Cuµc жi ÐÑc Ph§t

Bình Anson

Ngày r¢m tháng tß âm l¸ch m²i nåm là mµt ngày ð£c bi®t cho t¤t cä các Ph§t tØ trên thª gi¾i. theo truy«n th¯ng theravada (Nguyên thüy, nam tông), ðó là ngày tam Hþp - vesakha (Vesak) - kÖ ni®m ngày sinh (Ph§t Ðän), ngày chÑng ð¡c (Thành ÐÕo), và t¸ch di®t (ÐÕi Niªt Bàn) cüa ÐÑc Ph§t. trong khi ðó, mµt s¯ các qu¯c gia theo truy«n th¯ng mahayana (ÐÕi th×a, B¡c tông) cØ hành ba d¸p tr÷ng ðÕi trên vào ba ngày khác nhau trong nåm. tuy nhiên, ngày r¢m tháng tß ðßþc xem nhß là ngày l­ Ph§t giáo quan tr÷ng nh¤t, và ðã ðßþc toàn th¬ các tông phái Ph§t giáo th¯ng nh¤t vào kÏ ÐÕi hµi l¥n thÑ vi cüa Ph§t giáo Thª gi¾i nåm 1961 [1]. 

Ъn nay, m÷i ng߶i ð«u th¯ng nh¤t r¢ng ÐÑc Ph§t sinh ra trong ðêm trång r¢m tháng tß âm l¸ch nåm 623 trß¾c Công Nguyên (CN), tÕi v߶n lumbini (Lâm TÏ Ni), ngoÕi ô thành kapilavatthu (Ca TÏ la V®), ngày nay thuµc xÑ Nepal, g¥n biên gi¾i „n е [1]. 

Thân phø Ngài là vua suddhodana (T¸nh PhÕn) và thân mçu là hoàng h§u maha maya (ÐÕi T¸nh Di®u). Ngài thuµc s¡c tµc sakya (Thích Ca), có h÷ gotama (C° Ðàm), và ðßþc vua cha ð£t tên là siddharta (T¤t ÐÕt Ða), có nghîa là Nhß Ý. Nåm 16 tu±i, Ngài l§p gia ðình v¾i công chúa yasodhara (Gia du Ðà La) và có mµt ng߶i con trai, tên là rahula (La H¥u La). Nåm 29 tu±i, Ngài r¶i bö cung vàng, vßþt sông anoma (mµt chi nhánh cüa thßþng lßu sông gange - H¢ng hà), t¥m sß h÷c ðÕo, s¯ng mµt cuµc ð¶i du tång. 

Sau 6 nåm h÷c höi v¾i nhi«u b§c ðÕo sß n²i tiªng th¶i ðó v¾i nhi«u pháp môn tu t§p khác nhau, Ngài cäm th¤y vçn còn nhi«u vß¾ng m¡c, và vçn không tìm ra ðßþc con ð߶ng giäi thoát t¯i h§u. Cu¯i cùng, Ngài quyªt ð¸nh không s¯ng l® thuµc vào mµt v¸ ðÕo sß, mµt pháp môn nào cä. T× bö l¯i tu kh± hÕnh hành xác, Ngài b¡t ð¥u ði kh¤t thñc tr· lÕi ð¬ phøc h°i sÑc khöe, và tham thi«n dß¾i cµi cây assatha (ficus religiosa), sau n¥y ðßþc g÷i là cây b° ð« (bodhi), trong vùng gaya - ngày nay ðßþc g÷i là Bodhgaya, B° Ы ÐÕo Tràng, bên b¶ sông neranjara (Ni Liên Thuy«n). 

Ngài l§p tâm nh¤t quyªt n² lñc cùng tµt b¤t th¯i chuy¬n: "Dù chï còn da, gân và xß½ng, máu và th¸t ðã cÕn khô và tan biªn, ta nguy®n không xê d¸ch ch² n¥y cho ðªn khi chÑng ngµ Toàn Giác (samma-sambodhi)". Vào ðêm r¢m tháng tß nåm 588 trß¾c CN, Ngài nh§p ð¸nh tham thi«n, quán ni®m h½i th· và chân tâm, an trú vào b¯n t¥ng thi«n-na (jhana), r°i hß¾ng tâm h°i tß·ng các ti«n kiªp. Vào cu¯i canh mµt ðêm ðó, Ngài chÑng ðÕt trí tu® "túc mÕng minh". 

Sau ðó, Ngài hß¾ng tâm quán tri®t nguyên do ðßa ðªn sñ sinh tØ cüa m÷i loài, v« lu§t nghi®p quä, và vào cu¯i canh hai, Ngài chÑng ðÕt "thiên nhãn minh". sau ðó, Ngài quán tri®t sñ ch¤m dÑt các l§u ho£c, quán tri®t Kh±, Kh± t§p, Kh± di®t, và con Ð߶ng di®t kh± (TÑ Di®u Ъ), và chÑng ðÕt "l§u t§n minh". 

L§u ðã t§n di®t, tu® ðã toàn khai, Ngài quán tri®t chân lý và giác ngµ, tr· thành mµt v¸ Chánh ÐÆng Chánh Giác (Samma Sambuðho), và ðßþc xem nhß là ðã nh§p Niªt Bàn Hæu Dß y (Sopadisera nibbana Dhatu), nghîa là trÕng thái tâm trí hoàn toàn giäi thoát nhßng thân xác vçn còn t°n tÕi. Lúc ðó Ngài ðßþc 35 tu±i. 

Bài giäng ð¥u tiên cüa Ngài là bài kinh Chuy¬n Pháp Luân (Dhammacakkappavattana), giäng cho 5 anh em kondanna (Ki«u Tr¥n Nhß), ð® tØ ð¥u tiên, tÕi v߶n Lµc Uy¬n g¥n thành benares (Ba na LÕi). Ðây là bài giäng tóm t¡t tinh hoa cüa ðÕo giäi thoát, là mµt trung ÐÕo (Majjhima Patipada) không l® thuµc vào hai cñc ðoan cüa vi®c nô l® døc lÕc và vi®c hành kh± thân xác, bao g°m b¯n sñ th§t ph± quát (TÑ Di®u Ъ) và con ð߶ng di®t kh± g°m 8 ph¥n chính yªu (Bát Chánh ÐÕo) [2]. 

T× ðó trong su¯t 45 nåm, Ngài ði truy«n giäng con ð߶ng giäi thoát, thu nh§n ð® tØ, có ng߶i xu¤t gia theo Ngài và l§p thành Tång ðoàn (Sangha), có ng߶i cûng còn tÕi gia, g÷i là các cß sî. Vùng truy«n giáo cüa Ngài là vùng Ðông B¡c „n е giáp biên gi¾i xÑ Nepal, d÷c theo các nhánh sông thßþng ngu°n sông gange (sông H¢ng). 

Ngài th߶ng ðßþc g÷i là ÐÑc Ph§t C° Ðàm (Buddha Gotama). Chæ "Ph§t" là tiªng g÷i t¡t cüa "Ph§t Ðà", phiên âm t× chæ PhÕn "Buddha" - ng߶i bình dân Vi®t nam có n½i g÷i là ông Bøt - nghîa là ng߶i ðã giác ngµ (Giác Giä) . trong các kinh sách ghi lÕi, Ngài th߶ng tñ g÷i mình là tagatatha (Nhß Lai). trong kinh ði¬n, ÐÑc Ph§t có 10 danh hi®u: ºng Cúng, Chánh Biªn Tri, minh HÕnh Túc, Thi®n Th®, Thª gian Giäi, Vô Thßþng Sî, Ði«u Ngñ Trßþng Phu, Thiên Nhân Sß, Thª Tôn, Ph§t [1]. 

Ngài giäng r¤t nhi«u chü ð« cho nhi«u hÕng ng߶i khác nhau, tùy theo tâm tính, cån c½, hoàn cänh cüa h÷, ð¬ giúp h÷ thång tiªn trên ð߶ng tu t§p. Thñc tª nh¤t là 37 ph¦m trþ ðÕo (hay 37 ph¥n b° ð«) mà Ngài ðã tóm t¡t lÕi trong nhæng ngày cu¯i cüa cuµc ð¶i tÕi thª cüa Ngài: 4 Ni®m xÑ, 4 pháp Chánh c¥n, 4 ði«u Nhß ý, 5 Cån, 5 Lñc, 7 Giác chi, và 8 Chánh ðÕo [3]. 

ÐÑc Ph§t t¸ch di®t nåm 543 trß¾c CN, lúc Ngài 80 tu±i, tÕi khu r×ng cây sala, g¥n thành kusinara (Câu thi La). Ðêm ðó, sau khi nh§p và xu¤t tám b§c thi«n, Ngài nh§p Niªt Bàn Vô Dß y (Anupadisera nibbana Dhatu) - hay ÐÕi Niªt Bàn (Maha Parinibbana) - nghîa là Niªt Bàn v¾i thân xác không còn m¥m s¯ng t°n tÕi trong thª gian. Lúc ðó là canh cu¯i cùng cüa ðêm r¢m tháng tß. L¶i dÕy cu¯i cùng cüa Ngài là: "N¥y các v¸ TÏ kheo, nay ta khuyên bäo chß v¸: t¤t cä các pháp hæu vi ð«u vô th߶ng, hãy tinh t¤n, ch¾ có phóng d§t" [3]. 

Các bài giäng cüa Ngài ðßþc kªt t§p lÕi thành bµ kinh TÕng (Sutta Pitaka). Các ði«u gi¾i lu§t cho các v¸ tu sî ðßþc kªt t§p thành bµ Lu§t TÕng (Vinaya Pitaka). Ngoài ra còn nhi«u bài giäng ð£c bi®t khác mà v« sau n¥y ðßþc ðúc kªt lÕi trong bµ a TÏ Ðàm (Abhidhamma Pitaka). ba tÕng n¥y kªt hþp thành bµ tam TÕng kinh Ði¬n cüa Ph§t Giáo ngày nay. 

Bình Anson,
Mùa Ph§t Ðän 1995

(Hi®u ðính: 04/1998)

Tham Khäo 

[1] narada mahathera (1980), the buddha and his Teachings, buddhist publication Society, sri lanka (ÐÑc Ph§t và Ph§t Pháp, bän d¸ch Vi®t ngæ cüa PhÕm kim Khánh) 

[2] Thích Nh¤t HÕnh (1992), Ð߶ng Xßa Mây Tr¡ng, Lá B¯i, France 

[3] sister vijira and francis story (1988), the maha parinibbana Sutta, buddhist publication So-ciety, sri Lanka. 
 
 

-oOo-