B¯n quä Thánh

Bình Anson

-oOo-

Trong kinh ði¬n th߶ng ð« c§p ðªn b¯n quä v¸ mà ng߶i con Ph§t phäi nh¡m ðªn trên ð߶ng giäi thoát ðßa ðªn Niªt Bàn. Các quä v¸ n¥y ðßþc xem nhß là các d¤u m¯c - ho£c các ch£ng ð߶ng - trên hành trình thanh l÷c tâm ý, tiêu di®t các nhi­m ô ngü ng¥m trong tâm, v¯n th߶ng ðßþc g÷i là m߶i kiªt sØ hay th¢ng thúc (samyojana), trói buµc chúng sinh vào vòng luân h°i. B¯n quä v¸ ðó là:

- Dñ lßu (Sotapanna, tu ðà hoàn)

- Nh¤t lai (Sakadagami, Tß ðà hàm)

- B¤t lai (Anagami, a na hàm)

- A-la-hán (Arahat, còn g÷i là Vô sinh, ºng cúng)

Ng߶i ðÕt quä Dñ lßu là ng߶i ðã phá bö ba kiªt sØ ð¥u tiên: thân kiªn, hoài nghi, và gi¾i c¤m thü. Ng߶i n¥y ðßþc xem nhß là mµt ng߶i ðã nh§p vào dòng giäi thoát, tùy theo hÕnh nghi®p và tinh t¤n mà chï tái sinh làm ng߶i ho£c cõi tr¶i t¯i ða là bäy l¥n. Ng߶i n¥y còn ðßþc g÷i là ðã m· "Pháp nhãn" vì ng߶i ¤y ðã b¡t ð¥u có thanh t¸nh v« quan kiªn, ðã trñc nh§n rõ ràng Chánh Pháp cüa ÐÑc Ph§t. Ng߶i ðó không còn xem mình nhß là mµt bän th¬ riêng bi®t và th߶ng t°n, k¬ cä hình s¡c và tâm thÑc. 

Ng߶i ðó không còn mµt chút nghi ng¶ nào v« sñ hi®n hæu và lþi ích cüa tam Bäo: không còn hoài nghi v« sñ giác ngµ cüa ÐÑc Ph§t, v« con ð߶ng mà ÐÑc Ph§t ðã vÕch ra ð¬ ði ðªn giác ngµ, và v« nhæng ð® tØ cüa Ngài ðã ði theo con ð߶ng ¤y và ðã ðÕt ðßþc sñ giäi thoát t¯i h§u. Ng߶i ¤y cûng không còn có äo tß·ng r¢ng Niªt Bàn có th¬ ðÕt ðßþc b¢ng cách ép mình vào các hình thÑc l­ nghi phiªn di®n hay các ði«u l® ß¾c ð¸nh nào ðó.

Có ng߶i th߶ng hi¬u l¥m v« chæ "hoài nghi" dùng · ðây. Tiªng pali là "vicikiccha". Ngài Ph§t Âm (Buddhaghosa) lu§n r¢ng vicikiccha phäi hi¬u là mµt thái ðµ cu°ng tín mù quáng, không sÇn sàng tra v¤n, h÷c höi. do ðó c¥n phäi tr× khØ kiªt sØ n¥y. ÐÑc Ph§t khuyªn khích chúng ta phäi biªt suy tß, lu§n giäi và chÑng nghi®m, vì Pháp là "m¶i m÷i ng߶i ðªn xem xét" (ehipassika). Ь r°i chúng ta th¤y, biªt rõ ràng sñ ích lþi cüa Ph§t Pháp cho con ð߶ng hành trì cüa ta, và t× ðó, ta có mµt ni«m tin væng ch¡c vào tam Bäo, không còn th¡c m¡c, phân vân, hay do dñ gì næa.

Chæ "gi¾i c¤m thü" (silabataparamasa) cûng th߶ng b¸ hi¬u l¥m. Tr× khØ "gi¾i c¤m thü" không có nghîa là mµt thái ðµ buông l½i, phóng túng, d­ duôi, không giæ gìn gi¾i hÕnh. Trái lÕi, nó có nghîa là mµt thái ðµ minh triªt, xem gi¾i lu§t nhß là mµt phß½ng ti®n t¯t, c¥n thiªt ð¬ luy®n tâm, nhßng lÕi không mù quáng, không quá l® thuµc vào các hình thÑc giáo ði«u. Mµt ng߶i không còn gi¾i c¤m thü là mµt ng߶i lúc nào cûng có gi¾i ðÑc trong sÕch, nhßng s¯ng thänh th½i trong gi¾i lu§t ðÕo hÕnh, không còn coi ðó là mµt gánh n£ng trên con ð߶ng hành trì cüa mình.

Trong giai ðoÕn kª tiªp, khi sñ tham døc (tham ð¡m vào døc gi¾i) và sân h§n ðßþc tr× khØ mµt cách ðáng k¬ thì ng߶i ðó ð¡c quä Nh¤t lai, nghîa là có th¬ còn tái sinh làm ng߶i ho£c trong cõi tr¶i døc gi¾i mµt l¥n næa. khi hai kiªt sØ tham døc và sân h§n ðßþc loÕi bö hoàn toàn, thì ng߶i ¤y vào quä B¤t lai, nghîa là không còn tái sanh vào cõi døc gi¾i n¥y næa.

Ng߶i ¤y tiªp tøc hành trì thanh l÷c tâm ý, và tinh t¤n tr× khØ nåm kiªt sØ còn lÕi: tham ð¡m vào cõi s¡c, tham ð¡m vào cõi vô s¡c, trÕo cØ vi tª, mÕn, và si vi tª. — ðây tham ð¡m vào cõi s¡c và cõi vô s¡c là sñ tham ð¡m vào b¯n t¥ng thi«n-na hæu s¡c và b¯n t¥ng thi«n-na vô s¡c. "TrÕo cØ vi tª" là trÕng thái vçn còn mµt vài giao ðµng nhö trß¾c tr¥n cänh, "mÕn" (mana) là các ý tß·ng so sánh, và "si vi tª" là mµt vài d¤u vªt vô minh ngån che còn sót lÕi. 

Ъn lúc ðó, ng߶i ¤y ðã phá tung t¤t cä m߶i sþi dây trói buµc, tr× khØ m߶i loÕi kiªt sØ ô nhi­m, l§u ho£c ðã ðoÕn t§n, tu® giác khai m·, không còn tÕo nghi®p, không còn phäi tái sinh luân h°i næa. Nói mµt cách khác, nhß ðã mô tä trong trung Bµ Kinh, bài kinh s¯ 1 (Kinh Pháp Môn Cån Bän), ð¯i v¾i ng߶i ¤y: "các l§u ho£c ðã t§n, tu hành thành mãn, các vi®c nên làm ðã làm, ðã ð£t gánh n£ng xu¯ng, ðã thành ðÕt lý tß·ng, ðã t§n tr× hæu kiªt sØ, ðÕt chánh trí giäi thoát". Ng߶i ¤y tr· thành b§c A-la-hán, ð¡c ðÕo quä Niªt Bàn, giäi thoát r¯t ráo t¯i h§u.

Bình Anson,
Tháng 11, 1998

-oOo-