TÑ Ni®m XÑ
B¯n N«n Täng Cüa Chánh Ni®mTÏ kheo Brahmavamso
(Bình anson lßþc d¸ch)
Gi¾i thi®u: ÐÕi ðÑc brahmavamso là v¸ lãnh ðÕo tinh th¥n cüa hµi Ph§t Giáo Tây Úc, và là vi®n chü thi«n vi®n Bodhinyana, huy®n Serpentine, ti¬u bang Tây Úc, Úc châu.
Các v¸ thi«n sß Ph§t Giáo ðã nói r¤t nhi«u v« cách hành trì Pháp TÑ Ni®m XÑ (Satipattana), ngoÕi tr× ng߶i tu sî n¥y. cho nên, trong bài pháp ng¡n hôm nay, tôi cûng xin theo xu hß¾ng n¥y ð¬ trình bày mµt vài ði«u quan sát thñc tª v« pháp hành thi«n ðó, v¯n là mµt pháp giäng cüa ÐÑc Ph§t mà có l¨ ðã có nhi«u ngµ nh§n trong hàng thi«n sinh Ph§t TØ.
Các bÕn nào ðã t×ng tham gia vào các trung tâm Ph§t Giáo thì ch¡c ðã nghe nhi«u v¸ th¥y tuyên b¯ r¢ng Pháp TÑ Ni®m XÑ là "mµt con ð߶ng duy nh¤t" ð¬ tiªn ðªn Giác Ngµ. M£c dù l¶i tuyên b¯ n¥y có vë khÆng ð¸nh và h¤p dçn, nhßng th§t ra, ðó không phäi là l¶i phiên d¸ch chính xác cüa kinh ði¬n nguyên thüy và cûng không nh¤t quán v¾i nhæng l¶i Ph§t dÕy trong các bài kinh khác. Cøm t× pali "Ekayana Magga" trong bài kinh s¯ 10 (Kinh TÑ Ni®m XÑ) trong trung Bµ kinh th߶ng ðßþc d¸ch là "con ð߶ng duy nh¤t" cûng ðßþc dùng trong bài kinh s¯ 12 (ÐÕi kinh Sß TØ H¯ng) và có ý nghîa rõ ràng là "mµt con ð߶ng v¾i mµt møc ðích duy nh¤t". Có nhi«u con ð߶ng khác nhau nhßng cùng chung mµt møc ðích. Th§t ra, "con ð߶ng duy nh¤t" ðã ðßþc ÐÑc Thª Tôn ð« c§p ðªn, không phäi là TÑ Ni®m XÑ, mà là con Ð߶ng Tám Chánh (Bát Chánh ÐÕo), nhß trong kinh Pháp Cú:
"Trong t¤t cä các con ð߶ng, con Ð߶ng Tám Chánh là thù th¡ng nh¤t (...) Ðây là con ð߶ng duy nh¤t, không có con ð߶ng nào khác, ð¬ ði ðªn tri kiªn thanh t¸nh"(...) (Pháp Cú, 273-274, giän lßþc)
Nhß thª, "con ð߶ng duy nh¤t" ðªn Giác Ngµ, nhß m÷i Ph§t TØ ð«u ðã biªt rõ, là Bát Chánh ÐÕo. B¯n n«n täng cüa Chánh Ni®m (TÑ Ni®m XÑ) chï là mµt ph¥n cüa con ð߶ng ðó. Ðó là chi ph¥n thÑ 7 (Chánh Ni®m). Ngoài ra, còn có Chánh иnh là chi thÑ 8, và cûng còn có Chánh Kiªn, Chánh Tß Duy, Chánh tinh T¤n, và 3 chi cüa Chánh Gi¾i (Chánh Ngæ, Chánh Nghi®p, và Chánh MÕng). M²i chi ph¥n n¥y ð«u c¥n thiªt nhß nhau, ð¬ ðÕt Giác Ngµ. Nªu có chi ph¥n nào mà không c¥n thiªt thì ¡t hÆn ÐÑc Ph§t ðã dÕy v« ÐÕo Bäy Chánh, ÐÕo Sáu Chánh, v.v. Thª nhßng, trong kinh ði¬n, lúc nào Ngài cûng luôn luôn ð« c§p ðªn ÐÕo Tám Chánh. cho nên, trong công tác tu h÷c và hành trì cüa các bÕn, các bÕn c¥n phäi luôn luôn ghi nh¾ r¢ng t¤t cä tám chi ph¥n cüa Bát Chánh ÐÕo c¥n phäi ðßþc tu dßÞng ð°ng ð«u và tr÷n v©n, nhß là "mµt con ð߶ng duy nh¤t" .
Hành trì pháp TÑ Ni®m XÑ nhß l¶i Ph§t dÕy là mµt công phu r¤t cao c¤p. cao c¤p ðªn n²i mà ÐÑc Thª Tôn dÕy r¢ng nªu ng߶i nào có th¬ hành trì nghiêm túc b¯n ni®m xÑ ðó theo phß½ng cách mà Ngài ðã ðßa ra thì chï trong bäy ngày, ng߶i ðó có th¬ ðÕt Giác Ngµ hay ð¡c quä B¤t lai (Kinh TÑ Ni®m XÑ). Nhi«u thi«n sinh ðã t×ng tham dñ các khóa thi«n 7 ngày, 10 ngày, hay nhi«u h½n mà vçn chßa ðÕt ðßþc mµt kªt quä cao quý nào nhß ÐÑc Ph§t ðã hÑa h©n. TÕi sao thª ? Tôi nghî r¢ng ðó là vì h÷ ðã không thñc hành nghiêm túc ðúng theo nhæng l¶i Ph§t dÕy.
Nªu bÕn mu¯n thñc hành pháp TÑ Ni®m XÑ theo phß½ng cách mà ÐÑc Ph§t nói có kªt quä nhanh chóng tiªn ðªn Giác Ngµ, thì có nhi«u vi®c mà bÕn c¥n phäi hoàn t¤t trß¾c khi bÕn b¡t ð¥u quán ni®m. Các công vi®c sØa soÕn n¥y có th¬ tóm t¡t nhß sau: BÕn c¥n phäi hành trì tr÷n v©n bäy chi ph¥n kia cüa Bát Chánh ÐÕo. hay nói mµt cách khác, nhß ÐÑc Ph§t ðã giäng trong Tång chi Bµ ("Chín Pháp - Ph¦m Ni®m XÑ", kinh s¯ 63 và 64), bÕn phäi tuân giæ ch£t chë 5 Gi¾i lu§t, ðoÕn t§n 5 Tri«n cái (tham lam, h§n s¥u, hôn tr¥m, trÕo h¯i, nghi ng¶), r°i m¾i hành thi«n Quán Ni®m.
Các ði«u ki®n tiên quyªt t¯i quan tr÷ng n¥y th§t ra ðã ðßþc ÐÑc Ph§t giäng trong hai bài kinh v« TÑ Ni®m XÑ (trong trung Bµ và Tr߶ng Bµ) trong câu Pali: "Loke Abhijjha-Domanassam". Câu n¥y th߶ng ðßþc d¸ch là: "sau khi nhiªp phøc tham lam và ßu s¥u trên ð¶i" hay tß½ng tñ nhß thª. L¶i d¸ch nhß v§y th߶ng không ðßþc các thi«n sinh hi¬u rõ và h÷ xem th߶ng l¶i dÕy ðó cüa ÐÑc Ph§t, và vì thª, h÷ ðã không ðÕt ðßþc kªt quä nào cä ! Vào th¶i ÐÑc Ph§t còn tÕi thª, các v¸ tÏ kheo, tÏ kheo ni, và cß sî ¡t hÆn ðã hi¬u ngay câu nói ðó có nghîa là "sau khi ðã ðoÕn t§n nåm Tri«n cái"!
Các bän chú giäi chính th¯ng v« hai bài kinh TÑ Ni®m XÑ ð«u giäi thích rõ ràng r¢ng cøm t× abhijjha-domanassam là dùng ð¬ chï nåm Tri«n cái. trong các bài kinh giäng khác cüa ÐÑc Ph§t, abhijjha là ð°ng nghîa v¾i Tri«n cái thÑ nh¤t, domanassam là ð°ng nghîa v¾i Tri«n cái thÑ nhì, và nªu dùng chung lÕi v¾i nhau -- trong thành ngæ pali -- ðó là cách viªt t¡t cho nhóm nåm Tri«n cái. Ði«u n¥y có nghîa là cä nåm Tri«n cái phäi ðßþc ðoÕn t§n trß¾c khi b¡t ð¥u hành trì pháp Quán Ni®m. cho nên, theo ý kiªn cüa tôi, chính vì các thi«n sinh c¯ hành thi«n Quán Ni®m trong khi vçn còn vß¾ng m¡c vào các Tri«n cái mà h÷ ðã không ðÕt ðßþc kªt quä t¯t hay lâu dài.
ChÑc nång cüa vi®c th¤u ðÕt các t¥ng thi«n (Jhana) -- chi ph¥n Chánh иnh cüa Bát Chánh ÐÕo -- là ð¬ ðoÕn t§n t¤t cä nåm Tri«n cái ð¬ giúp tri¬n khai tu® minh sát. trong bài kinh s¯ 68 cüa trung Bµ (Kinh Nalakapana), ÐÑc Ph§t dÕy r¢ng khi hành giä chßa ðÕt các t¥ng thi«n Jhana, nåm Tri«n cái cùng v¾i b¤t lÕc và giäi ðãi s¨ xâm chiªm tâm và trú tÕi ðó. Chï khi nào hành giä ðÕt vào các t¥ng thi«n thì nåm Tri«n cái cùng v¾i b¤t lÕc và giäi ðãi m¾i không xâm chiªm tâm và không trú tÕi ðó. ÐÑc Ph§t ðã dÕy rõ ràng nhß thª.
Thi«n sinh nào ðã trñc nghi®m ðßþc các t¥ng thi«n mÕnh m¨ n¥y thì ¡t ðã biªt ðßþc, qua kinh nghi®m bän thân, bän ch¤t th§t sñ cüa tâm sau khi các Tri«n cái ðã ðoÕn t§n. Thi«n sinh nào chßa biªt các t¥ng thi«n thì chßa hi¬u rõ các dÕng vi tª cüa các Tri«n cái. H÷ tß·ng r¢ng các Tri«n cái ðã ðoÕn t§n, nhßng th§t ra, h÷ ðã không nh§n thÑc ðßþc chúng, và vì thª, ðã không ðÕt kªt quä t¯t trong khi hành thi«n. do ðó mà pháp hành Thi«n V¡ng L£ng (Samatha) ð¬ nuôi dßÞng các t¥ng thi«n jhana là mµt ph¥n cüa pháp Quán Ni®m, và vì thª nªu cho r¢ng pháp Quán Ni®m (Satipattana) là mµt pháp "Thi«n minh Sát thu¥n túy" (Vipassana) thì ði«u n¥y không ðßþc chính xác cho l¡m. V¸ th¥y cüa tôi, ngài ajahn Chah, ðã nói ði nói lÕi nhi«u l¥n r¢ng samatha và vipassana -- V¡ng L£ng và minh Sát; Chï và Quán -- phäi ði ðôi v¾i nhau, không th¬ tách r¶i ðßþc, nhß th¬ hai m£t cüa mµt ð°ng ti«n.
Sau khi ðã kiên trì hoàn t¤t các công tác sØa soÕn c¥n thiªt, thi«n sinh gi¶ ðây có th¬ an trú chánh ni®m vào mµt trong b¯n ð« møc: thân th¬ cüa mình, các cäm th÷ ðau ð¾n hay hÖ lÕc, tâm thÑc, và ð¯i tßþng cüa tâm. khi các Tri«n cái ðã tàn løi và thi«n sinh có th¬ duy trì ð¸nh lñc væng mÕnh ð¬ chú ni®m vào các ð« møc n¥y, thì lúc ðó thi«n sinh m¾i có th¬ quán chiªu ðßþc ph¥n sâu thÆm trong tâm thÑc, sâu h½n cä các nh§n thÑc thông th߶ng, v« tính ch¤t vô th߶ng cüa cái g÷i là Tñ Ngã mà chúng ta th߶ng bám víu vào ðó. Chúng ta th߶ng cho r¢ng thân th¬ n¥y là tôi, là cüa tôi, r¢ng các cäm th÷ sß¾ng hay kh± là có liên quan v¾i cái tôi, r¢ng cái tâm ðang quán sát chính là linh h°n cüa tôi, r¢ng các ð¯i tßþng cüa tâm nhß là ý nghî và hành thÑc (cái "ch÷n lña") là Tñ Ngã, là tôi, là cüa tôi. Møc ðích cüa TÑ Ni®m XÑ là ð¬ hß¾ng dçn thi«n sinh phäi làm gì sau khi ðã thoát ra các t¥ng thi«n, ð¬ khám phá ra cái äo tß·ng ðã ðßþc ngøy trang khéo léo cüa cái g÷i là Tñ Ngã, và t× ðó th¤y ðßþc ði«u mà ÐÑc Ph§t ðã khám phá, ðó là Chân Lý cüa Vô Ngã.
Ðây không phäi là ði«u d làm, không phäi b¤t cÑ ng߶i nào cûng làm ðßþc trong th¶i gian ng¡n, nhßng ðó là ði«u khä thi, có th¬ hoàn t¤t ðßþc trong bäy ngày. Nhßng v¾i ði«u ki®n là thi«n sinh phäi hành trì tr÷n v©n và nghiêm chïnh theo các l¶i Ph§t dÕy mà không chÕy theo mµt ngõ t¡t nào khác.
Bình anson lßþc d¸ch
tháng 8-2026