Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Ph§t ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, vi vô s· ð¡c da?

Ph§t ngôn: Nhß th¸, nhß th¸! Tu-b°-ð«! Ngã ß A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«, nãi chí vô hæu thi¬u pháp khä ð¡c, th¸ danh A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«.

D˜CH :

KHÔNG PHÁP CÓ THŒ Ðßþc.

Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, Ph§t ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác hay là không ðßþc ß? Ph§t bäo: Ðúng nhß thª, nhß thª! Này Tu-b°-ð«, ta ð¯i v¾i Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nhçn ðªn không có mµt chút pháp có th¬ ðßþc, ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác.

GIÄNG :

Quí v¸ th¤y b®nh ch¤p cüa chúng ta, t× nhæng cái ch¤p có mình th§t, pháp th§t, kª ðªn là ch¤p có cái này ð¬ ðßþc, cái kia ð¬ chÑng... trong ðoÕn này ðÑc Ph§t phá ðªn có chÑng, có ð¡c. Ngài Tu-b°-ð« höi ðÑc Ph§t: Thª Tôn có ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác hay là không ðßþc? Nªu không ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác thì ðâu g÷i là Ph§t. TÕi sao ngài Tu-b°-ð« lÕi höi nhß thª? Höi có ðßþc, không ðßþc là ð¬ xác nh§n lÕi xem có nång ð¡c và s· ð¡c hay không? khi ðó ðÑc Ph§t li«n trä l¶i: Ðúng thª, ðúng thª! Tu-b°-ð«! ta ð¯i v¾i Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác không có mµt ít pháp có th¬ ðßþc, ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nhß thª quí v¸ m¾i th¤y b®nh cüa chúng ta hi®n nay, ho£c là ph§t tØ, ho£c là tång, ni có tu ðßþc chút công phu khi g£p nhau li«n höi: Lúc này anh chÑng ðßþc gì r°i? Lúc này huynh ðßþc cái gì r°i, th¥y ðßþc cái gì r°i? Nhß thª chúng ta cÑ m¡c k©t trong cái chÑng cái ð¡c. Nªu có chÑng có ð¡ùc nghîa là có ðßþc, mµt là có ng߶i hay ðßþc, hai là có pháp b¸ ðßþc. ÐoÕn trß¾c có nói, không có ng߶i nói pháp và không có pháp b¸ nói thì làm sao có ng߶i hay ðßþc và pháp b¸ ðßþc. Nªu còn th¤y có cái ð¬ cho mình ðßþc thì không phäi là Ph§t. Thª nên nªu nói có ðßþc tÑc là nói Ph§t chÑng Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, ðó là phï báng Ph§t. TÕi sao? Nªu Ngài còn th¤y có s· ð¡c thì Ngài còn ngã, còn pháp.

ÐÑc Ph§t nói: ta ð¯i Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác cho ðªn không có mµt chút pháp có th¬ ðßþc, ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Nhß v§y Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác là ch² giác ngµ cÑu kính không còn th¤y có mµt chút ngã pháp. do không còn mµt chút ngã pháp nào cho nên chÑng ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Ðßþc mà không ðßþc! Ch² này th§t khó nói. Ъn ðây tôi nh¾ ngài Hoàng Bá nói r¢ng: Nªu mµt hÕt bøi chúng ta ð§p nát ra thành mµt tråm hÕt bøi nhö, trong mµt tråm hÕt bøi nhö ðó, chín mß½i chín hÕt chúng ta th¤y là không, còn mµt hÕt nhö xíu, nªu th¤y có thì cûng là chßa th¤y ðÕo! Còn mµt chút xíu mà th¤y có là chßa th¤y ðÕo! Mµt chút xíu mà còn th¤y ðßþc cûng chßa phäi là Ph§t ! Chúng ta hi®n nay cái gì cûng mu¯n ðßþc hªt, ðßþc cái này, ðßþc cái kia v.v... cho nên cÑ mäi làm chúng sanh! Vì lúc nào chúng ta cûng ôm cái bän ngã to tß¾ng nên th¤y các pháp ð«u là th§t , vì v§y mu¯n ðßþc cái này, ðßþc cái kia... do ðó khi vào ðÕo tu hành cûng vçn nghî ðªn cái ðßþc mãi, nghe nói không ðßþc thì sanh chán nän vì không hþp v¾i bän ngã. Nhßng quí v¸ th¤y nªu còn mang bän ngã, cho bän ngã là th§t làm sao giác ngµ, vì ðó là tß¾ng si mê mà! — ðây Ph§t chï th¤u ðáo r¢ng nªu không còn th¤y có mµt chút pháp ð¬ ðßþc, m¾i th§t giác ngµ ðªn ch² vô thßþng, không còn gì h½n. Trái lÕi còn có mµt chút ðßþc là không ðßþc, là chßa giác ngµ. Nhß thª ng߶i nào nói tu ba tháng hay b¯n tháng hay sáu tháng ðßþc cái này, cái kia v.v... thì chúng ta li«n biªt ng߶i ðó làm to thêm cái bän ngã. V§y mà hi®n nay thiên hÕ hay gÕt nhau nhß thª, vào ðÕo b¢ng cách tô ði¬m cho bän ngã l¾n thêm, ðó chï là ch°ng ch¤t thêm si mê ch¾ không phäi là dÕy ðÕo. Giác ngµ là phäi th¤y t§n l¨ th§t, mà th¤y ðªn l¨ th§t thì bao gi¶ còn mµt chút mê l¥m, dù là mµt chút xíu thôi, v« ngã v« pháp cûng là chßa viên mãn giác ngµ. Nhß v§y chúng ta th¤y tu theo ðÑc Ph§t có vë bu°n phäi không? TÕi sao? B·i vì · thª gian, s· dî chúng ta vui là khi nào chúng ta ðßþc nhi«u ng߶i hoan nghinh, nghîa là khi ðßþc ng߶i ta tô ði¬m, vu¯t ve bän ngã. Trái lÕi lúc b¸ dìm bän ngã xu¯ng, lúc ðó chúng ta bu°n, mà · ðây Ph§t phá không còn mµt chút nào hªt thì không bu°n sao ðßþc! Nhßng ðó là cái bu°n cüa kë si mê ch¾ khi giác ngµ mình s¨ th¤y rõ phäi m¤t cái giä ðó m¾i ðÕt ðßþc cái th§t. Thiên hÕ cÑ chªt chìm trong cái giä thì ð¶i nào th¤y ðßþc cái th§t ! Thª nên ðÑc Ph§t ð§p tan cái giä, không cho chúng ta ch¤p cái giä mµt chút nào cä ð¬ r°i Ngài chï chúng ta cái chân th§t. Nhß v§y vào ðÕo trß¾c hªt phäi bu°n, vì không có nhæng cái tô ði¬m bän ngã thì d߶ng nhß bu°n, nhßng th§t ra phäi biªt chính ðó là ni«m vui. TÕi sao? vui vì mình th¤y ðßþc l¨ th§t, vui vì th¤y mình qua ðßþc c½n si mê mà thª gian ðã chôn vùi mình không biªt bao nhiêu ð¶i, bao nhiêu kiªp. nay mình nhäy v÷t qua khöi h¥m si mê thì ðó là ði«u ðáng m×ng, ng߶i không biªt thì bu°n vì m¤t bän ngã. Nhß thª chúng ta h÷c ðÕo là c¯t làm sao tñ mình thoát ra khöi cái kh± chìm trong ðen t¯i si mê, và cái vui thoát khöi c½n si mê là cái vui l¾n lao. Ng߶i nào biªt hß·ng cái vui ðó là ng߶i g¥n v¾i ðÕo, còn ng߶i nào nghe phá bän ngã sanh ra sþ, bu°n thì ng߶i ðó khó g¥n ðßþc ðÕo. Thª nên trong nhà Ph§t th߶ng ví dø ng߶i si mê nhß con t¢m nhä t½ kªt thành kén, càng nhä t½ càng kªt kén nh¯t mình · trong, r¯t cuµc b¸ bö vào chäo nß¾c sôi ð¬ ng߶i ta kéo chï... Ng߶i thª gian cûng thª, tñ mình ch¤p ngã, r°i mu¯n m÷i ng߶i tô ði¬m bän ngã cüa mình, tÕo ði«u này, ði«u kia ðßa bän ngã mình lên... Ðó là mình nhä t½ kªt kén ð¬ chôn mình,cu¯i cùng b¸ chôn vùi không th¬ nào thoát ðßþc. Vì thª ng߶i h÷c ðÕo phäi là ng߶i tïnh giác. Nhß tôi th߶ng nói quí v¸ ðªn v¾i chúng tôi là chúng ta cùng tìm l¨ th§t, mà l¨ th§t ngay n½i con ng߶i m¾i là thiªt yªu và khi mình th¤y ðßþc l¨ th§t r°i, ðó là cái vui cao cä, cái vui cüa trí tu®. Ng߶i nào vui ðßþc nhß thª, tôi tin r¢ng có ngày h÷ s¨ thoát khöi mê l¥m, nªu không ðßþc cái vui ðó chï là h÷c ð¬ mà ch½i ch¾ không ði t¾i ðâu cä. Hi¬u cho th§t rõ nhß v§y thì khi vào ðÕo chúng ta phäi hi¬u b¢ng trí tu®, ch¾ ð×ng ðòi höi ðßþc sñ nuông chi«u bän ngã, ð×ng ðòi höi nhæng s· ð¡c, s· chÑng, ðó là nhæng cái mê muµi...

Tuy nói nhß thª mà Ph§t có chÑng hay không? B·i vì khi ð§p tan ðßþc cái bän ngã hß giä này thì ch×ng ðó m¾i s¯ng v¾i cái th¬ chân th§t, ðó là chÑng, là ð¡c; nhßng không phäi chÑng ð¡c trên cái giä d¯i tÕm bþ mà lâu nay chúng ta mê l¥m, chính khi s¯ng ðßþc v¾i cái chân th§t thì g÷i là Ph§t. — ðây nói cho ðªn không có mµt chút pháp ð¬ ðßþc ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, nghîa là không có mµt chút pháp có th¬ ðßþc nên m¾i g÷i là Ph§t. Nªu còn có ðßþc thì chßa phäi là Ph§t. qua l¶i Ph§t dÕy · ðây, chúng ta li«n nhìn ra nhæng ai dÕy ðÕo mà ð£t n£ng sñ chÑng ð¡c thì chúng ta biªt ðó là khó thoát sanh tØ. Hi¬u nhß thª thì giä sØ có ai nói tôi ðã ð¡c ðÕo, tôi thành Ph§t v.v... chúng ta tin ðßþc chßa? Ðó là trái v¾i ðÑc Ph§t r°i. Thª nên chúng ta phäi dùng kinh cüa Ph§t dÕy ð¬ khöi l¥m, nhæng ng߶i ði trong con ð߶ng l¥m lÕi chï cho chúng ta l¥m theo.

ÐO€N 23

ÂM :

T˜NH TÂM HÀNH THIŽN.

Phøc thÑ Tu-b°-ð«! Th¸ pháp bình ðÆng, vô hæu cao hÕ, th¸ danh A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Dî vô ngã, vô nhân, vô chúng sanh, vô th÷ giä tu nh¤t thiªt thi®n pháp t¡c ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! S· ngôn thi®n pháp giä, Nhß lai thuyªt tÑc phi thi®n pháp, th¸ danh thi®n pháp.

D˜CH:

TÂM trong S€CH LÀM VIŽC THIŽN.

LÕi næa Tu-b°-ð«, pháp này bình ðÆng không có cao th¤p, ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. do không ngã, không nhân, không chúng sanh, không th÷ giä tu t¤t cä pháp lành tÑc ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Này Tu-b°-ð«, nói r¢ng pháp lành ðó, Nhß lai nói tÑc chÆng phäi pháp lành, ¤y g÷i là pháp lành.

GIÄNG :

T¸nh tâm là tâm trong sÕch tÑc là không còn ch¤p ngã, ch¤p pháp, lúc ðó lÕi làm lành næa m¾i g÷i là Ph§t. Ðây ðÑc Ph§t nói: Pháp này bình ðÆng không có cao th¤p, ¤y g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Bình ðÆng không có cao th¤p g÷i là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. hay nói ngßþc lÕi là pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác là tâm bình ðÆng không có cao th¤p. Bình ðÆng là thª nào? Quí v¸ thØ hi¬u xem. Nhß hi®n gi¶ trong giäng ð߶ng có mµt tråm ng߶i nhßng trình ðµ h÷c thÑc hi¬u biªt có bình ðÆng không? Nªu ðem ra ðo l߶ng trình ðµ thì mµt tråm ng߶i này có th¬ sai bi®t nhau vô cùng, kë h½n cái này, ng߶i thua cái kia... luôn luôn có sai bi®t. Nhß thª trên tâm lßþng hi¬u biªt do h÷c t§p ðßþc thì t¤t cä chúng ta có bình ðÆng không ? nay t¤t cä nhæng kiªn thÑc do h÷c ðßþc và nhæng kiªn thÑc do kinh nghi®m trong cuµc s¯ng, chúng ta d©p qua mµt bên, l£ng hªt m÷i v÷ng tß·ng thì lúc ðó chúng ta có nghe, có th¤y, có biªt, nhßng nhæng cái ðó có bình ðÆng không? Thª nên pháp này bình ðÆng không cao th¤p là thª, nghîa là ng߶i nào ðªn ch² ðó, tÑc là ðßþc bình ðÆng, là Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Chúng ta h÷c ðÕo mu¯n ðßþc ðÕo là ch² ðó. Vì thª ðÑc Ph§t bäo: T¤t cä chúng sanh ð«u s¨ thành Ph§t. Nhßng hi®n nay s· dî chúng ta có thiên sai vÕn bi®t là do huân t§p, chÑa ch¤p không ð°ng. Cái thiên sai vÕn bi®t ðó là tß¾ng huân t§p bên ngoài ðem lÕi, là nhæng chüng tØ sanh di®t, chúng ta bám vào ðó cho là mình nên b¸ dçn ði trong luân h°i sanh tØ. Huân t§p cái gì nhi«u thì sÑc mÕnh cüa cái ðó dçn ði, g÷i là theo nghi®p th÷ sanh. Nªu nhæng cái ðó chúng ta cho l£ng hªt, chï còn cái tri giác bình ðÆng, lúc ðó không còn nghi®p nào dçn chúng ta ði, là giäi thoát, là Ph§t. Thành Ph§t ngay · ch² ðó. Nhß thª quí v¸ nghî · ðây có ng߶i nào không có khä nång thành Ph§t không? ai cûng có mà chï ßng hay không ßng làm thôi. ai không ßng làm thì cÑ làm chúng sanh, còn ai ßng làm thì ng߶i ðó có ngày s¨ thành Ph§t. Thª nên ð×ng trách ai mà phäi tñ trách mình tÕi sao không ßng làm Ph§t, do không ßng làm Ph§t nên cÑ lÕy Ph§t hoài. nay t¤t cä nhæng gì Ph§t ðã làm, chúng ta làm theo ðúng nhß v§y thì chúng ta s¨ là Ph§t. Nhß thª pháp Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác ðã sÇn n½i mình, không ng߶i nào thiªu. Ng߶i nào còn th¤y, còn nghe, còn biªt thì ng߶i ðó có khä nång thành Ph§t. Nªu t¤t cä chúng ta buông hªt nhæng cái do bên ngoài huân vào thì chï còn cái ta chân th§t, khi ¤y s¨ không còn luân h°i sanh tØ, ðó là giác ngµ thành Ph§t, ðó là cån bän. Nhß thª thì không ngã, không nhân, không chúng sanh, không th÷ giä, vì ðªn ch² bình ðÆng thì không còn th¤y có mình, có ng߶i, không th¤y ngã nhân thì không th¤y chúng sanh, th÷ giä. TÕi sao? Vì khi quí v¸ buông t¤t cä, v÷ng tß·ng l£ng xu¯ng chï còn cái chân th§t h¢ng giác h¢ng tri, cái ðó không có ni®m d¤y lên phân bi®t ðây là mình, kia là ng߶i, cûng không d¤y ni®m ta là chúng sanh... Chúng sanh là tß¾ng duyên hþp, do các duyên hþp lÕi mà thành, mà sanh nên g÷i là chúng sanh. Cái chân th§t ðó không phäi là tß¾ng duyên hþp nên không phäi là chúng sanh, không có chúng sanh thì không có th÷ giä tÑc th÷ mÕng, không bao gi¶ sanh thì làm gì có tØ mà nói có th÷ mÕng. Quí v¸ th¤y ðªn ðó là m¤t hªt b¯n tß¾ng. Nhßng không phäi ðªn ðó r°i không làm gì hªt, ðªn ðó lÕi phäi làm t¤t cä pháp lành, m¾i là ði«u ð£c bi®t. Ði«u này quí v¸ nghe cûng khó hi¬u. TÕi sao ðªn khi không th¤y b¯n tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä lÕi làm lành chi v§y? Tôi ví dø nhß mµt hôm quí v¸ ði ð߶ng, b²ng dßng th¤y mµt ng߶i té, ng߶i ðó không phäi là thân, cûng không phäi là thù, quí v¸ li«n ðÞ h÷. khi quí v¸ hành ðµng nhß v§y là do ni®m thân thù hay do cái gì? Không có ni®m gì hªt, th¤y h÷ kh± thì ta giúp. Ðó là mµt ví dø nhö khi mình chßa sÕch b¯n tß¾ng, hu¯ng là khi t¤t cä ch¤p ngã, ch¤p nhân l£ng r°i thì các hành ðµng phát ra ð«u lành hªt, cái lành ðó là Vô duyên t×, nghîa là lòng t× không có duyên c¾. Chúng ta hi®n nay lòng t× sanh ra ð«u có duyên c¾. Tï dø hôm nay có mµt huynh ð® th¤y mình thiªu thÑc ån, h÷ ðem qua cho mình mµt ðîa thÑc ån, ngày mai mình th¤y huynh ð® ðó thiªu thÑc ån, nªu mình có thì mình ðem cho lÕi, nhß v§y lòng t× giúp ðÞ nhau ðó có duyên c¾ ch¾ ðâu phäi không duyên c¾. Cä khi nhæng ng߶i t§t nguy«n ðªn xin mình, có khi mình cûng giúp v¾i lòng không có ni®m gì hªt, nhßng nhi«u khi giúp h÷ mà mình nghî là b¯ thí cho có phß¾c. Nói có phß¾c tÑc là mµt l¯i bö ¯ng ch¾ gì, nhß v§y cûng là có duyên c¾. Không còn ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä thì lòng t× không có duyên c¾, th¤y ng߶i kh± là giúp, vì ðâu còn th¤y có mình có ng߶i mà còn có duyên c¾. Chúng ta vì th¤y có ng߶i có mình nên làm gì cûng qui v« bän ngã, ho£c là bän ngã hß·ng ngay bây gi¶ ho£c mai sau hß·ng, nên vi®c làm có duyên c¾, lòng t× có duyên c¾. Ðó là ð¬ th¤y rõ khi tu hành ðªn ðó r°i làm t¤t cä pháp lành ch¾ không phäi tâm nhß nhß r°i không làm gì hªt. Nªu không làm chi cä thì Ph§t ðâu có ði thuyªt pháp b¯n mß½i chín nåm, B°-tát ðÕt ðªn ðó r°i cûng ðem løc ðµ giáo hóa chúng sanh. Hi¬u nhß thª m¾i th¤y r¢ng khi ðªn ðó m¾i có lòng t× không duyên c¾ và ðó m¾i là lòng t× chân th§t. Còn chúng ta hi®n nay lòng t× tuy có, nhßng cûng còn mßu toan tính toán ho£c ít ho£c nhi«u. Ng߶i ð¶i th߶ng nói: Th¤y ph½i lúa m¾i cho mßþn gÕo, nªu nhß không th¤y h÷ ph½i lúa thì không mu¯n cho mßþn gÕo... Chúng ta giúp nhau ph¥n nhi«u là th¤y ng߶i kia có th¬ giúp lÕi mình vi®c gì mai sau, nhß thª ð«u là nhæng vi®c có tính toán cä, tâm ðó chßa phäi bình ðÆng, chßa phäi là cÑu kính. Phäi ðªn ch² không còn b¯n tß¾ng mà vçn làm pháp lành ðó m¾i g÷i là ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Không còn ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, tÑc là nhæng cái giä ðó ðã phá sÕch r°i, ðªn ch² nhß nhß lÕi còn hi®n thân làm t¤t cä vi®c lþi ích cho chúng sanh, nhß thª m¾i là Ph§t.

Nói pháp lành nhßng e chúng ta ch¤p pháp lành là th§t, nên Ph§t bäo ngài Tu-b°-ð«: Pháp lành ðó Nhß lai nói tÑc không phäi pháp lành, ¤y g÷i là pháp lành. — thª gian nói thi®n nói ác chÆng qua là tß¾ng duyên thôi. Nhß thª thì nói pháp lành chÆng qua là cái tß¾ng cüa duyên kh·i, không có th§t cho nên nói không phäi pháp lành, nhßng giä danh tÕm g÷i là pháp lành. Làm ðau kh± chúng sanh g÷i là ác, làm an vui chúng sanh g÷i là lành. khi ðÕt ðÕo r°i, s¯ng ðßþc bình ðÆng thì th¤y t¤t cä chúng sanh nào kh± mình giúp, giúp h÷ ðßþc vui tÕm g÷i là lành, ch¾ ðâu phäi th§t có mµt pháp lành. Ðó là T¸nh tâm hành thi®n, tâm hoàn toàn không còn ngã pháp mà làm lành.

ÐO€N 24

ÂM :

PH¿•C TRÍ VÔ T›.

Tu-b°-ð«! Nhßþc tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i trung s· hæu chß tu-di s½n vß½ng, nhß th¸ ðÆng th¤t bäo tø, hæu nhân trì døng b¯ thí. Nhßþc nhân dî thØ Bát-nhã ba-la-m§t kinh, nãi chí tÑ cú k® ðÆng, th÷ trì ðµc tøng, v¸ tha nhân thuyªt, ß ti«n phß¾c ðÑc bách ph¥n b¤t c§p nh¤t, bách thiên vÕn Ñc ph¥n nãi chí toán s¯ thí dø s· b¤t nång c§p.

D˜CH :

PH¿•C TRÍ KHÔNG GÌ SÁNH B‚NG.

Này Tu-b°-ð«, nªu trong tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i có các ng÷n núi tu-di chúa, nhß thª dùng bäy báu nhóm h÷p b¢ng nhæng ng÷n núi tu-di ¤y có ng߶i mang ra b¯ thí. Ho£c có ng߶i ðem kinh Bát-nhã ba-la-m§t này cho ðªn b¯n câu k® v.v... th÷ trì ð÷c tøng, vì ng߶i khác nói thì phß¾c ðÑc cüa ng߶i này ð¯i v¾i ng߶i trß¾c, ng߶i này tråm ph¥n, ng߶i kia không b¢ng mµt, tråm ngàn muôn Ñc ph¥n cho ðªn toán s¯ thí dø cûng không th¬ b¢ng.

GIÄNG :

LÕi mµt l¥n næa ðÑc Ph§t so sánh phß¾c ðÑc cüa ng߶i trì kinh kim Cang. Ngài bäo: Giä sØ nhß trong tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i có bao nhiêu ng÷n núi l¾n Tu-di, có ng߶i ðem bäy báu nhß vàng, bÕc, lßu ly, pha lê v.v... ch¤t b¢ng nhæng quä núi tu-di ðó ra b¯ thí, lÕi có ng߶i ngay trong kinh Bát-nhã ba-la-m§t này, cho ðªn b¯n câu k®, th÷ trì, ð÷c tøng vì ng߶i nói thì phß¾c cüa ng߶i này ðßþc mµt tråm ph¥n, còn phß¾c cüa ng߶i b¯ thí bäy báu ðó không ðßþc mµt ph¥n, cho ðªn ng߶i này ðßþc tråm ngàn muôn Ñc ph¥n, ng߶i kia cûng không ðßþc mµt ph¥n. Nhß thª ð¬ nói phß¾c cüa ng߶i th÷ trì ð÷c tøng và vì ng߶i nói kinh kim cang h½n phß¾c cüa ng߶i kia không th¬ tính k¬. TÕi sao thª? Quí v¸ th¤y th÷ trì b¯n câu k® kinh kim cang có khó không? Ð÷c tøng r°i vì ng߶i nói thì ðâu có gì cñc nh÷c l¡m. Tôi xin höi: Giä sØ gom hªt nhæng ng÷n núi trên nß¾c Vi®t nam mình thì kh¯i lßþng ðó bao l¾n? Chúng ta có vàng, bÕc, lßu ly, pha lê v.v... b¢ng kh¯i lßþng ðó ðem ra b¯ thí thì quí v¸ nghî xem có nhi«u không? е ch×ng bao nhiêu ð¶i, bao nhiêu kiªp, chúng ta tích tø ðßþc vàng bÕc, cüa báu b¢ng nhæng ng÷n núi ðó? Th§t không biªt ð¶i kiªp nào mà k¬. Giä sØ nhß ngay ng÷n núi l¾n Vûng Tàu, chúng ta phäi làm trong bao nhiêu ð¶i ð¬ có vàng ð¥y ng÷n núi này, hu¯ng næa là vàng bÕc b¢ng bao nhiêu ng÷n tu-di ð¬ ðem ra b¯ thí. Thª mà phß¾c không b¢ng ng߶i th÷ trì ð÷c tøng và vì ng߶i nói kinh kim Cang. Яi v¾i kinh này, th÷ trì ð÷c tøng vì ng߶i khác nói chï b¯n câu k® thôi, mà phß¾c cüa ng߶i này mµt tråm ph¥n, ng߶i kia không ðßþc mµt ph¥n. Nhß thª quí v¸ ch÷n vi®c nào? Th÷ trì b¯n câu kinh kim cang ngay ð¶i này chúng ta làm ðßþc không? Còn ðem cüa báu b¢ng ng÷n núi l¾n, núi nhö Vûng Tàu ra b¯ thí thì bao nhiêu ð¶i chúng ta làm ðßþc? Vi®c nào d­ làm? Vi®c th÷ trì ð÷c tøng b¯n câu k® kinh kim cang xem ra không khó phäi không? Thª tÕi sao chúng ta không ßng làm vi®c ðó? Mu¯n th÷ trì, ð÷c tøng b¯n câu k® kinh kim Cang, quí v¸ nh¾ xem phäi làm sao?

Nªu nói k®, trong kinh kim cang có hai bài, mµt bài nói:

Nhßþc dî s¡c kiªn ngã, Dî âm thanh c¥u ngã, Th¸ nhân hành tà ðÕo, B¤t nång kiªn Nhß Lai.

Ho£c bài cu¯i:

Nh¤t thiªt hæu vi pháp, Nhß,mµng, huy­n, bào, änh, Nhß lµ di®c nhß ði®n, ¿ng tác nhß th¸ quán.

Hai bài ðó quí v¸ ð÷c trong bao lâu thì thuµc? Mµt lát thôi. Trì ch×ng bao lâu? Nh© th§t là nh© phäi không? V×a nh© lÕi v×a d­ mà tÕi sao chúng ta không làm? Nhßng tôi xin nh¡c lÕi: Th÷ là nh§n, trì là giæ, nh§n giæ mãi trong lòng g÷i là th÷ trì, và lâu lâu ð÷c tøng, giäng nói cho ng߶i khác nghe... Nhßng nh§n giæ nhß thª nào? Nhß tôi ðã nói : Ph§t th¤y t¤t cä chúng sanh không phäi chúng sanh, do duyên hþp nên g÷i là chúng sanh. Nªu chúng ta luôn luôn th¤y nhß v§y, th¤y mình, th¤y ng߶i ð«u biªt rõ là tß¾ng duyên hþp không th§t, do duyên hþp nên tÕm g÷i là ta, luôn biªt nhß thª là trì kinh kim Cang. Nhß v§y có khó không? Quí v¸ th¤y khó ß? Lúc nào, ði ðâu cûng cÑ nhß thª mà th÷ trì, luôn luôn th¤y rõ nhß thª, không phút giây nào l¥m. Th÷ trì nhß thª, quí v¸ t× con ng߶i phàm d¥n d¥n thành Thánh. V§y tÕi sao không ch¸u th÷ trì? Làm Thánh thì ßng mà th÷ trì nhß thª thì không ch¸u. Quí v¸ hi¬u tÕi sao không? TÕi vô minh cÑ che hoài, m¾i v×a nh¾ mµt chút, kª lÕi quên, th¤y ta th§t, ng߶i th§t, cái chi cûng th§t, ch¾ nªu h¢ng nh¾, h¢ng th¤y nhß l¶i Ph§t dÕy, th¤y mình là duyên hþp hß giä, ng߶i là duyên hþp hß giä thì quí v¸ nghî còn gì mà sân si, còn gì mà tham lam! Chï bao nhiêu ðó thôi mà ðã g¥n b§c Thánh r°i, hu¯ng næa là ð¥y ðü b¯n câu! Thª nên vi®c ðó th§t ra không phäi là khó, nhßng vì chúng ta mê nên quên mãi...

Có nhi«u ng߶i ðªn höi chúng tôi: Quí th¥y · ðây lâu nåm tu hành nhß thª nào? Tôi ðáp: Chï có bài kinh Bát-nhã mà ð÷c hoài không thuµc, cÑ quên t¾i, quên lui! — ðây Ph§t nói ng¡n h½n, chï b¯n câu k® thôi mà vçn không thuµc. Nghîa là · ðây coi nhß thuµc, bß¾c ra khöi chùa là hªt thuµc, vì v×a ra khöi là tính mai làm gì, m¯t làm gì v.v... tính mµt h°i là quên m¤t câu kinh... Thª nên t¤t cä chúng ta ð«u quên, quên mãi, mà quên ðó là mê. Vì thª ðÑc Ph§t chï th§t là kÛ: Dù cho chúng ta ðem bao nhiêu cüa báu b¯ thí cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. ºng døng th÷ trì b¯n câu kinh kim cang là phß¾c h½n làm ra bao nhiêu cüa báu ð¬ b¯ thí. Th§t ra nªu chúng ta nh§n ðßþc lý ðó ð¬ s¯ng, tñ nhiên chúng ta chuy¬n cä cuµc ð¶i mình, chuy¬n t× cái thân giä d¯i tr· lÕi cái chân th§t. Còn b¯ thí cüa cäi dù nhi«u bao nhiêu ði næa, sau này sanh ra mình hß·ng, nhßng cûng vçn · trong sanh di®t. Thª nên khéo trì kinh kim cang là ðã chuy¬n mê thành ngµ, bö thân luân h°i sanh di®t tr· v« cái vô sanh, nhß thª phß¾c ðÑc không gì sánh b¢ng.

ÐO€N 25

ÂM :

HÓA VÔ S— HÓA.

Tu-b°-ð«! ¿ ý vân hà? Nhæ ðÆng v§t v¸ Nhß lai tác th¸ ni®m: Ngã ðß½ng ðµ chúng sanh. Tu-b°-ð«! MÕc tác th¸ ni®m. Hà dî c¯? Th§t vô hæu chúng sanh Nhß lai ðµ giä. Nhßþc hæu chúng sanh Nhß lai ðµ giä, Nhß lai t¡c hæu ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Tu-b°-ð«! Nhß lai thuyªt hæu ngã giä t¡c phi hæu ngã, nhi phàm phu chi nhân dî vi hæu ngã. Tu-b°-ð«! Phàm phu giä, Nhß lai thuyªt t¡c phi phàm phu, th¸ danh phàm phu.

D˜CH :

GIÁO HÓA KHÔNG CÓ CH’ GIÁO HÓA.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Các ông ch¾ bäo Nhß lai kh·i nghî thª này: ta s¨ ðµ chúng sanh. Này Tu-b°-ð«, ch¾ kh·i nghî thª ¤y. Vì c¾ sao? Th§t không có chúng sanh Nhß lai ðµ ðó. Nªu có chúng sanh Nhß lai ðµ ðó thì Nhß lai ¡t có ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä. Này Tu-b°-ð«, Nhß lai nói có ngã ¡t không phäi có ngã mà ng߶i phàm phu cho là có ngã. Này Tu-b°-ð«, ng߶i phàm phu ðó Nhß lai nói tÑc không phäi phàm phu, ¤y g÷i là phàm phu.

GIÄNG :

L¶i ðÑc Ph§t dÕy th§t th¤u ðáo, Ngài chï ðªn ch² tµt cùng mà chúng ta si mê quá l¡m! Tôi th߶ng thí dø nhß cái h° bèo phü kín trên m£t, có ng߶i l¤y tay vÕch bèo bày nß¾c ra, th¤y ðßþc mµt chút nß¾c nhßng khi l¤y tay lên, bèo phü kín tr· lÕi. Cái si mê cüa chúng ta nhß thª ðó. Ðây Ph§t bäo: Tu-b°-ð«, ông nghî sao? Các ông ch¾ bäo Nhß lai kh·i nghî ta s¨ ðµ chúng sanh. Ðây là nhæng b®nh ðÑc Ph§t chï cho chúng ta biªt rõ. Th߶ng khi chúng ta ðßþc mµt chút ðÕo ðÑc là cÑ nghî mình ðµ thiên hÕ, ðµ ng߶i này, ng߶i kia... Nhßng v×a nghî mình ðµ ng߶i là th¤y mình th§t, ng߶i th§t, ta là ng߶i hay ðµ, kia là kë ðßþc ðµ. Nªu th¤y mình th§t, ng߶i th§t thì chßa phäi, chßa xÑng ðáng là ng߶i giác ngµ, mà không giác ngµ thì ðµ ai? Thª nên ðÑc Ph§t bäo tiªp: Tu-b°-ð«, ch¾ kh·i nghî thª ¤y, vì c¾ sao? Th§t không có chúng sanh Nhß lai ðµ. Nªu Nhß lai còn th¤y th§t có chúng sanh thì còn ngã, còn nhân, còn chúng sanh... cho nên ðµ t¤t cä chúng sanh mà không th¤y có chúng sanh ðßþc di®t ðµ cûng là mµt ý nghî thâm sâu · ðây.

Nªu có chúng sanh Nhß lai ðµ ðó thì Nhß lai ¡t có ngã có nhân... TÕi sao? Vì ta là ng߶i hay ðµ và kia là chúng sanh ðßþc ðµ, nhß thª tÑc là có mình, có ng߶i, có chúng sanh, có th÷ giä, tÑc còn ch¤p ngã làm sao thành Nhß Lai? Vì thª cái nhìn cüa Ngài là: Nhß lai nói có ngã ðó ¡t không phäi có ngã. Có khi Ph§t cûng xßng "Ta" cûng nhß nói chuy®n v¾i quí v¸ tôi xßng tôi v§y. Nói ta, nói tôi nhß là có ngã nhßng mà không phäi ngã. Vì sao? khi Ngài nói ngã, Ngài vçn biªt ta là tß¾ng duyên hþp hß giä ch¾ không phäi th§t, còn phàm phu nói ta là ta th§t. Vì thª nên nói r¢ng: Nhß lai nói ngã ðó ¡t không phäi có ngã mà ng߶i phàm phu cho là có ngã. Ph§t cûng nói có ngã, cûng nói có chúng sanh, nhßng nói ngã, nói chúng sanh là nói theo danh t× cüa ng߶i thª gian. Vì mu¯n ðµ thª gian thì phäi dùng danh t× thª gian, nhßng khi nói nhß thª Ngài vçn th¤y rõ nhæng cái ðó ð«u không th§t, trái lÕi chúng ta nói cái nào là th§t cái ¤y... Nên ng߶i phàm phu cho r¢ng có ngã. nghe Ph§t nói phàm phu, chúng ta lÕi tß·ng Ph§t ch¤p phàm phu th§t nên Ngài lÕi nói: Phàm phu ðó, Nhß lai nói tÑc chÆng phäi phàm phu, ¤y g÷i là phàm phu. Câu này có hai nghîa. Nói phàm phu ðó tÑc chÆng phäi phàm phu. TÕi sao? Phàm phu th§t ra là mµt giä danh, mê thì g÷i là phàm phu, nªu ngµ r°i thì ðâu còn g÷i là phàm phu næa, vì thª phàm phu chï là mµt giä danh ch¾ không phäi th§t nên nói "Không phäi phàm phu", nhßng trong lúc còn mê thì cûng tÕm g÷i là phàm phu. Nhß thª nay nói mình là phàm phu cûng là tÕm thôi, ð×ng nghî mình phäi là phàm phu su¯t kiªp, mai kia hªt mê thì hªt phàm phu. V§y ð×ng m£c cäm chúng ta là phàm phu, mà phäi th¤y bây gi¶ mình là phàm phu chï là tÕm thôi, khi hªt mê thì hªt phàm phu. Thª nên nhìn v¾i con m¡t Ph§t thì không ch¤p c¯ ð¸nh, chúng ta có b®nh hay c¯ ð¸nh Ph§t là Ph§t, phàm phu là phàm phu. Ðó là tôi nói theo tinh th¥n kinh Bát-nhã. Nªu nói xa h½n næa thì Ph§t th¤y ngay kë phàm phu có trí tu® Ph§t, nên phàm phu cûng không phäi phàm phu. Nªu nói r¢ng trong phàm phu có Ph§t tánh thì phàm phu ðâu phäi là phàm phu. Nghîa thÑ nh¤t là nghîa cüa kinh vì nhæng danh t× phàm, Thánh chÆng qua là nhæng danh t× tÕm chï lúc mê và lúc ngµ, lúc mê thì g÷i là phàm phu, lúc ngµ g÷i là Ph§t, là Thánh. Nhß thª phàm phu th§t không c¯ ð¸nh là phàm phu. Hi¬u nhß thª, t¤t cä chúng ta không có m£c cäm gì cä. Ngày nay là phàm phu, nhßng mµt ngày nào ðó mình không phäi là phàm phu næa.

ÐO€N 26

ÂM:

PHÁP THÂN phi T¿•NG.

Tu-b°-ð«! ¿ ý vân hà? Khä dî tam th§p nh¸ tß¾ng quán Nhß lai phü? Tu-b°-ð« ngôn: Nhß th¸, nhß th¸! Dî tam th§p nh¸ tß¾ng quán Nhß Lai. Ph§t ngôn: Tu-b°-ð«! Nhßþc dî tam th§p nh¸ tß¾ng quán Nhß lai giä, Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng t¡c th¸ Nhß Lai. Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Nhß ngã giäi Ph§t s· thuyªt nghîa, b¤t ßng dî tam th§p nh¸ tß¾ng quán Nhß Lai. Nhî th¶i Thª Tôn nhi thuyªt k® ngôn:

Nhßþc dî s¡c kiªn ngã,

Dî âm thanh c¥u ngã,

Th¸ nhân hành tà ðÕo,

B¤t nång kiªn Nhß Lai.

D˜CH:

PHÁP THÂN chng PHÄI LÀ T¿•NG.

Này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Có th¬ do ba mß½i hai tß¾ng mà xem Nhß lai chång? Tu-b°-ð« thßa r¢ng: Nhß thª, nhß thª, do ba mß½i hai tß¾ng mà xem Nhß Lai. Ph§t bäo: Tu-b°-ð«, nªu do ba mß½i hai tß¾ng mà xem Nhß Lai, thì Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng tÑc là Nhß Lai. Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t: BÕch Thª Tôn, nhß ch² hi¬u cüa con qua nghîa Ph§t nói, không nên do ba mß½i hai tß¾ng mà xem Nhß Lai. khi ¤y Thª Tôn nói bài k®:

Nªu do s¡c th¤y ta,

Do âm thanh c¥u ta,

Ng߶i ¤y hành ðÕo tà,

Không th¬ th¤y Nhß lai .

GIÄNG:

Sách „n е nói: Ng߶i có ðü ba mß½i hai tß¾ng t¯t, ði tu thì thành Ph§t, còn · thª gian thì làm Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng. Nhß thª nhæng Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng là nhæng v¸ vua hi«n có ðü ba mß½i hai tß¾ng t¯t. Thª nên nªu do ba mß½i hai tß¾ng mà xem Nhß lai thì Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng cûng là Nhß lai sao?

Trong ðoÕn này, ðÑc Ph§t mu¯n chï Nhß lai là pháp thân b¤t sanh b¤t di®t. Pháp thân ðó không riêng ðÑc Ph§t mà t¤t cä chúng ta ð«u có. N½i ðÑc Ph§t thì nói ba mß½i hai tß¾ng, n½i chúng ta thì nói ch×ng m¤y tß¾ng? ChÆng do mµt tß¾ng ho£c hai tß¾ng t¯t ho£c không tß¾ng t¯t nào mà th¤y phäi không? ÐÑc Ph§t sþ chúng ta l¥m ch¤p pháp thân là tß¾ng cho nên Ngài m¾i höi ngài Tu-b°-ð«: Có th¬ do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß lai chång? Không biªt lúc này ngài Tu-b°-ð« mu¯n dùng l¯i trä l¶i sai ð¬ Ph§t dÕy cho chúng ta, hay là Ngài nh§n không ðúng, có l¨ Ngài nh§n chßa ra là phäi h½n. TÕi sao tôi dám nói nhß thª? B·i vì trong kinh th߶ng nói B°-tát t× S½ ð¸a tr· lên, lên m²i ð¸a là ngµ ðßþc mµt ph¥n pháp thân, còn thanh vån thì chßa th¤y ðßþc pháp thân. Ðây nói v« pháp thân nên ngài Tu-b°-ð« nh§n l¥m, Ngài nói r¢ng: Nhß thª, nhß thª, do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß Lai. Ph§t li«n qu·: Nªu do ba mß½i hai tß¾ng th¤y Nhß lai thì Chuy¬n Luân Thánh Vß½ng có ba mß½i hai tß¾ng là Nhß lai r°i. Câu nói sau ðây cüa ngài Tu-b°-ð« chÑng minh ðßþc l¶i tôi nói · trên. Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t: BÕch Thª Tôn, nhß ch² hi¬u cüa con qua nghîa Ph§t nói. B·i vì v« pháp thân thì Ngài chßa ngµ, nên Ngài nói theo nghîa Ph§t nói, chÆng nên do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Nhß Lai. Chúng ta th¤y Ngài nói r¤t là dè d£t. B¤y gi¶ ðÑc Ph§t m¾i kªt thúc lÕi b¢ng mµt bài k®:

Nªu do s¡c th¤y ta,

Do âm thanh c¥u ta,

Ng߶i ¤y hành ðÕo tà,

Không th¬ th¤y Nhß Lai.

Do s¡c th¤y ta tÑc do ba mß½i hai tß¾ng, do âm thanh c¥u ta tÑc là do nhæng thÑ tiªng mà cho là Nhß Lai. Cä hai s¡c tß¾ng và âm thanh là tß¾ng sanh di®t, nªu dùng cái sanh di®t mà c¥u Ph§t, ðó là ðÕo tà, không th¬ th¤y ðßþc pháp thân. Bài k® này c¯t nói v« pháp thân phi tß¾ng.

Hi®n nay có nhi«u ng߶i xuyên tÕc: Không do s¡c th¤y ta, không do âm thanh c¥u ta, ta ðây là chï cho Ph§t, nhß v§y · chùa th¶ Ph§t thì có s¡c, ðóng chuông, ðánh mõ tøng kinh ra tiªng ðó là âm thanh, nªu l¤y cái ðó tu ð¬ c¥u thành Ph§t là ðÕo tà, không th¬ nào th¤y Ph§t. Ðó là l¯i xuyên tÕc, th§t là ðÕi xuyên tÕc. — ðây Ph§t bäo: Không do s¡c th¤y ta, không do âm thanh c¥u ta là ð¬ nói ðó là hai tß¾ng sanh di®t, dù âm thanh không tß¾ng nhßng cûng là sanh di®t, ðem cái sanh di®t ð¬ c¥u Nhß lai tÑc pháp thân b¤t sanh b¤t di®t thì không ðúng, nên nói ðó là hành ðÕo tà, không th¬ th¤y ðßþc pháp thân. Nhß thª mu¯n th¤y pháp thân phäi làm sao? Nhß Ph§t ðã nói: Không do ba mß½i hai tß¾ng mà th¤y Ph§t. Phäi nh§n ngay khi t¤t cä tâm v÷ng tß·ng l£ng xu¯ng r°i, lúc ðó cái chân th§t hi¬n lµ. Cái chân th§t ðó không phäi là cái sanh di®t nên không phäi là s¡c tß¾ng, là âm thanh. Nªu chÕy theo s¡c tß¾ng, âm thanh là l¥m. V§y · chùa th¶ Ph§t, tøng kinh gõ mõ ðánh chuông có tiªng, nhß thª có phäi ðÕo tà không? Dùng s¡c, dùng thanh ð¬ d×ng cái ðiên ðäo v÷ng tß·ng, ð¬ l£ng nhæng tâm ni®m ðang chÕy theo sáu tr¥n, nhß thª mßþn âm thanh s¡c tß¾ng ð¬ l£ng v÷ng tß·ng r°i s¨ th¤y Nhß lai thì có l²i gì? Ðâu phäi tà. Còn nhæng ng߶i không theo s¡c tß¾ng, nhßng không biªt làm gì ð¬ Nhß lai hi®n thì có tà không? Ho£c là không theo s¡c tß¾ng, nhßng ng°i tß·ng xu¤t h°n lên tr¶i v.v... thì có tà không? Nhß thª là hi¬u l¥m, hi¬u sai.

Trong nhà Ph§t có nhi«u l¯i tu, tôi nói ð¬ quí v¸ rõ. Sñ truy«n bá ðÕo Ph§t ðã h½n hai ngàn nåm, qua nhi«u th¶i, nhi«u v¸ ð® tØ Ph§t có ðü khä nång, ðü sáng kiªn, nên các Ngài khéo linh ðµng l§p ra nhi«u pháp tu, tuy cùng mµt g¯c. theo danh t× nhà Ph§t g÷i là t× th¬ b¤t biªn nhßng khéo tùy duyên, tuy tùy duyên mà th¬ vçn b¤t biªn. Nghîa là t× ch² chân th§t Ph§t dÕy, các Ngài khéo tùy duyên, tùy th¶i, tùy cån c½ mà linh ðµng, khi dùng pháp này, khi dùng pháp kia... Nhß ng߶i m¾i vào chùa không hi¬u cách tu hành làm sao nhiªp tâm, cÑ buông lung cho nó chÕy ngßþc, chÕy xuôi, bäo ng°i thi«n thì h÷ chßa thông, ho£c bäo h÷ chån trâu, h÷ không biªt làm sao chån, thì bäo: Thôi, cÑ lên chùa tøng kinh, ðánh chuông gõ mõ, nhìn Ph§t, c¯t chú ý vào kinh ð×ng nghî b§y có tµi! khi lên gõ mõ tøng kinh mà không nghî b§y, thì ðó là mµt gi¶ ho£c nØa gi¶ yên ðßþc mµt ph¥n v÷ng tß·ng thì ðâu phäi là tà. Ðó là phß½ng ti®n cüa kë s½ c½, là phß½ng ti®n trong giai ðoÕn ðµng. Nhæng ng߶i không hi¬u cÑ ch¤p phäi ng°i kh½i kh½i ð¬ nó không ng½ nhß b¥u tr¶i không m¾i ðúng, thì ðó là b®nh. Thª nên ng߶i tu phäi khéo có phß½ng ti®n, v¾i ng߶i thª nào nên dùng hình s¡c ðµ h÷, v¾i ng߶i thª nào nên dùng âm thanh ðµ h÷ v.v... tùy phß½ng ti®n ð¬ giúp h÷ d×ng tâm ðiên ðäo v÷ng tß·ng, ðó là tài cüa ng߶i giáo hóa ch¾ ð×ng c¯ ch¤p. Nhßng ða s¯ ng߶i h÷c hay c¯ ch¤p, nghe cái nào là ch¤p cái ¤y, nhß nghe nói dùng s¡c tß¾ng âm thanh c¥u ta là hành ðÕo tà, khi th¤y cái gì có s¡c tß¾ng li«n bäo ðó là tà, cái gì có âm thanh li«n bäo ðó là tà... Ðó là tñ mình tà ch¾ không phäi ðÕo tà. Tñ mình tà nghîa là mình chßa biªt t¾i ch² cÑu kính.

Tóm lÕi trong ðoÕn này ðÑc Ph§t c¯t chï cho chúng ta th¤y pháp thân không phäi là s¡c tß¾ng, không phäi là âm thanh. Âm thanh và s¡c tß¾ng là sanh di®t mà pháp thân là b¤t sanh b¤t di®t, nªu k©t vào tß¾ng và âm thanh, cho ðó là th§t, ðó là ðÕo tà. Nªu biªt s¡c tß¾ng âm thanh là giä thì không phäi tà. Thª nên tôi th߶ng d£n quí v¸ m²i khi l­ Ph§t phäi nh¾ mãi câu chúng ta ð÷c: "Nång l­ s· l­ tánh không t¸ch". Chúng ta là ng߶i hay lÕy, ðÑc Ph§t là v¸ ð¬ mình lÕy, cä hai ð«u tñ tánh là không, là l£ng l¨, nhßng duyên hþp thì giä có. Chúng ta th¤y rõ nhß v§y, ch¾ không phäi th¤y Ph§t ng°i trên bàn là th§t và mình ðây là th§t. Hi¬u nhß v§y làm sao g÷i là tà ðßþc! Chï tÕi nhæng ng߶i không hi¬u, ð÷c là cÑ ð÷c thôi cho nên thành tà! Nhß thª nªu trì b¯n câu k® này, chúng ta có th¬ ðßþc công ðÑc nhß Ph§t nói · ðoÕn trß¾c không ? Nghîa là nªu cÑ th÷ trì mãi b¯n câu này, thì chúng ta có th¬ tïnh giác không? Ð×ng nghî Nhß lai là Ph§t Thích-ca. Phäi nh¾ Nhß lai là pháp thân th߶ng h¢ng cüa chúng ta. Pháp thân ðó không thuµc s¡c tß¾ng thì ðâu có ch¤p ngã, nó cûng không thuµc âm thanh thì ðâu có ch¤p âm thanh. T¤t cä âm thanh s¡c tß¾ng sanh di®t ð«u không ch¤p tÑc là không hành ðÕo tà, nhß thª m¾i th¤y ðßþc pháp thân. Nªu nh¾ và s¯ng nhß thª thì chúng ta giác ngµ r°i. Thª nên bài k® này r¤t quan tr÷ng.

ÐO€N 27

ÂM:

VÔ ÐO€N, VÔ DIŽT.

Tu-b°-ð«! Nhæ nhßþc tác th¸ ni®m: Nhß lai b¤t dî cø túc tß¾ng c¯ ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! MÕc tác th¸ ni®m: Nhß lai b¤t dî cø túc tß¾ng c¯ ð¡c A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Tu-b°-ð«! Nhæ nhßþc tác th¸ ni®m: Phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm giä, thuyªt chß pháp ðoÕn di®t, mÕc tác th¸ ni®m. Hà dî c¯? Phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm giä, ß pháp b¤t thuyªt ðoÕn di®t tß¾ng.

D˜CH:

KHÔNG ÐO€N, KHÔNG DIŽT.

Này Tu-b°-ð«, nªu ông kh·i nghî thª này, Nhß lai chÆng do các tß¾ng cø túc ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Tu-b°-ð«, ch¾ kh·i nghî thª ¤y, Nhß lai không do tß¾ng cø túc mà ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Tu-b°-ð«, nªu ông kh·i nghî thª này: Ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nói các pháp ðoÕn di®t, ch¾ kh·i cái nghî này. Vì c¾ sao? Vì ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, ð¯i v¾i pháp không có nói tß¾ng ðoÕn di®t.

GIÄNG:

Ðây là ðÑc Ph§t sþ khi nghe nói t¤t cä s¡c tß¾ng thanh âm không phäi là Ph§t, chúng ta lÕi tß·ng Ph§t là ngoài thân nåm u¦n mà có. Nhß thª thì thân nåm u¦n này không liên h® gì v¾i Ph§t cä. Thª nên ðªn ðây ðÑc Ph§t li«n xác nh§n: Này Tu-b°-ð«, ông ch¾ kh·i nghî thª này, Nhß lai chÆng do các tß¾ng ð¥y ðü mà ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Ch¾ kh·i nghî nhß thª. Vì sao? Vì Ph§t thành Ph§t là ngay n½i thân này mà thành, ch¾ ðâu phäi ngoài thân này. Nªu chúng ta nghî Ph§t ngoài thân này thì ðó là b®nh. Pháp thân l°ng sÇn trong thân s¡c tß¾ng. Chæ Nhß lai · ðây phäi hi¬u là pháp thân, pháp thân ðó có sÇn trong s¡c thân này. Ð×ng bao gi¶ nghî Nhß lai chÆng do các tß¾ng cø túc mà ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, vì chính ðßþc Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác là ngay n½i thân s¡c tß¾ng này. Nhß v§y ð¬ cho chúng ta biªt không phäi c¥u Ph§t ngoài thân này mà ngay thân nåm u¦n ðã có pháp thân, ð×ng tách r¶i nó mà tìm Ph§t.

Tiªp theo, ðÑc Ph§t dÕy thêm: Này Tu-b°-ð«, ông nªu kh·i nghî thª này, ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nói các pháp ðoÕn di®t. Ch¾ kh·i nghî nhß thª. Vì c¾ sao? Vì ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác ð¯i v¾i pháp không nói tß¾ng ðoÕn di®t. khi nói ði«u này, Ph§t lÕi sþ chúng ta ch¤p ði«u kia. ÐÑc Ph§t bäo: Mu¯n c¥u thành Ph§t thì phäi ngay n½i s¡c thân này mà c¥u. Nhßng lÕi sþ chúng ta hi¬u l¥m thân s¡c tß¾ng này hoÕi thì Ph§t m¤t sao. tuy thân s¡c tß¾ng hoÕi nhßng pháp thân không m¤t, thª nên Ph§t bäo ông ð×ng nghî ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác nói pháp ðoÕn di®t. ngay trong thân sanh di®t có pháp thân b¤t sanh b¤t di®t. khi nghe nói ngay trong s¡c thân này c¥u Ph§t, chúng ta nghî khi s¡c thân ðoÕn di®t thì Ph§t cûng ðoÕn di®t luôn... Ð×ng hi¬u l¥m nhß thª, vì ng߶i thành Ph§t không bao gi¶ nói các pháp ðoÕn di®t. Chính ði¬m này là ði¬m mà t¤t cä ng߶i tu Ph§t phäi ð¬ ý. B·i vì chúng ta th߶ng có hai thÑ b®nh, b®nh ch¤p th߶ng và b®nh ch¤p ðoÕn. Ch¤p th߶ng là nghî r¢ng trong thân mình có linh h°n, linh h°n ð¶i ð¶i không bao gi¶ m¤t. Ch¤p ðoÕn thì nói thân này chªt r°i là hªt, không còn gì næa. Chúng ta phäi th¤y rõ thân này là tß¾ng hß giä do tÑ ðÕi hþp. Ðã là tß¾ng hß giä thì khi tÑ ðÕi tan rã, thân này không còn. TÑ ðÕi là vô tri, nhßng trong tÑ ðÕi hþp này có cái tri giác. tri giác lÕi chia hai ph¥n, tri giác hß v÷ng sanh di®t và tri giác không hß v÷ng, không sanh di®t. khi ng߶i ta ch¤p toàn v§t ch¤t thì ðÑc Ph§t phá tÑ ðÕi là không th§t. khi ng߶i ta xem nh© ph¥n v§t ch¤t, ch¤p n£ng ph¥n tinh th¥n thì ðÑc Ph§t phá ngû u¦n. S¡c u¦n là tÑ ðÕi; th÷, tß·ng, hành, thÑc, b¯n u¦n này thuµc v« tinh th¥n. B¯n u¦n th÷, tß·ng, hành, thÑc là tß¾ng tâm sanh di®t, b¯n tß¾ng tâm sanh di®t này không phäi là ngã. Nhß thª là ð¬ phá ch¤p ngã v« thân, ch¤p ngã v« tâm. khi thân giä và tâm giä này m¤t r°i thì Nhß lai tÑc pháp thân hi®n ti«n. Thª nên pháp thân không phäi là tß¾ng ðoÕn di®t. Thân hß giä và tâm hß giä m¤t ch¾ không phäi pháp thân m¤t, nhß thª là thành Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, ch¾ không phäi t¾i ðó là hªt. Có ng߶i nói Niªt-bàn là viên t¸ch, ch² ðó l£ng l¨, hoàn toàn không có gì cä, ðó là l¥m lçn, hi¬u không th¤u ðáo. Ðúng ra khi không còn nhæng m¥m sanh di®t, ðó là chân th§t giäi thoát, ðó là Nhß lai b¤t sanh b¤t di®t.

ÐO€N 28

ÂM:

B„T THš, B„T THAM.

Tu-b°-ð«! Nhßþc B°-tát dî mãn H¢ng hà sa ðÆng thª gi¾i th¤t bäo trì døng b¯ thí, nhßþc phøc hæu nhân tri nh¤t thiªt pháp vô ngã, ð¡c thành ß nhçn. ThØ B°-tát th¡ng ti«n B°-tát s· ð¡c công ðÑc. Hà dî c¯? Tu-b°-ð«! Dî chß B°-tát b¤t th÷ phß¾c ðÑc c¯. Tu-b°-ð« bÕch Ph§t ngôn: Thª Tôn! Vân hà B°-tát b¤t th÷ phß¾c ðÑc?

- Tu-b°-ð«! B°-tát s· tác phß¾c ðÑc b¤t ßng tham trß¾c, th¸ c¯ thuyªt b¤t th÷ phß¾c ðÑc.

D˜CH:

KHÔNG THš, KHÔNG tham TR¿•C.

Này Tu-b°-ð«, nªu B°-tát dùng th¤t bäo ð¥y cä thª gi¾i b¢ng s¯ cát sông H¢ng ð¬ ðem b¯ thí, nªu lÕi có ng߶i biªt t¤t cä pháp là vô ngã ðßþc thành ðÑc nhçn nhøc, thì B°-tát này ðßþc công ðÑc h½n v¸ B°-tát trß¾c, vì c¾ sao? Này Tu-b°-ð«, do các v¸ B°-tát không th÷ phß¾c ðÑc. Ngài Tu-b°-ð« bÕch Ph§t r¢ng: BÕch Thª Tôn, thª nào là B°-tát không th÷ phß¾c ðÑc?

- Này Tu-b°-ð«! B°-tát làm phß¾c ðÑc mà chÆng nên tham trß¾c, thª nên nói chÆng th÷ phß¾c ðÑc.

GIÄNG:

Trß¾c hªt ðÑc Ph§t dùng hình änh ng߶i ðem cüa báu ð¥y cä s¯ thª gi¾i b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí. Quí v¸ thØ tính xem bao nhiêu cüa báu? Không th¬ tính n±i. Cüa báu ð¥y dçy thª gi¾i mà m²i thª gi¾i là mµt hµt cát cüa sông H¢ng, nhß thª không biªt bao nhiêu thª gi¾i và cûng không biªt bao nhiêu cüa báu. LÕi có ng߶i biªt t¤t cä pháp là vô ngã, thành ðßþc ðÑc nhçn nhøc. Nhß thª là có hai ðÑc, ðÑc thÑ nh¤t là trí tu®, do trí tu® th¤y t¤t cä pháp không có tñ th¬. Vô ngã là không có tñ th¬, do th¤y các pháp duyên hþp, không có tñ th¬ nên thñc hành hÕnh nhçn nhøc ðßþc viên mãn, ðó là ðÑc thÑ hai. ÐÑc Ph§t bäo: V¸ B°-tát dùng trí biªt t¤t cä pháp vô ngã, nên thñc hành ðßþc hÕnh nhçn nhøc, ðßþc công ðÑc nhi«u h½n v¸ B°-tát ðem cüa báu ð¥y dçy s¯ thª gi¾i b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí. Ngài höi: Vì c¾ sao? R°i Ngài giäi thích: B·i do các v¸ B°-tát ðó không th÷ phß¾c ðÑc. Thª nào g÷i là không th÷ phß¾c ðÑc? B·i vì chúng ta th¤y t¤t cä pháp vô ngã, vô ngã thì không có chü t¬, nghîa là không có mình, dù cho làm t¤t cä hÕnh nhçn nhøc hay t¤t cä công ðÑc gì mà không th¤y có mình th§t thì không có th÷. Ðây là ðÑc Ph§t ð£t trí tu® lên hàng ð¥u. Công ðÑc cüa chúng ta ðßþc viên mãn là t× trí tu® không th¤y có ngã, b·i không th¤y ngã nên không th÷, không th÷ nên phß¾c ðÑc m¾i l¾n. Thª nên · ðây chü yªu là nói không th÷, mà không th÷ g¯c t× trí tu® vô ngã. Dù b¯ thí cüa báu bao nhiêu ði næa cûng không b¢ng do trí tu® Bát-nhã dçn ð¥u tu ðßþc hÕnh nhçn nhøc. Ng߶i nhß thª ðßþc công ðÑc vô k¬, vì ng߶i ðó không có ngã. Nhß chúng ta hi®n nay tu hÕnh nhçn nhøc thì hÕnh nhçn nhøîc cüa mình hæu ngã hay vô ngã? Nhß quí ph§t tØ ho£c tång ni biªt ðÕo chút ít, ð«u th¥m nghî mình là ng߶i biªt ðÕo thì không bao gi¶ nên sân, không bao gi¶ có ni®m ác v¾i kë khác. Nhßng giä sØ có ng߶i chÕm t¾i quy«n lþi cüa mình, quy«n lþi nhö thôi, lúc ðó mình nghî: Ðây là chÕm ðªn quy«n lþi mình, nhßng là ph§t tØ hay là ng߶i tu thì rán nh¸n. Ъn quy«n lþi kha khá mµt chút, khä dî còn rán ðßþc. Nhßng khi h÷ chÕm ðªn quy«n lþi th§t to cüa mình, lúc ðó ch¡c hªt nhçn n±i. Ðó là chßa nói ðªn khi h÷ làm nhøc, ðánh ð§p, lúc ðó mình nhçn n±i không?

Thª nên nhçn nhøc mà còn ngã, dù ngoÕi tài hay nµi tài, cûng khó ðªn ba-la-m§t. Vì thª mu¯n nhçn nhøc ba-la-m§t trß¾c phäi có trí tu® Bát-nhã th¤y rõ các pháp là vô ngã. Ðã không có ta th§t thì còn ai làm kh± ta, ai hÕi ta?... khi ¤y m¾i nh¸n ðßþc t¤t cä nhæng ði«u khó nh¸n. Thª nên ðÑc Ph§t dÕy, trß¾c hªt phäi biªt các pháp là vô ngã r°i m¾i thñc hành hÕnh nhçn nhøc. Ðo là ði«u tiên quyªt, vì nhçn mà không có trí tu® Bát-nhã thì không bao gi¶ viên mãn. Hi¬u nhß thª nên khi ng߶i nhçn ðßþc t¤t cä ði«u khó nhçn, ðªn công ðÑc ng߶i ðó cûng không th÷ nh§n. TÕi sao? Vì nhçn nhøc mà không th¤y mình nhçn nhøc nên không th÷ phß¾c ðÑc. Còn chúng ta m²i l¥n nhçn ðßþc thì khoe kh¡p m÷i ng߶i phäi không? Thành ra vì chúng ta có ngã nên làm ði«u gì cûng th¤y có th÷ nh§n cä. trong ðoÕn này ðÑc Ph§t ð« cao công ðÑc hay phß¾c ðÑc b¤t th÷, và phß¾c ðÑc b¤t th÷ ðó cûng do trí tu® vô ngã mà ra. Thª nên khi ngài Tu-b°-ð« höi Ph§t: Thª nào là không th÷ phß¾c ðÑc thì ðÑc Ph§t bäo: B°-tát làm phß¾c ðÑc không tham trß¾c nên g÷i là không th÷ phß¾c ðÑc. S· dî chúng ta làm mà tham trß¾c là vì có ngã, nªu vô ngã còn tham trß¾c cái gì? Thª nên nói r¢ng không tham trß¾c là phß¾c ðÑc l¾n nh¤t.

ÐO€N 29

ÂM:

UY nghi T˜CH TÎNH.

Tu-b°-ð«! Nhßþc hæu nhân ngôn: Nhß lai nhßþc lai, nhßþc khÑ, nhßþc t÷a, nhßþc ng÷a, th¸ nhân b¤t giäi ngã s· thuyªt nghîa. Hà dî c¯? Nhß lai giä, vô s· tùng lai di®c vô s· khÑ, c¯ danh Nhß Lai.

D˜CH:

BN oai nghi ЋU T˜CH TÎNH.

Này Tu-b°-ð«, nªu có ng߶i nói Nhß lai ho£c ðªn, ho£c ði, ho£c ng°i, ho£c n¢m, ng߶i ¤y không hi¬u nghîa cüa ta nói. Vì c¾ sao? Nhß lai ðó không t× ðâu ðªn cûng không ði ðâu nên g÷i là Nhß Lai.

GIÄNG:

Trong kinh kim cang có nhæng ch² ð¸nh nghîa Nhß Lai, nhß ðoÕn trß¾c, tôi nh¡c lÕi ð¬ quí v¸ nh¾. "Nhß lai giä, chß pháp Nhß nghîa". Nghîa Nhß cüa các pháp, ðó là Nhß Lai. — ðây nói: Nhß lai giä, vô s· tùng lai di®c vô s· khÑ, c¯ danh Nhß Lai. Nhß lai là không t× ðâu ðªn cûng không ði ðâu nên g÷i là Nhß Lai. Nói r¢ng: Nhß lai không t× ðâu ðªn, cûng không ði ðâu, ðó là ðÑng v« phß½ng di®n nào mà nói? Ъn và ði là hành ðµng, mà hành ðµng tÑc là tß¾ng ðµng, nªu nói Nhß lai là tß¾ng ðµng thì không phäi là Nhß Lai. trong ðoÕn trß¾c ðã ð¸nh nghîa: Nhß lai là nghîa nhß cüa các pháp, nghîa nhß tÑc là nhß nhß b¤t ðµng. Tóm lÕi ðoÕn này nói Nhß lai là ð¬ chï cho pháp thân b¤t sanh b¤t di®t, không bao gi¶ dao ðµng. Th¤y ðßþc pháp thân b¤t ðµng m¾i g÷i là th¤y Ph§t, ch¾ không phäi th¤y ðÑc Ph§t có ba mß½i hai tß¾ng. TÕi sao? Vì nªu th¤y có ba mß½i hai tß¾ng là Ph§t thì khi thân tÑ ðÕi rã Ph§t không còn sao? Nhß lai không còn sao? Thª nên phäi hi¬u rõ Nhß lai là chï cho pháp thân thanh t¸nh, mà pháp thân thanh t¸nh thì không ðªn, không ði. Vì thª trß¾c hªt ðÑc Ph§t bäo: Nªu có ng߶i nói Nhß lai ho£c ðªn, ho£c ði, ho£c ng°i, ho£c n¢m, ðó là không hi¬u nghîa Ph§t nói. Nªu th¤y Nhß lai ðªn, ði, ng°i, n¢m, ðó là Nhß lai có hình tß¾ng, có tác ðµng, mà hình tß¾ng tác ðµng là sanh di®t. Nªu cho Nhß lai là sanh di®t thì không hi¬u nghîa Ph§t nói. Thª nên trong ðoÕn này Ph§t chï rõ Nhß lai là pháp thân thanh t¸nh, b¤t sanh b¤t di®t, không ðªn, không ði, ðó là ð¬ chúng ta th¤y rõ Nhß lai là t¸ch tînh, l£ng l¨ th߶ng h¢ng.

ÐO€N 30

ÂM:

NH„T HIŽP T¿•NG LÝ.

Tu-b°-ð«! Nhßþc thi®n nam tØ, thi®n næ nhân dî tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i toái vi vi tr¥n, ß ý vân hà? Th¸ vi tr¥n chúng ninh vi ða phü? Tu-b°-ð« ngôn: Th§m ða, Thª Tôn! Hà dî c¯? Nhßþc th¸ vi tr¥n chúng th§t hæu giä, Ph§t t¡c b¤t thuyªt th¸ vi tr¥n chúng. S· dî giä hà? Ph§t thuyªt vi tr¥n chúng t¡c phi vi tr¥n chúng, th¸ danh vi tr¥n chúng. Thª Tôn! Nhß lai s· thuyªt tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i t¡c phi thª gi¾i, th¸ danh thª gi¾i. Hà dî c¯? Nhßþc thª gi¾i th§t hæu giä, t¡c th¸ nh¤t hi®p tß¾ng. Nhß lai thuyªt nh¤t hi®p tß¾ng t¡c phi nh¤t hi®p tß¾ng, th¸ danh nh¤t hi®p tß¾ng.

- Tu-b°-ð«! Nh¤t hi®p tß¾ng giä t¡c th¸ b¤t khä thuyªt, ðän phàm phu chi nhân tham trß¾c kÏ sñ.

D˜CH:

LÝ M"T H"P T¿•NG.

Này Tu-b°-ð«, nªu ng߶i thi®n nam, thi®n næ ðem thª gi¾i tam thiên ðÕi thiên này nghi«n nát thành bøi, ý ông nghî sao? S¯ bøi này th§t là nhi«u chång? Ngài Tu-b°-ð« thßa: BÕch Thª Tôn! R¤t nhi«u. Vì c¾ sao? Nªu là bøi th§t có ðó thì Ph§t ¡t không nói là bøi nhi«u. Vì c¾ sao? Ph§t nói các bøi ðó tÑc không phäi là bøi, ¤y g÷i là bøi. BÕch Thª Tôn, Nhß lai nói thª gi¾i tam thiên ðÕi thiên tÑc không phäi thª gi¾i, ¤y g÷i là thª gi¾i. Vì c¾ sao? Nªu thª gi¾i th§t có thì ¡t là mµt hþp tß¾ng. Nhß lai nói mµt hþp tß¾ng tÑc không phäi mµt hþp tß¾ng ¤y g÷i là mµt hþp tß¾ng.

Này Tu-b°-ð«, mµt hþp tß¾ng ðó ¡t không th¬ nói, chï ng߶i phàm phu tham trß¾c vi®c ¤y.

GIÄNG:

Trong ðoÕn này ð¥u tiên ðÑc Ph§t höi ngài Tu-b°-ð«: Giä sØ có ng߶i nam, ng߶i næ, ðem thª gi¾i tam thiên ðÕi thiên này nghi«n nát thành bøi, s¯ bøi ðó nhi«u chång? Ngài Tu-b°-ð« trä l¶i là r¤t nhi«u. Trä l¶i xong, Ngài không d×ng n½i ðó, Ngài giäi thích thêm: Vì c¾ sao? Vì bøi nªu th§t có thì Ph§t không nói là bøi, Ph§t nói bøi tÑc không phäi bøi, ¤y g÷i là bøi. Ch² này nh¡c chúng ta nh¾ trong ðoÕn trß¾c tôi ðã nói quá rõ r°i. Nªu chúng ta l¥m ch¤p các pháp có th§t th¬ tÑc là thª gi¾i là th§t thª gi¾i, hÕt bøi là th§t hÕt bøi; l¾n nhß thª gi¾i, nhö nhß hÕt bøi, nªu t¤t cä l¾n nhö ð«u ch¤p có mµt th§t th¬ thì ðó là cái nhìn cüa phàm phu. TÕi sao? Vì nªu th¤y nó có th§t th¬ tÑc là không phäi tß¾ng duyên hþp. Trái lÕi, con m¡t trí tu® Bát-nhã cüa B°-tát th¤y các pháp do duyên hþp, mà ðã duyên hþp thì không cái nào có th§t th¬. Thª gi¾i cûng là tß¾ng duyên hþp nên không th§t, chï theo phàm phu giä ð£t tên là thª gi¾i . Nhß v§y thª gi¾i chï có giä danh mà không có th§t th¬. to nhß thª gi¾i mà chï có giä danh, còn nhö nhß hÕt bøi thì sao? HÕt bøi tuy quá nhö ð¯i v¾i thª gi¾i, nhßng hÕt bøi cûng không phäi là ð½n v¸ cu¯i cùng. Nhö nhß hÕt bøi cûng vçn là mµt hþp th¬ do duyên hþp. HÕt bøi do duyên hþp nên không phäi là hÕt bøi, nhßng giä danh g÷i là hÕt bøi. Nhß thª ð¬ th¤y r¢ng dù l¾n, dù nhö ð¯i v¾i con m¡t trí tu® ð«u th¤y là tß¾ng duyên hþp, ch¾ không mµt cái gì tñ có th§t th¬. Th߶ng chúng ta có hai l¯i nhìn, ho£c cho cái nhö không th§t mà cái l¾n lÕi là th§t, ho£c cho cái l¾n là duyên hþp mà cái nhö là ð½n v¸ cu¯i cùng. Cûng nhß viên ð¤t b¢ng n¡m tay, ð§p nát thành bøi, chúng ta cho viên ð¤t là không th§t, nhßng hÕt bøi là th§t, ðó là ð½n v¸ th§t hþp thành viên ð¤t, thª là chúng ta th¤y cái l¾n là giä mà cái nhö là th§t.

Chü yªu Ph§t dÕy · ðây là phäi nhìn cho t߶ng t§n t¤t cä pháp, không mµt pháp nào có hình tß¾ng mà có th§t th¬. Nhß thª m¾i hi¬u, m¾i th¤y ðßþc lý duyên hþp. T× thª gi¾i ðªn hÕt bøi ð«u không có th§t th¬, nó là mµt hþp tß¾ng, nhßng hþp tß¾ng cûng là giä danh, nên nói: Hþp tß¾ng không phäi hþp tß¾ng, ¤y g÷i là hþp tß¾ng. Cu¯i cùng Ngài kªt lÕi mµt câu: Này Tu-b°-ð«, mµt hþp tß¾ng ðó ¡t không th¬ nói, chï ng߶i phàm phu tham trß¾c vi®c ¤y. Nói là mµt hþp tß¾ng thì không th¬ nói. TÕi sao? Vì nó là hß giä, không th¬ nói là có, là không, nhßng ng߶i phàm phu không biªt, tham trß¾c cho là th§t. Trên nhân gian này, t¤t cä nhæng gì có hình, có tß¾ng, s¡c, thanh, hß½ng v.v... quí v¸ ki¬m lÕi xem có cái nào không phäi là tß¾ng duyên hþp hay không? Cái nào cûng là tß¾ng duyên hþp, thª mà phàm phu chúng ta cho nó là th§t hay giä? Nªu chúng ta nói: Ch§u bông cüa tôi giä. Có ng߶i khác nói: Giä thì cho tôi ði! khi ðó chúng ta nói thª nào? tuy nói giä mà ai xin thì không cho. Nói giä sþ ng߶i ta xin, thành ra th¤y cái gì cûng th§t nên quí, mà quí thì tham trß¾c. Thª nên sñ liên h® là t× ch² th¤y các pháp là th§t, r°i sanh ra tß·ng nó là quí và tâm tham trß¾c theo ðó mà sanh . B·i chiªc xe tôi th§t, nhà cüa tôi th§t nên tôi quí, tôi phäi c¯ bäo v®, t¤t cä sñ v§t ð«u nhß thª cä. Thª nên nhæng gì mình th¤y là th§t, ð«u quí, ð«u tham trß¾c. Không phäi chúng ta bi quan, tÕo ra mµt cái tß·ng tßþng không ðâu, mà ðây ðúng là chúng ta nhìn b¢ng trí tu®, th¤y ðßþc l¨ th§t. Nói ðªn cái nhà thì biªt nó là tß¾ng duyên hþp, không có th§t th¬. Nªu nói cái nhà th§t thì thØ höi cái gì th§t là nhà? Vách t߶ng không phäi nhà, kèo cµt không phäi nhà... ChÆng qua là nhi«u tß¾ng nhö chung hþp thành mµt tß¾ng l¾n, tß¾ng l¾n ðó tÕm ð£t tên là cái nhà. V§y cái nhà là danh t× tÕm ð£t ð¬ chï mµt hþp tß¾ng, mà hþp tß¾ng là do duyên hþp thì ðâu có cái gì là chü, nên nó không có tñ th¬ hay không có th§t th¬. Ðó là mµt l¨ th§t, chúng ta nhìn ðúng l¨ th§t ch¾ không phäi bi quan. Nhìn ðúng l¨ th§t nên không có tâm tham trß¾c, do không tham trß¾c nên không m¡c k©t · thª gian. Trái lÕi vì nhìn không ðúng l¨ th§t nên kh·i tâm tham trß¾c, do ðó m¤t mµt cái gì là lòng qu£n ðau, ðªn khi cái ngã m¤t thì ðau vô ng¥n, vì thª nên cÑ quanh qu¦n trong thª gian không có ngày ra.

Ph§t bäo mµt hþp tß¾ng không th¬ nói là có, không th¬ nói là không. Quí v¸ phäi hi¬u tinh th¥n ÐÕi th×a c¯t chï thÆng lý duyên hþp, cho nên không quyªt ð¸nh n½i hai cái có và không. ai th¤y các pháp thª gian th§t có, th§t không là b®nh. Thª mà lâu nay ðÕi ða s¯ ng߶i h÷c kinh Bát-nhã ð«u nói h÷c Bát-nhã là ch¤p không. Ch¤p không là b®nh t¯i kÜ v¾i tinh th¥n Bát-nhã. Th¤y có, th¤y không là th¤y hai bên, trái v¾i lý Bát-nhã. Bát-nhã nói các pháp duyên hþp nên không th§t, vì duyên hþp nên không phäi có, vì duyên hþp nên không phäi không. Nói duyên hþp là giä tß¾ng nên không phäi có mà cûng không phäi không. Thª gian chï mµt m£t nói có ho£c nói không, nhßng ta th¤y rõ các tß¾ng duyên hþp không phäi có, không phäi không nên không th¬ nói ðßþc, không th¬ nói cho h÷ hi¬u ðßþc. Vì thª mà ðÑc Ph§t bäo mµt hþp tß¾ng ¡t không th¬ nói, chï vì ng߶i phàm phu tham trß¾c vi®c ¤y.

Quí v¸ ðã th¤y rõ ý nghîa sâu xa cüa kinh ÐÕi th×a là không cho chúng ta k©t mµt bên nào, ho£c có, ho£c không. kim cang và Bát-nhã nói các pháp do duyên hþp không có tánh th§t, ch¾ không phäi không ng½. Nhß cái bàn, ð¯i v¾i con m¡t trí tu® Bát-nhã nó có hay không? con m¡t trí tu® Bát-nhã th¤y cái bàn không có tñ th¬, do duyên hþp nên chï có giä danh. Giä danh là tên tÕm, tÕm g÷i là bàn, không phäi không ng½, nhßng tìm th§t th¬ thì không có, ch¾ nói cái bàn không nhß hß không này thì ðó là d¯t. Nhi«u ng߶i không hi¬u nghe câu Th¸ chß pháp không tß¾ng b¤t sanh b¤t di®t v.v... li«n cho r¢ng Bát-nhã nói cái gì cûng không. Không ðây là không có tß¾ng th§t, vì nó là duyên hþp. Cûng nhß tôi nói không có mµt n¡m tay th§t mà do nåm ngón co lÕi, nhßng khi co lÕi thì có n¡m tay không? Nói ðúng theo trí tu® Bát-nhã là n¡m tay không có th§t th¬, chï giä danh tÕm g÷i là n¡m tay, ðü duyên hþp lÕi tÕm g÷i là n¡m tay. Nhß thª khi duyên hþp không th¬ nói không, khi duyên tan ðâu th¬ nói có. Chính ng߶i không hi¬u Bát-nhã m¾i ch¤p không, nói cái này có là ch¤p th§t có, nói cái kia không là ch¤p th§t không. Trí tu® Bát-nhã nhìn t߶ng t§n các pháp nên không c¯ ð¸nh mµt pháp nào là th§t th¬, vì ðó là tß¾ng duyên hþp, ðã là duyên hþp thì không phäi là không hÆn. Thª nên m¾i dùng nhæng chæ "nhß huy­n, nhß hóa" nghîa là duyên hþp thì có, duyên ly tán thì không, ch¾ không phäi không ng½. Hi¬u nhß thª m¾i không l¥m ý nghîa cüa l¶i Ph§t dÕy trong kinh kim cang và Bát-nhã.

ÐO€N 31

ÂM:

TRI KIŠN B„T SANH.

- Tu-b°-ð«! Nhßþc nhân ngôn: Ph§t thuyªt ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, Tu-b°-ð«, ß ý vân hà? Th¸ nhân giäi ngã s· thuyªt nghîa phü?

- Ph¤t dã Thª Tôn! Th¸ nhân b¤t giäi Nhß lai s· thuyªt nghîa. Hà dî c¯, Thª Tôn thuyªt ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn tÑc phi ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn th¸ danh ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn.

- Tu-b°-ð«! Phát A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð« tâm giä, ß nh¤t thiªt pháp ßng nhß th¸ tri, nhß th¸ kiªn, nhß th¸ tín giäi, b¤t sanh pháp tß¾ng. Tu-b°-ð«! S· ngôn pháp tß¾ng giä, Nhß lai thuyªt tÑc phi pháp tß¾ng, th¸ danh pháp tß¾ng.

D˜CH:

TRI KIŠN chng SANH.

- Này Tu-b°-ð«, nªu có ng߶i nói Ph§t nói ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, này Tu-b°-ð«, ý ông nghî sao? Ng߶i ¤y hi¬u nghîa cüa ta nói chång?

- BÕch Thª Tôn, không hi¬u v§y. Ng߶i ¤y không hi¬u nghîa cüa Nhß lai nói. Vì c¾ sao? Thª Tôn nói ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, tÑc chÆng phäi ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, ¤y g÷i là ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn.

- Này Tu-b°-ð«, ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác, ð¯i v¾i t¤t cä pháp nên nhß thª mà biªt, nhß thª mà th¤y, nhß thª mà tin hi¬u, không sanh pháp tß¾ng. Này Tu-b°-ð«, nói là pháp tß¾ng ðó, Nhß lai nói tÑc chÆng phäi pháp tß¾ng, ¤y g÷i là pháp tß¾ng.

GIÄNG:

Trong ph¥n này, trß¾c tiên ðÑc Ph§t phá ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn. Nhi«u ng߶i ð÷c tøng trong kinh, th¤y ðÑc Ph§t th߶ng nói ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, do ðó h÷ tß·ng nói ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä là th§t, và có cái hi¬u v« ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä th§t v.v... Thª nên ðÑc Ph§t bäo: Nªu cho ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn là th§t, là không hi¬u nghîa Ph§t nói. TÕi sao? B·i vì Ph§t nói ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, tÑc không phäi ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn, ¤y g÷i là ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn. Nhß thª, t¤t cä b¯n tß¾ng ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä, dù trong kinh có nói, nhßng ðÑc Ph§t nói không phäi nhß phàm phu nói. Phàm phu nói ngã là ngã th§t, nhân là nhân th§t, chúng sanh là chúng sanh th§t, th÷ giä là th÷ giä th§t, tóm lÕi nói cái nào là th§t cái ¤y. Trái lÕi, ðÑc Ph§t có khi nói ta nói, nhßng chæ ta là ngã ðó không gi¯ng nhß phàm phu. Ngài th¤y rõ ngã, nhân, chúng sanh, th÷ giä chï là tß¾ng duyên hþp hß giä, nên ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn không phäi ngã kiªn, nhân kiªn, chúng sanh kiªn, th÷ giä kiªn. Th¤y b¯n tß¾ng ðó, nhßng b¯n tß¾ng ðó không phäi th§t, vì ðó là tß¾ng duyên hþp, vì trên giä danh ng߶i ta nói ngã, nói nhân, nói chúng sanh, th÷ giä thì Ph§t cûng phäi nói nhß thª cho h÷ hi¬u. Vì thª phäi th¤y rõ ch² Ph§t nói b¯n tß¾ng là hß giä không th§t, chï có giä danh thôi.

Ъn ðây ðÑc Ph§t mu¯n tóm kªt lÕi cho nhæng ng߶i tu c¥u thành Ph§t hi¬u biªt ðúng nghîa Ph§t dÕy nên Ph§t bäo: Ng߶i phát tâm Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác ð¯i v¾i t¤t cä pháp nên biªt nhß thª, th¤y nhß thª và tin hi¬u nhß thª. Nhß thª nghîa là thª nào? Thª gi¾i không phäi thª gi¾i, ¤y g÷i là thª gi¾i, chúng sanh không phäi chúng sanh, ¤y g÷i là chúng sanh, ngã kiªn không phäi ngã kiªn, ¤y g÷i là ngã kiªn... Phäi th¤y nhß v§y, biªt nhß v§y và tin hi¬u nhß v§y thì m¾i có th¬ tiªn t¾i quä Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Trái lÕi nªu th¤y có cái gì là th§t, c¯ ð¸nh thì không th¬ tiªn ðªn ðó, vì Ph§t là giác ngµ, nªu còn th¤y các pháp th§t là si mê thì làm sao giác ngµ ðßþc? Thª nên phäi th¤y ðúng nhß v§y thì m¾i giác ngµ. Nhß thª là chÆng sanh pháp tß¾ng tÑc là không kh·i ch¤p, không th¤y có mµt pháp tß¾ng nào th§t. V×a nói pháp tß¾ng, Ngài lÕi sþ ng߶i ta cho pháp tß¾ng là th§t, nên li«n bác: Này Tu-b°-ð«, nói pháp tß¾ng ðó, Nhß lai nói tÑc chÆng phäi pháp tß¾ng, ¤y g÷i là pháp tß¾ng.

Tóm lÕi t¤t cä danh ngôn mà ðÑc Ph§t l§p ra, Ngài ð«u b¡t chúng ta phäi th¤y nó không có th§t th¬, chï có giä danh thôi, th¤y rõ nhß thª m¾i ðúng trí tu® Bát-nhã. Nªu còn mµt cái gì chúng ta cho là th§t, là chßa th¤y ðúng v¾i tinh th¥n Bát-nhã. Nhß v§y chúng ta th¤y Ph§t c¯ ð¸nh là th§t hay không? Th¤y thª nào cho ðúng v¾i tinh th¥n Ph§t dÕy? Nªu nói chúng sanh không phäi chúng sanh ¤y g÷i là chúng sanh, thì Ph§t cûng phäi nói: Ph§t không phäi Ph§t, ¤y g÷i là Ph§t, ch¾ nªu nói Ph§t th§t thì cûng là không hi¬u Ph§t. Hi¬u nhß thª m¾i th¤y khi thì Ph§t bác danh t× chúng sanh, khi thì Ph§t bác ngay cä danh t× A-n§u-ða-la tam-mi®u tam-b°-ð«. Ph§t cûng nói không có s· ð¡c, s· chÑng... Tóm lÕi, Ph§t chï cho chúng ta th¤y t¤t cä danh ngôn Ph§t l§p ra ð«u là không có th§t th¬, chï là giä danh, phäi th¤y hoàn toàn nhß thª m¾i là ðúng trí tu® Bát-nhã. Nhi«u khi chúng ta có cái b®nh là nhæng danh t× thª gian thì cho là giä, nhßng danh t× Ph§t, B°-ð«, Giác ngµ, Nhß lai ... thì cho là th§t. Vì thª chúng ta phäi th¤y th¤u ðáo cä hai bên xu¤t thª gian và thª gian có l§p ra cûng ð«u là giä danh.

ÐO€N 32

ÂM:

ºNG HÓA phi CHÂN.

Tu-b°-ð«! Nhßþc hæu nhân dî mãn vô lßþng a-tång-kÏ thª gi¾i th¤t bäo, trì døng b¯ thí; nhßþc hæu thi®n nam tØ, thi®n næ nhân, phát b°-ð« tâm giä, trì ß thØ kinh, nãi chí tÑ cú k® ðÆng, th÷ trì ðµc tøng, v¸ nhân di­n thuyªt, kÏ phß¾c th¡ng bï. Vân hà v¸ nhân di­n thuyªt? B¤t thü ß tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng. Hà dî c¯?

Nh¤t thiªt hæu vi pháp, Nhß mµng, huy­n, bào, änh, Nhß lµ di®c nhß ði®n, ¿ng tác nhß th¸ quán.

Ph§t thuyªt th¸ kinh dî, trß·ng lão Tu-b°-ð« c§p chß TÏ-kheo, TÏ-kheo ni, ¿u-bà-t¡c, ¿u-bà-di, nh¤t thiªt thª gian thiên, nhân, a-tu-la vån Ph§t s· thuyªt, giai ðÕi hoan hÖ, tín th÷ phøng hành.

D˜CH:

ºNG HÓA KHÔNG PHÄI TH‡T.

Này Tu-b°-ð«, nªu có ng߶i ðem bäy báu b¢ng thª gi¾i träi qua s¯ kiªp vô lßþng a-tång-kÏ ð¬ b¯ thí. Nªu có ng߶i thi®n nam, ng߶i thi®n næ phát tâm b°-ð« ðem kinh này cho ðªn b¯n câu k® v.v... th÷ trì, ð÷c tøng, vì ng߶i di­n nói thì phß¾c cüa ng߶i này còn h½n phß¾c cüa ng߶i kia. Thª nào là vì ng߶i di­n nói? ChÆng thü n½i tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng. Vì c¾ sao?

T¤t cä pháp hæu vi,

Nhß mµng, huy­n, b÷t, bóng,

Nhß sß½ng cûng nhß ði®n,

Nên kh·i quán nhß thª.

Ph§t nói kinh này r°i, trß·ng lão Tu-b°-ð« và chúng TÏ-kheo, TÏ-kheo ni, ¿u-bà-t¡c, ¿u-bà-di, t¤t cä thª gian tr¶i, ng߶i, a-tu-la nghe Ph§t nói ð«u r¤t vui m×ng, tin th÷ và vâng làm.

GIÄNG:

Trong ðoÕn trß¾c, ðÑc Ph§t bäo: Giä sØ có ng߶i ðem cüa báu ð¥y cä s¯ thª gi¾i b¢ng s¯ cát sông H¢ng ra b¯ thí, công ðÑc không b¢ng ng߶i dùng trí biªt t¤t cä các pháp là vô ngã và Ñng døng ð¬ tu hÕnh nhçn nhøc. — ðây ðÑc Ph§t lÕi bäo: Ðem bäy báu ð¥y cä thª gi¾i träi qua th¶i gian vô s¯ vô biên kiªp ra b¯ thí. ÐoÕn trß¾c là ðÑng v« m£t không gian mà nói (thª gi¾i nhi«u b¢ng cát sông H¢ng), còn ðoÕn này là ðÑng v« m£t th¶i gian là vô lßþng a-tång-kÏ. A-tång-kÏ là vô s¯, nghîa là träi qua th¶i gian vô lßþng vô s¯, mà m²i th¶i gian ð«u ðem bäy báu ð¥y cä thª gi¾i ra b¯ thí. LÕi mµt ng߶i khác, ho£c nam, ho£c næ phát tâm b°-ð« ðem kinh này cho ðªn chï b¯n câu k® v.v... th÷ trì, ð÷c tøng vì ng߶i di­n nói thì phß¾c cüa ng߶i này h½n phß¾c cüa ng߶i kia. nghe nhß thª ai mà không thích. Nhßng tiªp theo ðÑc Ph§t li«n ð£t câu höi: Thª nào là vì ng߶i di­n nói? ÐoÕn này nêu rõ ba tr߶ng hþp: Th÷ trì, ð÷c tøng, vì ng߶i di­n nói, nhßng ðÑc Ph§t chï höi tr߶ng hþp thÑ ba thôi, tuy tr߶ng hþp thÑ ba nhßng g°m cä hai tr߶ng hþp trß¾c r°i. Ngài dÕy tiªp: ChÆng thü n½i tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, thì th÷ trì cûng chÆng thü n½i tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, ð÷c tøng cûng chÆng thü n½i tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, vì ng߶i di­n nói cûng chÆng thü n½i tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, ðó là công ðÑc h½n ng߶i b¯ thí bäy báu träi qua s¯ kiªp vô lßþng vô biên. Nhß thª ðâu phäi là ð½n giän. Ng߶i nay cÑ nghe nói th÷ trì, ð÷c tøng bèn ðem ra ð÷c mãi, cho ðó là tôi th÷ trì kinh kim cang r°i tính ðßþc mµt ph¦m hai ph¦m... (mµt ph¦m là sáu mß½i quy¬n), mµt ð¶i tôi th÷ trì ðßþc ba ph¦m kinh kim cang và cho ðó là hay. Nhß thª ng߶i này ðã cån cÑ trên chæ nghîa ð¬ th÷ trì, lÕi thêm tính ph¦m, tính s¯ lßþng næa thì ð¯i v¾i tß¾ng là thü tß¾ng. Hi¬u nhß thª m¾i th¤y rõ l¶i Ph§t dÕy ch¾ nhi«u khi chúng ta b¸ l¥m, chï nh¾ m¤y chæ th÷ trì ð÷c tøng ch¾ không nh¾ ph¥n sau, mà chü yªu là ph¥n sau. Chúng ta th¤y Ph§t th§t là khéo, nªu là chúng ta, ðªn khi höi, thª nào cûng höi luôn cho ðü ba ph¥n, còn Ph§t chï höi có ph¥n sau, chï höi thª nào là vì ng߶i di­n nói và dÕy r¢ng: "ChÆng thü tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng" và bö lØng ph¥n th÷ trì ð÷c tøng. Nhß thª ð¬ th¤y r¢ng Ngài biªt ði ðªn ch² "ChÆng thü tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng" r¤t khó, chúng sanh ít ai làm n±i. Nªu giäi nghîa trùm luôn e th¤y khó không ai làm, nên Ngài chï nói vì ng߶i di­n nói là chÆng thü tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, mà không ð« c§p ðªn hai ph¥n trên, nhßng vån th¬ là nhß thª. Ng߶i không hi¬u cho r¢ng th÷ trì ð÷c tøng là th߶ng, còn vì ng߶i di­n nói m¾i là chÆng thü tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, thôi rán th÷ trì ð÷c tøng ð¬ ðßþc phß¾c. Thª nên nhi«u khi chúng ta h÷c kinh mà không n¡m væng ý kinh, cÑ ch¤p t×ng ðoÕn và l¤y ðó làm s· ð¡c, ðó là ði«u nguy hi¬m. Hi¬u nhß thª chúng ta m¾i hi¬u rõ tÕi sao ðÑc Ph§t bäo công ðÑc trì kinh kim cang là vô lßþng vô biên, h½n t¤t cä công ðÑc. Vì dùng trí tu® Bát-nhã th¤y t¤t cä pháp tß¾ng không th§t, do ðó không ch¤p vào mµt tß¾ng nào nên m¾i không thü tß¾ng. Không ch¤p tß¾ng mà h¢ng s¯ng v¾i tâm ðßa t¤t cä chúng sanh vào vô dß Niªt-bàn, ðó là nhß nhß b¤t ðµng. Nhß thª ch² nhß nhß b¤t ðµng là cái không sanh, không di®t. Chúng ta s¯ng ðßþc v¾i nó, vì ng߶i di­n nói, thØ höi công ðÑc không h½n công ðÑc cüa ng߶i ðem bäy báu ð¥y kh¡p cä không gian ho£c là su¯t cä th¶i gian mà b¯ thí sao? Cüa báu là cái hæu tß¾ng, là vô th߶ng, còn nhß nhß b¤t ðµng là không có tß¾ng, không vô th߶ng nên không sanh di®t. S¯ng ðßþc v¾i cái không sanh di®t, và ðem cái không sanh di®t chï cho ng߶i nh§n, thì phß¾c ðÑc không l¾n là gì?

Ъn ðây ðÑc Ph§t dÕy thêm:

Nh¤t thiªt hæu vi pháp,

Nhß mµng huy­n, bào änh,

Nhß lµ di®c nhß ði®n,

¿ng tác nhß th¸ quán.

Nhæng gì có hình tß¾ng, có ðµng tác b¸ vô th߶ng sanh di®t ð«u g÷i là pháp hæu vi. Có nhi«u ng߶i nói: — chùa th¶ tßþng Ph§t, ðánh chuông, ðánh tr¯ng, ðó là tß¾ng hæu vi, chúng tôi không nhß v§y, chúng tôi chï th¶ mµt t¤m väi, hay chúng tôi chï th¡p mµt cây hß½ng trên bàn không, hay chúng tôi dùng t¤m väi v¨ chæ Ph§t thôi, ðó là vô vi. tuy nhiên còn có cây hß½ng, có t¤m väi, có cái bàn cûng là hæu vi m¤t r°i. Thª mà ng߶i ta cÑ l¥m, không hi¬u ðßþc ý nghîa chính cüa ðÕo Ph§t. Hæu vi nghîa là t¤t cä nhæng gì có tß¾ng mÕo, có tß¾ng mÕo ð«u b¸ vô th߶ng, sanh di®t. Nhß tßþng Ph§t b¢ng g², b¢ng xi mång có tß¾ng mÕo thì vô th߶ng, t¤m väi có tß¾ng mÕo thì cûng vô th߶ng, cây nhang có tß¾ng mÕo thì cûng vô th߶ng. Cä ðªn nhæng ni®m tß·ng cûng là tác ðµng sanh di®t thì cûng là hæu vi. T¤t cä pháp hæu vi ð«u nhß gi¤c mµng, ð«u huy­n hóa, ð«u nhß bong bóng khi hÕt mßa r½i, ð«u nhß bóng cüa ng߶i, cüa cây, cüa v§t không th§t, cûng nhß sß½ng mù, ði®n ch¾p, chúng ta phäi kh·i quán nhß thª m¾i không thü tß¾ng, m¾i nhß nhß b¤t ðµng. Nªu th¤y có cái th§t, tÑc là thü tß¾ng mà thü tß¾ng thì tâm ðµng. Tôi nói mµt ví dø g¥n nh¤t nhß chúng ta m£c chiªc áo th§t sÕch, b¤t th¥n có ng߶i tay dính ð¥y l÷ chøp vào vai chúng ta thì thª nào? Mình ðµng không? Vì mình ch¤p cái tß¾ng sÕch nên th¤y chiªc áo d½ là n±i sân li«n. Thª nên thü tß¾ng thì ðµng, trái lÕi nªu không ch¤p tß¾ng thì nhß nhß b¤t ðµng, rõ ràng nhß v§y, ðó là tôi nói nhæng vi®c hªt sÑc nhö. Ъn nhæng vi®c l¾n h½n nhß thân mÕng thì ðµng liên miên... Giä sØ có ng߶i nào nghe nói ngày mai b¸ tØ hình thì ðêm nay ng߶i ðó ng°i thi«n yên l£ng ðßþc không? Quí v¸ tß·ng tßþng xem ðêm ðó ng°i thi«n yên l£ng hay là tr¢n tr÷c su¯t ðêm hay khóc thôi là khóc? Nhß thª ð¬ th¤y còn ch¤p tß¾ng là không bao gi¶ an ±n ðßþc.

Ъn ðây tôi k¬ cho quí v¸ câu chuy®n nhß sau: vua nß¾c Kª Tân nghe l¶i sàm th¥n nói T± Sß TØ truy«n bá tà pháp làm nhi­u loÕn lòng dân. vua tay c¥m kiªm ði ðªn ch² T±, höi: "Nghe nói Ngài th¤y nåm u¦n ð«u không phäi chång?" T± bäo: "Phäi". vua nói: "Nªu th¤y nåm u¦n ð«u không, Ngài cho tôi cái ð¥u ðßþc không?" T± bäo: "Nåm u¦n ðã không, sá gì cái ð¥u". vua li«n ch£t ð¥u T±.(1)

Qua câu chuy®n này, vua Tr¥n Thái Tông có l¶i niêm:

Tß½ng ð¥u lâm bÕch nhçn du nhß träm xuân phong.

D¸ch:

Ðem ð¥u k« gß½m bén D߶ng nhß chém gió xuân.

Chúng ta th¤y ng߶i xßa ðÕt ðÕo ðªn nhß thª, ðó là ng߶i tñ tÕi khi sanh tØ. Còn chúng ta vì th¤y t¤t cä ð«u th§t nên nghe ðµng ðªn tÑ ðÕi này thì tâm r¯i loÕn, không bao gi¶ an ±n ðßþc. Vì thª nªu không dùng trí h¢ng quán, h¢ng th¤y nhß l¶i Ph§t dÕy thì không th¬ nào không ch¤p tß¾ng, không th¬ nào nhß nhß b¤t ðµng ðßþc. Quí v¸ th¤y Ph§t dÕy có h® th¯ng rõ ràng, mu¯n ðßþc nhß nhß thì trß¾c phäi ð×ng ch¤p tß¾ng, còn ch¤p tß¾ng thì ð×ng nói nhß nhß. Bài k® trên dÕy ta phäi dùng trí h¢ng th¤y, h¢ng quán t¤t cä pháp hæu vi, t× thân ðªn cänh, nhæng gì có hình tß¾ng, có tác ðµng, ð«u là vô th߶ng sanh di®t nên nhß huy­n, nhß hoá, nhß bào, nhß änh...

Ph§t nói kinh này r°i trß·ng lão Tu-b°-ð« và các TÏ-kheo v.v... ð«u hoan hÖ, tín th÷ phøng hành. V§y quí v¸ có hoan hÖ, tín th÷ phøng hành không? hoan hÖ thì có th¬ có, còn tín th÷ phøng hành thì xem ra có vë khó phäi không?

Tôi tóm t¡t lÕi xem bµ kinh kim cang dÕy chúng ta nhæng gì? Toàn bµ kinh kim cang chia làm ba mß½i hai ph¥n, trong ba mß½i hai ph¥n này, chü yªu có hai ði¬m chánh, ði¬m thÑ nh¤t là ngài Tu-b°-ð« höi làm sao hàng phøc tâm, ði¬m thÑ hai là höi làm sao an trø tâm. khi ngài Tu-b°-ð« höi hàng phøc tâm, an trø tâm là höi cho ai? cho ng߶i c¥u quä Vô thßþng Chánh ðÆng Chánh giác. Có ng߶i thi®n nam, thi®n næ phát tâm tu hành, c¥u giác ngµ làm sao hàng phøc tâm, làm sao an trø tâm? Hàng phøc tâm, an trø tâm là hai ði¬m chü yªu cüa bµ kinh. ÐÑc Ph§t dÕy nhß thª nào? Lý ðáng thì câu höi ð¥u là an trø tâm, câu höi kª là hàng phøc tâm, nhßng khi trä l¶i, Ph§t dÕy hàng phøc tâm trß¾c r°i an trø tâm sau. ÐÑc Ph§t dÕy: Mu¯n hàng phøc tâm thì phäi phát tâm ðµ t¤t cä chúng sanh, thai sanh, th¤p sanh v.v... vào Vô dß y Niªt-bàn mà không có chúng sanh ðßþc di®t ðµ. Nói tóm lÕi mu¯n hàng phøc ðßþc tâm thì phäi ðµ t¤t cä nhæng ni®m tß·ng v« có s¡c, ni®m tß·ng v« không s¡c, v« có tß·ng, v« không tß·ng v.v... vào ch² vô sanh, ðßa chúng vào ch² vô sanh không còn tåm dÕng. Mu¯n an trø tâm phäi làm sao? ÐÑc Ph§t dÕy: Mu¯n tâm an trø thì ð¯i v¾i s¡c, thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp tÑc là ð¯i v¾i sáu tr¥n B°-tát b¯ thí không nên trø s¡c sanh tâm, không nên trø thanh, hß½ng, v¸, xúc, pháp sanh tâm, ßng vô s· trø nhi sanh kÏ tâm, tÑc là không ð¬ cho tâm k©t vào sáu tr¥n. Tâm không dính v¾i sáu tr¥n thì ðó là trø tâm. Nhß thª sáu tr¥n là cái c¾ ð¬ tâm mình ðµng, nghîa là m¡t th¤y s¡c, tâm chÕy theo s¡c, là tâm ðµng. Trái lÕi m¡t th¤y s¡c mà tâm không chÕy theo s¡c, là tâm trø, tai nghe tiªng mà tâm không chÕy theo tiªng, là tâm trø, trø mà không trø, trø ch² không trø. Còn th¤y s¡c mà chÕy theo s¡c là không phäi trø, trø n½i s¡c tÑc là k©t n½i s¡c thì tâm mình ðµng ch¾ không phäi trø, không trø n½i s¡c thì tâm m¾i th§t an trø.

Nhß thª mu¯n trø tâm, thì ð×ng dính v¾i sáu tr¥n, mu¯n hàng phøc tâm thì buông xä m÷i v÷ng tß·ng. V÷ng tß·ng hªt, ðó là hàng phøc ðßþc tâm, không theo sáu tr¥n, ðó là an trø tâm. tuy nói hai mà d߶ng nhß không phäi hai, vì an trø tÑc là hàng phøc, hàng phøc tÑc là an trø, nhßng tÕi sao lÕi nói thành hai? Hàng phøc v¾i an trø, quí v¸ th¤y cái nào sâu h½n? Nªu chæ hàng phøc có công nång là phäi dùng sÑc ð¬ ðàn áp thì chæ trø là chï buông xä r°i thôi. Thª nên hàng phøc là giai ðoÕn ð¥u, giai ðoÕn s½ c½, khi tâm còn chÕy theo cänh, theo ng߶i tÑc là theo sáu tr¥n mµt cách mÕnh m¨. Nªu mình không có phß½ng ti®n, không khéo dùng sÑc mÕnh ð¬ tr¸ nó thì d×ng không ðßþc. Vì thª m²i mµt ni®m tß·ng nào d¤y lên thì trong giai ðoÕn ð¥u mình phäi nhìn, phäi phá nó b¢ng m÷i phß½ng ti®n, ho£c biªt nó là v÷ng r¥y la nó, ho£c th¤y nó giä d¯i buông bö nó, ðó g÷i là hàng phøc. Vì lúc ðó tâm còn hung hång, cho nên phäi t§n døng khä nång ð§p ðánh nó, nó m¾i d×ng. Còn nói ðªn an trø là ð¯i v¾i sáu tr¥n không dính m¡c, th¤y s¡c mà không theo s¡c, ðó là lúc tâm h½i thu¥n r°i, nghe tiªng mà không theo tiªng, ðó là thu¥n r°i. Thª nên giai ðoÕn an trø là giai ðoÕn thÑ hai khi nó thu¥n thøc. Vì thª Ph§t trä l¶i t× hàng phøc ðªn an trø, vì giai ðoÕn hàng phøc là giai ðoÕn døng công nhi«u, còn giai ðoÕn an trø là th¤y nghe ð«u buông nên nh© nhàng h½n. Tï dø nhß chúng ta v×a th¤y cänh, tâm li«n duyên theo cänh tÑc thì mình phäi nói ðây là v÷ng, là giä d¯i, theo cái v÷ng này là sai, døng công la r¥y, qu· phÕt nó, ðó là hàng phøc, còn an trø thì chï là buông xä. Thª là hai giai ðoÕn khác nhau rõ ràng, t× hàng phøc chúng ta ði ðªn ch² an trø, mµt bên døng công mÕnh, mµt bên døng công nh©, nh© là vì nó h½i thu¥n r°i. Cä hai ph¥n này ð«u nh¡m vào nµi tâm.

Tuy nhiên nªu chï có hai ph¥n trên thì quy¬n kinh kim cang chßa Ñng døng ðßþc, c¥n phäi có ph¥n thÑ ba, tÑc là phäi dùng trí tu® Bát-nhã th¤y t¤t cä pháp là tß¾ng duyên hþp không có tñ tánh, chï có giä danh. B·i chï có giä danh nên không mµt pháp nào th§t, do ðó không ch¤p vào pháp và không ch¤p pháp thì m¾i có th¬ hàng phøc, an trø ðßþc tâm. Thª nên ði«u thÑ ba là phäi dùng trí tu® th¤y t¤t cä pháp không th§t, chï có giä danh. Thª gi¾i không phäi thª gi¾i, ¤y g÷i là thª gi¾i, chúng sanh không phäi chúng sanh, ¤y g÷i là chúng sanh... Ph§t l£p ði l£p lÕi ý nghîa ðó ð¬ chúng ta h¢ng dùng trí tu® Bát-nhã quán chiªu t¤t cä pháp là hß giä, r°i sau ðó m¾i hàng phøc ðßþc tâm, m¾i an trø ðßþc tâm. Nhß thª ph¥n thÑ ba d߶ng nhß là sau mà lÕi · trß¾c. Bài k® cu¯i cùng ðÑc Ph§t dÕy:

Nh¤t thiªt hæu vi pháp

Nhß mµng, huy­n, bào, änh,

Nhß lµ di®c nhß ði®n,

¿ng tác nhß th¸ quán.

Ph§t bäo phäi th¤y, phäi kh·i quán nhß v§y thì m¾i hàng phøc, m¾i an trø ðßþc tâm, còn nªu không th¤y nhß thª thì không th¬ nào làm ðßþc hai vi®c trên. Vì v§y ph¥n này · sau mà thành ra trß¾c, b·i vì ðÑc Ph§t phäi trä l¶i hai câu höi cüa ngài Tu-b°-ð« trß¾c, r°i Ngài m¾i chï cách tu dùng l¯i quán chiªu ð¬ vi®c hàng phøc ðßþc d­, vi®c an trø thñc hi®n ðßþc. Nªu thiªu ph¥n quán chiªu không th¬ nào hàng phøc tâm và cûng không th¬ nào an trø tâm. Vì thª h÷c Bát-nhã chúng ta phäi dùng trí tu® quán chiªu các pháp do duyên hþp, không có th§t th¬, chï có giä danh. Ðó là triªt lý "Tánh không duy danh", th¬ tánh các pháp là không th§t, chï có giä danh, vì giä danh nên nó không phäi th§t có, cûng không phäi th§t không; không k©t hai bên, ðó là tinh th¥n trung ðÕo cüa ðÕo Ph§t. Trái lÕi nªu k©t mµt bên nào ho£c có, ho£c không ð«u là chßa giäi thoát. Nhß v§y kim cang là trung ðÕo, ch¾ không phäi ch¤p không. Hi¬u lý kim cang là hi¬u lý trung ðÕo, không k©t vào có và không. Thª nên ðúng ra chúng ta tu thì trß¾c phäi dùng trí tu® th¤y các pháp tñ tánh là không, duyên hþp giä có, kª ðó m¾i hàng phøc tâm r°i sau m¾i an trø tâm. ThÑ tñ là nhß thª, nªu chúng ta không Ñng døng thì không thª nào có kªt quä. Nhi«u khi h÷c mµt bµ kinh r°i mu¯n Ñng døng tu, ta không biªt Ñng døng thª nào, không biªt ch² nào là then ch¯t cüa sñ tu hành. nay chúng ta phäi th¤y rõ ð¥u tiên là ta dùng b¯n câu k® cu¯i: Quán t¤t cä pháp hæu vi nhß mµng, huy­n, bào, änh, nhß lµ, nhß ði®n, h¢ng quán nhß thª là chúng ta ðã có trí tu® Bát-nhã r°i m¾i không ch¤p tß¾ng. Không ch¤p tß¾ng r°i m¾i hàng phøc tâm, hàng phøc tâm r°i m¾i an trø tâm, nhß thª m¾i nhß nhß b¤t ðµng và nhß nhß b¤t ðµng là th÷ trì kinh kim Cang, là ð÷c tøng kinh kim Cang, là di­n nói kinh kim Cang. Ðßþc nhß v§y thì phß¾c ðÑc nhß thª nào? — ðây tôi nói phß¾c ðÑc sau cùng phäi không?

Tôi nh¡c lÕi ðÑng v« không gian, ng߶i ðem cüa báu b¢ng tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i b¯ thí cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. ÐÑng v« th¶i gian, dù ðem cüa báu b¢ng quä ð¸a c¥u b¯ thí trong muôn ngàn kiªp cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. ngay n½i thân mÕng, giä sØ bu±i sáng ðem s¯ thân b¢ng s¯ cát sông H¢ng, bu±i trßa ðem s¯ thân b¢ng s¯ cát sông H¢ng, bu±i chi«u ðem s¯ thân b¢ng s¯ cát sông H¢ng b¯ thí cûng không b¢ng trì b¯n câu kinh kim Cang. Nói tóm lÕi là b¯ thí nµi tài, ngoÕi tài, dù bao nhiêu ði næa cûng không b¢ng Ñng døng trì kinh kim Cang. Nhß thª là ðÑc Ph§t so sánh t¤t cä pháp hæu vi không bì ðßþc v¾i pháp vô vi b¤t sanh b¤t di®t. Không thü tß¾ng nhß nhß b¤t ðµng, ðó là vô vi, còn ch¤p tß¾ng là hæu vi. do ðó, quí v¸ th¤y t× giai ðoÕn thÑ nh¤t là hàng phøc tâm ðªn giai ðoÕn thÑ hai là an trø tâm, giai ðoÕn thÑ ba là quán các pháp huy­n hóa, giai ðoÕn thÑ tß là so sánh công ðÑc trì kinh. Gi¶ ðây chúng ta ð±i lÕi, ð¥u tiên là phäi quán t¤t cä pháp hæu vi là hß giä huy­n hóa, kª ðªn m¾i hàng phøc tâm, kª là an trø tâm và sau hªt m¾i nói ðªn công ðÑc vô lßþng vô biên, sánh v¾i t¤t cä công ðÑc hæu vi không công ðÑc nào bì k¸p. Ðó là tr÷n v©n tinh th¥n quy¬n kinh kim Cang. B¯n ði«u này nªu quí v¸ nh¾ Ñng døng tu ðßþc m¾i biªt khä nång, di®u døng, kªt quä sau khi mình tu nhß thª nào. Tóm lÕi ng߶i Ñng døng th÷ trì b¯n câu kinh kim cang là chÆng ch¤p tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng, hay vì ng߶i di­n nói cûng ð«u là chÆng ch¤p tß¾ng, nhß nhß b¤t ðµng. Ðó là ch² then ch¯t. Nhß nhß b¤t ðµng là gì? TÑc là Nhß Lai. Thª nên nói chß pháp nhß nghîa hay Nhß lai giä vô s· tùng lai, di®c vô s· khÑ. Nhß nhß b¤t ðµng nên m¾i không t× ðâu ðªn và không ði ðâu, chß pháp nhß nghîa, ðó là nhß. Quí v¸ th¤y có h® th¯ng rõ ràng, chúng ta tu b¡t ð¥u t× quán chiªu các tß¾ng duyên hþp hß huy­n chï có giä danh r°i d¥n d¥n hàng phøc tâm, r°i an trø ðßþc tâm, kªt quä là Nhß Lai, không còn nghi ng¶ gì cä. Nhß lai tÑc là Ph§t. bao nhiêu ðó ðü tu thành Ph§t ch¾ không còn gì khác, thï chung rõ ràng nhß v§y. Nªu hi¬u nhß thª thì vi®c Ñng døng tu có ð¥u ðuôi, g¯c ng÷n; nªu biªt Ñng døng ð¬ tu thì ðó là xÑng ðáng h÷c kinh kim Cang, tu theo kinh kim cang và g÷i là th÷ trì ð÷c tøng kinh kim Cang, ch¾ ð×ng có nh¾ b¯n câu k® r°i nói b¯n câu k® d­ thuµc quá. Ði ðâu cûng l¦m nh¦m nh¤t thiªt hæu vi pháp, nhß mµng, huy­n, bào, änh, nhß lµ di®c nhß ði®n, ßng tác nhß th¸ quán và nói tôi trì kinh kim Cang, ho£c ði ðâu cûng ð÷c nhßþc dî s¡c kiªn ngã, dî âm thanh c¥u ngã, th¸ nhân hành tà ðÕo, b¤t nång kiªn Nhß Lai, ho£c ð÷c câu phàm s· hæu tß¾ng giai th¸ hß v÷ng, nhßþc kiªn chß tß¾ng phi tß¾ng tÑc kiªn Nhß Lai, r°i nói ðó là tôi trì kinh kim Cang. Nªu cÑ ð÷c nhß thª mãi, ðó là ðµng ch¾ chßa phäi "Nhß", mà ðµng thì chßa phäi là ch² "Nhß nhß b¤t ðµng" nhß Ph§t nói · ðây. Ðã thª còn tính ph¦m næa thì là thü tß¾ng, mà thü tß¾ng cûng không phäi nhß nhß. Nhß v§y quí v¸ ðã hi¬u rõ trì kinh kim cang là nhß thª nào r°i phäi không?