµng tÑc là sanh di®t, ðâu phäi b°-ð«. Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác là tâm b°-ð« viên mãn, mà tâm b°-ð« viên mãn là không dính b¤t cÑ mµt cái nào. Thª nên ð¯i v¾i các tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä hay ð¯i v¾i t¤t cä pháp s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp, chúng ta không dính mµt cái nào thì tâm không dính m¡c, ðó là tâm b°-ð«. Mu¯n c¥u b°-ð« thì phäi phát tâm ðó, còn nªu tâm duyên theo b¤t cÑ mµt cái nào cûng không phäi là b°-ð«. Nhß thª quí v¸ th¤y khó hay d­? Nó có sÇn n½i chúng ta, chï không dính tÑc là không duyên theo cái nào, không k©t v¾i cái nào thì ðó là tâm b°-ð«, không có gì xa lÕ cä. Vì thª mà ðÑc Ph§t khuyên các v¸ B°-tát, tâm không nên trø s¡c b¯ thí v.v... tÑc là không nên bám vào s¡c mà phäi buông xä.

B°-tát vì lþi ích t¤t cä chúng sanh nên nhß thª mà b¯ thí. Vì làm lþi ích cho t¤t cä chúng sanh nên không bám vào mµt hình tß¾ng nào, ho£c ð×ng bám vào ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä ho£c ð×ng bám vào s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp, ðó m¾i là ng߶i chân th§t lþi ích cho chúng sanh.

Nhß lai nói t¤t cä tß¾ng tÑc không phäi tß¾ng. Ph§t xác ð¸nh r¢ng t¤t cä tß¾ng ð«u là duyên hþp hß giä, nên ð«u không phäi tß¾ng. LÕi nói t¤t cä chúng sanh tÑc không phäi chúng sanh, vì chúng sanh cûng là hß giä. Các tß¾ng chï cho s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp, chúng sanh chï cho ngã nhân chúng sanh th÷ giä. Nhß v§y cä hai ð«u hß giä. Hi®n nay chúng ta ðang k©t · ch² nào? trong thì ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, ngoài thì s¡c thanh hß½ng v¸ xúc pháp, chï hai cái ðó thôi, mà cä hai Ph§t ð«u xác nh§n là giä. Cä hai ð«u giä mà chúng ta cÑ dính m¡c hoài nên làm chúng sanh ð¶ùi ð¶i.ThØ höi ch×ng nào thành Ph§t, quí v¸ trä l¶i xem? Ch×ng nào lìa hªt các tß¾ng thì thành Ph§t, còn khi chßa lìa thì chßa thành Ph§t. Nhß v§y ai trä l¶i câu "Ch×ng nào thành Ph§t" cho quí v¸? M²i ng߶i phäi tñ trä l¶i. Nªu buông ðßþc phân nØa thì ðßþc phân nØa thành Ph§t, nªu buông ðßþc tr÷n v©n thì tin ch¡c phäi thành Ph§t tr÷n v©n.

Này Tu-b°-ð«, Nhß lai nói l¶i chân, l¶i th§t, l¶i nhß, l¶i chÆng d¯i, l¶i chÆng khác. Ph§t xác ð¸nh r¢ng l¶i Ngài nói là chân th§t, là nhß nhß, là không d¯i, không khác ð¬ cho chúng ta ðü ni«m tin, ch¾ nhi«u khi nghe Ph§t nói chúng ta còn ng¶ vñîc. Ph§t xác nh§n l¶i Ngài là chân th§t v.v... nhß v§y chúng ta ch¸u tin chßa? Lòng t× bi cüa Ph§t th§t là vô cùng, nói ðúng l¨ th§t r°i mà còn sþ chúng ta không ch¸u tin nên phäi xác nh§n l¶i Ngài là chân th§t v.v...

Ngài bäo tiªp: Này Tu-b°-ð«, Nhß lai ðßþc pháp, pháp này không th§t, không hß. Vì pháp Ph§t ðßþc không k©t · hai bên. Nói hß, nói th§t là nói hai bên, mà pháp Ph§t ðßþc là thoát t¤t cä ð¯i ðãi cho nên nói không th§t, không hß.

Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát tâm trø n½i pháp mà làm vi®c b¯ thí thì nhß ng߶i vào trong t¯i ¡t không th¬ th¤y, nªu B°-tát tâm không trø pháp mà hành b¯ thí nhß ng߶i có m¡t lÕi thêm ánh sáng m£t tr¶i chiªu soi th¤y ðßþc các thÑ hình s¡c. trong ðoÕn này ðÑc Ph§t nói v« hi®u døng cüa ng߶i làm lþi ích chúng sanh. Nªu chúng ta làm lþi ích chúng sanh mà còn k©t trong cái ch¤âp tß¾ng ngã và pháp thì, tuy làm vi®c phß¾c mà nhß ng߶i có m¡t vào nhà t¯i, tuy có m¡t nhßng nào có th¤y gì! Còn ng߶i làm lþi ích chúng sanh mà không ch¤p tß¾ng thì nhß ng߶i có m¡t sáng lÕi ðßþc ánh sáng m£t tr¶i chiªu soi, ng߶i ðó th¤y t¤t cä không có nghi ng¶, làm ðªn ðâu thì sáng ðªn ð¤y.

Này Tu-b°-ð«, · ð¶i sau nªu có ng߶i thi®n nam, thi®n næ hay · trong kinh này th÷ trì ð÷c tøng, ¡t là Nhß lai dùng trí tu® Ph§t ¡t biªt ng߶i ¤y, ¡t th¤y ng߶i ¤y ð«u ðßþc thành tñu vô lßþng vô biên công ðÑc. ÐÑc Ph§t xác nh§n mµt l¥n næa: V« sau nªu ng߶i nào ho£c là nam, ho£c là næ, ð¯i v¾i kinh kim cang mà th÷ trì, ð÷c tøng thì Ph§t dùng trí tu® Ph§t th¤y rõ ng߶i này và biªt rõ ng߶i này s¨ thành tñu công ðÑc vô lßþng vô biên không mµt chút nghi ng¶. Quí v¸ mu¯n ðßþc công ðÑc vô lßþng vô biên hay không? Nªu mu¯n ðßþc công ðÑc vô lßþng vô biên thì y theo l¶i Ph§t dÕy mà Ñng døng tu, mà th÷ trì, nh¤t ð¸nh công ðÑc không th¬ k¬ hªt. Nhß v§y quí v¸ th¤y công ðÑc nào là t¯i thßþng? Công ðÑc cüa nhæng vi®c làm b¢ng hình thÑc · bên ngoài v¾i công ðÑc th÷ trì kinh kim Cang, công ðÑc nào t¯i thßþng? Nên rán ch÷n cái t¯i thßþng mà làm cho xÑng công cüa mình.

Tu-b°-ð«! Nhßþc hæu thi®n nam tØ thi®n næ nhân, s½ nh§t ph¥n, dî H¢ng hà sa ðÆng thân b¯ thí, trung nh§t ph¥n phøc dî H¢ng hà sa ðÆng thân b¯ thí, h§u nh§t ph¥n di®c dî H¢ng hà sa ðÆng thân b¯ thí. Nhß th¸ vô lßþng bách thiên vÕn Ñc kiªp dî thân b¯ thí. Nhßþc phøc hæu nhân vån thØ kinh ði¬n, tín tâm b¤t ngh¸ch, kÏ phß¾c th¡ng bï, hà hu¯ng thß tä, th÷ trì ðµc tøng v¸ nhân giäi thuyªt. Tu-b°-ð«! Dî yªu ngôn chi, th¸ kinh hæu b¤t khä tß ngh¸, b¤t khä xÑng lßþng, vô biên công ðÑc, Nhß lai v¸ phát ÐÕi th×a giä thuyªt, v¸ phát T¯i thßþng th×a giä thuyªt. Nhßþc hæu nhân nång th÷ trì ðµc tøng, quäng v¸ nhân thuyªt, Nhß lai t¤t tri th¸ nhân, t¤t kiªn th¸ nhân, giai ð¡c thành tñu b¤t khä lßþng, b¤t khä xÑng, vô hæu biên, b¤t khä tß ngh¸ công ðÑc. Nhß th¸ nhân ðÆng t¡c vi hà ðäm Nhß lai A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Nhßþc nhÕo ti¬u pháp giä, trß¾c ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, tÑc ß thØ kinh b¤t nång thính th÷ ðµc tøng, v¸ nhân giäi thuyªt. Tu-b°-ð«! TÕi tÕi xÑ xÑ, nhßþc hæu thØ kinh, nh¤t thiªt thª gian thiên, nhân, a-tu-la s· ßng cúng d߶ng. Ðß½ng tri thØ xÑ t¡c vi th¸ tháp, giai ßng cung kính tác l­ vi nhi­u, dî chß hoa hß½ng nhi tán kÏ xÑ.

D˜CH :

CÔNG кC TRÌ KINH.

Tu-b°-ð«! Nªu có ng߶i thi®n nam thi®n næ, bu±i sáng ðem thân mÕng b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí, bu±i trßa lÕi ðem thân mÕng b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí, bu±i chi«u cûng ðem thân mÕng b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí, nhß thª vô lßþng tråm ngàn muôn Ñc kiªp ðem thân mÕng b¯ thí. Nªu lÕi có ng߶i nghe kinh ði¬n này, lòng tin không ngh¸ch, phß¾c cüa ng߶i này h½n phß¾c cüa ng߶i kia, hu¯ng là chép viªt, th÷ trì, ð÷c tøng, vì ng߶i giäi nói.

Này Tu-b°-ð«! Tóm t¡t mà nói, kinh này có công ðÑc vô biên không th¬ nghî, không th¬ l߶ng. Nhß lai vì nhæng ng߶i phát tâm ÐÕi th×a mà nói, vì nhæng ng߶i phát tâm T¯i thßþng th×a mà nói. Nªu có ng߶i hay th÷ trì ð÷c tøng, rµng vì ng߶i nói, Nhß lai ¡t biªt ng߶i ¤y, ¡t th¤y ng߶i ¤y ð«u ðßþc thành tñu công ðÑc không th¬ l߶ng, không th¬ tính, không có b¶ mé, không th¬ nghî bàn. Nhæng ng߶i nhß thª tÑc là gánh vác pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cüa Ph§t. Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«! Nªu ng߶i thích pháp nhö tÑc ch¤p ngã, ch¤p nhân, ch¤p chúng sanh, ch¤p th÷ giä tÑc là ð¯i v¾i kinh này không th¬ l¡ng nghe, th÷ trì, ð÷c tøng vì ng߶i giäi nói. Này Tu-b°-ð«! — n½i nào nªu có kinh này thì t¤t cä thª gian tr¶i, ng߶i, a-tu-la ð«u nên cúng d߶ng, nên biªt ch² này tÑc là tháp, ð«u nên cung kính làm l­ vây quanh, dùng các thÑ hß½ng hoa mà räi cúng n½i ¤y.

GIÄNG:

Trong ðoÕn này ðÑc Ph§t nói v« công ðÑc trì kinh kim Cang. Quí v¸ nh¾ trong ðoÕn trß¾c ðÑc Ph§t ðã t×ng nói, giä sØ nhß ðem bäy báu ð¥y cä tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí, cûng không b¢ng công ðÑc trì kinh này. — ðây Ngài lÕi nói nªu có ng߶i bu±i sáng ðem thân cüa mình nhi«u b¢ng s¯ cát sông H¢ng ð¬ b¯ thí, bu±i trßa ðem thân nhi«u b¢ng s¯ cát sông H¢ng b¯ thí, bu±i chi«u cûng nhß v§y thì mµt ngày b¯ thí ch×ng bao nhiêu thân? Chï bu±i sáng cûng tính không hªt! LÕi không phäi chï mµt ngày mà träi vô lßþng tråm ngàn muôn kiªp thì b¯ thí ch×ng bao nhiêu thân? Ðem thân b¯ thí nhi«u nhß v§y mà nªu có ng߶i nghe kinh kim Cang, lòng tin không ngh¸ch thì phß¾c cüa ng߶i này còn h½n phß¾c cüa ng߶i ðó, quí v¸ tin n±i không? Giä sØ có ai nói: Ng߶i ðem thân b¯ thí, ai c¥n mûi thì cho mûi, ai c¥n tai thì cho tai, c¥n ph¥n nào trong thân th¬ ð«u cho hªt không tiªc, v¾i ng߶i nghe kinh này tin nh§n, th÷ trì thì phß¾c cüa ng߶i th÷ trì kinh h½n phß¾c cüa ng߶i b¯ thí, ði«u ðó chúng ta còn chßa tin thay! cho cái mûi ðâu phäi d­, cho cái tai ðâu phäi d­, v§y tÕi sao cái khó làm có phß¾c ít h½n cái d­ làm? Ph¥n nhi«u nªu so sánh thì cái khó làm phäi có công ðÑc nhi«u h½n cái d­ làm. TÕi sao · ðây Ph§t bäo cái d­ công ðÑc nhi«u, cái khó công ðÑc ít? Chï b¯ thí mµt thân thôi mà còn không làm n±i, hu¯ng næa là vô lßþng thân trong vô lßþng kiªp, thª mà phß¾c lÕi thua ng߶i trì kinh, th§t là khó hi¬u! cho nên nói: Ph§t nªu nói ðü, ng߶i ta s¨ hoang mang, h° nghi, không tin. Th§t ra nªu chúng ta, ai ai cûng ð«u th¤y thân này là th§t thì ch¡c ch¡n không bao gi¶ tin n±i kinh này. Trái lÕi nªu chúng ta biªt rõ thân này nhß hÕt sß½ng bu±i sáng, nhß ðám mây chi«u, không có gì lâu b«n thì ng߶i ðem nhæng v§t tÕm bþ b¯ thí sánh v¾i ng߶i biªt tr· v« pháp thân b¤t sanh b¤t di®t, ng߶i nào h½n? Pháp thân b¤t sanh b¤t di®t m¾i là h½n chÑù? Xä mµt tri®u, mµt muôn, mµt Ñc cái thân bèo b÷t này ð¬ ðßþc cái b¤t sanh b¤t di®t m¾i là quí chÑ! Nhßng ch¡c là chúng ta không ch¸u. Vì chúng ta th¤y không phäi là bèo b÷t. tuy nghe Ph§t nói nhß thª song trên thñc tª chúng ta còn th¤y thân là th§t, cho nên bäo xä nó chúng ta th¤y th§t là khó. B·i th¤y nó th§t nên khi nghe Ph§t bäo xä bao nhiêu thân cûng không sánh ðßþc ng߶i trì kinh này, chúng ta không th¬ tin n±i. Chï có hàng B°-tát th¤y thân nhß huy­n nhß hóa, khi nghe Ph§t nói, các Ngài c߶i và tin ngay. Thª nên ðÑc Ph§t bäo r¢ng "Lòng tin không ngh¸ch thì phß¾c còn nhi«u h½n ng߶i kia", hu¯ng næa là c¯ g¡ng biên chép ra, th÷ trì, ð÷c tøng, vì ng߶i giäi nói thì phß¾c vô k¬. Nhß v§y trong hai vi®c b¯ thí thân và trì kinh, quí v¸ ch÷n vi®c nào? TÕi sao chúng ta ch÷n trì kinh? Có phäi vì chúng ta biªt thân này là giä nên trì kinh ð¬ tr· v« cái chân th§t, hay vì chúng ta sþ ðau không dám b¯ thí thân? Nhß v§y ð¬ th¤y r¢ng chúng ta trì kinh v¾i cái ni®m xem thân là quí, ch¾ không phäi vì biªt thân là giä và vi®c trì kinh chánh ðáng h½n. tuy còn cho thân là quí nhßng biªt hß¾ng v« trì kinh ð¬ Ñng døng tu thì t× t× r°i cûng th¤m, thân l¥n l¥n cûng hªt quí, nhß v§y cûng có công ðÑc l¾n.

— ðây chúng ta thuµc v« hÕng T¯i thßþng th×a hay hÕng ÐÕi th×a? hay là hÕng gì? HÕng Nhân th×a. Vì còn th¤y thân là quí, mu¯n bö thân này ðßþc thân khác t¯t h½n ðó là thuµc Nhân th×a, ch¾ không phäi ÐÕi th×a, hu¯ng næa là T¯i thßþng th×a! trong kinh này, Ph§t vì ng߶i ÐÕi th×a, vì ng߶i c¥u T¯i thßþng th×a mà nói, nên nhi«u khi chúng ta th¤y khó hi¬u. Nªu th§t chúng ta thuµc hai hÕng trên thì nghe kinh này, trì tøng và Ñng døng tu hành không có gì khó, vì chuy®n ðó d­ tin quá. T¤t cä chúng ta không biªt mê l¥m t× thu· nào mà hi®n gi¶ ai cûng ð«u th¤y thân mình là th§t. Nhßng ngày nay không bäo ðäm ðßþc ngày mai, l¤y gì g÷i là th§t? Nªu th§t thì có bäo ðäm. Trái lÕi không bäo ðäm ðßþc mµt ngày, hu¯ng næa ðªn mµt nåm! Pháp thân là cái chßa t×ng sanh chßa t×ng di®t, là bäo ðäm, nghîa là s¯ng ðßþc v¾i cái ðó r°i thì muôn kiªp ngàn ð¶i không hoÕi. Còn s¯ng v¾i thân này thì không bäo ðäm ngày mai. Nhß v§y ðem cái không bäo ðäm ð±i cái bäo ðäm mà tiªc không mu¯n ð±i. B¯ thí g°m có tài thí và pháp thí. trong tài thí có chia hai ph¥n: ngoÕi tài và nµi tài. NgoÕi tài là cüa cäi, nµi tài là thân mÕng. trong ðoÕn trß¾c Ph§t nói v« b¯ thí ngoÕi tài, ðoÕn này ðÑc Ph§t nói ðªn b¯ thí nµi tài. Ðem thân này b¯ thí thì ngã không còn, ngã không còn thì ni«m tin ð¯i v¾i pháp này không lui søt. Thª nên ðÑc Ph§t bäo r¢ng: Nªu ng߶i nào hay th÷ trì, ð÷c tøng kinh này, rµng vì ng߶i nói thì Nhß lai ¡t biªt ng߶i ¤y, ¡t th¤y ng߶i ¤y ð«u ðßþc thành tñu công ðÑc không th¬ nghî, không th¬ l߶ng, không th¬ suy tính ðßþc, ng߶i ¤y ¡t là hay gánh vác pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cüa Nhß Lai. Ng߶i nào hi¬u ðúng kinh này, Ñng døng ð¬ s¯ng, lÕi vì ng߶i giäng nói thì Ph§t biªt ch¡c ng߶i ðó là ng߶i gánh vác pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác tÑc pháp thành Ph§t, ng߶i ðó xÑng ðáng kª th×a Ph§t.

Vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, nªu ng߶i ßa pháp nhö là ch¤p ngã, ch¤p nhân, ch¤p chúng sanh, ch¤p th÷î giä. ¿a pháp nhö là pháp gì? Tï dø chúng ta ðem b¯ thí ch×ng nåm, m߶i ð°ng bÕc thì chúng ta nghî v¾i s¯ ti«n b¯ thí này ð¶i sau mình s¨ ðßþc giàu có. Nhß v§y chúng ta chï thích ðßþc giàu sang, sung sß¾ng · ð¶i sau mà sñ giàu sang ðó nhi«u l¡m chï là nåm, sáu chøc nåm thôi, ðó là tß¾ng sanh di®t, mà mình thích cái sanh di®t thì không phäi ßa pháp nhö là gì? Ng߶i ßa pháp nhö là còn nghî ð¶i sau mình hß·ng ðó là ngã kiªn, ng߶i giúp cho mình ðßþc hß·ng ðó là nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn ð¥y ðü. Vì thª ð¯i v¾i kinh này, ng߶i ðó khó mà nghe, th÷ trì, ð÷c tøng, vì ng߶i giäi nói. Ng߶i ch¤p ngã ð¯i v¾i kinh kim cang thì khó nghe, khó nh§n, khó th÷ trì ð÷c tøng tÕi vì không tin. kinh kim cang chï thÆng ngã là tß¾ng hß d¯i, các pháp hi®n tÕi là tß¾ng hß d¯i, chï s¯ng tr· v« v¾i trí tu® Bát-nhã, s¯ng tr· lÕi v¾i pháp thân, cái ðó m¾i chân th§t. V§y ng߶i biªt rõ thân và cänh giä d¯i, ðó là hi¬u kinh kim cang (Phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng) và biªt ngay n½i mình có cái trí tu® Bát-nhã b¤t sanh b¤t di®t, ðó là trì kinh kim Cang. Biªt rõ cänh không th§t, thân không th§t m¾i nh§n ra mình có cái chân th§t, trong ng߶i giä có l°ng cái chân th§t, nh§n ðßþc nhß thª m¾i tin kinh kim Cang. Nhß v§y ðßþc bao nhiêu ng߶i tin? L¶i Ph§t dÕy, ai cûng tin cä. Nói thì nói thª, nhßng tin ðßþc l¨ ðó là l¨ th§t thì h½i khó, vì th¤y mình th§t mà Ph§t nói giä, th¤y cänh th§t mà Ph§t nói giä thì làm sao mình ch¸u, còn cái Ph§t nói là th§t thì mình lÕi không th¤y, thª nên nói kinh này r¤t khó tin. Nhßng nªu tin ðßþc thì ng߶i ðó không còn b¯n tß¾ng ngã nhân chúng sanh th÷ giä, còn ng߶i chßa tin là còn nguyên b¯n tß¾ng. Ng߶i ¤y không làm sao tu pháp cao siêu giäi thoát ðßþc, h÷ chï thích nhæng pháp nhö, nghîa là ð¶i này tu ð¶i sau hß·ng, ho£c bây gi¶ làm mai m¯t hß·ng. Kªt lu§n Ph§t nói r¢ng kinh này · n½i nào thì t¤t cä thª gian tr¶i, ng߶i, a-tu-la ð«u nên cúng d߶ng nhß là cúng d߶ng tháp, ði nhi­u chung quanh, ðem hß½ng hoa dâng cúng. Ðây là ðÑc Ph§t chï pháp này cao siêu t¯i thßþng vßþt h½n t¤t cä pháp thª gian, ai hi¬u ðßþc pháp ðó ð«u nên cung kính cúng d߶ng.